O’zbekiston turizmi bozorini segmentlash va takomillashtirish yo’llari - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	360.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

O’zbekiston turizmi bozorini segmentlash va takomillashtirish yo’llari

Купить

O’zbekiston turizmi bozorini segmentlash va takomillashtirish yo’llari Mundarija: Kirish ...………………………………………………………………………4 I BOB. O’zbekistonda turizmni segmentlashning nazariy asoslari 7 1.1. Turizmda segmentlash asoslari 7 1.2. O’zbekiston turizmida maqsadli bozorlarni aniqlash 14 II BOB. O’zbekistonda turizm segmentlari va ularni rivojlantirish yo’llari 20 2.1. O’zbekiston turizm bozorini segmentlarga ajratish 20 2.2. Turizm bozori segmentlari hozirgi holati 28 III BOB. O’zbekiston turizmi segmentlarini rivojlantirish asoslari 45 3.1. O’zbekiston turizmining yangi yo’nalishlari 45 3.2. O’zbekistonda turistik segmentatsiyani amalga oshirishda marketing tadqiqotlari 55 3.3 O’zbekistonda xalqaro turizmni rivojlantirish strategiyasining asosiy yo’nalishlari ...…………………………………………………………………….65 Xu

Kirish Sayohat tafakkurni boyitadi, Davlatni esa – jahonga tanitadi. Bugungi kunda turizm jahon iqtisodiyotining yetakchi tarmog'i sifatida mamlakatlar ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida o'zining salmoqli hissasiga ega. Turizm daromad keltirishi jihatidan neft va avtomobil sanoatidan keyin 3-o'rinda, jahon tovarlar va xizmatlar eksportida esa 4-o'rinda turadi. Butunjahon turistik tashkilotining ma'lumotlariga ko'ra 2015-yilda " Jahon yalpi mahsulotining 9,8 foizi, tovarlar va xizmatlar eksporti hajmining 30 foizi, umumiy bandlik ko'rsatkichini esa 9,5 foizi ushbu soha hissasiga to'g'ri kelgan hamda dunyo bo'yicha har o'n birinchi yangi ish o'rni turizm sohasida yaratilgan. Birlashgan Millatlar Tashkiloti ham 2017-yilni bejizga "Butunja

mahsulotidagi ulushining 3,2 foiziga eksport salohiyatidagi hissasining 1,5 foizga yetishi ta'minlandi. Bugungi kunda mamlakatimizda turizm sohasini jadal rivojlantirishga muhim ahamiyat berilib, o'rta muddatli istiqbolda turizm sohasidagi davlat siyosatining maqsadli vazifalari va yo'nalishlaridan biri sifatida "... turizmga iqtisodiyotning strategik sektori maqomini berish, ushbu sohani barcha hududlarni va o'zaro bog'liq tarmoqlarni kompleks ravishda jadal rivojlantirishning yetakchi kuchiga aylanishi lozim bo'lgan iqtisodiyotni diversifikatsiyalash, tarkibiy o'zgartirish va barqaror rivojlanishining qudratli vositasiga aylantirish ..." belgilandi. Bitiruv malakaviy ishi mavzusining dolzarbligi  Segmentlash orqali o'z maqsadiga ega istiqbolli boz

d) Yurtimizdagi turizm sektorining qaysi sohalarida oqsayotgan yo'nalishlarni segmentlash natijasida nima sababga ko'ra oqsayotganligini aniqlash; e) Hamda O'zbekistonda turizmga iqtisodiyotning strategik sektori maqomini berishga loyiq darajada rivojlantirish va O'zbekiston jahon sayyohlik bozorida o'z o'rnini mustahkamlash hamda turizmdagi raqobatbardosh mamlakatlar reytingiga kiritilishini o'z maqsadiga olgan. Bitiruv malakaviy ishining tarkibiy qismi. Kirish, uch ta bob va yetti ta reja, xulosa va adabiyotlar ro'yxatidan iborat. 4

I BOB. O’zbekistonda turizmni segmentlashning nazariy asoslari 1.1. Turizmda segmentlash asoslari Turistik firmaning resurslari chegaralangan bo’lganligi uchun barcha mijozlarni qoniqtiradigan tovarlarni yaratish va ishlab chiqarish murakkab vazifadir. Shuning uchun ham firma o’z harakatlarini bozorning ayrim segmentlariga xizmat ko’rsatishga yo’naltiradi. Ular qanday kompaniya samarali xizmat ko’rsatish holatini ta‘minlash uchun bozorda o’ziga eng ma‘qul bo’lgan segmentlarni aniqlashi zarur. Ammo firmalar bunday siyosatga doimo bo’ysunishmaydi. Bu borada uch asosiy yondashuv mavjud bo’ladi: 1. Ommaviy marketing . 2. Mahsulot (tovar) bo‘yicha tabaqalashgan marketing 3. Maqsadli marketing Firmalar ko’proq ommaviy va mahsulot (tovar) bo’yicha tabaqalashgan marketingdan ayni paytda mavjud bo’

2) bozorning maqsadli segmentlarni tanlashdan — qabul qilingan segmentlarning jozibalik darajasi baholaridan, bir yoki bir necha segmentlarni tanlashdan; 3) bozorda tovarning joylashuvidan — maqsadli segmentlarning har birida tovar joylashuvining to’g’risi yechilishdan; 4) maqsadli segmentning har biri uchun marketing majmuasini ishlab chiqishdan iborat. Turistik marketingda birinchi qadam bo’lib, turistlar bozorini ayrim muhim mezonlar asosida segmentlarga bo’lish hisoblanadi. Bozorni segmentlash — bu bozorni iste‘molchilar talablarining umumiyligi bilan tavsiflanadigan qismlarga taqsimlash. Bu segmentlarning har biri maqsadli bozor sifatida tanlanishi mumkin. Undan keyin alohida tovar va berilgan segmentning majmuali marketingni ishlab chiqish kerak bo’ladi. Segment — iste‘molchilar tova

— turistik safarning geografik maqsadiga ko’ra; yer yuzi, mamlakatlar, mintaqalar va shaharlar bo’ylab. Segmentlashning asosi deb, bizning mamlakatimizda O’zbekiston Respublikasi Turizmni rivojlantirish davlat qo’mitasi sayohat qilish turiga qarab, quyidagi turistik yo’nalishlarini ishlab chiqqan: - klassik turistik yo’nalish (Toshkent – Samarqand – Buxoro –Xiva – Toshkent; Toshkent – Samarqand – Buxoro – Shahrisabz – Toshkent); - ekologik turistik yo’nalishi (Chotqol tog’ tizmasidagi dam olish va davolanish oromgohlari, Zomin va Buxoro viloyatlaridagi qo’riqxonalar); - arxeologik turistik yo’nalishi (Qoraqalpog’iston, Samarqand, Surxondaryo hududlari bo’ylab); - ekstremal turistik yo’nalishi (Chimyon, Farg’ona vodiysi tog’ yon bag’ri, Orol bo’yi, Buxoro va Navoiy viloyatlari tekisliklari

bo’ladi: odatdagidek turmarkazning o’z maqsadli bozoriga yaqin joylashganligi keluvchilar sonini yanada ko’payish ehtimolini yaratadi. Ma‘lum turmarkazni rivojlantirish uchun turistik tashkilotlar, odatda, uning yon–atrofida joylashgan yirik aholi mrakazlariga reklama bilan murojaat qiladi. 2. Ijtimoiy–demografik mezonlardan foydalanish o’ziga har biri maxsus yondashuvni talab etuvchi har xil segmentlarni olish uchun imkon beradi. Ijtimoiy–demografik mezonlari — bu turistlar yoshi, jinsi, kasbi, turistlar yashaydigan aholi punktining katta–kichikligi, turistga hamroh bo’lgan oila a‘zolari soni, oila turi, millati, diniy qarashlari, oilaning yalpi va har bir oila a‘zosining to’g’ri keladigan daromadi, oilada transport vositasining bor–yo’qligi va h.k. Shuningdek, ayollar turizmi, kasb–hunar

dasturiga tayyor bo’lishadi) hamda bu mezonlarga safarning moliyaviy manbalari (ijtimoiy turizm — ijtimoiy–sug’urta tizimi yordami orqali tashkil etiladigan aholining kam ta‘minlangan qatlamlarning dam olishi; intensiv–turlar, firma xodimlari, oilalari uchun firma tomonidan moliyalashtiradigan rag’batlantiruvchi safarlar); tursafarni tashkil etish to’g’risida yechim qabul qiluvchi maslahatchi va vositachi (turagenti, turoperator)lar kiradi. Ruhiy xatti–harakatlar segmentatsiyasida iste‘molchilarni turmush tarzi belgilari va ularning bo’sh vaqtiga nisbatan maqsadli ko’rsatmalarga binoan guruhlarga, shaxsning umumiy holati va xulqiy xususiyatlari bo’yicha hamda turmahsulotni iste‘mol qilish odati bo’yicha guruhlarga ajratadi. Turistik safarning maqsadiga ko’ra, turizm quyidagi segmentlarga:

Masalan: quyidagi iste‘molchilar guruhi aniqlangan: o’z–o’zi bilan ovora bo’lgan holda rohat qidiruvchi; ishbilarmon doira vakili, xizmat ko’rsatuvchilar va uyda o’tiradiganlar. O‘z–o‘zi bilan ovora bo‘lgan holda rohat qidiruvchi . Zerikarli, o’ziga yoqmagan ishni bajaruvchi, sof havodagi faoliyatning haqiqiy va xayoliy turlaridan qoniqish maqsadiga ega bo’lgan shaxs. Baliq tutish va ovga borishni, basketbol o’ynashni yaxshi ko’radi, qimmatbaho sport avtomobillariga qiziqadi. Daromadi yaxshi, ammo sotuvlar to’g’risida yechimlarni bexosdan qabul qiladi. Bu inson o’z hayotini uzoq vaqt rejalashtirmaydi. U sport, sarguzasht va boshqa faol televizion dasturlarning doimiy tomoshabini. Faol va maqsadga intilgan shaxs . O’zini bor qobiliyati va kuchidan xizmat yuzasidan ko’tarilish maqsadida foyd

An’anaviy uyda o‘tiruvchi . Ularning asosiy muammosi — tez o’zgaradigan tevarak–atrofdagi yangiliklardan orqada qolishdir. U qadimdan qolgan an‘analarga sodiq bo’lganligini isbotlab, boshqalardan ham xuddi Shuni kutadi. U sarflagan har bir so’mdan yuqori naf olishga harakat qiladi. Uyda o’tiruvchi xavf–xatardan qochadi va hech qachon tovarlarni kreditga sotib olmaydi. U televizion komediyalar tomoshabini. Jahonda bo’lgan so’nggi voqealar to’g’risida ma‘lumot manbasi bo’lib teleyangiliklar hisoblanadi. Bu segmentlar iste‘molchilar xususida yuzaki tavsifnoma beradi. Turistik bozorni umumlashtirilgan tavsiflar bo’yicha taqsimlashda turmush tarzi mezoni bo’lgan segmentlar ehtiyojlari va qiziqishlari har xil bo’lgan iste‘molchilar guruhlarida namoyon bo’ladi. Har bir segment asosiy bozor bo’lib

1.2 O’zbekiston turizmida maqsadli bozorlarni aniqlash Bozor segmentatsiyasi usuli tanlangandan so’ng turfirma segmentlar yo’nalishlarini tuzadi va har birining jozibalilik darajasini baholaydi. Maqsadli bozorni tanlash paytida uning qancha segmentlarni qamrab olish va unga naf keltiruvchi segmentlarni qanday aniqlash masalalarini yechish zarur bo’ladi. Bozorni qamrab olish strategiyasini tanlab olayotganda quyidagi omillarni hisobga olish kerak: - firma resurslari . Cheklangan resurslar sharoitida jamlangan marketing strategiyasidan foydalanish kerak; - mahsulot bir xilligi darajasi . Yagona o’xshash tovarlarga notabaqalashgan marketing strategiyasi to’g’ri keladi. Bir–biridan farq qiluvchi tovarlar uchun tabaqalashgan va jamlangan marketing strategiyasi to’g’ri keladi; - tovar hayot sikl

mumkinligini hal qilishi darkor. Agar segment barqaror bo’lgan bo’lsa, demak, unda raqobat bor va raqiblar segment doirasida o’z o’rnini egallagan bo’lishadi. Tovarni bozorda joylashtirish uchun eng avvalo, raqiblar o’rnini, iste‘molchilar turmahsulotni baholaydigan o’lchamlarni va raqib tovarlarida qanday toavsiflar ularni qiziqtirishini aniqlashi zarur. Ikki raqibning tovarlari joylashuvi taxminiy sxemasi: 1. Raqib yoniga joylashish va bozordagi ulush uchun kurashni boshlash. Bunday yo’l firmaga ma‘qul keladi, agar rahbar quyidagilarni sezsa: - firma turmahsuloti raqib mahsulotidan sifat yoki boshqa tavsiflari bilan ustun tursa; - bozor doirasi ikki raqibni sig’dirish uchun yetarli bo’lsa; - firma resurslari raqibnikiga qaraganda ko’proq bo’lganda; - tanlangan joy yuqori darajada tashkil

chiqarishga kirishishi mumkin: ommaviy axborot vositalari, mahsulot harakatining boshqa usullari va bu bozorlarga kirish uchun talabni rag’batlantirish usullari tanlanadi. Masalan, agar turfirma uchun maqsadli bo’lib sportchilar bozori hisoblansa, avtohavaskorlar jurnalida joylashtirilgan reklama bu mahsulot (avtomobil turi) ga havaskorlarning katta sonini o’ziga jalb qilishi mumkin. Aksincha, boshqa jurnallarda sahifalardagi reklama sportchilar sonini qiziqtiradi va yetarli darajada samara bermaydi. Bunday hol ro’y bermasligi uchun har bir marketing dasturi turistik bozorning segmentatsiyasiga asoslangan bo’lishi shart. Bugungi kunda O’zbekiston maqsadli bozorlarni aniqlash muhim ahamiyat kasb etmoqda. Bundan kelib chiqib O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 28 fevral kuni «Qoraqalpo

taqdim etiladi. 2017 yil 1 apreldan 2027 yil 1 yanvargacha bo‘lgan qariyb 10 yillik muddat davomida «Mo‘ynoq» kichik sanoat zonasida yangi tashkil etiladigan va uning maydonida sanoat sohasida faoliyat yuritadigan tadbirkorlik sub’ektlari barcha turdagi soliqlardan, tuman hududida ro‘yxatdan o‘tgan va ushbu hududda faoliyat yuritayotgan yakka tartibdagi tadbirkorlar qat’iy belgilangan soliqdan ozod qilinishi belgilandi. Bundan tashqari, tadbirkorlar tumandagi foydalanilmayotgan davlat ob’ektlarini ish o‘rinlari ochish sharti bilan «nol» qiymatda ijaraga olishlari mumkin. Davlat mulki bo‘lgan yana 12 ta bo‘sh bino ish o‘rinlari ochish sharti bilan salohiyatli investorlarga «nol» xarid qiymatida sotiladi. Mo‘ynoqni rivojlantirish dasturida asosiy e’tibor sayyohlik salohiyatini shakllantirish

Orol dengizining qurib qolgan hududidagi 11 ta kemani qayta tiklash va ularga qiziqish yuqori bo‘lgan turistlar keluvchi mamlakatlar nomini berish; Orol dengizining qurib qolgan chegarasi belgilarini tiklash va bu joylarda dengizning eski xaritasi tushirilgan katta masshtabli bilbordlarni joylashtirish; «Suvni tejash texnologiyalari», «Suvni muhofaza qilish tadbirlari», «Dengiz va daryo havzalarining bioekologiyasini saqlash va himoya qilish» va boshqa mavzularda konferensiyalar o‘tkazish; Orol mavzusi va dengizni tasvirlovchi suvenirlar ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish; Qoraqalpoq va Mo‘ynoq an’analari timsoli tushirilgan gilam to‘qish bo‘yicha hunarmandchilik faoliyatini yo‘lga qo‘yish; Mo‘ynoqning to‘qimachilik mahsulotlari va suvenirlarini sotish bo‘yicha Nukus, Urganch, Xiva, Buxoro,

Yurtimizdagi yana bir turistik hudud Xorazmga ham bu borada chora- tadbirlar qo'llanilmoqda. O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 4 may kuni «2017−2021 yillarda Xiva shahri va Xorazm viloyati sayyohlik salohiyatini kompleks rivojlantirish Dasturi to‘g‘risida"gi qarorni imzoladi. Bu haqda davlat rahbari matbuot xizmati xabar qildi. Dasturda sayyohlarni muntazam qabul qilish uchun zamonaviy talablar va qo‘shimcha qulay sharoitlarni hisobga olgan holda Xiva hamda Xorazm viloyati turizm infratuzilmalarini rivojlantirish ko‘zda tutilgan. Jumladan, respublikaning asosiy sayyohlik markazlarini (Toshkent-Samarqand-Buxoro-Xiva) bog‘lovchi temir yo‘l tarmog‘ini qurish, Yevropa, Osiyo va MDH mamlakatlaridan charter reyslarini tashkil etish va muntazam aviareyslar sonini oshirish, Urganch

II BOB. O'zbekistonda turizm segmentlari va ularni rivojlantirish yo'llari 2.1. O’zbekiston turizm bozorini segmentlarga ajratish Turizm sanoatining yuqori darajada raqobatbardosh bo’lishini hisobga olgan holda, yaxshi mark е ting muvaffaqiyatning asosi ekanligini qayd qilish k е rak. Turizm maskanlari turistlarni mark е ting xizmatisiz o’ziga jalb qila olmaydi. Xukumat tomonidan ilk bosqichda moliya bilan ta‘minlanmay turib, turizm maskani―jahon turistik sup е rmark е ti p е shtaxtalaridan o’rin ololmaydi. Shuning uchun mark е ting masalalarida hukumatlar o’z mamlakatini r е klama qilish maqsadida Turizm vazirliklari yoki Milliy turizm tashkilotlarini fondlar bilan ta‘minlab, ular orqali faoliyat yuritadilar. Mamlakatda turizm mark е tingi – xususiy s е ktor uchun xarajatlar nuqta

ekspeditsiyalar o`tkazilgan. Har yili Qirollik turizmdan 200 mln AQSH dollari foyda ko`radi. Kosta – Rika, turistlar qabul qilish bo`yicha yetakchi bo`lgan mamlakat, har yili turizm tashtiflari soni 781 ming ta ortadi. Mamlakatga tashrif buyuruvchi sayyohlarning 66% i QQTHda sayohat qiladilar. Gondurasda har yili turistlardan keladigan daromad yiliga 13–15% gacha o`sadi. Keniyada 1983– 1993 – yillar oralig`ida turistlar soni 45% ga o`sdi. Mamlakatga tashrif buyuruvchi 80% dan ortiq sayyoh tabiiy turistik resurslarga qiziqish bildirgan. Ma`lumki, turmahsulot istemolchisining marketing profilini aniqlashda uning turni tanlashdagi psixologik, xulq– atvor va motivatsion aspektlari xususiyatlarini namoyon etish zarur. Bu tur firmalarga marketing strategiyasining 5 asosi (tovar, narx, joy, olg`a

etishadi. Shuning uchun turoperatorlar katta tajribaga ega bo`lgan turistlar ehtiyojiga nozik yondoshib, ular uchun doimiy ravishda yangi programmalar yaratib eskilarini esa havaskor turistlar uchun qoldirishlari kerak. Tajribali turistlar, yuqorida qayd etganimizdek, bir necha faol hordiq chiqarish elementlarini o`zida qamrab olgan, ayniqsa, suvda kechadigan turlarga e`tiborlarini qaratishadi. Joylashuv maskanlari tanloviga kelganda, 40% turistlar qishloq uylarida, 27%i palatali lagerlarda, 21% qulay mehmonxonalarda, 33%i esa oddiy ma`lumotlariga ko`ra, sarguzasht turizmi ixlosmandlarining 41%i kottej yoki mehmonxonalarda tunashni afzal ko‘rishadi. Kanada turizm xizmati qishloq kulbalarida, 40% dan ortig`I esa palatkali lagerlarda yo maxsus qisqa muddatli yotoqlarda tunashni xohlashlarini

1 - chizma 2015 – yilda davlat guruxlari va yosh guruxlari bo’yicha O’zbekiston Respublikasidan ketgan va bo’yicha O’zbekiston Respublikasiga kelgan tashrif buyuruvchilar soni (kishi) Jami Shu jumladan yosh guruhlar bo’yicha 16-25 yosh 26-55 yosh 56 va undan katta yoshlar Chet elga ketgan tashrif buyuruvchilar (O’zbekiston fuqarolari soni) Jami 3504336 790385 2315341 398110 ulardan: MDH davlatlariga 3163545 739386 2066828 357331 Uzoq xorijga 340791 30999 249013 40779 O’zbekiston Respublikasiga kelgan tashrif buyuruvchilar (chet el fuqarolari) soni Jami 1917714 250845 1297782 369587 MDH davlatlariga 1769494 239190 1195137 335167 Uzoq xorijga 148220 11655 102145 34420 Manbaa: "O'zbekiston Respublikasi davlat statistika qo'mitasi" Ko`plab mualliflar tur mahsulotga bo`lgan tala

2 – chizma 2015 – yilda safar maqsadlari va davlatlar guruhlari bo’yicha O’zbekiston Respublikasidan ketgan va O’zbekiston Respublikasidan kelgan tashrif buyuruvchilar soni (kishi) Jami Shu jumladan MDH davlatlariga Uzoq xorijga Chet elga ketgan tashrif buyuruvchilar (O’zbekiston Respublikasi fuqarolari) soni Jami 3504336 3163545 340791 ulardan: Xizmat yuzasidan 282881 207767 75114 O’qish 36394 27533 8861 Turistik 328814 118360 209954 qarindoshlarga 2801282 2782801 18481 Davolanish 29403 21743 8260 Tijorat 25562 5341 20221 Manbaa: "O'zbekiston Respublikasi davlat statistika qo'mitasi" 3 – chizma O’zbekiston Respublikasiga kegan tashrif buyuruvchilar (Chet el fuqarolari) soni Jami Shu jumladan MDH davlatlariga Uzoq xorijga Jami 1917114 1769494 148220 ulardan: Xizmat yuzasida

rivojlantirish Konsepsiyasini amalga oshirish to‘g‘risidagi farmoni loyihasida sanab o‘tilgan, deb yozadi Sof.uz. Hujjatda asosiy muammolar qatorida viza tartibi sohasida sayyohlar uchun ma’muriy va iqtisodiy to‘siqlar, sayyohlik faoliyatida davlat nazorati (litsenziyalash va sertifikatlash) sanab o‘tilgan. Yashash va aviaparvozlar tariflarining yuqoriligi, xizmat ko‘rsatish darajasining cheklangani, muhandislik, transport va ijtimoiy infratuzilmalarning rivojlanmagani, sayyohlar uchun qulay axborot muhitining mavjud emasligi (navigatsiya va infomarkazlar), malakali kadrlarning yetishmasligi, O‘zbekistonning xorijda kuchsiz targ‘ib qilinishi va boshqalar milliy sayyohlik mahsulotlarining raqobatbardosh emasligiga olib kelmoqda. Jahon sayyohlik tashkiloti (YuNVTO) ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zb

Banklarga tadbirkorlik sub’yektlariga mehmonxonalar qurish va modernizatsiya qilishga uzoq muddatli (15−20 yilga) imtiyozli kreditlar ajratish taklif qilinadi. Bundan tashqari, banklar mehmonxona va boshqa sayyohlik ob’yektlarida xalqaro to‘lov tizimlari bilan ishlovchi bankomat va terminallar sonini oshirib, xorijiy valyutada to‘lovlarni qabul qilish uchun qulaylik yaratadi. 2018 yilda UzReport World (UzReport TV telekanali tahririyati negizida) xalqaro telekanalni ishga tushirish taklif qilinmoqda. 24

2.2. Turizm bozori segmentlari hozirgi holati Turizm iqtisodi rivojlanishining bozor modeli quyidagi faoliyatlar asosida shakllanadi: –qo‘shma va xususiy mehmonxonalarni ko‘proq tashkil qilish yo‘li bilan xususiylashtirish; – bozor infratuzilmasi elementlarining rivojlanishi (marketing, konsalting, reklama – axborot va boshqalar); –turistik xizmat ko‘rsatish tariflari va narxlarining liberallashuvi; – Yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan turistik faoliyat uchun beriladigan litsenziyalarni olish tartibining soddalashtirilishi; – chet el kapitalini jalb qilish bilan tuzilgan qo‘shma korxonalar xisobiga turizmning nodavlat sektorini kengaytirish, korxonalar, firmalar va kompaniyalarning o‘sish sur’ati kichik va o‘rta biznesning shakllanishi; – davlat korxonalari faoliyati tijoratlashuvi usu

– kadrlarni tayyorlash va kayta tayyorlash tizimining rivojlanishi; – turmahsulotning turili xillariga ko‘ra (ular mingdan ortiq) turmahsulotni maksimal xajmi bilan birga talab va taklifni aniqlash, – turmahsulot bozori konyunkturasini o‘rganish, turmahsulotning aloxida guruhlarida aholi talablarini baholash; – turmahsulot va turmahsulot bo‘yicha turistlar harakatining mativatsiyasini baholash va aloxida marshrutlarda talabning yaxshilanishi konkret choralarini ishlab chiqish ; – turlar va marshrutlar reklamasini (mahaliy va xalqaro ahamiyatga ega bo‘lgan) amalga oshirish; – respublikaning markaziy shaharlaridagi barcha turfirmalarida, shuningdek inofirmalarda kelishilgan asosda (Toshkentda –8, Samarqandda – 5, Buxoroda – 3, va Xivada – 2) turmahsulot sotuvchi reklama agentliklarini ochish

4 – chizma 2015-yilda safar maqsadlari bo’yicha O’zbekiston Respublikasidan ketgan va O’zbekiston Respublikasiga kelgan tashrif buyuruvchilar. Ketgan tashrif buyuruvchilar (O’zbekiston Respublikasi fuqarolari) Xizmat yuza - sidan; 8.1O'qish; 79.9 Turistik; 9.4 Qarindoshlarga tashrif; 1 davolanish ; 0.9Tijorat; 0.7 27

Kelgan tashrif buyuruvchilar (chet el fuqarolari) Xizmat yuzasidan; 5.9O'qish; 81.1 Turistik; 8.7 Qarindoshlarga tashrif; 0.6 davolanish ; 0.9 Tijorat; 0.8 Manbaa: "O'zbekiston Respublikasi davlat statistika qo'mitasi" 5 – chizma 2015 – yilda xizmat ko’rsatilgan tashrif buyuruvchilar umumiy sonidan kichik korxona va mikrofirmalarning ulushlari (foizlarda) 28

57.6 78.7 7.6 30.6Turistik firma va tashkilotlarda Linear (Turistik firma va tashkilotlarda) Mexmonxona va shunga o'xshash joylashtirish vositalari Sanitariya va kurort muassasalari Dam olish tashkilotlari va turistik bazalar Manbaa: "O'zbekiston Respublikasi davlat statistika qo'mitasi" Turizmni barqaror rivojlantirish uchun mamlakatimiz prezidenti Sh. Mirziyoyev bir qancha farmonlarni imzoladilar. Bu farmonni tahlil qiladigan bo'lsak O‘zbekiston noyob bir mamlakat bo‘lib, uning hududida eng qadimgi tamaddun va madaniyatlar yuzaga kelgan, rivojlangan, o‘z jozibadorligi jihatidan dunyodagi dam olish va sayohatlar uchun eng yaxshi maskanlardan qolishmaydigan ulkan turizm salohiyatiga egadir. Bugungi kunda mamlakatimizda 7 mingdan ziyod nodir tarixiy yodgorliklar va u

namunalari mavjud. Mamlakatning so‘lim qo‘riqxonalari va milliy bog‘lari uning boy va rang–barang tabiati durdonalaridir. Mamlakatda milliy madaniyat, san’at va hunarmandchilikning ko‘p asrlik an’analari avaylab asrab kelindi va rivojlantirilmoqda. Jahonga mashhur milliy taomlarimiz va pazandachilik sohasidagi an’analarimiz Sharq mehmondo‘stligining ramzi hisoblanadi. Shunga qaramay, O‘zbekistonning turizm infratuzilmasi, turizm xizmatlari sifati va uning darajasi, shuningdek tarmoqni boshqarish tizimi globallashuv va keskin raqobat sharoitida zamonaviy talablarga mos kelmaydi. Turizmning mamlakat iqtisodiyotiga qo‘shayotgan hissasi, xizmat ko‘rsatish sohasini rivojlantirish va aholini ish bilan ta’minlash jahondagi o‘rtacha ko‘rsatkichlardan orqada qolmoqda. Vaholanki, turizm industriya

turizm xizmatlarini tashkil etishda turistlar va ekskursantlarning hayoti va sog‘lig‘i xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha kompleks chora–tadbirlarni amalga oshirish; turizmning yangi salohiyatli turlari – ziyorat qilish, ekologik, ma’rifiy, etnografik, gastronomik, sport, davolash–sog‘lomlashtirish, qishloq, sanoat, ishbilarmonlik, bolalar, yoshlar va oilaviy turizmni jadal rivojlantirish; turizm sohasida xalqaro va milliy tashkilotlar, yirik xorijiy brendlar va kompaniyalar bilan hamkorlikni kengaytirish, turizm xizmati ko‘rsatishning ilg‘or jahon sifat standartlarini joriy etish; respublika mintaqalarida turizm infratuzilmasining zamonaviy obyektlari, eng avvalo mehmonxonalar, transport–logistika tuzilmalari, muhandislik– kommunikatsiya infratuzilmasini jadal rivojlantirish, ushbu ma

tomonidan boshqariladigan bir qator prinsipial yangi mexanizmlar belgilab qo‘yildi. Jumladan, 2017–yilning 1–yanvaridan boshlab turizm faoliyatiga litsenziya berish vazifasi Vazirlar Mahkamasidan yangi tashkil qilingan davlat qo‘mitasiga o‘tkaziladi, bunda mehmonxonalar va odamlar yashaydigan boshqa joylarning litsenziya olishlari to‘g‘risidagi talab bekor qilinadi. O‘z navbatida 2018–yildan boshlab xorijiy turistlarga xizmat ko‘rsatishga ixtisoslashgan umumiy ovqatlanish korxonalari va avtotransport korxonalarini xorijiy turistlarning hayoti va sog‘lig‘i xavfsizligini ta’minlash maqsadida majburiy sertifikatlash joriy etiladi. Xorijiy turistlar uchun mamlakatimiz jozibadorligini oshirish maqsadida davlatning viza siyosatini tubdan liberallashtirishni nazarda tutuvchi Farmonning eng mu

xizmat ko‘rsatish sifati va saviyasini tubdan oshirish xorijiy turistlarning mamlakatga kelishlarida qulay shart–sharoitlar yaratilishining muhim omili hisoblanadi. Farmonda shu maqsadlarda quyidagilar nazarda tutiladi: – 2017–yilning 1–apreligacha Toshkent, Samarqand, Buxoro va Urganch shaharlarining xalqaro aeroportlarida xorijiy turistlar uchun “yashil yo‘lak” bojxona nazorati tizimini, pasport va bojxona nazoratidan o‘tishning, bagajni olishning soddalashtirilgan tartib–taomilini joriy etish hamda transport xizmati ko‘rsatishni yaxshilash yuzasidan zarur chora–tadbirlar ko‘rish; – aeroportlar va vokzallarda rezidentlar va norezidentlarning pasport nazoratidan alohida–alohida o‘tishlarini tashkil qilish; – aeroportlar va temir yo‘l vokzallarida qulay turizm axborot makonini, shu jumla

solig‘i va mol–mulk solig‘idan, shuningdek yagona soliq to‘lovidan 5–yil muddatga ozod qilinadi;  turizm faoliyati subyektlari tomonidan sig‘imi 9 kishidan ortiq bo‘lgan yangi avtotransport vositalari sotib olinganligi uchun Respublika yo‘l jamg‘armasiga yig‘im avtotransport vositalari qiymatining maksimal darajadagi 20 foizi emas, balki 3 foizigacha miqdorda undiriladi.  Farmonda Turizmni rivojlantirish davlat qo‘mitasiga manfaatdor idoralar bilan birgalikda 3 oy muddatda O‘zbekiston Respublikasining turizm sohasini o‘rta muddatli istiqbolda rivojlantirish Konsepsiyasini, shuningdek 2017– 2021–yillarda Konsepsiyani amalga oshirish yuzasidan aniq chora–tadbirlar Dasturini Vazirlar Mahkamasiga taqdim etish vazifasi topshirilgan.  Farmonni bajarish yuzasidan O‘zbekiston Respublikasi P

yo‘l bo‘yi infratuzilma obyektlari barpo etildi. 2015–yilgacha birgina Qashqadaryo viloyatida turizmni rivojlantirish uchun 102 mln AQSH dollari ajratildi. O‘zbekistonda 11ta xalqaro aeroport faoliyati u yerdagi zamonaviy «Eyrbas» va «Boing» avialaynerlari «Talgo», «Afrosiyob» tezyurar poyezdlari turistlarga sayohatlarini tez, qulay va xavfsiz tashkil etish imkonini bermoqda. Mana shunday sharoitlar sababli ham mamlakatimizga 2013–yilda dunyoning 70 dan ortiq davlatidan sayyohlar tashrif buyurdi va ularning yillik soni 2 milliondan oshdi. 2013–yilda sayyohlik xizmatlari eksporti hajmi 615 million dollardan ziyodni tashkil etdi. Bugungi kunda turizm sohasida 200 mingdan ortiq kishi mehnat qilmoqda, bu tarmoqning mamlakatimiz yalpi ichki mahsulotidagi ulushi 2 foizdan oshdi. Bu ko’rsatkichla

UNWTO hozircha yangiroq ma’lumotlarni e’lon qilganicha yo‘q, lekin uch yil ichida manzara keskin o‘zgarmagani aniq. Biz sayyohlar kelishini ham, ular o‘z pullarini bizning vatanimizda sarflashini ham istaymiz. 2015 yilda sayyohlar butun dunyo bo‘ylab 1,2 trillion dollar daromad keltirishgan. O‘zbekistonga bu bozorning atigi 0,2 foizigina tegishli. Nega ahvol bunday? Shunday mamlakatlar borki, sayyohlik kontentini o‘ylab topishga majbur, chunki ularda tomosha qiladigan narsaning o‘zi yo‘q. Bizda esa hamma narsa bor: juda yaxshi saqlangan qadimiy shaharlar, buyuk tariximiz, mehmonnavozligimiz. Mamlakatimizda yurish xavfsiz. Bizning taomlarimiz juda arzon va xushxo‘r. Lekin nimadir bo‘layaptiki, g‘ildiraklar aylanmayapti, turistlar biz tomon ko‘p ham shoshilishmayapti. Men o‘rta muddatli isti

shunday sayyohlik haqida orzu qilishgan, deb o‘ylaysizmi? O‘zingiz ham ta’tilingizda to‘daning ichida yurishni xohlarmidingiz? Sayyohlar bunaqasini aslo istamasliklarini aytishadi. Biroq boshqa imkoniyat yo‘q. O‘zbekistonga kelish uchun ular sayyohlik agentliklari xizmatidan foydalanishga majbur. Sayyohlik agentliklarida individual turlar juda qimmat, shu sababli guruhlar juda mashhur. 2014 yilda UNWTO O‘zbekistonda bo‘lib qaytgan sayyohlar o‘rtasida so‘rov o‘tkazgan. Ularning 62 foizi oldindan to‘langan, tashkillashtirilgan guruh tarkibida kelishgan — mustaqil ravishda emas. Sayyohlarga mamlakatimizga qay tarzda sayohat uyushtirilishini istar edingiz, deb savol berilgan. Fikrlar turlicha bo‘lgan, lekin ularning ichida eng ko‘p takrorlangani: «Menga sayohat qilish va sayohat davomida qaror

Fikrlashni o‘zgartirish kerak: sayyohlik kompaniyalari va ularning oladigan daromadi haqida o‘ylashni yig‘ishtirish kerak. Sayyohni pul to‘la qop deb tasavvur etishdan voz kechish lozim. Bizga har qanday daromadga ega turistlar kerak. Faqat inson haqida, uni nimalar qiziqtirishi borasida o‘ylamog‘imiz kerak. Vizalar Viza tizimini soddalashtirmasdan turib, keyingi punktlarni ko‘rib o‘tirishning ham hojati yo‘q. Mustaqil turist ayni paytda sayyohlik agentligisiz viza ololmaydi. UNWTOning yuqorida aytib o‘tilgan so‘rovnomasida sayyohlar vizani qo‘lga kiritish murakkabligi va umumiy byurokratizmni eng asosiy salbiy taassurotlaridan biri, deb baholashgan. Turizmni rivojlantirish konsepsiyasida bu jarayonni erkinlashtirish haqida biror jo‘yali rejaga ko‘zim tushmadi. Men, masalan, bu masalaning

bo‘lishmagan. Unga javob berib, tushuntirish juda qiyin. Bu bir parcha qog‘oz milliy xavfsizligimizga qay tarzda yordam berishi va umuman, nega u yordam berishi kerakligini tushuntirish juda qiyin. Shu sababli u bo‘lmasligi kerak. Turist qayerda xohlasa, o‘sha yerda yashashi kerak. Mehmonxonada bo‘ladimi, Airbnb orqali ijaraga beriladigan odamlarning xonadonida bo‘ladimi, kauchsyorferlarning uyidami yoki nihoyat, do‘stlari bilan biror chodirdami… Ha, bu mehmonxonalarning daromadlariga zarba berishi mumkin. Lekin biz alohida bir guruh tadbirkorlarning emas, butun mamlakatning iqtisodiy manfaat topishi haqida gaplashayapmiz-ku?! Konsepsiya loyihasida qadga olishni osonlashtirish haqida gap boradi, lekin tashkillashtirilgan sayyohlik guruhlari uchun. Bu yetarli emas. Turistga o‘ziga qulay joy

Bizga loukoster kerakligiga hamon ishonmayapsizmi? Gurjistonning sobiq iqtisodiyot vaziri Vera Kobaliya RyanAir bilan o‘tgan muzokalar haqida, mana, nimalar degan: «RyanAir bizga bir oyda bir million turist tashish kafolatini berdi. Bu kafolat hattoki shartnomaga ham kiritildi». Gurjistonda loukoster uchun maxsus Tbilisi va Batumi o‘rtasida joylashgan Kutaisi shahridagi aeroport qayta tiklandi — xuddi bizning Navoiy Buxoro va Samarqand o‘rtasida joylashganidek. Natijada, Gurjiston Vengriyaning WizzAir kompaniyasini tanlagan. Shu yil WizzAir Kutaisi aeroportini habga aylantirib,mintaqaning boshqa davlatlariga parvozlar yo‘lga qo‘ygan. Dunyoda loukosterlar juda ko‘p. Arablarning FlyDubai, AirArabia, turklarning Pegasus, Malayziyaning AirAsia’si. Darvoqe, 8 iyundan boshlab WizzAir Budapeshtda

yoqimsiz, turistlar uchun-ku endi qo‘yavering. Biz fotograflar uchun nodo‘stona munosabatdagi mamlakatlardan biri sifatida tanilib bo‘lganmiz. «O‘zbekistonda suratga olmang», — deb yozishadi o‘z mulohazalarida turistlar, Lonely Planet’ni ochib o‘qing, ana. Huquq-tartibot organlarimizning faoliyatiga katta hurmat bilan qarashimni bildirib o‘tgan holda, s’yomkalarni taqiqlash uchun birorta ob’ektiv sabab ko‘rmayapman. Agar Google Photos ga kirilsa, O‘zbekistondagi har qanday ob’ektning fotosuratini topsa bo‘ladi. Nega endi oldinlar allaqachon suratga olinib, bemalolol ochiq resursda joylashtirilgan narsani suratga olish mumkin emas? Yaqqol misol — Toshkent metrosi. Biror kishi nega u yerni suratga olish mumkin emasligini tushuntirib bera olmasa kerak. Google’ga istalgan bekatingizni nomini y

tarixiy va tabiat osori atiqalarini umumiy ko‘rinishda s’yomka qilish uchun to‘siq bo‘lib xizmat qilmoqda». Internet Turistlar o‘z fotosuratlarini Facebook va Instagram’ga qo‘yishni istashadi. Qachondir emas, hoziroq, shu damda, «Buxoro» restoranida osh yeb o‘tirgan paytida. Wi-Fi tarmoqlarini rivojlantirish uchun juda ko‘p g‘oyalar bildirilgan, lekin ularning birortasi keraklisi emas. Sim-kartalarni soddalashtirilgan usulda xarid qilish tizimi yaratilishi kerak. Hozir ulanish uchun xorijlikka negadir uyali aloqa operatorining bosh ofisiga borishiga to‘g‘ri keladi. Xorijliklar uchun sim- kartalar barcha dilerlik nuqtalarida sotilishi lozim. Yaxshisi, ko‘proq internet, kamroq so‘zlashuv kabi sodda turistik tariflar o‘ylab topilmog‘i, bularning barchasi 10 dollardan ko‘p bo‘lmasligi lozim. A

kerakki, agar o‘sha o‘zi qo‘rqqan «mabodo» sodir bo‘lsa kamida inglizcha so‘zlasha oladigan mehribon kishilar yordamga kelishadi. Bunday xizmatning byudjeti unchalik katta emas, lekin psixologik effekti — million dollarlik. Yana bir narsa: turistik politsiya turistlarga birga selfiga tushishlari uchun indamay ruxsat berishi kerak. Bu ro‘yxatni yana ko‘plab punktlar bilan boyitish mumkin. O‘ylashimcha, men eng asosiylarini belgilab berdim. Keling, unutmaylik: hozir eng muhimi — ochiq, oddiy va bemalol kirib chiqsa bo‘ladigan mamlakat imijini yaratish. Imijimizni imi jimida ijobiy mustahkamlash uchun boshqa hamma ishni hamma narsadan qoniqqan turistlarning o‘zi fotoapparatlari va videokameralari yordamida amalga oshirib qo‘ya qolishadi. Yana bir narsa: «Potyomkin qishloqlari» kabi ko‘zbo‘yam

to‘rtinchidan, turizm statistikasi ma’lumotlarini doimiy kuzatib borishi va turistik oqimni yaxshi bilishi va beshinchidan, turmahsulotlarning zamonaviy turizm reklamalarini ishlab chiqish bilan bog‘liq hisoblanadi. Samarqand, Buxoro, Xiva, Toshkent shahalarimizni dunyoning o‘qimishli aholisi yaxshi biladi va hozirgi ichki va xalqaro turistik oqimlar ham asosan ushbu shaharlarga to‘g‘ri kelmoqda. Bu turistik oqimlarning pasayishi yoki kuchayishi turizm infratuzilmalarini va xizmatlarini hozirgi zamon turizmi talablarida bajarib borishni susaytirishimiz yoki kuchaytirishi mizga bog‘liq. Har holda hozir O‘zbekistonda madaniy–tarixiy turizmi bilan diniy –ziyorat turizmi rivojlanib bormoqda. Istiqbolda ham bu turizm turlarining mavqe’i pasaymaydi. Mutaxassislarning fikricha kelgusi istiqbolda

yashayotgan aholining 60–70 % lari boshqa, hattoki qo‘shni viloyatlardagi ziyoratgohlarni yaxshi bilmaydi, 50–55% i ziyoratgohlar haqida eshitishgan lekin aniq manzilini bilmaydi, 12–17% i izlab borsa bo‘ladi javobini berishdi. Shuning uchun ham fikrimizcha, istiqbolda ichki turizmda ham xalqaro turizmda ham diniy–ziyorat turizmini rivojlantirishning juda katta salohiyatlari borligini hisobga olib ichki va xalqaro turizm bozoriga ishlab chiqiladigan turistik marshrutlar istiqbolli hisoblanadi. 6 – chizma Asosiy turistik resurslari 2012 2013 2014 2015 Asosiy turistik resurslar, birlik Muzeylar 106 106 108 106 Teatrlar 45 45 49 52 Konsert tashkilotlar 43 52 52 65 Sirklar 1 1 1 1 Madaniyat va istirohat bog’lari 164 167 185 187 Hayvonot bog’lari 2 2 2 2 Axborot kutubxona va axborot resurs mark

rahnomalari, avliyolarining qabrlari yoki boshqa muqaddas joylarga ziyorat, sig‘inishi uchun qilgan safarlari tushuniladi. Ziyoratgoh manzillaridan ichki turizmda foydalanishda respublikamiz hududlaridagi barcha ziyoratgohlardan foydalaniladi. Bunda dindagi e’tiqodlarga qarab qaysi ziyoratgohlarga qancha turist kelganligini aniqlash, ularga xizmatlar ko‘rsatishni o‘rganish orqali istiqboldagi ishlarni rejalash tirish mumkin. Ziyorat turizmdan xalqaro maqsadlarda foydalanilganda mamlakat imizdagi diniy ziyoratgohlardan qaysi birlari yoki qanchasi xalqaro miqyosda tanish yoki ma’lumligi aniqlanadi. Masalan, islom dinidagi avliyolar yoki muqaddas joylar mahalliy ahamiyatga ega bo‘lsa bu ziyoratgohni xalqaro miqyosda reklama qilishdan biron–bir natija chiqmaydi. Masalan, viloyatning ma’lum bir

ekanligining o‘zi ham “O‘zbekistonga ollohning nazari tushgan” degan hikmatli gapning to‘g‘riligini tasdiqlaydi. Xuddi shunday ziyoratgoh misolida Dovud payg‘ambar g‘orini keltirish mumkin. Dovud payg‘ambarni chet elliklar prorok David deb atashadi. Bu payg‘ambarni Markaziy Osiyo xalqlari temirchilikning piri deb bilishadi. Bu g‘orda ziyoratda bo‘lganlar sobiq sovetlar respublikalaridan ayniqsa, Boltiq bo‘yi davlatlaridan, Ukraina, Belorussiya va Rossiya davlatlaridan ko‘plab turistlar kelib–ketishayotganliklarini, ular ham Hazrati Dovud payg‘ambarni o‘zlarining temirchiligi piri deb bilishlarini hikoya qilishadi. Shuning uchun ham bunday muqaddas ziyoratgohlarni dunyo miqyosida reklama qilish respublikamizda xalqaro turizmni rivojlantirishda kutilgan natijalarni beradi. Mahalliy aholida a

maskanlarini to‘liq ro‘yxatdan o‘tkazish, ta’rif va tavsiyalarni yozish, ushbu maskanlarning ziyoratga chorlovchi xususiyatlarini yaxshi o‘rganish va ziyoratgoh atrofida xizmatlar ko‘rsatish infratuzilmalarini yaratish talab qilinadi. Respublikamizda hozirga kelib ma’lum bo‘lmoqdaki, islom dini ta’limotining dunyoga mashhur bo‘lgan vakillarining juda ko‘pchiligi vatandoshlarimiz hisoblanadi va ularning mangulik bilan bog‘liq ishlari, faoliyatlari va qabrlari joylashgan ziyoratgoh joylarni halqimizning bilish darajasi o‘rganilmagan. Jaxondagi barcha davlatlarida o‘zlarining ziyorat turizmi bor. Chunki har bir davlatlarda yashayotgan halqlarning o‘z diniy yo‘nalishlari va bu yo‘nalishlarda mashhur bo‘lgan dindorlar va avliyolar yashab o‘tgan.Bu kishilar ning faoliyati boshqa ellarda, halqlar

Qayd qilinganlardan hulosalar shundan iboratki, Respublikamizda ziyorat turizmi ob’ektlariga turistik marshrutlar ishlab chiqish turizmdagi istiqbolli yo‘nalishlaridan hisoblanadi. Shuning uchun ham bunday muqaddas ziyoratgohlarni dunyo miqyosida reklama qilish Respublikamizda ichki va xalqaro turizmning rivojlanishiga ijobiy ta’sir qiladi. Ziyoratgoh maskanlardan ichki va xalqaro turizmda foydalanishda juda katta imkoniyatlar bor. Birgina sahoba Sa’d ibn Abu Vaqqos–Avliyo ota ziyoratgohi bu fikrimizga misol bo‘la oladi. Bu insonning nomi butun islom olamiga tanish bo‘lganligi, Muhammad (s.a.s.) payg‘ambarimizning, tog‘a avlodlaridan bo‘lganligi,yaqin safdoshlaridan biri ekanligi, payg‘ambarimiz bu ulug‘ zotni behad hurmat qilganligi va jasur lashkarboshi bo‘lganligi uchun ham bu ziyoratgo

marshrut va axborotlar chiqishi natijasida butun islom olami va vatanimiz aholisi Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.s.) ning safdoshi va tog‘asining vatanimizda bo‘lganligi, uning muborak qoni to‘kilgan joyda 1600 yildan beri muqaddas va shifobaxsh buloq oqib turganligini, bu joy xalqimizning aziz ziyoratgohiga aylanganligini va ushbu manzilga borish yo‘llarini bilishadi. Albatda, Markaziy Osiyo, xorijiy islom mamlakatlaridan va Respublikamiz viloyatlaridan keluvchi ziyoratchi– turistlarning oqimi kuchayadi. 2–bosqichda Ulug‘ imom Al–Buxoriy ziyoratgohiga; xoja Ubaydulloh Ahrori Vali ziyoratgohiga; Abduraxmon ibn Avfning( r.a.) qabr toshi ziyorat gohiga; Dovud payg‘ambar, Doniyor payg‘ambar ziyoratgohlariga mukammal turistik marshrutlar ishlab chiqiladi (Samarqand shahri va viloyati). Kutiladig

Bu muqaddas ziyoratgohlar atrofidagi mahalliy xalqning ish bandligi ta’minlanadi,mahalliy xalq turizm infratuzilmalarini yaratadilar, tanishish natijasida xalqaro hamdo‘stlik aloqalari kuchayadi, O‘zbekiston liklarni xalqaro hamjamiyat xalqlari,el–elatlarining bilib olishi kuchayadi, xizmatlar ko‘rsatish natijasida milliy g‘ururi va ijtimoiy–iqtisodiy darajalari oshadi. Albatda bu mavzularda ishlab chiqiladigan turistik marshrutlar istiqbolli turmahsulotlar bo‘lishi shubhasizdir. E’tirof etish lozimki, jahondagi juda ko‘p mamlakatlarda, ayniqsa, Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligida (MDH) turizmning bu shakllari bilan bir qatorda havaskorlik turizmi (piyoda yurish, toqqa chiqish, transportlarda yurish, daryo, ko‘llar va hokazolarda sayr qilish) ham asosiy hisoblanadi. O‘zbekistonda hava

masofaga sayohat qilish. Bunda turistik sharoitlar, jihozlar, chodir o‘rnatish malakalarini oshirish. 3. VIII–IX sinflarda dam olish kuni sayohatlarini (yil davomida 2–3 marotaba) o‘tkazish va 20–25 km uzoq masofalarga piyoda yurish. Chodir o‘rnatish, kompas va boshqa vositalar orqali chamalab topish, madaniy dam olish va hokazolarni o‘rganish. 4. Akademik–litseylar (yuqori sinflar), kasb–hunar kollejlari o‘quvchi– yoshlari hamda Oliy ta’lim muassasalarining talabalari tunab kelish sayohatida qatnashishlari, turistik texnika bo ‘yicha musobaqalarda ishtirok etish va boshqa talablarni bajarishlari ko‘zda tutilgan. 5. O ‘rta va katta yoshdagi kishilar ham dam olish kunlari hamda tunab kelish sayohatlarida faol qatnashishlari tavsiya etilgan. 2016-yilning ohirlari va 2017-yilnin

3.2. O’zbekistonda turistik segmentatsiyani amalga oshirishda marketing tadqiqotlari Turizmdagi marketing amaliyoti shunga kafolat beradiki, bozorni segmentlash: O'z maqsadiga ega istiqbolli bozorni tanlash vositasidir; Mijozlarni eng ko'p (maksimal) darajada qoniqtirish imkonini beradi; Optimal marketing strategiyasini tanlashga yordam beradi; Erishib bo'ladigan va aniq maqsadlarning qo'yilishiga; -qabul qilinayotgan qarorlar darajasini, ularning asoslanishini iste'molchilarning bozordagi xatti-harakatlari to'g'risidagi axborot bilan ta'minlab amalga oshirish imkonini beradi; -taklif etilayotgan xizmatlar va umuman olganda korxona raqobatbardoshligini oshirilishi ta'minlab beradi; -turistik korxona marketing xarajatlarining optimallashtirilishini ko’zda

Demografik belgilar -iste'molchilarning jinsi, yoshi va oilalaridagi a'zolar soni. Yosh belgilari bo'yicha turistik bozorning turlicha turistik mahsulot taklif etilishi lozim bo'lgan quyidagi segmenrlarini belgilab olish mumkin: O'zlar hamda ota-onalari bilan sayohat qiluvchi bolalar(14-yoshgacha); Yoshlar(15-24yosh); Asosan oilalari(bolalari) bilan sayohatga chiquvchi, nisbatan yosh, iqtisodiy faol kishilar(25-44yosh); Farzandlarsiz sayohat qiluvchi o'rta yoshdagi iqtisodiy faol kishilar(45- 60yosh); "Uchinchi yosh" guruhiga kiruvchi turistlar (60-yosh va undan yuqori). Birinchi segment bolalar turizmiga taalluqli. Bolalarning turistik harakatlari asosan ota-onalarning qarorlariga bog'liq bo'ladi. Turizm bozorining muhim segmenti-yoshlar, shinamlik

joylashgan mehmonxonalarda o'rnashish imkoniyatlari bo'lishini ham talab etadi. "Uchinchi yosh" guruhiga kiruvchi turistlar turizimining o'ziga xos tomoni shundaki, unda yaqqol darajada namoyon bo'ladigan mavsumiylik mavjud emas. 7 – chizma Davlatlar guruhlari bo’yicha O’zbekiston Respublikasidan ketgan va O’zbekiston Respublikasiga kelgan tashrif buyuruvchilar soni (kishi) 2012 2013 2014 2015 Chet elga ketgan tashrif buyuruvchilar (O’zbekiston Respublikasi fuqarolari) soni 2711088 3145379 2783846 3504336 Shu jumladan MDH davlatlariga 2431380 2427283 2459104 3163545 Uzoq xorijga 279529 318154 326742 340791 Chet elga kelgan tashrif buyuruvchilar (O’zbekiston Respublikasi fuqarolari) soni 1394996 1968650 1861961 1917714 MDH davlatlaridan 1725160 1801263 1698715 176949

8 – chizma Manbaa: " O'zbekistonda turizm marketingi. Buxoro hududida turizmning rivojlanishi. Strategic Consulting Firm Co. LTD. Aprel, 2017-yil." 56

9 – chizma Manbaa: " O'zbekistonda turizm marketingi. Buxoro hududida turizmning rivojlanishi. Strategic Consulting Firm Co. LTD. Aprel, 2017-yil." Buxoro va Buxoro viloyatida turizm infratuzilmalarini rivojlantirish hisobiga sayyohlar sonini 1,9 barobarga oshirish rejalashtirilmoqda. 2017—2019 yillarda Yevropa, Afrika, Osiyo va MDH davlatlaridan sayyohlarni jalb etish uchun Buxoro va Buxoro viloyati turizm salohiyatini jadal rivojlantirish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar amalga oshiriladi. Bu haqda davlat rahbari matbuot xizmati e’lon qilgan O‘zbekiston Prezidentining 19 maydagi tegishli qarorida so‘z boradi. Buxoro va Buxoro viloyatida yangi mehmonxonalar, madaniy- sog‘lomlashtirish va savdo-ko‘ngilochar markazlar hamda boshqa sayyohlik infratuzilmalari ob’ektlarini qurish,

Umumiy ovqatlanish tizimi takomillashtirilib, sayyohliklarning kechki vaqtlarini mazmunli tashkil etish uchun sharoitlar yaratish belgilangan. Jumladan, restoranlar quriladi, madaniy yodgorlik ob’ektlari hududida teatrlashtirilgan milliy konsert dasturlari, milliy an’ana va urf-odatlar namoyishlari o‘tkaziladi. Transport xizmatlarini ko‘rsatish darajasini yaxshilash, avia va temir yo‘l infratuzilmalarini rivojlantirish, aviareyslar va «Afrosiyob» poyezdlari reyslari sonini oshirish rejalashtirilgan. Sayyohlik ob’ektlariga olib boruvchi avtomobil yo‘llari qurilib, rekonstruksiya qilinadi. Buxoro markazida ixtisoslashgan suvenir va sovg‘alar do‘konlari tarmog‘i joylashtirilgan yangi «savdo-sotiq» ko‘chasi paydo bo‘ladi. Turizm infratuzilmalari ob’ektlariga bankomat va terminallar o‘rnatiladi

Yuqorida sanab o‘tilgan chora-tadbirlar hisobiga 2017—2021 yillarda sayyohlik xizmatlari hajmini 2,1 barobarga, sayyohlar sonini esa 1,9 barobarga oshirish rejalashtirilgan. O'zbekiston Respublikasi jahon sayyohlik bozorida o'z o'rnini mustahkamlab olgan, ammo sezilarli o'sish haqida gap yuritishga erta. Bu Turizm bo'yicha raqobatbardosh mamlakatlar reytingi bilan ham isbotlanadi. Unda dunyodagi (madaniy zaxiralar, arzon infratuzilma, sayyohlik mahsulotlari narxi, xavfsizlik darajasi, xalqaro shaffoflik jihatidan) eng jozibador 140ta sayyohlik maskanlari qayd etilgan. Ushbu ro'yxatda Qozog'iston 85-o'rin, Qirg'iziston 116-o'rin, Tojikiston 119-o'rinni egallagani holda, O'zbekiston bu reytingga kiritilmagan. Bu haqda Normativ-huquqiy hujjatlar

AQSh dollari miqdoridagi eksport xizmatlarini hisobga olganda YaIMning 3,2 foizini tashkil etadi. Turizmning O'zbekiston aholi bandligidagi bevosita ulushi 5 foiz (141,5 ming kishi)dan iborat. 10 – chizma Turistik firma va tashkilotlar faoliyatining asosiy ko’rsatkichlari Yillar bo’yicha 2012 2013 2014 2015 Turistik firma va tashkilotlar soni (birlik) 351 336 343 398 Jami xizmat ko’rsatilgan, kishi 511596 505395 514107 560406 Kiruvchi turizm 231120 225790 227475 191143 MDH davlatlari 17028 15395 28716 19995 Uzoq xorij davlatlari 214092 210395 198759 171148 Chiquvchi turizm 21516 39453 35917 41313 MDH davlatlari 1023 4450 1410 1586 Uzoq xorij davlatlari 20493 35423 34507 39727 Ichki turizm 232868 214357 216877 287225 Sotilgan yo’namalar soni (birlik) 145906 130742 11716 118358 Sotilgan

xona qiymati Yevropa mamlakatlaridagi ayni o'rin uchun olinadigan narxdan 1,5 baravar ko'pdir. Narxlarning balandligi esa, mijozlarning kamligi, raqobat muhitining past darajasi hamda biznes–sayyohlarga o'ta qaramlik bilan izohlanadi. 11 - chizma Turlar bo’yicha jamoaviy joylashtirish vositalari (birlik) 2012 2013 2014 2015 Jami obyektlar , shu jumladan Mehmonxona va shunga o ’ xshash joylashtiruv vositalari 106 106 108 106 Sanatoriya va kurort muassasalari 45 45 49 52 Dam olish tashkilotlari va turistik bazalar 43 52 52 65 Manbaa: "O'zbekiston Respublikasi davlat statistika qo'mitasi" 12 – chizma Turlar bo’yicha jamoaviy joylashtirish vositalari (foizlarda) 61% 17% 22% 2014 mehmonxona va shunga o’xshash joylashtiruv vositalari Sanatoriya va kurort muassasalar

61% 17%22% 2015 mehmonxona va shunga o’xshash joylashtiruv vositalari Sanatoriya va kurort muassasalari Dam olish tashkilotlari va turistik bazalar Manbaa: "O'zbekiston Respublikasi davlat statistika qo'mitasi" 62

3.3. O`zbekistonda xalqaro turizmni rivojlantirish strategiyasining asosiy yo’nalishlari Avvalambor, strategiya o`zi nima degan savolga javob topamiz. Strategiya- bu bir ma`lum maqsadni amalga oshirish, rivojlantirish va takomillashtirish maqsadida, bosqichma bosqich, uzoq muddatga mo`ljallangan aniq tanlangan yo`l yoki usul. Aniq strategiya tanlangan sohada o`sish bo`ladi. Turizm sohasida to`g`ri strategiyani tanlash muhim rol o`ynaydi. Bu sohada muvaffaqiyatga erishishni istagan tadbirkor albatta, aniq strategiyaga ega bo`lishi lozim va bu strategiya o`ziga xos va ma`lum foydani ko`zlagan bo`lishi shart. Sababi turizm sohasi xilma xil xizmatlardan iborat. Bundan kelib chiqadiki bu sohada faqat bir xil yo`nalish bilan faoliyat yuritish maqsadga muvofiq emas. O`zbekistonda turizm sohasi an

kengaytirish, kadrlar malakasini oshirish, sohada yangi yo`nalishlarni yo`lga qo`yishdan iboratdir. Vazifalari : 1. O`z dasturini ishlab chiqish, bunda assotsatsiya raisi tomonidan aniq bir dastur ishlab chiqiladi, unda assotsatsiyaning ichki qonun qoidalari, viloyatlardagi faoliyati, ishchi xodimlarni tayinlash jarayoni, xodimlar bilan bog`liq munosabatlar taqdim etilgan bo`ladi. 2. Kadrlar malakasini oshirish va qayta o`qishni yo`lga qo`yish; 3. Asosan viloyatlarda turistik salohiyat darajasini oshirish; 4. Xorijiy davlatlar bilan shartnomalar tuzish, bunda assotsatsiyaga a`zo davlatlar bilan ma`lum bir bitimga to`xtalish va ikkala davlat uchun ham maqbul bo`lgan yo`lni tanlash; 5. Marketing faoliyatini amalga oshirish, bunda birinchi navbatda yurtimiz aholisini bu yangi imkoniyatlar bil

turistlarga nafaqat madaniy balki bir nechta yangi yo`nalishli sayohatlarni taklif eta olish qobiliyatimiz oshadi. 7. Nazorat qilish, bunda “O'zbekiston Turizmni rivojlantirish davlat qo'mitasi” tomonidan assotsatsiya raisi etib tayinlangan rais barcha faoliyatni o`z nazoratiga olishi va ular uchun javobgarlikni bo`yniga olishi kerak. Assotsatsiyani tashkil etishda “O'zbekiston Turizmni rivojlantirish davlat qo'mitasi” ning roli juda katta. Bu assotsatsiya davlat korxonasi yoki ma`lum bir jismoniy shaxs tomonidan ochilishi mumkin. Agar jismoniy shaxs tomonidan ochilsa, asosiy mablag`ni kiritadigan o`zi bo`ladi. Agarda davlat korxonasi bo`lsa assotsatsiya davlat byudjeti korxonasiga kiradi. Assotsatsiyaga O`zbekiston hududida faoliyat ko`rsatuvchi turfirmalar va mehmonxonala

shartnoma tuzilgan davlatlarda o`z malakalarini oshirish imkoniga ega bo`lishadi, shu bilan birga u davlatdagi kadrlar ham tajriba almashishga tashrif buyurish shart- sharoitlari yaratib beriladi. Har bir ishga qabul qilinadigan kadrlar albatta, 1marta bo`lsa ham sayohatga chiqqan bo`lishi shart. Xalqimizda “tabib tabib emas, boshidan o`tkazgan tabib” degan maqoiliga rioya qilgan holda, turist nimani xoxlayotganini bilish, uni ko`ngliga yo`l topish uchun turpaket taklif etayotgan kadr sayohat qilgan bo`lishi va buni o`z boshidan kechirgan bo`lishi kerak. 66

Xulosa Ushbu bitiruv malakaviy ishini yozish jarayonida quyidagilarni bilib oldim va xulosa chiqardim. Segmentlash– bu eng istiqbolli maqsadli bozorni tanlash demakdir. Turizm bozorini segmentlash esa so'zsiz, turizmdagi marketingning eng muhim dasturlaridan biri. Hozirgi jadal va shiddat bilan rivojlanayotgan bozor iqtisodiyoti sharoitida marketing va uning tadqiqot izlanishlari, ya'ni bozorni o'rganish, uni segmentlarga ajratish asosidan kelib chiqib har qanday sohada balki turizmda ham katta muvafaqiyyatlarga erishishi hamda dunyo bozorlarida mamlakatning turizm sohasidagi o'rnini belgilab beradi. Segmentlashning asosiy maqsadi turistik mahsulotga yo'nalish berishdir. Segmentlash yordamida potensial iste'molchilarning umumiy miqdoridan turistik mahsulotga u yoki

Turizm bozorida raqobatlashish kuchiga va raqobatbardoshlikka erishishimizga olib keladi. Albatta har qanday sohada bo'lgani kabi turizm sohasida ham muvaffaqiyatga erishish kalitimiz avvalo davlatning turizm sohasiga bo'lgan munosabati va siyosatidadir. Bu borada esa davlatimiz ayniqsa hozirgi paytda turizm sohasini yanada jadal rivojlantirishda ko'plab ustuvor qaror va qonunlar ishlab chiqmoqda hamda amalda tadbiq etilishini nazoratga olmoqda. Qonun–farmonlarga to'xtaladigan bo'sak: O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning " O'zbekiston Respublikasining turizm sohasini jadal rivojlanishini ta'minlash chora–tadbirlari to'g'risida"gi farmoni (2016–yil 2–dekabr). O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev &#34

Annotation of the Bachelor's graduation qualification thesis of the student of 3-1 tur-13 group student Ruzieva Nozima Today, tourism as a leading sector of the world economy a significant contribution to the socio-economic development of their countries. In terms revenue stands on 3 rd level of tourism after the oil and automobile industry, and stands in the world's exports of goods and services 4 in the nation. Tourism Organization all over the world GDP in fact of the 2015 year 9.8 percent, 30 percent of the volume of exports of goods and services, the overall employment rate of 9.5 percent and the share of this sector of every 11th new jobs which created in the tourism sector. The United Nations the 2017-year is referred as the " Year of International Tourism" The first

advertising has a positive effect on the development of domestic and international tourism in the republic. Tourism marketing practices that guarantee market segments: His promising market with the purpose of selection tools; (Maximum) level of the most satisfying to customers; The selection of the optimal marketing strategy; The tourism sector plays an important role in choosing the correct strategy. The entrepreneur who wants to achieve success in this area will need to have a clear strategy, and this strategy is unique and must be pursuing certain profit. The reason is for the tourism industry in a variety of different services. Consequently this area, but would not be appropriate to operate in a different direction. Which aspects of tourism in the country more than the formation and de

Adabiyotlar ro’yxati: I. O'zbekiston Respublikasi Qonunlari 1. " Turizm to'g'risida"gi O'zbekiston Respublikasi Qonuni. II. O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Farmonlari va qarorlari. 2.O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2016–yil 2– dekabrdagi PF–4861–sonli " O'zbekiston Respublikasining turizm sohasini jadal rivojlantirishni ta'minlash chora–tadbirlari to'g'risida"gi Farmoni. 3.O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2017–yli 28– fevraldagi " Qoraqalpog'iston Respublikasi Mo'ynoq tumanini 2017–2018 yillarda iqtisodiy rivojlantirish va bandlikni ta'minlashga doir qo'shimcha chora–tadbirlar to'g'risida"gi qarori. 4.O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh

11. Alimova M.T Hududiy turizm bozorining rivojlanish xususiyatlari va tendensiyalari. Monografiya "Iqtisodiyot nashriyoti" , T–2015–yil. 12. Alimova M. T. Turizm bozorining rivojlanishiga tizimli yondashuv. O'quv qo'llanma. T–2015–y 92–b. 13.Alimova M. T. O'zbekistonda zamonaviy turistik xizmatlar bozori. O'quv qo’llanma. T–2016, 78–bet. 14. Amriddinova R. A, Hayitboyev R. S Turizmning maxsus turlari. O'quv qo'llanma. Samarqand–2014–yil 30–b. 15. Brassington, F. and Pettit, S. Principles of Marketing. 2nd ed, Prentice- Hall, 2016. -255 b. 16. Бутуров И. Н. Маркетинг и менеджмент иностранного туризма. М. Финансы и статистика. 2016–107с. 17. Дурович А. Маркетинговые исследования в туризме. М. "Новое знание", 2015, 348–с. 18. Егоренков Л Экология туриз

26. KarimovI, Axmadxo'jayevR. Turizmda kommunikatsiya. T: TDIU, 2014– 180–b. 27. Кабушкин Н. Менеджмент туризма. М. Новоезнание, 2016–644с. 28. Косолапов А. Туристические страноведение. Европа и Азия. Учеб. пособ. М: КНОРУС. 2016– 288–с. 29. Medlik, Dictionary of Travel, Tourism and Hospitality. Printed and bound in Great Britain by Biddles Ltd -3rd ed, 2013. -256 b. 30. NorchayevA, PardayevA. Xalqaroturizm. Darslik. TDIU, 2015, 320–b. 31. Pardayev M. Q, Qudratov G'. X, Tuxliyev I. S. Turizmni rejalashtirish. O'quv qo'llanma. T– 2015–97–b. 32. Richard Sharpley and David J. Telfer, Tourism and Development: Concepts and Issues, Printed and bound in Great Britain by Cambrain Printers Ltd. 2015. 300 b. 33. Tuxliyev I. S Turizm asoslari. S, – SamISI–2013– 50–b. 34. Tuxliyev I. S

42. «Туризм и региональное развитие в капиталистических странах». Москва, 2015г 158с 43. Хартия туризма // Уваров В.Д., Борисов К.Г. Международные туристиские организации / справочник. М., 2014г 354с 44. Харрис Г., Кац К. Стимулирование международного туризма в XXI веке / М., 2014 г 278с 45. Христов Т.Т. Религиозный туризм. М ., 2015 г 215 с 46. Зачиняев П.Н., Н.С.Фалькович. «География международного туризма.» Издательство «Мысль». Москва, 2015г 234 с 47. Wright, L.T. and Crimp, M. The Marketing Research Process. 5th ed., Financial Times/Prentice-Hall, 2016 -240 b. IV. Internet veb sahifa manzillari. 1. www.world–tourism.org 2. www.wttc.org 3. www.tag–group.com 4. www.e–tours.ru 5. www.travel–library.com 6. www.tripadvisor.ru 7. www.unitours.ru 8. www.peugeotufa.ru 9. www.interunion.ru 10.

Купить