O‘zbekistonda iqtisodiy islohotlar, xususiy mulkning shakllanishi, bozor munosabatlarining rivojlanishi - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.6MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

O‘zbekistonda iqtisodiy islohotlar, xususiy mulkning shakllanishi, bozor munosabatlarining rivojlanishi

Купить

O’zbekistonda iqtisodiy islohotlar, xususiy mulkning
shakllanishi, bozor munosabatlarining rivojlanishi
•
Reja
•
O'zbekiston Respublikasida bozor munosabatlarining
shakllanishi, bosqichi va xususiyatlari
•
P ul islohotini o'tkazish, bozor infratuzilmasini
yarati lishi
•
Qishloq xo’jaligidagi islohotlar, vazifalar va
yo’nalishlari
•
M amlakat iqtisodiyotini modernizatsiya va
diversifikatsiya qilish, bank-moliya tizimini
mustahkamlash chora-tadbirlari

•
Bozor munosabatlariga asoslangan demokratik jamiyat qurishning asosiy
yo’nalishlari O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezident I.Karimov
tomonidan ishlab chiqilib, dunyodagi rivojlangan mamlakatlarning yirik
mutaxassislari, davlat arboblari tomonidan tan olindi va o’zining
hayotiyligini namoyish etmoqda. Bu tamoyillarning asosiy mazmuni
quyidagilardan iborat:
- iqtisod siyosatdan ustun turib , mafkuraviy tazyiqlarsiz, o’ziga xos ichki
qonunlarga muvofiq rivojlanmog’i kerak ;
-davlat bosh islohotchi o’rnida bo’lib, u islohotlarning ustuvor
yo’nalishlarini belgilab berishi va ularni izchillik bilan amalga oshirishi
lozim;
•
-bozor munosabatlariga o’tish qonun ustuvorligini talab qiladi. Butun xalq
tomonidan qabul qilingan Konstitutsiya va qonunlarga amal qilinishi shart ;
•
- bozor munosabatlarini joriy etish bilan bir vaqtda aholini himoya
qilishning kuchli ijtimoiy siyosatini o’tkazish;
-ijtimoiy islohotlarning rivojlanib borishi va yo’nalishini belgilab beruvchi
tamoyillardan biri bozor iqtisodiyotiga o’tish evolyutsion yo’l bilan,
bosqichma-bosqich amalga oshirilishi zarur.

1991-yil 18-noyabrda O'zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining VIII sessiyasida mulkni
«Davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish to'g'risida»gi Qonun qabul qilindi. Unga ko'ra
mulkchilik shakllarini o'zgartirish sohasidagi ishlar respublika hamda hududiy maqsadga
bosqichma-bosqich ishlab chiqiladigan va tasdiqlanadigan maxsus dasturlar asosida amalga
oshirilishi qat'iy belgilab qo'yildi .
•
Masalan, dastlabki bosqich xususiylashtirish jarayoni umumiy
uy-joy fondini, savdo, mahalliy sanoat, xizmat ko'rsatish korxonala-
rini hamda qishloq xo'jalik mahsulotlarini tayyorlash tizimini, xullas
«kichik xususiylashtirish» jarayonini qamrab oldi. Fikrimiz isboti
uchun quyidagi raqamlarga murojaat qilaylik. 1992-1993-yillarda 28
ming 846 yuridik shaxs 53 ming 902 ta xususiy obyekt egasi bo'ldi.
Bu jarayon vaqt o'tgani sayin ko'paya bordi. 1994-yilda 9744, 1995-
yilda 8584 ta, 1996-yilning birinchi yarmida 933 ta yuridik shaxs
xususiy obyektlar egasi bo'ldi. Yu qorida aytilganidek birinchi
bosqichda (1992-1993) bir million kvartira xususiylashtirildi yoki
O'zbekiston shaharlaridagi har bir oilada o'rtacha 4,7 kishi bo'lsa,
qariyb 5 millionga yaqin kishi birgina kvartiralar xususiylashtirilishi
evaziga mulkdorga aylandi.

•
1994- yil 21-yanvarda qabul qilingan «Iqtisodiy islohotlarni
chuqurlashtirish chora-tadbirlari to'g'risida»gi va 1994-yil 16-martda qabul
qilingan «Mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish
jarayonini yanada rivojlantirishning ustuvor yo'nalishlari to'g'risida»gi
Prezident Farmonlari xususiylashtirish jarayonini yana ham yangi
pog'onaga ko'tarish, uni sifat jihatidan yaxshilash imkonini berdi
•
Dehqon xo'jaliklari uchun 193 ming gektar yer ajratib berilib, 7 ming
dehqon xo'jaligi paydo bo'ldi. 1994-yil oxiriga kelib ular soni 14, 2
mingtaga yetdi. Mustaqillikning o'tgan davrida xususiy korxonalar soni 7,5
mingtadan 19 ming 300 taga yetdi. Birgina 1996-yilning o'zida kichik va
xususiy korxonalar soni 19 ming 100 taga ko'paydi. 1997- yilning 1-
yanvariga kelib ular soni 100 mingtaga yetdi.
•
1996-yil boshiga kelib agrar sektor hisobiga mamlakatda ishlab chiqarilgan
yalpi ichki mahsulotning 24 foizi, mamlakat mehnat resurslarining 27 foizi
to'g'ri keldi. Bu - birinchidan. Ikkinchidan, O'zbekiston Respublikasi
aholisining 60 foizi qishloqlarda istiqomat qiladi. Tug'ilish ko'p bo'lgani
tufayli ish bilan ta'minlash muammolari ham qishloqlarda eng dolzarb
masalalardan hisoblanadi. Qishloq aholisining 50 foizidan ortig'i 18 yoshga
yet-magan yoshlardan iborat. Bu qishloqda eng katta ishchi kuchi po-
tensialijoylashganini, mamlakatimiz iqtisodiyotida yetakchi o'ringa ega
ekanini ko'rsatadi.

•
O‘zbekiston Respublikasi 1991 yil 31 avgustda mustaqillikka
erishgani e’lon qilingach, mamlakatda sovet rubli pul birligi
sifatida muomalada qolavergan edi. 1992 yilning yanvaridan
iste’mol bozorini himoyalash va mahsulotlarni faqat O‘zbekiston
fuqarolariga sotish uchun bir martalik kuponlar bosib chiqarilgan.
1993 yilning 15 noyabrida so‘m-kupon chiqarilganidan so‘ng 1
hafta o‘tib — 22 noyabrgacha gazeta qog‘ozida chop etilgan va
tashkilotining muhri uriladigan kartochkasi qirqib olinuvchi bir
martalik kuponlar amal qilgan.
Oziq-ovqat do‘konlari, umumiy ovqatlanish korxonalarida
kuponlarning naqd pulda to‘lanishi kerak bo‘lgan hisobga
yarasha qismi qaychida qirqib olingan. Bunday kuponlar
10+25=35, 50, 100, 150, 200, 350, 500, 1000, 2000, 3000, 5000
rublga yarasha kartochkalar bilan chop etilgan.

Qirqib olinadigan bir martalik kupon

•
So‘m-kupon davri
•
O‘zbekiston Respublikasi Va zirlar Mahkamasining
«O‘zbekiston Respublikasi hududida parallel to‘lov vositasi
sifatida «so‘m-kuponlar»ni muomalaga kiritish to‘g‘risida»gi
1993 yil 12 noyabrdagi №550-sonli qaroriga ko‘ra, ichki
bozorni ortiqcha rubl massasidan himoyalash, aholiga pul
mablag‘larini to‘lashni o‘z vaqtida ta’minlash maqsadida
1961–1992 yillarda amalda bo‘lgan sovet rubliga 1:1 nisbatda
1993 yil 15 noyabrdan boshlab muomalaga kiritiladi.
•
1, 3, 5, 10, 25, 50, 100, 200, 500, 1000, 5000, 10000 so‘mlik
pullarning barchasining old qismida O‘zbekiston gerbi va pul
nominali, orqa qismida esa Samarqanddagi Registon
maydonida joylashgan Sherdor madrasasining surati
tushirilgan edi. 1, 3, 5, 10, 25 so‘mlik pullar 120 x 61 mm
o‘lchamda, 50, 100, 200, 500, 1000, 5000, 10000 so‘mlik
pullar 144 x 69 mm o‘lchamda yasalgan. So‘m-kupon
Angliyadagi «Harrison & Sons Ltd» bosmaxonasida chop
etilgan.

So‘m-kupon davri

•
So‘m-kuponlar 9,5 oy muomalada bo‘lib, 1994 yilning 1
iyulidan boshlab O‘zbekistonning milliy valutasi — so‘m
muomalaga kiritilganidan so‘ng ham, 1994 yilning 1 avgustiga
qadar amal qilgan.
•
O‘zbekistonning amaldagi milliy valutasi so‘m — O‘zbekiston
Respublikasi Oliy kengashining 1993 yil 3 sentabrdagi №952-
XII qaroriga muvofiq, O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining 1994 yil 16 iyundagi PF-870 sonli farmoniga
binoan, 1994 yilning 1 iyulida, o‘zigacha amalda bo‘lgan
so‘m-kuponga 1:1000 nisbatda muomalaga kiritilgan.
•
So‘m dastlab 1, 3, 5, 10, 20, 50 tiyinlik tangalar hamda, 1, 3,
5, 10, 25, 50, 100 so‘mlik qog‘oz kupyuralar bilan bir
vaqtning o‘zida muomalaga kirgan. 1 so‘m 100 tiyinga
maydalangan. Aytish joizki, so‘m muomalaga kiritilgan kunda
valuta birjasida 1 AQSh dollarining qiymati roppa-rosa 7 so‘m
bo‘lgan .

So‘mning muomalaga kiritilishi

So‘mlar qayerda zarb etiladi?
•
1994 yilda muomalaga kiritilgan 100 so‘mgacha
bo‘lgan jamiki qog‘oz pullar Germaniyaning
«Giesecke & Devrient» firmasida chop etilgan.
(Hozir bu yerda YeI valutasi — yevro ham chop
etiladi). 1997 yili muomalaga kiritilgan 200
so‘mlikdan boshlab, keyingi barcha kupyuralar
Toshkentdagi «Davlat belgisi» DIChB davlat
korxonasida bosilmoqda.

•
1991-1996-yillarda qishloq xo'jaligi kompleksiga rahbarlikni
yaxshilash, qishloqda o'tkazilayotgan islohotlarning huquqiy asosini
yaratish choralari ko'rildi. Paxtazorlar 1,5 million gektarga qisqardi,
sug'oriladigan yerlardagi g'allazorlar 1,2 million gektarga ortdi.
G'allachilikni jadal rivojlantirish qisqa vaqt ichidayoq xalq
iste'moliga ishlatiladigan va ozuqabop donga bo'lgan ehtiyojni
qondirish, bug'doy sotib olishga sarflanayotgan valutani tejab qolish
imkoniyatini beradigan, eksport-ga ehtiyoj qoldirmaydigan qudratli
tarmoq yaratildi.
•
Don ekinlari uchun ajratilgan maydonlar 1990-yildan 1998-yilgacha
bo'lgan davr mobaynida asosan paxta ekinlari maydonini qisqartirish
hisobiga 1,7 barobar oshdi. Don ishlab chiqarish ikki barobardan
ko'proq oshib, 4,15 mln. tonnani tashkil qildi. Mazkur ekinlarni
yetishtirish tajribasining ko'payishi va faol seleksiya ishlari
natijasida hosildorlik shu yillar mobaynida 1,3 barobar oshdi. Ushbu
chora-tadbirlar don ekinlari importini sezilarli darajada qisqartirish-
ga imkon berdi. Agar 1990-yilda respublikada iste'mol qilinadigan
bug'doyning 90 dan ortiq foizi importga to'g'ri kelgan bo'lsa, 1998-
yilda import ulushi 19 foizdan kamroqni tashkil qildi.

•
Xo‘sh, O‘zbekiston nechanchi o‘rinda?
•
O‘zbekiston paxta yetishtirish bo‘yicha bugungi kunda dunyoda 6-o‘rinda
turadi. Hozirgi kunda respublika bo‘ylab o‘rtacha 1,1-1,2 mln tonna paxta
hosili olinadi. Savol tug‘ilishi mumkin: ittifoq davrida 5-6 mln tonna hosil
olingan ekan, o‘sha paytlar O‘zbekiston paxta yetishtirish bo‘yicha yetakchi
bo‘lganmi?
•
Avvalo u paytlarda 5-6 mln tonnalik xirmon bilan maqtanilgan bo‘lsa-da,
aslida buncha paxta yetishtirilgani katta shubha ostida bo‘lgan. Qolaversa,
AQSh, Hindiston kabi davlatlar hosildorligi hozirgidan ham yuqori edi.
Shuningdek, mahalliy qayta ishlash deyarli bo‘lmagan, paxta asosan xomashyo
shaklida sotilgan.
•
Mustaqillikdan so‘ng aholining g‘allaga bo‘lgan ehtiyojini qondirish masalasi
kun tartibiga chiqdi va paxta maydonlari qisqarib, ko‘proq bug‘doy ekila
boshladi. Shunday bo‘lsa-da, paxta yakkahokimligi susaymadi, ayniqsa terim
paytida safarbarlik oldingidek edi.
•
Va qt o‘tib paxta yig‘im-terimi bo‘yicha majburiy mehnatga uzil-kesil chek
qo‘yildi. Bugungi kunda faqat manfaatdorlik ortidan paxta terilmoqda. Qo‘pol
qilib aytganda, odamlar yoppasiga paxta termasa ham, davlatning bir yeri
kamayib qolayotgani yo‘q.
•

•
O‘zbekiston tarixida g‘alla xirmoni ilk bor 9 million
tonnadan oshdi. Bu haqda O‘zbekiston fermer, dehqon
xo‘jaliklari va tomorqa yer egalari kengashi xabar berdi.
•
Bu yilgi mavsumda suvli maydonlarga ekilgan
g‘allazorlardan 2 mln 550 ming tonnadan ortiq yoki har
gektar hisobiga 2,5 tonna bug‘doy jamg‘arilib, davlat xaridi
to‘liq amalga oshirilgan va birjalarda sotish uchun
omborlarda zaxira qilingan.
•
Joriy yil hosili uchun biologik eskirgan navlar o‘rniga yangi
serhosil va ob-havoning noqulay sharoitlariga chidamli
kuzgi bug‘doy navlarining maydoni 585 ming gektarga
kengaytirilgan.
•
Ma’lumot uchun, 2023 yilda O‘zbekiston g‘allakorlari 8,1
mln tonnadan ziyod don yetishtirgandi. Suvli maydonlarda
o‘rtacha hosildorlik 70,5 sentnerni tashkil etgan.

O‘zbekistonda iqtisodiy islohotlar, xususiy mulkning shakllanishi, bozor munosabatlarining rivojlanishi

Купить

Похожие документы
Avestoning O‘rta Osiyo viloyatlariqadimgi tarixi, ijtimoiy tuzumi, iqtisodiy hayoti va ma’naviy madaniyatini o‘rganishdagi muhim ahamiyati
Avesto” ning O‘rta Osiyo viloyatlari qadimgi tarixi , ijtimoiy tuzumi, iqtisodiy hayoti va ma’naviy madaniyatini o‘rganishdagi muhim ahamiyati
Bozor iqtisodiyoti sharoitida davlatning iqtisodiy roli va vazifalari
Bank ma’lumotlar bazasini loyihalashtirish va ishlab chiqish
Ilk o‘rta asrlar sug‘dda iqtisodiy munosabatlar tarixi