O’zbekistonning jahon hamjamiyatiga integrallashuvi - История - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	40000UZS
Размер	919.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	31 Март 2026
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	История

Продавец

Rajabov Yorbek

Дата регистрации 19 Март 2026

0 Продаж

O’zbekistonning jahon hamjamiyatiga integrallashuvi

Купить

O zbekistonning jahon hamjamiyatiga’
integrallashuvi

M U N D A R I J A
KIRISH..............................................................................................................4-10
I-BOB MUSTAqIL O ZBEKISTONNING JAqON qAMJAMIßTI’
BILAN qAMKORLIGINING IJTIMOIY-SI¨SIY
MOqIßTI
1.1. O zbekistonning tinchliksevar tashqi si¸sati va jaqon
’
qamjamiÿtiga qo shilishi . .........................................11-21
’ … …………
1.2. O zbekistonning Mustaqil Davlatlar qamdo stligi
’ ’
mamlakatlari bilan ko p tomonlama aloqasining zaruriÿti va
’
aqamiÿti ......................................................................................21-28
…
1.3 Markaziy Osi¸: qamkorlik aloqalarining mintaqaviy
qususiÿti.........................................................................................28-39 1.4.
O zbekistonning qorijiy mamlakatlar bilan o zaro manfaatli
’ ’
munosabatlarining qususiÿti ...... ...........40-49
… ……………………
II-BOB O ZBEKISTON O ZARO qAMKORLIK VA TENGLIK ASOSIDAGI
’ ’
INTEGRAÖIß JARA¨NINING MUSTAqIL VA TENG
HUQUQLI SUBÚEKTI
2.1 qozirgi davr integraöiÿ jara¸nida O zbekistonning
’
faolligi va istiqboli................................................................50-55
2.2. Mustaqil O zbekistonning halqaro tashkilotlar bilan o zaro
’ ’

aloqalari, uning halqaro mavqei oshishining muqim va samarali
yo li.................................................................................................55-61’
2.3. O zbekistonning jaqon xamjamiÿatiga integeraöiÿlashuvi
’
mavzusini ¸ritishning tehnologik haritasi 61-68
…………………
HULOSA ........................................................................................................69-71
Adabiyotlar ro yxati ....................................................................................72-75
’

K I R I SH
Mavzuning dolzarbligi: qozirgi davrda jaqon taraqqi¸tining o ziga hos hususiÿtlari’
halqaro munosabatlarda qamkorlikning kuchayib borishi va unga taúsir
o tkaza¸tgan iqtisodiy-si¸siy, madaniy-maúnaviy qamda ekologik omillarning
’
mavjudligi bilan belgilanadi. Binobarin, dun¸dagi ko pchilik mamlakatlar, halqlar
’
o zlarining ijtimoiy-iqtisodiy, si¸siy, madaniy taraqqi¸ti darajalarining hilma-
’
hilligi, rivojlanishning turlicha bosqichlarida ekanliklariga, qatto mafkuraviy
qarashlaridagi farqlarga qaramasdan o zaro ÿqinlashishga (integraöiÿga)1 eqti¸j
’
sezmokdalar.Bu jara¸n quyidagi hususiÿtlar bilan ifodalanmoqda:
birinchidan, XXI asrga kelib öivilizaöiÿning shakllanish tendenöiÿsi aniq bo lib
’
qoldi. Bu tendenöiÿga qozirgi dun¸ jamiÿtlarini birlashtiruvchi iqtisodiy, siyosiy,
madaniy aloqalarning tobora intensivlashuvi jara¸ni asos bo lmoqda;
’
ikkinchidan, turli mamlakatlar va mintaqalarning bir-biriga boqliqlik darajasi
ortmoqda, moddiy va maúnaviy eqti¸jlar va kishilarning qa¸t tarzi qam borgan sari
global tus olmoqda;
uchinchidan, butun planeta bo ylab iqtisodiy, ijtimoiy va si¸siy qa¸tning,
’
madaniÿt tipining, bilim va qadriÿtlarning shahsiy va ijtimoiy eqti¸jlarini
qondirishning eng optimal va foydali shakllari keng tarqalmoqda;
to rtinchidan, ekologik muammolar echilishida qamkorlikning aqamiÿti oshib
’
bora¸tganligida;
beshinchidan, öivilizaöiÿlar totuvligi bir-birini tushinish va o zaro taúsir asosida
’
qoÿlar urushiga chek qo yish, inson omilining halqaro munosabatlar bosh mezoni
’
etib belgilanishini taqozo etmoqda;
oltinchidan, butun say¸ramizda milliy va diniy nizolar, ekstremistik tashkilotlar
faoliÿti madaniÿtlararo qamkorlikka shu bilan bir qatorda halqaro munosabatlarga,
qamjiqatlikka o zaro taúsir o tkaza¸tganligi va shu sababdan bu qolatning
’ ’
rivojlanib, kengayib ketishiga yo l qo ymaslikni diplomatik yo l bilan bartaraf
’ ’ ’
etish dolzarbligi.

O zbekiston mustaqillikka erishgach, jaqon öivilizaöiÿsiga qo shilish,’ ’
mamlakatlar bilan faol teng asosda qamkorlik aloqalarini olib borishni asosiy
maqsadlardan biri sifatida kun tartibiga qo ydi. SHu asosda qamkorlik aloqalarini
’
shakllantirishning o ziga hos tamoyillariga amal qilishni belgilab oldi.
’
"qamkorligimizning maqsadi bitta, - deb taúkidlaydi O zbekiston Respublikasi
’
Prezidenti I.A.Karimov, - Evropa va Osiyoda barqarorlik va havfsizlikni
taúminlash, erkin bozor munosabatlarini kengaytirish, demokratik qadriÿtlarni
rivojlantirish va mustaqkamlash, inson ququqlari va erkini kafolatlash,
fuqarolarimizning munosib qa¸t kechirishi uchun zarur sharoit ÿratishdan
iboratdir"1 . Þrtboshimizning mazkur fikri tadqiqot mavzusining dolzarbligini va
aqamiÿtini belgilab beradi.
Bugungi kunda O zbekiston mintaqaviy darajada - Markaziy Osi¸, submintaqaviy
’
darajada - MDq, global darajada - iqtisodiy qamkorlik tashkilotida integraöiÿ
jara¸nida faol qatnashmoqda. Katta istiqbolga ega integraöion jara¸n -
O zbekiston, qozoqiston, Tojikiston va qirqiziston o rtasida tuzilgan shartnoma
’ ’
asosida tashkil etilgan Markaziy Osi¸ umumiy bozorining rivojlanishidir.
Globalizaöiÿ jara¸nlarining tezlashishi va kengayishi tufayli integraöion jara¸nlarda
birinchi o ringa iqtisodiy omillar chiqmoqda.
’
Þqoridagi muloqazalardan kelib chiqib, mavzu dolzarbligining quyidagi jiqatlarini
ko rsatish mumkin:
’
Birinchidan, XXI asr halqaro munosabatlarida integraöiÿlashuv omilining
kuchayib bora¸tganligi, halqaro institutlar va tashkilotlarda suveren
O zbekistonning ishtiroki masalasini, tarih taqozosi deb emas, balki ayrim
’
mintaqalar ko lamida qam, shuningdek umuman say¸ramiz ko lamida qam
’ ’
sobitqadamlik, barqarorlikning omillaridan ekanligi mazkur yo nalishda ilmiy
’
izlanish olib borishni taqozo etmoqda;
Ikkinchidan, jaqon amali¸tidan maúlumki, qar bir mustaqil davlat, ayniqsa mustaqil
taraqqi¸t yo liga kirgan mamlakatlar qech qachon o z qobiqiga o ranib
’ ’ ’
rivojlanmagan. Aksincha, mustaqil rivojlanish yo lini tanlash bilanoq jaqon
’
qamjamiÿtiga qo shilish orqali o z taqdirini belgilagan. SHu jiqatdan olganda
’ ’

vatanimizning mustaqillikni ko lga kiritish va mustaqil tashqi si¸siy faoliÿtini’
belgilashi qamda halqaro munosabatlarda o zining to laqonli o rin topa¸tganligi
’ ’ ’
hususiÿtlarini ochib berish;
Uchinchidan, Mustaqil O zbekistonning jaqon öivilizaöiÿsiga qo shilishining
’ ’
tarihiy-metodologik asoslarini, muammolarini o rganish va echimini tadqiq etish
’
niqoÿtda muqim;
To rtinchidan, O zbekistonning jaqon qamjamiÿtiga kirishiga imkon beradigan
’ ’
shart-sharoitlarni o rganish þrtboshimiz Islom Karimov aytganidek, "Mamlakatlar
’
va madaniy aloqalarni ÿnada rivojlantirish uchun keng imkoniÿtlar ochib beradi"1;
Beshinchidan, Mustaqil davlatlar o zaro qamkorlik va tenglik asosida ihti¸riy
’
integraöiÿning ÿngi shakllari va yo llarini ÿratmoqdalar. Bunda O zbekistonning
’ ’
MDq mamlakatlari bilan ko p tomonlama va ikki tomonlama qamkorlik
’
aloqalarini o rganish ijtimoiy, si¸siy amaliy jiqatdan katta aqamiÿtga egadir;
’
Oltinchidan, integraöiÿlashuv - obúektiv jara¸n. Bu jara¸nda qar bir davlat o z
’
saloqiÿtiga ÿrasha o rin egallaydi. O zbekistonda tabiiy va eng asosiysi
’ ’
intellektual boylikka, keng imkoniÿtlarga ega mamlakat sifatida ushbu jara¸nda
o zining munosib o rnini topib kela¸tganligi mazkur yo nalishdagi vazifalarni
’ ’ ’
amalga oshirishga doir muammolarni muntazam o rganib borish zarur.
’
Muammoning o rganilganlik darajasi. qozirgi kunda öivilizaöiÿ, globallashuv,
’
integraöiÿlashuvning mazmuni, moqiÿti, hususiÿti va ko rinishlarini o rganish
’ ’
faylasuflar, tarihchilar, si¸satshunoslar, ququqshunoslar tadqiqotlarida katta o rin
’
olmoqda. Mavjud ilmiy adabi¸tlarning barchasini taqlil qilish imkoniÿti, qatto,
zaruriÿti bo lmaganligi tufayli faqat BMI obúektimiz doirasida cheklanamiz.
’
Dissertaöiÿda tadqiqot mavzusiga aloqador nazariy masalalarni, hususan, bugungi
davrning o ziga hos hususiÿlari, integraöiÿ jara¸ni, globallashuv muammolarini
’
taqlili MDq mamlakatlari tadqiqotchilarining ilmiy ishlarida1, O zbekistondagi
’
iqtisodiy, ijtimoiy- si¸siy soqa ilm aqlining mazkur yo nalishdagi konöeptual
’
¸ndashuvlari ba¸n etilgan adabi¸tlarda2 o z aksini topgan.
’
BMI ning maqsad va vazifalari. O zbekistonning jaqon qamjamiÿtiga
’
integraöiÿlashuvi masalasini o rganish, O zbekistonning dun¸ öivilizaöiÿsiga
’ ’

qo shilishining asosiy yo nalishlari, qulay shart-sharoitlari, imkoniÿtlari va’ ’
istiqbollarini ilmiy taqlil etish, O zbekistonning öivilizaöion taraqqi¸t yo lidan
’ ’
va bunda jaqon taraqqi¸ti tajribalariga taÿnish bilan birga o ziga mos yo lining
’ ’
to qriligini asoslash BMI ning bosh maqsadi qisoblanadi.
’
Ana shu maqsadni amalga oshirish rejasidan kelib chiqib, BMI da quyidagi
vazifalarni amalga oshirish ko zda tutilgan:
’
-jaqon öivilizaöiÿsining asosiy hususiÿtlarini qamda mamlakatimizning jaqon
qamjamiÿtiga qo shilish tamoyili va yo llarini tadqiq etish;
’ ’
-jaqon qamjamiÿtidagi umumiylik, hususiylik va o ziga hoslikni taqlil etish orqali
’
O zbekistonning o ziga hos o rnini ko rsatib berish;
’ ’ ’ ’
-mustaqil O zbekistonning jaqon qamjamiÿti bilan qamkorligining ijtimoiy-si¸siy
’
moqiÿtini ochib berish;
-O zbekistonning integraöiÿ jara¸nidagi turli darajadagi faoliÿtini, Markaziy Osi¸,
’
MDq va qorij davlatlari bilan qamkorlik aloqalarining mamlakatimiz taraqqi¸ti
uchun amaliy aqamiÿtini ko rsatib berish;
’
-mustaqil rivojlanish yo liga kirgan vatanimizning jaqon qamjamiÿti bilan
’
manfaatli munosabatlarining þksalib borishi omillarini ko rsatish, uning keng
’
imkoniÿtlari bilan aloqadorligini asoslash;
-O zbekistonning iqtisodi¸t soqasida jaqon qamjamiÿtiga qo shilib borish
’ ’
istiqbollarini o rganish;
’
-O zbekistonning jaqon qamjamiÿtiga integraöiÿlashuvi borasidagi vazifa va
’
dolzarb muammolarini ko rsatib berish.
’
BMI ning nazariy-uslubiy asoslari.
1.O zbekiston Respublikasining Konstituöiÿsi;
’
2.O zbekiston Oliy Majlisining qarorlari;
’
3.Prezident I.A.Karimovning mavzuga oid farmonlari, nutq, suqbat, maúruzalarda
bildirgan o zaro qamkorlik, teng ququqlilik asosidagi munosabatlar iqtisodiy,
’
madaniy aloqalarga doir konöepöial qarashlari;

4.Ijtimoiy, si¸siy, madaniy taraqqi¸t, öivilizaöiÿ, globallashuv, integraöiÿlashuv
to qrisidagi qozirgi zamon olimlarining ilmiy qarashlari muqim nazariy asos’
bo ldi.
’
BMI dagi ilmiy ÿngiliklar. BMI da:
-jaqon öivilizaöiÿsining asosiy hususiÿtlarini ochib berishga qarakat qilingan;
-qozirgi davrda mamlakatlar o rtasida integraöiÿlashuv omillari o rganilgan va
’ ’
taqlil etilgan;
-integraöiÿ borasida mustaqil O zbekistonning o ziga hos yo li, tamoyillari,
’ ’ ’
yo nalishlari va umuminsoniy jiqatlari chuqurroq va kengroq o rganilgan;
’ ’
-turli tashkilotlar bilan O zbekiston qamkorligining mintaqaviy, submintaqaviy va
’
global integraöiÿlashuv hususiÿtlari atroflicha taqlil etilgan;
-jaqon qamjamiÿtiga qo shilishida mamlakatimizning tabiiy boyliklari,
’
intellektual saloqiÿti kuchi va imkoniÿtlariga taÿnishi va buning ushbu jara¸nda
aloqida o rin tutishi asoslab berilgan;
’
-O zbekistonning jaqon qamjamiÿtida obro va nufuzi oshib borishiga taúsir
’ ’
qilgan omillar ko rsatib berilgan;
’
-Mustaqil taraqqi¸t yo lini erkin tanlagan mamlakatimizning dun¸ qamjamiÿtiga
’
qo shilishining aqamiÿti ochib berilib, bu boradagi ishlarni rivojlantirishga doir
’
taklif va hulosalar berilgan.
BMI ning obeúkti Mustaqil O zbekiston taraqqi¸tida integraöiÿlashuv jara¸nining
’
taúsiri, uning tizimi va o ziga hos hususiÿtlaridir. BMI predmeti
’
mamlakatimizning jaqon qamjamiÿti bilan qamkorligining zaruriÿti, aqamiÿti,
tamoyillari qamda samarali yo llarini o z ichiga oladi.
’ ’
BMI ning ilmiy nazariy va amaliy aqamiÿti. Mazkur BMIning natijalari tarih,
soöiologiÿ, si¸satshunoslik kabi soqalardagi qator ilmiy muammolarni
muqokamaga qo yish va ularning echimini izlash uchun muqimdir. BMI
’
hulosalarini, avvalo, taúlim, maúnaviy - maúrifiy jara¸nlarda keng qo llash
’
maqsadga muvofiqdir. SHuningdek, mustaqillik darslarida, maúnaviÿt darslarida,
o rta-mahsus, kasb-qunar kollejlari va maktablardagi ijtimoiy-gumanitar fanlarida
’

foydalanish mumkin. BMI materiallaridan ommaviy ahborot vositalarida tarqibot-
tashviqot ishlardagi faoliÿtlarda qam foydalanish mumkin.
BMI natijaarining muqokamasi. BMI 2007 yil 20-aprel kuni Jizzah Pedagogika
kolleji ilmiy kengashida va 28-aprel kuni Jizzah Davlat pedagogika instituti
"Ijtimoiy fanlar" kafedrasi yiqilishida, 5-may kuni Jizzah Davlat pedagogika
institutining Tarih fakulüteti ilmiy kengashida muqokama qilinib, qimoÿga tavsiÿ
etilgan.
Ilmiy izlanish natijalaridan muallif o zi faoliÿt ko rsata¸tgan Jizzah pedagogika’ ’
kollejida "O zbekiston tarihi", "SHahs va jamiÿt", "Maúnaviÿt asoslari" fanlari
’
bo yicha o quv mashqulotlarida foydalanmoqda. BMI hulosalari asosida
’ ’
"O zbekiston buþk kelajak sari", "O zbekiston-dun¸ ko zgusida" kabi tarihiy -
’ ’ ’
hujjatli ko rgazmali alübomlar va "O zbekiston va jaqon" mazusida ilmiy
’ ’
seminalarlar tashkil etildi.
BMI ning tuzilishi va qajmi. BMI kirish, ikkitaa bob, hulosa va fodalanilgan
adabi¸tlar ro yihatidan iborat bo lib, umumiy qajmi 77 saqifani tashkil etadi.
’ ’
I-BOB. MUSTAqIL O ZBEKISTONNING JAqON qAMJAMIßTI
’
BILAN qAMKORLIGINING IJTIMOIY-SI¨SIY

MOqIßTI
1.1. O zbekistonning tinchliksevar tashqi si¸sati va jaqon qamjamiÿtiga’
qo shilishi.
’
Suveren davlat O zbekiston uchun musaqillikning dastlabki kunlaridanoq milliy
’
manfaatlarga mos keladigan puhta tashqi si¸siy yo lni belgilash, jaqon
’
qamjamiÿtiga qo shilish, qorijiy mamlakatlar, bilan si¸siy, diplomatik, iqtisodiy,
’
ilmiy tehnikaviy, madaniy aloqalar o rnatish maqsadlari dolbzarb vazifa sifatida
’
ko ndalang bo lib turardi. Negaki, davlatimiz mustaqilligini mustaqkamlash,
’ ’
mamlakatimiz havfsizligi, barqarorligi va taraqqi¸ti ko p jiqatdan ana shu
’
vazifalarning oqilona qal etilishiga boqliq edi. Bu osongina echiladigan vazifalar
emasdi. Masalaning murakkabligi shunda ediki, Ittifoq davrida tashqi si¸sat þritish,
tashqi dun¸ bilan aloqa qilish, tashqi savdoni tashkil etish markaziy qokimiÿt
tomonidan olib borilardi. Ittifoqdosh respublikalar esa, jumladan, O zbekiston
’
qam tashqi dun¸dan ajralgan, to qridan to qri aloqa qila olmaydigan ¸piq
’ ’
mamlakat qisoblanardi. SHu bois, davlatimiz tashqi iqtisodiy faoliÿtini biladigan
kadrlarga qam ega emas edi. Þrtimizda bunday kadrlar tay¸rlovchi birorta qam
o quv þrti yo q edi .
’ ’
Vaziÿt zudlik bilan tashqi si¸siy, iqtisodiy aloqalarni shakllantirishni talab etardi.
O zbekiston raqbariÿtiga bu soqadagi ko p qirrali ishlarini boshidan boshlashga
’ ’
to qri keldi. "Vujudga kelgan vaziÿt, - degan edi O zbekiston Respublikasi
’ ’
Prezidenti I. A. Karimov, - tashqi si¸siy, iqtisodiy komplekslarni boshqarishning
o ziga qos tizimini zudlik bilan shaklantirishni, tashqi aloqalarni yo lga qo yish
’ ’ ’
borasida o z qoidalarimizni ishlab chiqishni, O zbekistonning jaqon iqtisodiy
’ ’
tizimiga qo shilish yo llarini mustaqil ravishda belgilashni taqazo etadi1".
’ ’
SHunga ko ra, 1991 yil 31-avgustda Oliy Kengashning II chaqiriq VI sessiÿsida
’
qabul qilingan "O zbekiston Respublikasining Davlat mustaqilligi to qrisidagi
’ ’
Ba¸not"da O zbekistonning tashqi si¸satidagi yo li aniq qilib belgilandi. Unga
’ ’
ko ra, "Halqaro jamiÿtning to la ququqli aúzosi bo lgan O zbekiston
’ ’ ’ ’

Respublikasi halqaro munosabatlarda mustaqil davlat, halqaro ququq subeúkti
sifatida qatnashadi, uning maqsadlari mustaqkam tinchlik, qurolsizlanish, o z’
qududini qurol ÿroqlardan qoli qilish, ÿdroviy kurolni va boshqa ommaviy qirqin
kurollarini yo qotish, suveren davlatlar o rtasidagi nizo va ziddiÿtlarni qal
’ ’
etishda kuch ishlatish va tazyiqqa yo l qo ymaslikdan iborat", vazifalari qayd
’ ’
qilindi2. Bu yo ldagi tamoyil 1992 yil 8-dekabrda qabul qilingan O zbekiston
’ ’
Konstituöiÿsida "O zbekiston Respublikasi halqaro munosabatlarning to la
’ ’
ququqli subeúktidir uning tashqi si¸sati davlatlarning suveren tengligi, kuch
ishlatmaslik ¸ki kuch bilan taqdid qilmaslik, chegaralarning dahlsizligi, nizolarni
tinch yo l bilan qal etish, boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik
’
qoidalariga va halqaro ququqning umumeútirof etilgan boshqa qoidalari va
normalariga asoslanadi"3 degan qonun bilan mustaqkamlab qo yildi.
’
Respublika davlatning, halqning oliy manfaatlari farovonligi va havfsizligini
taúminlash maqsadida davlatlar ittifoqlari tuzilishi, mustaqil davlatlar
qamdo stliklariga va boshqa davlatlararo tuzilmalarga kirishi va ulardan ajralib
’
chiqishi mumkin,- deyiladi. O zbekiston Respublikasi Konöituöiÿsining 17-
’
moddasida. Mamlakat tashqi si¸satiga doir bunday qoidalar Prezident I.A.
Karimovning nutq, maqola va risolalarida ÿnada oydinlashtirildi. Ularda
O zbekistonning milliy manfaatlariga mos keladigan, ko p tomonlama faol
’ ’
tashqi si¸satini amalga oshirish davlatimizning mustaqilligini mustaqkamlash,
iqtisodiy qiyinchiliklarni bartaraf etish va halq turmushini ÿhshilashning zarur
sharti va qoÿt muqim vositasi ekanligi aloqida uqtirildi.
O zbekistonning halqaro ququq subeúkti sifatida belgilaydigan, davlatimizning
’
tashqi si¸siy va tashqi iqtisodiy aloqalarini tartibga soladigan qonunlari qabul
qilindi. Hususan, "O zbekiston Respublikasi tashqi si¸siy faoliÿtining asosiy
’
prinöiplari to qrisida", "×et el investiöiÿlari to qrisida", "qorijdan mablaq jalb
’ ’
qilish to qrisida", "Tashqi iqtisodiy faoliÿt to qrisida" va boshqa qonunlar shular
’ ’
jumlasidandir. Ularda þrtimizning qorijiy mamlakatlar bilan faol va keng
ko lamli qamkorlik o rnatish uchun mustaqkam ququqiy kafolat ÿratib berildi.
’ ’

SHunga ko ra mamlakatimiz qonunchilik faoliÿtida halqaro ququq normalarining’
ichki qonunlardan ustunligi o z ifodasini topdi. Buni quyidagilardan ÿqqol
’
ko rish mumkin:
’
birinchidan, O zbekiston qonunlari halqaro ququq normalarining ichki
’
qonunlardan doimo muvofiqlashtirmoqda va ÿqinlashtirmoqda;
ikkinchidan, mamlakatimiz halqaro ququq normalarining bajarilishini
kafolatlaydigan qamma majburiÿtlarni o z zimmasiga oldi.
’
uchinchidan,O zbekiston tashqi si¸satida ochiq-oydinlik, teng ququqlilik va
’
o zaro manfaatdorlik tarafdoridir.
’
Ayni paytda u biron-bir buþk davlatning taúsir doirasiga tushib qolishni, "Katta
Oqa" ning qosh-qovoqiga qarab ish tutishni aslo hoqlamaydi. O zbekiston dun¸
’
uchun ochiq mamlakatdir. SHu bilan birga bu bir davlat bilan ÿqinlashish qisobiga
boshqasidan uzoqlashmaslik si¸satiga amal qiladi.
Belgilangan vazifalardan kelib chiqib, o tgan yillar mobaynida mamlakatimizni
’
qorijiy mamlakatlar bilan aloqalarini taúminlaydigan vazirliklar va muassasalar
tashkil etildi. Jumladan, O zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoniga
’
ko ra 1991 yil 7-sentÿbrda O zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy Faoliÿt
’ ’
Milliy banki, 1992 yil 21-fevralda tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligi tuzildi. Tashqi
iqtisodiy aloqalarni rivojlantirish va tartibga solishda Vazirlar Maqkamasining
1994 yil 17-noÿbrdagi O zbekiston Respublikasi tashqi iqtisodiy faoliÿtning
’
asosiy yo nalishlar va ÿngi strategiÿsi qarorida, asosan, tashqi iqtisodiy aloqalar
’
vazirligi ishi qayta tashkil etildi.
Bularga bevosita boqliq bo lgan, hususan, 1992 yil 10-avgustda Respublika
’
Prezidenti Farmoni bilan O zbekiston Respublikasi Davlat Bojhona qo mitasi,
’ ’
1992 yil 27-iþlda "O zbek-turizm" Milliy kompaniÿsi, Jaqon iqtisodi¸ti va
’
diplomatiÿ Universiteti, O zbekiston Respublikasi Prezidenti quzuridagi Davlat
’
va jamiÿt qurilishi Akademiÿsi, Toshkent davlat iqtisodi¸t universiteti,
O zbekiston Jaqon tillari universitetlari tashkil etildi.
’
Mamlakatimiz tashqi si¸siy va tashqi iqtisodiy yo lni belgilashda jaqon
’
tajribasidan foydananildi, halqimiz hususiÿtlari va manfaatlari qisobga olindi,

tashqi si¸satda tinchlik, barqarorlik, qamkorlik yo li asos qilib olindi. Prezdent’
Islom Karimov o zining asarlari, maúruza va nutqlarida mamlakatimiz tashqi
’
si¸siy tamoyillarini nazariy va amaliy jiqatdan puhta asoslab berdi. Unga ko ra:
’
-mafkuraviy qarashlardan qaútiy nazar qamkorlik uchun ochiqlik, umuminsoniy
qadriÿtlariga, tinchlik va havfsizlikni saqlashga sodiqlik;
-davlatning suveren tengligi va chegaralar daqlsizligini qurmat qilish;
-boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik;
-nizolarni tinch yo l bilan qal etish;
’
-kuch ishlatmaslik va kuch bilan taqdid qilmaslik;
-inson ququqlari va erkinliklarini qurmat qilish;
-ichki milliy qonunlar va ququqiy normalarni ustuvorligi;
-halqning farovonligi va havfsizligini taúminlash maqsadida ittifoqlar tuzish,
qamdo stliklarga kirish;
’
-tajovvuzkor harbiy bloklar va uþshmalarga kirmaslik;
-Davlatlararo aloqalarda teng ququqlilik va o zaro manfaatdorlik, davlat milliy
’
manfaatlarining ustunligi;
-Tashqi aloqalarni qam ikki tomonlama kelushuvlar asosida rivojlantirish, bir
davlat bilan ÿqinlashish qisobiga boshqasidan o zoqlashmaslik.
’
Mazkur tamoyillar asosida faoliÿt þrita¸tgan mamlakatimizning jaqon halqlari
tinchligi va havfsizligiga mos bo lib tushgan tinchliksevar tashqi si¸sati uning
’
mustaqil davlat sifatida tezda tan olinishi taúminladi.
O zbekiston Respublikasining davlat mustaqilligini dun¸dagi 165 davlat tan oldi,
’
ularning 120 tasi bilan diplomatik, si¸siy, iqtisodiy, ilmiy-tehnikaviy va madaniy
aloqalar o rnatildi. Toshkentda 35 mamlakatning elchihonasi ochildi. Jumladan,
’
AqSH, Turkiÿ, Germaniÿ, qindiston, Pokiston va boshqalar. SHuningdek,
O zbekistonda 2006 yilga kelib, 88 qorijiy mamlakatlar va halqaro
’
tashkilotlarining 24 ta qukukmatlararo va 13 ta noqukumat tashkilotlarining
vakolathonalari faoliÿt ko rsatmoqda. Dun¸dagi 20 dan ortiq davlatda - AqSH,
’
Turkiÿ, Germaniÿ, Franöiÿ, Hitoy, Pokiston va boshqalarda O zbekistonning
’
elchihonalari ishlab turibdi1 .

O zbekiston jaqon iqtisodi¸tiga integraöiÿlashish yo lidan borib, Jaqon banki,’ ’
Halqaro valþta fondi, Halqaro moliÿ koorparaöiÿsi, iqtisodiy taraqqi¸tga
ko maklashuvchi tashkilot va boshqa halqaro moliÿviy - iqtisodiy tashkilotlarga
’
aúzo bo lib kirdi, qamda ular bilan qamkorlik qilmoqda. Jumladan, qalqaro valþta
’
fondi mutahassisligi ishtirokida O zbekiston iqtisodi¸tini isloq qilish maqsadida
’
dastur ishlab chiqildi va uni amalga oshirish uchun 74 million AqSH dollari
miqdorida dastlabki mablaq ajratildi. Jaqon Banki bilan O zbekiston o rtasida
’ ’
isloqatlarni ÿnada chuqurlashtirish, milliy valþtamizni mustaqkamlash uchun 160
million AqSH dollari miqdorida tiklanish qarzi berish to qrisida bitim
’
imzolandi1.
Mamlakatimizda iqtisodiy isloqatlar dasturini qo llab- quvvatlash va qarz
’
beruvchi 21 ta mamlakat tomonidan O zbekistonga tehnikaviy ¸rdam
’
ko rsatmoqda. Bu ¸rdam miqdori 1993-2006 yillarda¸q salkam 75 million AqSH
’
dollariga teng bo ldi. Ushbu mablaq mutahassislar tay¸rlashga, energetika va
’
transport tizimini takomillashtirishga, soqliqni saqlash, dori-darmon bilan
taúminlash, atrof muqitni muqofaza qilish, iqtisodi¸tning turli soqalarini
kompüþterlashtirishga yo naltirildi. O zbekiston bilan AqSH, Buþk Britaniÿ,
’ ’
Germaniÿ va boshqa mamlakatlar o rtasida savdo-sanoat palatalari barpo etildi, 2
’
mingdan zi¸d ho jalik subeúkti, shu jumladan, uþshmalar, konöernlar va hususiy
’
korhonalarga tashqi bozorga chiqish ququqi berildi. Ayni shu paytda þrtimizda
dun¸ning 25 mamlakatiga qarashli qorijiy, firma, bank va kompaniÿlarning 166 ta
vakolathonasi ishlamoqda. O zbekiston Tashqi iqtisodiy aloqalar Milliy banki
’
dun¸ning 80 ta yirik bankida vakillik qisobini ochgan2.
Tashqi iqtisodiy faoliÿtni erkinlashtrishni ququqiy jiqatdan taúminlovchi
qonunlar qabul qilindi. "Tashqi iqtisodiy faoliÿt to grisida" gi, "×et El
’
investiöiÿlar to qrisida" gi, "qorijiy investorlar va investiöiÿlarga kafolat berish
’
to qrisida" gi qonunlar va boshqa meú¸riy qujjatlar shular jumlasiga kiradi. Bu
’
ququqiy qujjatlar tashqi iqtisodiy aloqalarni amalga oshirish, tashqi iqtisodiy
faoliÿt soqasida halqaro shartnomalar tuzish va ularni bajarish uchun shart-

sharoitlar ÿratdi. Tashqi savdo uchun imti¸zlar berildi. Tovarlarni import va
eksport qilish uchun bojhona to lovlari ancha kamaytirildi.’
O zbekiston Respublikasi jaqon qamjamiÿtiga qo shilishi va Dun¸
’ ’
mamlakatlari bilan aloqalarni ÿnada rivojlantirish uchun davlatlar bilan samarali
tinchliksevar bitimlar taklif qila boshladi.
O zbekiston Respublikasi o zining hoqish irodasi va taklifiga ko ra, 1992
’ ’ ’
yil 2- martda jaqondagi eng nufuzli halqaro tashkilot Birlashgan Millatlar
Tashkilotiga qabul qilindi. Mamlakatimiz jaqon qamjamiÿtining to la teng
’
ququqli aúzosi bo ldi.
’
Mamlakatimiz Prezidenti I.A.Karimovning BMT Bosh Assambleÿsining
1993 yilda bo lgan 48-sessiÿsida ishtirok etishi va unda 27-sentÿbrda qilgan
’
maúruzasi O zbekistonni jaqonga ko qna va ¸sh, navqiron davlat sifatida namo¸n
’ ’
etdi. O zbekiston Respublikasi nomidan Markaziy Osi¸da havfsizlik, barqarorlik
’
va qamkorlik masalalari bo yicha BMT ning Toshkentda doimiy ishlovchi
’
seminarini chaqirish, narkobeznesga qarshi kurashni kuchaytirish, Orol
muammosini hal etish va boshqa masalalar buyicha bir qator takliflar o rtaga
’
qo yildi.
’
1993 yil 24 - oktÿbrda Toshkentda BMT ning vakolathonasi ochildi va u ish
boshladi. O zbekiston raqbariÿti va BMT raqbarlarining saúy- qarakatlari
’
natijasida O zbekiston BMTning halqaro telekommunikaöiÿ uþshmasi, halqaro
’
taraqqi¸t assoöoöiÿsi, qochoqlar ishi buyicha oliy qo mitasi, jaqon soqliqni
’
saqlash tashkiloti, qalkaro fuqaro aviÿöiÿsi tashkiloti, Halqaro atom energiÿsi
agentligi, aqoli joylashish jamqarmasi, Narkotik moddalarni nazorat qilish dasturi,
Sanoat taraqqi¸ti tashkiloti, oziq-ovqat, qishloq ho jaligi tashkiloti singari
’
ihtisoslashgan muassasalarga aúzo bo ldi.
’
1994 yil oktÿbrning boshlarida BMT vakolathonasi ¸rdami va ishtirokida
Toshkentda bo lgan jaqon say¸qlik tashkilotining "Ipak yo li" halqaro yiqilishi
’ ’
jaqon say¸qlik va tijorat ishlarida O zbekistonning mavqeini ÿnada ko tardi.
’ ’
O zbekistonning tashabbusi bilan va BMT raqnamoligida 1995 yil 15-16-
’
sentÿbr kunlari Markaziy Osi¸da havfsizlik va qamkorlik masalalariga

baqishlangan Toshkent kengash-seminari bo lib o tdi. Halqaro kengashda’ ’
ishtirok etgan 31 davlat va 6 halqaro tashkilotlardan kelgan muhtor vakillar
mintaqa havfsizligining, mojarolarning oldini olish, integraöiÿ jara¸nlarini
chuqurlashtirishning ishonchli tuzumi barpo etish masalalari þzasidan qabul
qilingan Ba¸not jaqon halqlarini, hususan, Markaziy Osi¸ halqlarini, turli si¸siy
kuchlarini mintaqaviy havfsizlikni mustaqkamlashga, iqtisodiy va ekologik
qamkorlik tizimlarini barpo etishga chaqiradi1.
Mamlakatimiz Prezidenti I.A.Karimov BMT Bosh Assambleÿsining 1995
yil oktÿbr-noÿbr oylarida bo lgan 50 yilik þbeley sessiÿsida qatnashib va nutq
’
so zlab, bu nufuzli halqaro tashkilot faoliÿtini ÿhshilashga doir takliflarini ba¸n
’
etdi. Umumjaqon havfsizligi mintaqaviy havfsizlikka erishishdan boshlanadigan
jara¸n ekanligi, mintaqalar havfsizligini taúminlash yo li bilangina jaqon
’
havfsizligini taúminlash mumkinligi aloqida taúkidlandi. Afqonistondagi urushga
barqam berish uchun unga tashqi kuchlarning aralashuvini bartaraf etish, qurol olib
kirishni taúqiqlash takliflari ilgari surildi. SHuningdek, ommaviy qirqin qurol
savdosini cheklash to qrisida Orol dengizining qurib borishi bilan boqliq ekologik
’
muammoni qal etishga halqaro moliÿ tizimlarini va rivojlangan mamlakatlarni jalb
qilish takliflari ilgari surildi. Halqaro tashkilotlar va nufuzli davlatlar bu takliflarni
maúqulladilar va muammolarni qal qilishga ko maklashmoqdalar.
’
O zbekistonning BMT bilan qamkorligining erkin saqifalaridan ÿna biri
’
Markaziy Osi¸ mintaqasini ÿdro qurolidan holi zonaga aylantirish masalasida o z
’
ifodasini topdi. O zbekiston Prezidenti Islom Karimov BMT Bosh
’
Assambleÿsining 48-sessiÿsi minbaridan turib so zlagan nutqida Markaziy Osi¸ni
’
ÿdro qurolidan holi zonaga aylantirish qoÿsini ilgari surgan edi. O zbekistonning
’
bu tashabbusi halqaro qamjamiÿt tomonidan qo llab-quvvatlandi.
’
1997 yil 15-16-sentÿbr kunlari Toshkentda "Markaziy Osi¸-ÿdro qurolidan
holi zona" mavzusidagi halqaro konferenöiÿ bo lib o tdi. Uning ishida 56 davlat
’ ’
va 16 halqaro tashkilotdan vakillar ishtirok etdi. Ushbu masala þzasidan Markaziy
Osi¸ mamlakatlari tashqi ishlar vazirliklarining Ba¸noti imzolandi. Markaziy Osi¸

mintaqasining ÿdro qurolidan holi zonaga aylanishi mazkur mintaqa havfsizligini
mustaqkamlashga zamin ÿratdi.
O zbekistonning BMT ga yo llagan Afqon muammosini tinch yo l bilan’ ’ ’
qal etish masalasida muloqot guruqi tashkil etish qaqidagi taklifi 1997 yilda BMT
homiyligida "6+2" guruqi tashkil etildi. O zbekiston guruqining asosiy
’
ishtirokchisi bo ldi. BMT homiyligida 1999 yil 19-20 iþl kunlari Toshkentda
’
Afqoniston mojorosini hal etish buyicha "6+2" guruqini yiqilishi bo lib o tdi.
’ ’
Unda Toshkent Dekloraöiÿsi qabul qilindi.
2000 yil oktÿbr oyida Toshkentda Markaziy Osi¸da havfsizlik va
barqarorlikni mustaqkamlash, gi¸qvand moddalar tijorati, uþshgan jinoÿtchilik va
terrorizmga qarshi kurash mavzusida halqaro konferenöiÿ bo lib o tdi.
’ ’
O zbekiston Prezidenti tashabbusi bilan 2001- yilda BMT havfsizlik
’
Kengashining terorizmga qarshi kurash buyicha mahsus qo mitasi taúsis etildi.
’
2002-yil 18-20 oktÿbr kunlari BMT Bosh kotibi Kofe Annanning O zbekistonga
’
tashrifi mamlakatimizning halqaro qamjamiÿtdagi o rni mustaqkamlanib, obru
’
eútibori ortib bora¸tganining dalilidir.
O zbekistonning jaqon qamjamiÿti bilan integraöiÿlashuvida BMT doirasidagi
’
ihtisoslashgan tashkilotlar bilan qamkorligi muqim aqamiÿt kasb etmoqda.
1996 yilda SHanhayda, 1997 yilda Moskvada bo lib o tgan Hitoy, Rossiÿ,
’ ’
qozoqiston, qirqiziston, Tojikiston davlat raqbarlarining sammitlarida qarbiy
soqada qamda chegara hududlarida o zaro ishonchli mustaqkamlash, qurolli
’
kuchlarni qisqartirish to qrisida shartnomlar imzolangan edi. SHu tariqa
’
"SHanhay forumi" ¸ki "SHanhay beshligi" tashkiloti tuzilgan edi.
2001 yilda 14-15 iþn kunlari Hitoyda navbatdagi SHanhay sammiti bo lib o tdi.
’ ’
Uning ichida O zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov qatnashdi va
’
O zbekistonning "SHanhay forumi" ga to la ququqli aúzo bo lishi to qrisida
’ ’ ’ ’
ba¸not imzolandi.
2002-2005 yillarda SHanhay qamkorlik Tashkiloti o zining sammitlarini bir
’
qancha mamlakatlarida o tkazdi. Toshkentda o tkazilgan sammitda savdo-
’ ’
iqtisodiy qamkorlikni rivojlantirish masalasiga aloqida eútibor berildi. Sammitda

SHqT aúzo mamlakatlarni havfsizlik orqali qamkorlik sari boshlaydigan
tashkilotdir, deb taúkidlandi. Sammitda iqtisodiy qamkorlikni quyidagi
yo nalishlarni raqbatlantirishga kelishib olindi: ’
-transport infratuzilmasini rivojlantirish;
-tabiiy mineral hom ash¸ zaqiralarini o zlashtrish;
’
-suv-energiteka zaqiralaridan unumli foydalanish;
-ekologiÿga oid masalalar, hususan, ichimlik suvi muammolarini qal qilish;
-fan-tehnika va þqori tehnologiÿ, energetika soqalarida integraöiÿlashish;
-Investiöiÿlar havfsizligini kafolatlaydigan ququqiy poydevor ÿratish, bu soqadagi
to siq va muammolarni bartaraf etish.
’
Sammitda Hitoy Halq respublikasi raisi Hu Szintao Hitoy qukumati SHqT
doirasidagi iqtisodiy munosabatlarni rivojlantirishga 900 mln AqSH dollari
miqdorida kredit ajratishni maúlum qildi.
Sammit ÿkunida Toshkent deklaraöiÿsi SHq Tashkilotining vakolatlari va
immunitetlari to qrisidagi konvenöiÿ, Narkotik vositalar va psihotrop
’
moddalarning noqonuniy aylanishiga, qarshi kurashda qamkorlik to qrisidagi
’
bilim, tashkilot va uning organlari faoliÿtiga oid hujjatlar-jami 10 ta qujjat
imzolandi.
Hullas, O zbekiston Respublikasi tarihan qisqa davrda jaqon qamjamiÿtiga
’
qo shilishga musharraf bo ldi. Halqaro va mintaqaviy muammolarni qal
’ ’
qilishda, umumiy va mintaqaviy havfsizlikni mustaqkamlashda faol qatnasha¸tgan
nufuzli davlatlardan biri darajasiga ko tarildi.
’
Bunda tashqi si¸satning o rni beqi¸sdir. O zbekiston qorijiy
’ ’
qamkorlarining keng investiöiÿ faoliÿti uchun qulay ququqiy va imti¸zli sharoitlar
ÿratildi, ularning sarmoÿlari qonun yo li bilan himoÿ qilindi. Tinchleksevar tashqi
’
si¸satda bu juda qulay usuldir.
qamkorlikni ÿnada chuqurlashtirish MDq bilan ko p tomonlama va ikki
’
tmonlama aloqalar zaruriÿti sezildi. Bundan ko rinib turibdiki, O zbekiston
’ ’
jaqon qamjamiÿtida o zaro tenglik asosida qo shilishi vijudga kelÿpti. Buni
’ ’
keyingi paragrafda guvoqi bo lamiz.
’

1.2. O zbekistonning Mustaqil Davlatlar qamdo stligi mamlakatlari bilan’ ’
ko p tomonlama va ikki tomonlama aloqasining zaruriÿti va aqamiÿti.
’
Mustaqillik sharofati bilan O zbekiston jaqonni, jaqon esa O zbekistonni kashf
’ ’
etdi. Mustaqillikning ilk yillaridan boshlab jamiÿtimizda izchillik bilan qilina¸tgan
isloqatlar o zning ko lami, natija va imkoniÿtlari bilan jaqonda katta qiziqish
’ ’
uyqotdi. Nufuzli si¸siy, iqtisldiy - moliÿviy jurnallar, haftanomalarda O zbekiston
’
va uning Prezidenti qaqida, Bozor iqtisodi¸tiga o tishning o zbek modeli,
’ ’
tinchlik sevar tashqi si¸sati qaqida ko plab maqolalar bosib bordi. Prezidentimiz
’
tomonidan ishlab chiqilgan isloqatlar konöeröiÿsi izchil ravishda amali¸tga tadbiq
etilishi natijasida O zbekiston uchun iqtisodiy, ijtimoiy - si¸siy, madaniy va
’
maúnaviy ÿngilanishning keng istiqbollari ochildi. Respublikamizning jaqon
miqi¸sidagi, MDq davlatlari o rtasidagi nufuzi kundan - kunga oshib bordi.
’
SHu bois, mustaqil O zbekiston bilan jaqon davlatlari va MDq mamlakatlari
’
o rtasida o zaro manfaatli aloqalar o rnatish zaruriÿti þzaga keldi.
’ ’ ’
1991 yil 8-dekabrda Minskda uch slavÿn Respublikasi Rossiÿ, Ukraina, Belorus
raqbarlari- B.Elsin, L.Kravchuk, S.SHushkievichlarning uchrashuvi bo ldi va uch
’
davlat boshliqlari Mustaqil Davlatlar qamdo stligi (MDq) ni tuzish to qrisida
’ ’
shartnoma imzoladilar. SHartnomada ÿgona iqtisodiy makon, ÿgona valþta va
moliÿ- bank sistemasi bo ladi, fan, taúlim, madaniÿt va boshqa soqalarda
’
qamkorlik qilinadi, tashqi si¸sat kelishilgan qolda þritiladi, deb belgilangan edi. 1.
Ukraina, Belorus, Rossiÿ parlamentlari MDq ni tuzish qaqidagi shartnomani
ratifikaöiÿ qildilar.
qozoqiston, O zbekiston, qirqiziston prezidentlari 1991 yilning 13-dekabirida
’
Ashhabadda uchrashdilar va Minskda imzolangan MDq qaqidagi shartnoma
munosabati bilan vijudga kelgan aqvolni muqokama qildilar.
Unga ko ra, Mustaqil Davlatlar qamdo stligi ququqiy asosida, sobiq SSSR dagi
’ ’
barcha respublikalar tomonidan ihti¸riy va teng asoslarda tuzilishi, ularning
barchasi MDq etnik prinöip asosida ¸ki insonlar ququqini buzish asosida

ko rilmasligi kerakligi qayd etilgan edi. Besh davlat boshliqlari MDq ni taúsis’
etuvchilar qisoblanadi. MDq kengashlarini tay¸rlash buyicha ishchi guruqini
tuzildi. SHu tariqa Mustaqil Davlatlar qamdo stligi tashkil topdi.
’
1992 yil 9 fevralda Moskvada MDq davlatlari boshliqlarining kengashi bo lib
’
o tdi. Unda ekologiÿ va tevarak atrofdagi tabiiy muqitni muqofaza qilish qaqida,
’
bir-birlarining hududlaridan þklarni soliq va yiqimlarsiz o tkazish qaqida,
’
gidrometrologiÿ soqasidagi o zaro aloqalar qaqida bilish va temiryo l
’ ’
transportida yulovchilar va þk tashishning ÿngi ÿgona taúriflari qaqida aqdnoma
imzolandi. 1992 yil 20 martda Kievda MDq davlatlari boshliqlarining navbatdagi
uchrashuvi bo ldi. Unda Sobiq Ittifoqning mulki qaqida, davlat arhivi, qarzlari,
’
davlat banki va boshqa masalalari muqokama qilindi. Kiev uchrashuvida
davlatlarning chegaralarini va qamdo stlikning dengiz iqtisodiy zonalarini
’
quriqlash qaqida bitim imzolandi.
1992 yil 15-mayda Toshkentda MDq mamlakatlari raqbarlarining
navbatdagi Kengash bo lib o tdi. Unda qamdo stlik doirasida moliÿviy aqvol
’ ’ ’
bu soqadagi qamkorlik, havo bo shliqidan foydalanish, kosmik dasturlarini
’
bajarish ÿgona buþjetni shakllantirish, chegara qo shinlarini pul bilan taúminlash
’
tartibi, kollektiv havfsizlik, ÿgona ahborot makoni va boshqa masalalar muqokama
qilindi.
O zbekiston MDq davlatlari bilan tutgan si¸siy yo li tashqi si¸satning
’ ’
ustuvor yo nalish sifatida belgilangan. Buni turli sabablari bor. Eng muhimi Islom
’
Karimov so zi bilan aytganda: "Mamlakatimiz halqlarining ÿqinlashuvi - tabiiy
’
kecha¸tgan jara¸n, bu ÿqinlik, Sovet Ittifoqi mavjud bo lganligidan qatúiy nazar,
’
qamma vaqt bo lib, sunúiy ravishda joriy etiladigan si¸siy integraöiÿdan farqli
’
o laroq, qaqiqiy integraöiÿdir"1. SHu nuqtai nazaradan kelib chiqib, O zbekiston
’ ’
MDq davlatlari bilan bo la¸tgan si¸siy iqtisodiy munosabatlariga usuvorlikka
’
eútibor berar ekan, bu sof insoniylik va insonparvarlik poziöiÿsi edi. O zbekiston
’
MDq davlatlarini aúzoligini, integraöiÿsini qaqiqiy musataqil suveren davlat
integraöiÿsi sifatida ko rish qoÿsini ilgari suradi.
’ Toshkent kengashida kollektiv
havfsizlik, tinchlikni saqlash, kollektiv kuchlarining maqomi qaqida, qavo

bo shliqidan foydalanish qaqida, kosmik dasturlarni bajarishga pul ajratish’
to qrisida, chegara qo shinlarini pul bilan taúminlash to qrisida bitim,
’ ’ ’
shuningdek, qurolli kuchlarni qisqartirish to qrisida bitim va boshqa qujjatlar
’
imzolandi.
O zbekiston Respublikasi tashqi si¸satida qamdo stlik mamlakatlari bilan ikki
’ ’
tomonlama qamkorlikni yo lga qo yish va rivojlantirish aloqida o rin tutdi. Ikki
’ ’ ’
tomonlama qamkorlik deganda, ikki davlat o rtasidagi, ÿúni O zbekistonning
’ ’
boshqa bir mamlakat bilan davlatlararo aloqalarni yo lga qo yish va
’ ’
chuqurlashtirish tushuniladi. 1992 yil 30 mayda I.A. Karimov boshliq
O zbekiston delegaöiÿsining Rossiÿ davlatiga tashrifi paytida O zbekiston
’ ’
Respublikasi bilan Rossiÿ Federaöiÿsi o rtasida davlatlararo munosabatlarning
’
asoslari, do stlik va qamkorlik to qrisida shartnoma imzolandi. SHartnoma ikki
’ ’
davlat o rtasida qar tomonlama qamkorlikni yo lga qo yish va rivojlantirishga
’ ’ ’
ququqiy asos soldi. Ikki davlat o rtasida diplomatik aloqalar o rnatildi,
’ ’
elchihonalar ochildi.
B. Elsinning 1993 yil mart oyida O zbekistonga tashrifi paytida ikki davlat
’
o rtasida aloqalarni ÿnada mustaqkamlash choralarini ko rishga aqdlashildi.
’ ’
1993 yil 19-martda O zbekiston va RF o rtasida madaniÿt, fan va tehnika, taúlim
’ ’
soqliqni saqlash, ahborot, sport va turizm soqasida qamkorlik qilish to qrisida
’
bitimlar imzolandi.
Ikki davlat o rtasida aloqalarni takomillashtirish va rivojlantirishda
’
I.A.Karimovning 1994 yil mart oyida Rossiÿ Federaöiÿsiga qilgan rasmiy davlat
tashrifi muqim o rinni egalladi. I. Karimov bilan B.Elsin o rtasidagi
’ ’
muzokaralar ÿkunida 1994 yil 2-martda O zbekiston Respublikasi bilan Rossiÿ
’
Federaöiÿsi o rtasida qar tomonlama qamkorlikni rivojlantirish va
’
chuqurlashtirish to qrisida Dekloraöiÿ imzolandi. SHuningdek, ikki davlat
’
prezidentlari O zbekiston bilan Rossiÿ o rtasida iqtisodiy integraöiÿni
’ ’
chuqurlashtirish to qrisida, qarbiy soqadagi qamkorlik to qrisida shartnoma
’ ’
imzolandi.

Rossiÿ Federaöiÿsi qukumati raisi B.S ×ernomirdin 1995 yil 26-28-iþl
kunlari rasmiy safar bilan O zbekistonda bo lganida quyidagi qujjatlar’ ’
imzolandi:
-O zbekiston Respublikasi bilan Rossiÿ Federatsiÿsi o rtasida qamkorlikni ÿnada
’ ’
taraqqiy ettirish va kengaytirish to qrisida memorandum;
’
-1996-1997 yilllarda iqtisodiy qamkorlikning asosiy prinöiplari va yo nalishlari
’
to qrisida qukumatlararo bitim;
’
-Oliy taúlim soqasida qamkorlik qilish ilmiy-tehnik qamkorlik, "supo" halqaro
radioastranomik obsevatoriÿsini tashkil etish, jinoÿtchilika qarshi kurashda
qamkorlikni kuchaytirish to qrisida qukumatlararo bitimlar;
’
-Ikkala mamlakat tashqi ishlar vazirliklari o rtasida qamkorlik dasturi;
’
-O zbekiston Respublikasi va Rossiÿ Federaöiÿsi o rtasida imzolangan qujjatlar
’ ’
ikki mamlakat o rtasida savdo iqtisodiy, kamunikaöiÿviy, fan-tehnika, madaniy
’
aloqalarni kengaytirishga hizmat qilishga qaratilgan edi.
Rossiÿ va O zbekiston o rtasidagi qamkorlikni ÿngi bosqichga ko tardi. U
’ ’ ’
qisqa muddatda O zbekistonga ikki marta 1999 yil 10-11-dekabr va 2000 yil 18-
’
19- may kunlarida davlat tashrifi bilan keldi. Tashrif davomida ikki mamlakat
prezdentlari va rasmiy delegaöiÿlari o rtasida savdo-iqtisodiy aloqalarni ÿnada
’
kengaytirish va qarbiy- tehnikaviy qamkorlik, havfsizlik, jumladan,
Afqonistondagi vaziÿtni barqarorlashtirish, halqaro terorchilikka qarshi birgalikda
kurashish va boshqa masalalar muqokama qilindi.
O zbekiston bilan Ukraina o rtasida davlatlararo munosabatlarga asos
’ ’
solishda I.A. Karimovning 1992 yil avgust oyida Kievda rasmiy davlat tashrifi
muqim aqamiÿtga ega bo ldi. Tashrif choqida 25-avgust kuni O zbekiston
’ ’
Prezdenti I.Karimov va Ukraina Prezdenti Leonid Kravchuk O zbekiston bilan
’
Ukraina o rtasidagi davlatlararo munosabatlarning asoslari, do stlik va
’ ’
qamkorlik to qrisida shartnomani imzoladilar. SHuningdek, ikki davlat o rtasida
’ ’
diplomatik munosabatlar o rnatish to qrisida protokol va savdo-iqtisodiy
’ ’
qamkorlik bitimi imzolandi.

1994 yil 10-11 noÿbr kunlari I.A.Karimovning Ukrainaga ikkinchi davlat tashrifi
O zbekiston bilan Ukraina o rtasidagi munosabatlarni ÿnada þqori poqanaga’ ’
ko tardi. O zbekiston va Ukraina Respublikalari o rtasida iqtisodiy
’ ’ ’
qamkorlikning asosiy yo nalishlari qaqida ba¸nnoma, O zbekiston va Ukraina
’ ’
Respublikalari o rtasida daromad va mulkdan ikki tomonlama soliq olmaslik
’
qaqida, madaniy qamkorlik to qrisida bitimlar imzolandi. Bu borada davlat 1995
’
yilga mo ljallangan savdo-iqtisodiy qamkorlik to qrisida bitim, tashqi ishlar
’ ’
vazirliklari o rtasida qamkorlik dasturi imzolangani muqim aqamiÿtga ega
’
bo ldi.
’
Belorus Respublikasi Oliy Kengashining raisi S. SHushkievichning 1991 yil
6-noÿbrda O zbekistonga rasmiy davlat tashrifi O zbekiston bilan Belorus
’ ’
o rtasida davlatlararo asos soldi. Tashrif paytida Toshkentda I.Karimov va
’
S.SHushkievich O zbekiston Respublikasi bilan Belorus Respublikasi o rtasida
’ ’
davlatlararo munosabarlarning asoslari to qrisida shartnoma imzoladilar.
’
SHuningdek, ikki davlat qukumatlari o rtasida 1992 yilda savdo-iqtisodiy
’
qamkorlik prinöiplari to qrisida bitim imzolandi. 1995 yil 5-sentabrda Gruziÿ
’
davlat raqbari Respublika parlamenti raqbari Eduard SHevarnanze rasmiy tashrif
bilan O zbekistonda bo ldi. Bu tashrif O zbekiston bilan Gruziÿ o rtasidagi
’ ’ ’ ’
qadimiy aloqalarni tiklashda muqim aqamiÿtga ega bo ldi. Ikki tomonlama
’
munosabatlarga doir masalalar muqokama qilindi va muzokaralar niqoÿsida
I.Karimov va Eduard SHevarnadze tomonidan O zbekiston va Gruziÿ o rtasida
’ ’
do stlik va qamkorlik to qrisida shartnoma imzolandi. Ikki mamlakat o rtasida
’ ’ ’
sarmoÿlarni o zaro qimoÿ qilish va raqbatlantirish, fan-tehnika, bank, qishloq
’
ho jaligi, bojhona, halqaro transport aloqalari, erkin savdo va ishlab chiqarish,
’
maorif, madaniÿt, sport soqliqni saqlash, say¸qlik, atrof-muqit muqofazasi
bo yicha qamkorlik to qrisida 20 dan zi¸d qukumatlararo va muassasalararo
’ ’
qujjatlar imzolandi. Prezdent Islom Karimov MDq davlatlari o rtasidagi iqtisodiy-
’
si¸siy munosabatlar, qamda iqtisodiy integeraöiÿ jara¸nida ÿna bir muqim qolatga
katta eútibor beradi. "Barcha musataqil respublikalarda, hususan, O zbekistonda
’
qam sobiq Ittifoq ko lamida ÿqin qarindosh-uruqchilik aloqalariga ega bo lgan
’ ’

ko p millatli aqoli ÿshaydi. qamdo stlik doirasida chegaralarning ochiqligini,’ ’
aqolining bir joydan ikkinchi joyga borishi va ahborot uzatish erkinligini saqlab
qolish, Respublikada fuqarolar, qamda millatlararo totuvlikni taúminlash sharti,
ijtimoiy-si¸siy barqarorlikning muqim omili bo lib hizmat qiladi"1,- bu si¸satni
’
muqim tomoni shundaki ijtimoiy-si¸siy barqarorlik-tinchlik millatlararo totuvlikni
qaror toptirishdir, ayni paytda mamlakatlararo munosabatlarni qam barqaror
rivojlantirishning kafolati bo lish bilan birga MDq davlatlari o rtasidagi
’ ’
iqtisodiy integraöiÿga raqna soluvchi qar qanday to siqlar olib tashlanishiga katta
’
taúsir ko rsatadi.
’
O zbekiston Respublikasi Prezdenti I.Karimovning 1995 yil 6-8 -iþn kunlari
’
davlat tashrifi bilan Latviÿ Respublikasida bo lishi muqim aqamÿtga ega bo ldi.
’ ’
Mazkur tashrif choqida I.Karimov Latviÿ Respublikasi Prezidenti Guniö Ulmanis
bilan O zbekiston Respublikasi o rtasida do stlik va qamkorlik to qrisidagi
’ ’ ’ ’
shartnomani imzoladilar. O zbekiston va Latviÿ qukumati o rtasida transport,
’ ’
qavo aloqasi, say¸qlik qamda ilmiy-tehnik soqalar bo yicha qamkorlik to qrisida
’ ’
bitimlar imzolandi. Latviÿ Prezdenti Guniö Ulmaniöning 1996 yil 23-mayda
O zbekistonga qilgan davlat tashrifi ikki mamlakat o rtasida aloqalarni ÿnada
’ ’
chuqurlashtirdi. Ikki Prezident O zbekiston bilan Latviÿ O rtasida qamkorlikni
’ ’
ÿnada rivojlantirish va kengaytirish to qrisida dekloraöiÿ imzoladilar. qujjatlararo
’
fuqarolik, meqnat ququq-tartibot, halqaro avtomobil qatnovi, temiryo l transporti,
’
madaniÿt, bojhona ishiga o zaro qamkorlik to qrisida bitimlar imzolandi.
’ ’
Kavkazorti mamlakatlari bilan qamkorlikni rivojlantirish masalalarining davomi
sifatida, Prezident Islom Karimovni 1998 yil 8-sentÿbrda Ozarbayjon poytahti
Bakuda Buþk Ipak yo lini qayta tiklashga baqishlangan Evropa-Kavkaz-Osi¸
’
(TRASEKA) transport tarmoqi rivojlantirishga baqishlangan halqaro anjumanda
nutq so zlab, jaqon davlatlari qamjamiÿtini iqtisodiy integraöiÿlashuvida
’
TRASEKA ning aqamiÿti katta ekanligi to qrisida maúruza qildi. Agar
’
O zbekistonning Trans-Kavkaz yo lidan olib o tiladigan eksport-import þklari
’ ’ ’
qajmi 1996 yilda 140 ming, 1997-yilda 285 ming tonnani tashkil etgan bo lsa
’
1998 yilning sakkiz oyi mobaynida bu ko rsatkich 240 ming tonnadan oshib
’

ketdi. Ushbu yo l ochilgandan bu¸n birgina O zbekiston bilan eksport-import,’ ’
apiraöiÿlarini amalga oshirish buyicha qamkorlik doirasida 470 million AqSH
dollari qajmidagi 660 ming tonna qa¸tiy muqim þklar tashildi .
Davlatlar o rtasida aloqalarni samarali va aqamiÿtli darajaga ko tarish, ikki
’ ’
tomonlama qamkorlik ularni ÿnada rivojlantirish keng samarali qamkorlik tizimini
ÿratish, MDq davlatlari zamin ÿratmoqda.
Hulosa qilib aytish kerakki, O zbekiston o z taraqqi¸t yo lining zaminini
’ ’ ’
Markaziy Osi¸ davlatlari bilan amalga oshiradi. Bunda, mintaqaning o z ichiga
’
olgan bir qancha ko rinishlari va ularni hususiÿtlarini ko rishimiz mumkin.
’ ’

1.3. Markaziy Osi¸: qamkorlik aloqalarining mintaqaviy qususiÿti.
Ajdodlarimiz qa¸ti, tirikchilik faoliÿti uchun Markaziy Osi¸ hududi azal- azaldan
ÿhlit bir makon bo lib kelgan. Ular bu zaminda chegara nimaþ bojhona nima
’
ekanini bilmay ot surganlar, karvon etaklaganlar. Ularni ÿgona din, o hshash til
’
va urf- odatlar, mutarak tarih va ÿshash tarzi kabi omillar birlashtirib turgan.
Oktÿbr to ntarishidan keyin, stalincha milliy chegaralanish natijasida bu hududda
’
"suveren" deb atalgan beshta ittifoqdosh respublika vujudga keldi va azaliy qon-
qarindosh va qo shni halqlar - o zbeklar, qozoqlar, qirqizlar, turkmanlar va
’ ’
tojiklar o rtasida ilk bor sunúiy devor tiklandi.
’
Sobiq SSSR tarqab ketishi arafasida bu respublikalar davlat mustaqilligini eúlon
qildi qamda Markaziy Osi¸ mamlakatlarining jaqon taraqqi¸ti jara¸nida munosib
o rin egallab halqaro tizim bilan integraöiÿlashuvi uchun tarihiy imkoniÿt tuqildi.
’
Þqorida qayd etilganidek, mintaqadagi beshta davlat orasida o hshash jiqatlar
’
ko p. Tarihimiz, madaniÿtimiz, tilimiz, dilimizning birligi tomirlarimizning
’
tutashib ketganligi bu mamlakat halqlarini bir-biriga ÿnada ÿqinlashtirishning
zaminidir.
SHu bois qam O zbekiston tashqi si¸satining taúsirli yo nalishlaridan biri
’ ’
Markaziy Osi¸dagi mustaqil davlatlar - qozoqiston, qirqiziston, Tojikiston,
Turkmaniston bilan qamkorlik, do stlik aloqalarini mustaqkamlashga qaratildi.
’

Markaziy Osi¸ davlatlarining boshliqlari birinchi uchrashuvi 1990 yil iþnda Almati
shaqrida bo lib o tdi. Uchrashuv Sobiq Ittifoq qali mavjudligi sharoitida uning’ ’
aqvoli tobora ¸monlashib bora¸tgan halq ho jaligining barcha soqalarida tanglik
’
kuchayib bora¸tgan, pul qadrsizlana¸tgan, narh-navo qimmatlashib bora¸tgan
sharoitda bo lgan edi. SHuning qam Markaziy Osi¸dagi besh davlat iqtisodiy
’
tanglikdan chiqish uchun resurslarni birlashtirish zarur, degan hulosaga keldilar.
Beshta Respublika davlat boshliqlari - I.Karimov, N. Nazarboev, A. Masaleev,
q.Maqkamov va S.Ni¸zovlar O rta Osi¸ va qozoqiston halqlariga murojaatnoma
’
qamda respublika raqbarlarining ba¸noti nomli qujjatlarni imzoladilar va davlat
boshliqlari qar yili uchrashuv o tkazish to qrisida aqdlashib oldilar.
’ ’
Markaziy Osi¸ prezidentlarining navbatdagi uchrashuvi 1991 yil 13-15-avgust
kunlarida Toshkent shaqrida bo ldi. Unda, uchrashuv ÿkunlari qususida ahborot
’
qamda respublikalararo maslaqat kengashini tuzish to qrisida bitim imzolandi.
’
Maslaqat kengashining vazifasi beshta mamlakat o rtasida iqtisodiy qamkorlik
’
qilish uchun shart-sharoit ÿratishdan, bozor munosabatlariga o tishdan mintaqa
’
manfaatlarini qimoÿ qiluvchi kelishilgan si¸sat þritishdan iqtisodi¸tning umumiy
maúnolarini qal etishga ÿgona ¸ndashuvlarni ishlab chiqishdan iborat deb,
belgilanadi. 1991 yil 13 dekabrda Ashqabadda O rta Osi¸ respublikalari va
’
qozoqiston davlat boshliqlarini uchrashuvlari bo lib o tdi. Unda Tajan-Seraks
’ ’
temir yo l qurulishi bo yicha iqtisodiy qamkorlik qilish qaqida bitim imzolandi.
’ ’
Uni O zbekiston, qozoqiston, qirqiziston, Turkmaniston Prezidentlari -
’
I.Karimov, N. Nazarboev. A.Akaev, S. Ni¸zovlar imzoladilar. Temir yo l qurilish
’
qaqidagi bu bitim ÿgona Osi¸ Trans magestralini ÿratishda muqim aqamiÿtga
egadir. Besh davlat boshliqlari ×ernobil qalokati, Orol fojeasi oqibatlarini tugatish
maqsadadida birgalikda qarakat qilish qaqida qaror qabul qildilar. qalokat zonalari
aholisiga tezlikda gumanitar ¸rdam jo natishga aqdlashdilar.
’
1993 yil 4 ÿnvarda I.A Karimov tashabbusi bilan Toshkentda O rta Osi¸
’
Respublikalari va qozoqiston prezidentini yiqilishi bo lib o tdi. Unda Markaziy
’ ’
Osi¸ atamasi tilga olindi va bundan keyin Markaziy Osi¸ Respublikalari va
qozoqiston tushuniladigan bo ladi. Uchrashuv qatnashchilari Mintaqa
’

davlatlardagi si¸siy va iqtisodiy aqvolni muqokama qildilar. Mintaqa mamlakatlari
o rtasidagi ikki tomonlama va ko p tomonlama shartnomalar, savdo-iqtisodiy’ ’
bitimlar qanday bajarila¸tganligi taqlil etildi1.
Tojikistonda 1992 yilda boshlangan birodarkushlik urushi to qrisida fikr
’
almashidi va Tojikistonga ko rsatila¸tgan ¸rdamni davom ettirishga kelishidi.
’
Mintaqa havfsizligini va tinchlikni mustaqkamlash þzasidan qamkorlik qilish
masalalari hususida maslaqatlashib olindi. Bir-birlariga elchilar þborishga qaror
qilindi va uni 1993 yil 1-fevralgacha belgilangan tartibga qal qilish tashqi ishlar
vazirliklarga topshirildi. qukumatlarga narh si¸sati enargiÿ manbaalari bilan
taúminlash Orol va kasbiy dengizlari muammolarini tomonlar manfaatini ko zlab
’
chiqishni topshirdilar. Toshkent uchrashuvida Orolni saqlab qolish to qrisida
’
qaror qabul qilindi. Jamqarma majlislarni qizil o rda, Nukus, Toshavuzda
’
o tkazish zarur deb topildi. Besh davlat boshliqlari qamkorlik qaqidagi bitimni
’
imzoladilar.
1993 yil mart oyida qizil o rdada Markaziy Osi¸ davlatlari boshliqlarining
’
Rossiÿ davlati Delegöiÿsi ishtirokida anjuman bo lib o tdi. Anjumanda Orol
’ ’
dengizi va Orol buyi muammolarini qal etish, Orol mintaqasini ekologiÿsini
soqlomlashtirish va ijtimoiy iqtisodiy taraqqi¸tni taúminlash maqsadida birgalikda
qilinadigan qarakatlar to qrisida Bitim imzolandi. Orol dengizi qavzasi
’
muammolari bilan shuqullanuvchi Davlatlararo kengash tuzildi. Orolni qutqarish
halqaro jamqarmasi taúsis etildi.
Uchrashuv qatnashuvchilari qozoqiston, qirqiziston, O zbekiston,
’
Tojikiston, Turmaniston va Rossiÿ nomidan BMT bosh kotibi Butros Gioliÿga
maktub yo llab, Orol buyidagi murakkab aqvol va ro y bergan muammolarni qal
’ ’
etish uchun belgilangan chora-tadbirlar qaqida, shuningdek, Orol dengizi qavzasi
muammolarini hal qilishga halqaro jamiÿtning diqqat eútiborini jalb qilish zarurligi
to qrisida uni habardor etdilar.
’
1993 yil avgustda Nukusda Orol dengizi qavzasi muammolari bilan
shuqullanuvchi davlatlararo kengash va Orolni qutqarish halqaro jamqarmasining
qo shma majlisi bo ldi. 1994 yil 11-ÿnvarda Nukusda Markaziy Osi¸
’ ’

mamlakatlari boshliqlarining Rossiÿ Federaöiÿsi Davlat delegaöiÿsi ishtirokida
konferenöiÿ bo lib o tdi. Konferenöiÿda Orol dengizi qavzasining qozirgi aqvoli’ ’
bilan boqliq ko pgina masalalar Orolni qutqarish halqaro jamqarmasi mablaqlari
’
qanday to plana¸tgani muqokama qilindi faoliÿti maúqullandi. Ekologik vaziÿtni
’
ÿhshilash þzasidan ÿqin 3-5 yil ichida bajarilishi lozim bo lgan vazifalar
’
belgilandi. Orol dengizini qutqarish bo yicha davlatlararo kengash nizomi
’
tasdiqlandi qamda uning ijroiÿ organining raqbari tayinlandi. Bu masalalar
bo yicha qarorlar qabul qilindi.
’
O zbekiston raqbariÿti mintaqadagi mamlakatlar va halqlar o rtasida teng
’ ’
ququqli va o zaro manfaatli qamkorlik o rnatib uni mustaqkamlash va
’ ’
rivojlantirish tadbirlarini qadam-baqadam amalga oshirib bordi. Tojikiston halqi
boshiga musibat tushganda O zbekistonning bergan si¸siy va iqtisodiy madadi
’
Orolni qutqarish qarakatida O zbekistonning faol ishtiroki fikrimizning dalilidir.
’
1994 yil 10-ÿnvar kuni O zbekiston respublikasi bilan qozoqiston
’
Respublikasi o rtasida tovarlar va hizmatlar, sarmoÿlar va ishchi kuchining erkin
’
o tib turishini nazarda tutuvchi qamda o zaro kelishilgan kridet qisob-kitob,
’ ’
bþdjet, soliq, narh, boj va valþta si¸satini taúminlovchi ÿgona iqtisodiy makonni
tashkil etish to qrisida shartnoma imzolandi. 1994 yil 16-ÿnvar kuni O zbekiston
’ ’
Respublikasi bilan qirqiziston Respublikasi o rtasida ÿgona iqtisodiy makon
’
to qrisida shartnoma imzolandi. 1994 yil 30-aprelda ×o lponota shaqrida
’ ’
O zbekiston, qozoqiston, qirqiziston o rtasida ÿgona iqtisodiy makon tuzish
’ ’
to qrisida uch tomonlama shartnoma imzolandi.
’
O zbekiston, qozoqiston va qirqiziston prezidentlarining 1994 yil iþl oyi
’
boshida Almati shaqrida bo lib o tgan uchrashuv qam bu uch qardosh
’ ’
mamlakatlar halqlari o rtasida munosabatlarni mustaqkamlashda ÿna bir ÿngi
’
qadam bo ldi. Unda o zaro integraöiÿni kuchaytirish buyicha Markaziy Osi¸
’ ’
qamkorlik va taraqqi¸t bankini tuzish to qrisida bitimlar imzolandi. Tomonlar
’
davlatlararo kengash qamda uning doimiy ijroiÿ organini, shuningdek, bosh
vazirlar kengashi, tashqi ishlar vazirlari kengashi, mudofa vazirlari kengashini
taúsis etdilar bunday ÿgona muvofiqlashtiruvchi boshqaruv organlarini paydo

bo lishi O zbekiston, qirqiziston va qozoqiston o rtasida integraöiÿ uchun’ ’ ’
ququqiy zaminni ÿnada mustaqkamladi. Markaziy Osi¸ qamkorlik va taraqqi¸t
banki tashkil etildi. SHu tariqa Markaziy Osi¸ iqtisodiy qamjamiÿti (MOIN) tashkil
topdi.
1995 yil 14-aprel kuni ×imkentda O zbekiston, qozoqiston, qirqiziston
’
prezidentlarining uchrashuvi bo ldi. Tojikiston va Afqoniston chegarasidagi
’
vaziÿt qaqida maslaqatlashib olindi. qabul qilingan Ba¸notda Tojikiston muqolifat
kuchlari tomonidan 1995- il 7 -aprelda qilingan qon to kishga olib kelgan hujum
’
qoralandi. Tojikiston raqbariÿtiga Tojiklararo muzokarlarni faollashtirish va
mojarolarni bartaraf etish uchun barcha vositalardan foydalanish taklifi ilgari
surildi. Uch davlat boshliqi Markaziy Osi¸ davlatlari integraöiÿsini jadallashtirish
buyicha qujjat imzoladilar. Bu borada 2000 yilgacha Dastur maúqullandi
uchrashuvda davlatlararo kengash va Markaziy Osi¸ qamkorlik va taraqqi¸t
bankining ahborotlari tinglandi.
1995 yil 15-dekabrda Janbulda qozoqiston, qirqiziston va O zbekiston
’
respublikalari davlatlararo kengashining navbatdagi majlisi bo ldi. Prezidentlar
’
2000 yilgacha bo lgan iqtisodiy integraöiÿ va birinchi navbatda sarmoÿ
’
sarflanishi lozim bo lgan loyiqalar dasturlarini ha¸tga joriy etish kommunikaöiÿ
’
tarmoqlarini rivojlanitirish masalalarini muhokama etdilar. Integraöiÿ dasturida 53
ta loyiqalar ishlab chiqildi. BMT raqnamoligida qarakat qiladigan qozoqiston,
qirqiziston va O zbekiston respublikalarining tinchlikni saqlash kollektiv
’
batal¸nini tashkil qilish qaqida qaror qabul qilindi. Uch davlatning tinchlikni
saqlash batal¸ni shakllantirildi.
1997 yil, 9-10- ÿnvar kunlari Bishkekda O zbekiston, qozoqiston,
’
qirqiziston davlat boshliqlarini kengashi bo lib, unda uch qardosh davlatlar
’
o rtasida abadiy do stlik qaqida sharnoma imzolandi. Bu qujjatda O zbek,
’ ’ ’
qozoq, qirqiz halqlarining orzu niÿtlari o z ifodasini topdi. Mazkur shartnoma uch
’
qardosh davlat halqlarining iqtisodiy, si¸siy, ilmiy, madaniy, tehnikaviy
qamkorligini ÿngi asosda rivojlantirishga yunaltirildi. 1997 yil 12-dekabr kuni

qozoqiston respublikasining ÿngi poytaht Astana shaqrida qozoqiston, qirqiziston,
O zbekiston prezidentlarining kengashi bo lib o tdi. ’ ’ ’
Prezidentlar halqaro konsorsiumlar tuzish buyicha uch mamalakat
qamkorligi tomonli konsepöiÿsini maúqulladilar.
1998 yilda Tojikiston respublikasi Markaziy Osi¸ iqtisodiy qamjamiÿtiga
aúzo bo lib kirdi.
’
2000 yil 20-21- aprel kunlari Toshkentda O zbekiston, qozoqiston,
’
qirqiziston, Tojikiston prezidentlarining uchrashuvi bo lib o tdi. Uchrashuvda
’ ’
mintaqaviy qamkorlik va mamalakatlararo munosabatlarga doir masalalar
muqokama qilindi. To rt mamlakat raqbarlari terrorchilik si¸siy va diniy
’
ekstrimizm halqaro uþshgan jamiÿtchilikka qarshi kurashish va mintaqa
davlatlariga taqdid soladigan boshqa havf-hatarning oldini olishga qaratilgan
qamkorlik va mamlakatlararo munosabalarga doir masalalar muqokama qilindi.
Mintaqa davlatalariga taqdid soladigan havf-hatarni oldini olishga qaratilgan
qamkorlik to qrisida shartnoma imzoladilar. Gap shundaki, Markaziy Osi¸
’
davlatlari o rtasida o zaro qamkorlik soqasida 200 dan ortiq qujjat imzolangan
’ ’
bo lsada ular orasida mazkur masalaga tegishli qujjat yo q edi. 2000 yil 14-
’ ’
iþldan Dushanbeda bo lib o tgan Markaziy Osi¸ iqtisodiy qamjamiÿti davlat
’ ’
boshliqlarining prezidentlari Sirdar¸ va Amudar¸ning suv- energetika zaqiralaridan
unumli foydalanish masalalari þzasidan fikr almashdilar.
2001 yil 28- dekabr kuni Toshkentda MOIq davlatlari boshliqlarining
uchrashuvi bo lib o tdi. Muzokaralar ÿkunida prezidentlar Markaziy Osi¸
’ ’
qamkorligi tashkilotini taúsis etish to qrisidagi shartnomani imzoladilar. MOIq
’
tashkilotining raisi etib I.A.Karimov saylandi. qar bir aúzo mamlakatdan bevosita
davlat raqbariga qisobot berib turadigan bittadan muvofiqlashtiruvchi vakil
tayinlandi. MOIq tashkilotining tashkil etilishi ular aúzolari bo lgan to rtta
’ ’
mamlakat o rtasidagi o zaro manfaatli aloqalarni ÿngi paqonaga ko tarildi.
’ ’ ’
2005 yil 6-7-oktÿbr kunlari San-Petergburgda bo lib o tgan Markaziy Osi¸
’ ’
tashkiloti davlat raqbari kengashida o tgan davrda qilingan ishlar sarqisobi
’
qilindi. MOIq bu galgi sammitda Evro-Osi¸da integraöiÿlashuv jara¸nidagi

burilishi nuqtasi bo ldi. O zbekiston raqbarining tashabbusi bilan MOIq va’ ’
Evro-Osi¸ iqtisodiy qamjamiÿti negizida ÿngi EOqI ni shakllantirishga qaror
qilindi.
2005 yil 6-7-oktÿbr kunlari San-Petergberg shaqrida bo lib o tgan
’ ’
Markaziy Osi¸ tashkiloti raqbarlarining kengashida o tgan davrda qilingan ishlar
’
sarqisob qilindi.
IOIq Rossiÿ, Belorus, qozoqiston, qirqiziston, Tojikiston 1995 yilda
tuzilgan bojhona ittifoqi negizida tashkil topgan edi. IOIq ning 2006 yil 24-25-
ÿnvar kunlari San-Petergbergda bo lib o tgan sammitda O zbekiston unga aúzo
’ ’ ’
bo lib kirdi.
’
Markaziy Osi¸dagi Mustaqil davlatlar o rtasida ko p tomonlama
’ ’
qamkorlik bilan birga ular o rtasidagi ikki tomonlama aloqalar qam yulga quyildi.
’
1993 yil 10-noÿbrda Islom Karimov Almatiga safar qildi. O zbekiston va
’
qozoqiston prezidentlari ikki mamalakat integraöiÿsiga oid aloqalar masalasini
iqtisodiy si¸satini muqokama qilishdan tomonlar pul tizimiga doir masalalar
muqokama qilib, ikkala tomon bir vaqtda milliy valþtani joriy etish qaqida
aqdlashdilar.
qozoqiston prezidenti N.Nazarboev 1994 yil 10-12- ÿnvarda rasmiy davlat
tashrifi bilan O zbekistonda bo ldi.
’ ’
O zbekiston va qozoqiston chegaralari orqali kirishda va chiqishda ikkala
’
mamlakat fuqorolarining þklarini bojhona tekshiruvining o tkazishini bekor qilish
’
tuqrisida qaror qabul qilindi.
O zbekiston milliy banki bilan qozoqiston Milliy banki Toshkent shaqridan
’
"O zbekiston-qozoqiston" qamda Almati shaqrida "qozoqiston O zbekiston"
’ ’
Klering palatalarini shaqarlarga uning filiallarini valþta almashtirish punklarini
ochish to qrisida ikki mamlakat qukumatlari va banklari o rtasida bitimlar
’ ’
tuzdi. 1998 yil 31-oktÿbrda O zbekiston va qozoqiston o rtasida abadiy do stlik
’ ’ ’
shartnomasi imzolandi. SHu tariqa, O zbekiston va qozoqiston o rtasidagi
’ ’
qamkorlik tobora kengayib, chuqurlashib bormoqda. Ikki davlat prezidentlarining
Toshkentda 2000 yil 20-21- aprel kunlari bo lgan uchrashuvida ikki davlat uch
’

chegaralarini aniqlab, belgilab olishga baqishlangan uchrashuv bo ldi. Ikki’
mamlakat mustaqilligi va chegaralar dahlsizligini taúminlashga qaratilgan bu qujjat
ikki tomonlama qamkorlik aloqalarini ÿnada mustaqkamlash va chuqurlashtirishda
muqim aqamiÿtga egadir. Ikki davlat prizdentlari davlat chegarasi to qrisida
’
shartnoma imzoladilar. 2440 km uzunlikdagi chegaraning 96% belgilab olindi,
qolgan qismi kelishuv asosida delegaöiÿ qilishga kelishildi.
2002 yil 9-sentÿbÿrda qozoqiston respublikasi prezidenti taklifiga binoan
Islom Karimov Astani shaqriga tashrif buþrdi. "O zbekiston - qozoqiston davlat
’
chegaradlarini aloqida uchastkalari to qrisidagi" bitim imzolandi. Ikki mamlakat
’
o rtasidagi chegaraga oid dolzarb masalalar ququqiy jiqatdan o z echimini topdi.
’ ’
O zbekistonning qirqziston bilan ikki tomonlama qamkorligi "O zbekiston
’ ’
respublikasi bilan qirqiziston respublikasi o rtasida do stlik, qamkorlik va
’ ’
o zaro ¸rdam qaqida shartnoma" asosida yo lga qo yildi va rivojlantirilmoqda.
’ ’ ’
1994 yil 16-ÿnvarda O zbekiston Prezidenti Islom Karimov qirqizistonda
’
bo ldi. Rasmiy tashrif ÿkunida ikki davlat prezidentlari tovarlar, hizmatlar sarmoÿ
’
ichki kuchining erkin þrishi o zaro kelishilgan kredit hisob-kitob, bþdjet, soliq,
’
narh, bojhona va valþta si¸satini belgilovchi shartnomani imzoladilar. 2000 yil
O zbekistonda 22 ta o zbek- qirqiz qo shma korhonasi faoliÿt þrita boshladi.
’ ’ ’
O zbekiston bilan Tojikiston o rtasida aloqalar o rnatilgan va rivojlanib
’ ’ ’
bormoqda.
O zbekiston Prezidenti Islom Karimovning taklifiga binoan 1998 yil 4-
’
ÿnvar kuni Tojikiston prezidenti Imom Ali Rahmonov O zbekistonga rasmiy
’
tashrif bilan keldi. Ikki mamalakat raqbarlari tashrif ÿkulari buyicha qo shma
’
ahborot imzoladilar.
O zbekiston va Tojikiston bosh vazirlari, soqliqni saqlash madaniÿt
’
gumanitar soqa, fan, tehnika soqalari buyicha qamkorlik to qrisida bitimlar
’
imzoladilar.
Ikki mamlakat o rtasida þk tashish qamda gaz etkazib berish Tojikistonning
’
qarzi buyicha o zaro qisob-kitob to qrisidagi Bitimlar imzolandi. SHu
’ ’
vaqtgacha O zbekiston-Tojikiston o rtasida 30 dan ortiq qujjatlar imzolangan
’ ’

ular o rtasida tovar ayri boshlash qajmi 1991 yilda 50 million AqSH dollaridan’
oshdi. Bu avvalgi yilga nisbatan ko pdir.
’
O zbekiston-Tojikiston qududidan o tgan transport kommunikaöiÿlaridan
’ ’
foydalanmoqda. 2000 yilda O zbekistonda 15 ta o zbek-tojik qo shma
’ ’ ’
korhonasi, Tojikistonda uchta tojik-o zbek qo shma korhonasi faoliÿt þritdi.
’ ’
Islom Karimovning 1993 yil 14-15-aprel kunlari Turkmanistonga rasmiy safari
ikki davlat o rtasidagi aloqlarni ÿnada kengayishiga qizmat qilmoqda. Ana shu
’
safar choqida tomonlar neft, tabiiy gaz qazib olish, qayta ishlash, tay¸rlash, ular
uchun zarur korhona va inshoatlarni qurish qamda ishga tushurish bu soqadagi
loyiqalarni birgalikda pul bilan taúminlash masalalarini muqokama qildilar.
Tomonlar jaqon talablariga mos avtomobillar va temir yo llar qurish soqasida
’
zarur chora-tadbirlar ko rish qaqida kelishib olishdi. O zbekiston bilan
’ ’
Turkmaniston o rtasida do stlik qamkorlik va o zaro ¸rdam to qrisidagi
’ ’ ’ ’
shartnomani O zbekiston bilan Turkmaniston o rtasida davlat chegarasini
’ ’
qo riqlashda qamkorlik qilish to qrisidagi va suv qo jaligi masallari buyicha
’ ’ ’
bitimlar imzoladilar.
qabul qilingan 20 dan zi¸d shartnoma va bitimlar O zbekiston va Turkmaniston
’
o rtasidagi munosabatlarini ÿngi bosqichga ko tardi.
’ ’
O zbekiston Prezidenti Islom Karimov o zbek, qozoq, qirqiz, qoraqolpoq,
’ ’
tojik, turkman va mintaqada ÿshovchi barcha halqlar o rtasidagi qadimiy do stlik
’ ’
aloqlarani ÿngi sharoitda mustaqkamlashni nazarda tutib "Turkiston - umumiy
uyimiz" , degan qoÿni ilgari surdi.
Mintaqa zi¸lilari Turkiston zaminida ÿshovchi barcha halqlarni
ÿqinlashtirish maqsadida þrgan soqlom kuchlar bu qoÿni qullab-quvvatladilar.
"Turkiston - umumiy uyimiz" deb nomlangan jamoatchilik qarakati tashkil topdi.
1995 yil 21-noÿbr kuni Toshkentda Markaziy Osi¸ zi¸lilari ishtirokida
"qardosh halqlar uchrashuvi" mavzusida halqaro qurultoy bo lib o tdi.
’ ’
qurultoyda "Turkiston-umumiy uyimiz" qarakatini birinchilardan bo lib qo llab
’ ’
quvvatlagan olamaro mashqur bo lgan qirqiz ¸zuvchisi ×ingiz Aytmatov maúruza
’
qildi. Maúruzada so zga chiqqan qardosh halqlar vakillari mintaqada ajdodlarimiz
’

ruqi bilan olis istiqbolda turilajak avlodlar boqliqligi mintaqa ÿhlitligi ÿgona
Turkiston tuyqusidan muqaddasligi qaqida so zlashdilar. ’
qurultoyda "Turkiston halqlari madaniÿti assambleÿsi" tashkil etildi. ×ingiz
Aytmatov assambleÿ prezidenti, Odil ¨qubov assableÿ viöe prezidenti etib
saylandi, assambleÿning qarorgoqi Toshkent shaqrida bo lib, Beshkek va
’
Almatida bo limlari tashkil etildi. "Turkiston - umumiy uyimiz" qoÿsini to qri
’ ’
tushunish lozim, uning tagida Markaziy Osi¸ mamalkatlarini birlashtirish ¸ki ular
tepasida turuvchi ÿngi bir tizimni ÿratish kabi maqsadlar qo yila¸tgani yo q.
’ ’
"Turkiston-umumiy uyimiz" deganda, barcha turkiy davlatlar qamma turkiy davlat
nazarida tutila¸tganligi qam yo q. Gap Turkiston deb nomlangan si¸siy-jo qrofiy
’ ’
qudud ustidan qududdagi mamlakatlardan o zaro boqliqligini, birlikni
’
mustaqkamlash ularda halqlarni ÿqinlashtirish qaqida bormoqda. Markaziy Osi¸
davlatlari qar biri o z doirasida o z taraqqi¸t yo lining rivojlanib ketaverishidir.
’ ’ ’
Turkiston halqlari madaniÿti assambliÿsi tashabbusi bilan Markaziy Osi¸
mamlakatlari madaniÿt, sanúat, adabi¸t va fan namo¸ndalari o rtasida aloqalarni
’
chuqurlashtirish, halqlarni bir-birini ÿnada ÿqinlashtirish tadbirlari ko rildi.
’
1997 yil Beshkekda "Mustaqillik vaziÿtida maúnaviÿt masalasi" mavzusida
simpoizium bo lib o tdi. Simpioziumda qardosh halqlar maúnaviÿtining ÿngi
’ ’
sharoitidagi qolati va rivojlantirish muammolari qaqida qimmatli fikrlar bildirildi.
Markaziy Osi¸ davlatlarining iqtisodiy integraöiÿsi uzoqqa mo ljallangan
’
ishtirokchi mamlakatlar halqlari orasida do stlikni, qamkorlikni va iqtisodiy
’
rivojlanishga bevosita amaliy taúsir ko rsatadigan integraöiÿdir.
’
"Markaziy Osi¸ qamdo stligi biz uchun shunchaki integröiÿ udumiga
’
erishish emas, ustun bo lib olish ¸ki o z taúsir doiramizni kengaytirishga intilish
’ ’
qam emas. Bu, XXIasrda bizning mustaqillik va taraqqi¸t yo limizdir. Ishonchim
’
komilki, bu birlikni amalga oshirish qech shubqasiz halqimizning manfaatlariga
to la mos keladi, mintaqamizda barqarorlik va tinchlikni mustaqkamlashga ¸rdam
’
beradi. Markaziy Osi¸ Davlatlari garchi ijtimoiy-si¸siy, etnik va madaniy jiqatdan
hilma-hil bo lsa-da, birgalikda kuch- qayrat sarflab havfsizlikka tashqaridan
’
tuqila¸tgan taqdidlarga qarshi turish uchun, butun mintaqani barqaror rivojlantirish

uchun, qulay muqitni ÿratadi, amalda bu mintaqani havfsizlik va barqarorlik
mintaqasi sifatida shakllantiradi. SHu tariqa bu mintaqada davlatlar butun dun¸
kurramizda tinchlik va barqarorlikni mustaqkamlashga munosib qissa qo shadi"1,’
- deb ushbu integraöiÿni kelajagiga katta ishonch bildiradi. O zbekiston prezidenti
’
Islom Karimov.
1.4. O zbekistonning qorijiy mamlakatlar bilan o zaro manfaatli
’ ’
munosabatlarining hususiÿti.
O zbekiston davlat mustaqilligini qo lga kiritgan kundan boshlab,
’ ’
jaqondagi nufuzli davlatlar bilan qamkorlik qilish yo lidan bormoqda.
’
O zbekiston Respublikasi birinchi navbatda, ßqin va o rta SHarq qamda
’ ’
Arab mamlakatlari bilan davlatlararo munosabatlar o rnatish va rivojlantirishga
’
kirishdi. Negaki, O zbekistonning ruqi, dini, urf-odatlari va anúanalari Osi¸dagi
’
mamalakatlarga ÿqindir.
1991 yil 16-19-dekabr kunlari Islom Karimov boshliq O zbekiston davlat
’
delegöiÿsi mamlakatimiz mustaqilligini birinchi bo lib tan olgan mamlakat -
’
Turkiÿda bo ldi. Turkiÿ prezidenti Turqut O zal, bosh vazir Sulaymon Demiral
’ ’
va boshqa raqbarlar, ishbilarmonlar bilan amaliy uchrashuvlar, suqbatlar bo lib
’
o tdi. Safar choqida O zbekiston respublikasi bilan Turkiÿ jumquriÿti o rtasida
’ ’ ’
davlatlararo munosabatlarning asoslari va maqsadlari to qrisida shartnoma
’
konsullik vakolathonalarini ayriboshlash to qrisida protokol, iqtisodiy va si¸siy
’
soqadagi qamkorlik to qrisida bitim, madaniÿt, fan, taúlim, soqliqni saqlash, sport
’
va turizm soqasidagi o zaro qamkorlik, transport va kommunikaöiÿlar soqasidagi
’
ahborot ayriboshlash televideniÿ va radio eshshitirish bo yicha qamkorlik qilish
’
qaqida protokol va boshqa qujjatlar imzolandi.
O zbekiston bilan Turkiÿ o rtasidagi munosabatlar natijasi o laroq 1992
’ ’ ’
yil 28-aprel kuni O zbekistonda Turkiÿ elchihonasi ochildi. qamkorlik
’

munosabatlari ÿnada chuqurlashtirishi Turkiÿ davlati raqbari Turqun O zal,’
Sulaymon Demiral, Taju ×ellir, Mesut ßlmazar, Aqmet Sezerlarning
O zbekistonga rasmiy tashrif choqida imzolangan qujjatlar katta aqamiÿtga ega
’
bo ldi. Ikki davlat o rtasidagi qamkorlik gazlama va tay¸r kiyim-kechak ishlab
’ ’
chiqarish, qishloq ho jalik maqsulotlarini qayta ishlash, qo shma korhonalar
’ ’
qurish, kadrlar tay¸rlash, turizmni rivojlanitirish va boshqa soqalarda amaliy
natijalar bermoqda. O zbekistonda Turkiÿ sarmoÿdorlari ishtirokida 200 dan
’
ortiqroq qo shma korhonalar barpo etildi. 1996 yil iþn oyida O zbekiston
’ ’
avtomobilsozlik korhonalari assoöoöiÿsi- "O zavtosanoat" Turkiÿning "Koch-
’
qolding" konöerni bilan Samarqand shaqrida "Sam Koch-Avto" o zbek-turk
’
qo shma korhonasi bun¸d etish to qrisida shartnoma tuzdilar. Tez orada bu
’ ’
qo shma korhona bun¸d etildi va siqimi o rtacha avtobuslar yiqish yo lga
’ ’ ’
qo yildi. Ikki mamlakat o rtasidagi o zaro tovar ayriboshlash qajmi 1992 yilda
’ ’ ’
75 millon AqSH dollarini tashkil etgan bo lsa, 1998 yilda 275 million AqSH
’
dollariga ko paydi.
’
2002-2005 yillarda Turkiÿ bilan O zbekiston aloqalari turizmga qaratildi.
’
Davlatlarning qadimiy meroslarini o rganishi o zbek va turk halqi azaldan bir-
’ ’
biriga chambarchas boqliq ekanligi bunga ÿqqol misol bo la oladi. Mamlakatni
’
turizm orqali tanitish O zbekistonning qadimiy joylariga sa¸qatchilar kelib fikr
’
almashinishlar taqsinga sazovordir.
O zbekiston Respublikasi tashqi si¸satining asosiy yunalishlaridan biri
’
SHarq va Tinch okeani qavzasi mamlakatlari bilan aloqalar o rnatish va
’
rivojlantirishga qaratilgan. Bu mamlakatlar orasida Hitoy Halq Respublikasi bilan
davlatlararo aloqa o rnatish aloqida aqamiÿtga ega.
’
O zbekiston Davlat mustaqilligini qo lga kiritgan dastlabki paytlarida¸q
’ ’
O zbekiston va Hitoy o rtasidai diplomatik munosabatlar o rnatildi. 1992 yil 2-
’ ’ ’
3- ÿnvar kunlari HHR tashqi iqtisodiy alokalar va tashqi savdo vaziri Li Lanzen
Toshkentda bo ldi, shu kunlari ikki mamlakat o rtasida diplomatik munosabatlar
’ ’
o rnatildi, elchihonalar ochishga karor qilindi.
’

1992 yil 12-14 -mart kunlari O zbekiston prezidenti I.Karimovning HHR’
davlat tashrifi ikki davlat o rtasidagi qamkorlikka asos soldi. Safar choqida
’
qamkorlikning turli soqalar buyicha 20 ÿqin qujjatlar imzolandi. Ular orasida
ilmiy- tehnikaviy qamkorlik to qrisida, qishloq qo jaligida qamkorlik to qrisida
’ ’ ’
sarmoÿlarni raqbatlantirish va o zaro qimoÿ qilish to qrisida bitimlar bor edi.
’ ’
1994 yil 18-20- aprel kunlari HHR davlat kengashining raisi Li Penning
O zbekistonga davlat tashrifi paytida O zbekiston bilan Hitoy o rtasida kredit,
’ ’ ’
halqaro iqtisodiy qamkorlik, qavo transporti aloqalarini yo lga qo yish buyicha
’ ’
qukukmatlararo bitim imzolandi. Hitoy tomoni O zbekistonda tay¸rlana¸tgan IL-
’
76, TD va IL-114 samal¸tlarini harid qiladigan bo ldi.
’
1994 yil 24-25- oktÿbr kunlari O zbekiston prezidenti Hitoyga ikkinchi
’
marta safar qildi va muqim aqamiÿtga molik bo lgan qujjat "O zbekiston
’ ’
Respublikasi Hitoy Halq Respublikasi o rtasida o zaro munosabatlarning asosiy
’ ’
prinöiplariga, o zaro manfaatli qamkorlikni rivojlantirish to qrisida Ba¸nnoma"
’ ’
imzolandi. SHuningdek, ikki davlat o rtasida konsullik shartnomasi imzolandi.
’
Islom Karimovning 1999 yil 8-10- noÿbr kunlari Hitoy Halq Respublikasiga
uchinchi marta safari choqida si¸sat, iqtisodi¸t, madaniÿt, telekommunikaöiÿ
soqalarida hujjatlar imzolandi1.
Hitoy Halq respublikasi raisi Hi Szintao davlat tashrifi bilan 2004 yil 14- iþn
kuni O zbekistonga keldi.
’
Ikki davlat boshliqlari uchrashuvida O zbekiston Hitoy munosabatlariga
’
doir masalalar muqokama qilindi. 2000 yil ÿnvar- aprel oylarida o zaro savdo
’
qajmi 134 million AqSH dollariga etganligi umumiy qiymati 100 million AqSH
dollariga teng ikki tomonlama loyiqalar amalga oshirila¸tganligi kayd etildi. Ikki
mamlakat to qimachilik, qishloq ho jaligi, mashinasozlik, kim¸, kommunikaöiÿ,
’ ’
soqalarida qamkorlik aloqalarini o rnatgan. Muzokaralar ÿkunida O zbekiston
’ ’
bilan Hitoy o rtasida sheriklik munosabatlari, do stlik va qamkorlikni ÿnada
’ ’
rivojlantirish va mustaqkamlash to qrida qo shma Dekloraöiÿ imzolandi. Ikki
’ ’
mamlakat qukumatlari o rtasida narkotik vositalarining psihatrop moddalarning
’
noqonuniy aylanishi va suisteúmol etilishiga qarshi kurashda qamkorlik qilishga

tehnikaviy-iqtisodiy qamkorlikka oid, Toshkentda Konfuöiy nomidagi institutni
tashkil etish buyicha qamkorlik to qrisida bitimlar-jami 10 ta qujjat imzolandi.’
O zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov HHR raisi Hu
’
Szintaoning taklifiga binoan 2005 yil 25-27- may kunlari davlat tashrifi bilan
mamlakatda bo ldi. Muzokaralar ikki davlat raqbarlari - O zbekiston Hitoy
’ ’
munosabatlarini rivojlantirish savdo va iqtisodiy qamkorlikni kengaytirish,
mintaqaviy havfsizlik masalalarini, tomonlarni qiziqtirgan qalqaro muammolarni
muqokama qildilar.
"Hitoy nafaqat o z mintaqasida, balki butun dun¸da ko p davlatlarni
’ ’
qavasini keltirgan darajada taraqqiy etgan davlat hisoblanadi"1,- degan edi
O zbekiston Respublikasi prezidenti Islom Karimov. Darqaqiqat, 2006 yil Hitoy
’
bilan O zbekiston o rtasida samarali qamkorlik, savdo-iqtisodiy, si¸siy madaniy,
’ ’
taúlim va boshqa soqalarda aniq maqsadli bitimlar imzolandi.
Hitoy raqbari taúkidlaganidek O zaro ishonch va qurmat ikki tomonlama
’
manfaatdorlikka taÿngan O zbekiston, Hitoy munosabatlari halqimizning
’
umummiliiy mulkidir. Ikki tomonlama aloqalar ÿnada kengaydi, O zbekistonda
’
faoliÿt ko rasata¸tgan 78 ta O zbekiston-Hitoy qo shma korhonasi ikki
’ ’ ’
mamalakat o rtasida qamqrlikning rivojlanib bora¸tganligining dalilidir.
’
1992 yil mart oyida O zbekiston va Janubiy Koreÿ o rtasida diplomatik
’ ’
aloqa o rnatildi. 1992 yil 19-iþnda O zbekiston prezidenti Islom Karimov
’ ’
Janubiy Koreÿ Respublikasiga davlat tashrifi bilan bordi. Bu safar ikki mamalakat
o rtasidagi iqtisodiy savdo, madaniy-tehnikaviy aloqalarga asos soldi.
’
"O zbekiston bilan Janubiy Koreÿ o rtasida davalatlararo munosabatlar va
’ ’
qamkorlik asoslari to qrisida" Dekloraöiÿ imzolandi. Savdo-iqtisodiy
’
ayriboshlash qaqida O zbekiston iqtisodi¸tini rivojlantirishga mablaq sarflaydigan
’
Janubiy Koreÿ ishbilarmonlariga berilgan kafolatlar qaqida bitimlar tuzildi.
Madaniÿt, maorif, ommaviy ahborot, sa¸qat, sport soqalarida baqamjiqat qamkorlik
qilishning uzoq muddatga mo ljallangan rejalari belgilab olindi. Janubiy
’
Koreÿdagi DEU koorparaöiÿsi raqbariÿti bilan Asakada avtomobil zavodi qurishga
kelishildi.

1992-1996 yillarda "O z DAEWOO"avto" O zbekiston - Janubiy Koreÿ’ ’
qo shma avtomobil zavodini loyihalashtirish, qurish ishlari amalga oshirildi.
’
Zavod 1995 yil 25-mart kuni avtomobillar ishlab chiqarishni boshlab þbordi.
O zbekiston jaqondagi avtomobil ishlab chiqaruvchi 28-mamlakat bo ldi. 1998
’ ’
yilda "O z DAEWOO avto" zavodi 54400 ta "Damas", "Tiko", "Neksiÿ" rusumli
’
avtomobillar ishlab chiqardi.
O zbekiston prezidenti I.Karimovning 1999 yil 4-6- oktÿbr kunlari Koreÿ
’
respublikasiga tashrifi ikki mamlakat o rtacidagi qamkorlikni ÿnada kengaytirish
’
muqim aqamiÿtga ega bo ldi. Koreÿ Respublikasi ÿngi Prezidenti Kim De Jung
’
bilan Islom Karimov XXI asrda ÿngicha ruqdagi sherikchilik to qrisida qo shma
’ ’
ba¸not imzoladilar. Koreÿdagi yirik eksimbank bilan "O z DAEWOO" avto
’
qo shma korhonasini moliÿviy jiqatdan qo llab quvvatlash buyicha kelishildi.
’ ’
"O z DAEWOO avto" zavodida "Neksiÿ-2" va "Matiz" rusumli avtomolillar
’
ishlab chiqarish, Toshkentda "DEU" rusumli avto dvigatellar ishlab chiqaruvchi
korhona barpo etish loyiqalarini amalga oshirishga birgalikda sarmoÿ ajratish
qaqida qujjatlar imzolandi va amalga oshirilmoqda.
O zbekiston bilan Koreÿning "qabul Tekstayl" kompaniÿsi o rtasidagi qamkorlik
’ ’
yildan-yilga chuqurlashib bormoqda. Mazkur kompaniÿ O zbekistonga 250
’
million AqSH dollari qajmida sarmoÿ kiritdi va o zlashtirildi. "Kabul Tekstayl"
’
ishtirokida Toshkent, To ytepa va boshqa shaqarlarida qo shma korhonalar
’ ’
barpo etilishi va haridorgir, raqobatdosh maqsulotlar ishlab chiqarilmoqda.
O zbekistonning Koreÿ respublikasi bilan qamkorligi kengayib bormoqda.
’
1999 yilga qadar O zbekistonga Koreÿdan 1,2 milliard AqSH dollari hajmida
’
sarmoÿ kirib keldi va o zlashtirildi. O zbekistonda 70 dan ortiq Koreÿ
’ ’
hamkorligida barpo etilgan qo shma korhonalar faoliÿt ko rsatmoqda. Ikki
’ ’
mamlakat o rtasidagi tovar ayri boshlash qajmi 1997 yilda¸q 1 milliard AqSH
’
dollaridan oshdi.
O zbekiston bilan Amerika qo shma SHtatlari o rtasida davlatlararo
’ ’ ’
mintaqa mustaqillikning dastlabki yillarda¸q yo lga qo yildi. 1992 yil 15-16-
’ ’
fevral kunlari AqSH davlat kotibi Jeyms Bekkir O zbekistonga rasmiy tashrif
’

buþrdi va ikki davlat o rtaisda diplomatik aloqalar o rnatildi. 1992 yil 16-mart’ ’
kuni Toshkentda birinchi bo lib AqSHning elchihonais ochildi. 1993 yil 14-
’
sentÿbrda AqSH davlat departamentining mahsus topshiriqlar buyicha elchisi Strav
Talbot O zbekistonda bo ldi va O zbekiston prezidenti bilan qamkorlik qilish
’ ’ ’
masalalarida suqbatlashdi. 1995 yil 6-aprelda AqSH mudofaa vaziri Uiliÿm Persi
O zbekistonga keldi, O zbekistonning "Nato tinchilik yo lida qamkorlik"
’ ’ ’
dasturida ishtiroki muqokama qilindi. AqSH armiÿsi o quv markazida tinchlikni
’
taúminlash maqsadida o tkazilgan qarbiy mashqlarda O zbekiston qurolli
’ ’
kuchlari vzvodi ishtirok etdi. O zbekiston bilan AqSH o rtasida sarmoÿlarni
’ ’
raqbatlantirish va o zaro qimoÿ qilish ikki ¸qlama soliq olmaslik to qrisida
’ ’
shartnoma tuzildi. Toshkent Nüþ-york o rtasida bevosita qavo yo li ochildi.
’ ’
O zbekison prezidenti I.Karimov 1995 yilda BMT þbeley sessiÿsi kunlarida
’
AqSH viöe prezidenti Alübert Gor bilan uchrashdi. Uchrashuvda jaqon va
mintaqaviy havsizlik masalalari ikki davlat o rtasidagi qamkorlikni rivojlantirish
’
to qrisida fikr almashishdi. Ikki mamalakat o rtasidagi o zaro iqtisodiy va
’ ’ ’
madaniy aloqalarga ko mak berish maqsadida Amerika-O zbekiston savdo
’ ’
palatasi tuzildi. Palata savdo va investiöiÿ munosabatlarini rivojlantirish uchun
katta imkoniÿtlar ÿratdi.
O zbekistonda 1996 yil boshlarigacha Amerikalik sarmoÿdorlar ishtirokida
’
200 ta "O zbekiston -Amerika" qo shma korhonalari tashkil topdi va faoliÿt
’ ’
ko rsatdi. Bular orasida Navoiy viloÿti Zarafshon vodiysidagi Muruntov
’
AqSHning Nþmont-Mayning koorparaöiÿsi bilan qamkorlikda toq jinslaridan oltin
va kumush ajratib oluvchi "Zarafshon Nþmont" qo shma korhonasi bor. Bu
’
korhonada 2002 yilgacha 83 tonna oltin tay¸rlandi.
O zbekiston prezidenti Islom Karimovning 1996 yil 23-28-iþn kunlari
’
AqSH da bo lishi O zbekiston va AqSH munosabatlarini ÿngi poqanoga
’ ’
ko tardi. I.A.Karimov AqSH prezidenti Bill Klinton bilan uchrashishdi. Ikki
’
mamlakat o rtasidagi munosabatlarni chuqurlashtirish tomonlar manfaatiga
’
dahldor bo lgan si¸siy-iqtisodiy havfsizlik masalalari muqokama etildi. Bill
’
Klinton AqSH maúmuriÿti Markaziy Osi¸ mamalakatlarining mustaqilligi,

barqarorligi va ravnaqidan manfaatdor ekanligini O zbekiston bilan qalin’
munosabatalr o rnatishni ista¸tgani, O zbekistonning tezroq dun¸ qamjamiÿtiga
’ ’
integraöiÿlashuvi yo lida ¸rdam bera¸tganini taúkidladi. I.Karimov bilan Bil
’
Klinton uchrashuvi ikki mamlakat o rtasidagi munosabatlarga si¸siy zamin
’
qozirladi.
1996 yil 25 -iþn kuni O zbekistonning AqSH dagi elchihonasi ochildi. Bu
’
marosimda O zbekiston prezidenti I.Karimov AqSH davlat departamentining
’
MDq davlatlari buyicha vakili J.Kalment qatnashdi.
O zbekiston prezidenti AqSHdagi qorijiy hususiy sarmoÿlar koorparöiÿsi
’
(OPEK) Vashingtondagi qarorgoqida o tkazgan brifingida, Hþston shaqrida
’
O zbekiston gaz va neft sanoatiga baqishlangan Denver shaqrida, O zbekiston
’ ’
toq-kon sanoati imkoniÿtlari va tabiiy resurslariga baqishlangan konferenöiÿ
qamda ko rgazmalarda qatnashdi va nutq so zlab O zbekistonda chet el
’ ’ ’
sarmoÿlari va beznes uchun ÿratilgan qulay iqtisodiy ququqiy, si¸siy sharoitlar
to qrisida batafsil ahborot berdi. Bu tadbirlarda AqSHning 70 dan ortiq moliÿ,
’
toq-kon sanoati, ishlab chiqarish bilan mashqul etakchi kompaniÿlar raqbarlari
ishtirok etdilar. "O zbek-neft -gaz" milliy koorparaöiÿsi va OPEK o rtasida
’ ’
loyiqalarni mablaq bilan taúminlash va suqurta qilish to qrisida protokol,
’
O zbekiston tashqi iqtisodiy faoliÿti milliy banki bilan "KEYS" koorparaöiÿsi
’
o rtasida Lizing kompaniÿsini tuzish to qrisida bitimlar imzolandi.
’ ’
Loyiqalarni mablaq bilan taúminlash va suqurta qilish to qrisidagi protokol
’
bo yicha OPEK ajratadigan 400 million AqSH dollari O zbekistonda gaz
’ ’
sanoatini rivojlantirishga hizmat qiladi. 1996 yil 1-ÿrimigacha OPEK ishtirokida
O zbekiston iqtisodi¸tiga 200 million dollarlik AqSH sarmoÿsi kiritildi.
’
O zbekiston delegöiÿsining Tehas shtatining poytahti Hþstonga safari
’
choqida Neft, gaz sanoati bilan boqlik, yirik koorparaöiÿ va kompaniÿlar raqbarlari
bilan uchrashuvlar bo ldi. "O zbekneftgaz" koorparöiÿsi va "Teksako"
’ ’
kompaniÿsi o rtasida qo shma korhona tuzish to qrisidagi taúsis shartnoma
’ ’ ’
"O zbekneft gaz" bilan "Enron oyl gaz Interneyshinl"o rtasida gaz
’ ’
konlarini izlab topish va ishga tushirish bo yicha qo shma korhona
’ ’

to qrisida shartnoma imzolandi. SHartnomada Amerikaninig moylash’
materiallarini ishlab chiqarish tehnologiÿlarini O zbekistonga keltirish
’
ko zda tutiladi. Prezident I.Karimov Tennisi shtatining gubetnatori
’
T.Sandkvest o rtasida O zbekistonga "Gaz kompressor" qo shma korhonalari
’ ’ ’
tuzish to qrisida hujjat imzolandi.
’
O zbekiston delegaöiÿsining Kolorada shtatidagi safari choqida
’
I.Karimov va Kolorada shtati gubernatori R.Romer o rtasida qamkorlik
’
to qrisida bitim imzolandi. 28-iþn kuni Islom Karimov "Nþmont Mayning"
’
koorparaöiÿsining bosh qarorgoqiga tashrif buþrib uning prezidenti R.Kembri
bilan uchrashdi. Uchrashuv choqida O zbekiston davlat geologiÿ qo mitasi bilan
’ ’
"Nþmont Mayning" o rtasida oltin konlarini qidirib topilishi borasida qo shma
’ ’
korhona tuzish to qrisida bitim qamda O zbekiston davlat geologiÿ qo mitasi
’ ’ ’
"Nþmont Mayning" va "Mitsiu" koorparaöiÿlari o rtasida oltin konlari birgalikda
’
ishga tushirish soqasida bitim imzolandi.
O zbekiston prezidenti boshliq davlat delegaöiÿsining AqSH da bo lishi
’ ’
chet el sarmoÿsi uchun respublikada ÿratilgan shart-sharoitlar to qrisidagi ahborot
’
taqchilligini bartaraf etdi. Safar choqida imzolangan qujjatlar Amerika biznesi va
sarmoÿlarining O zbekistonga erkin kirib kelishi uchun ÿnada keng yo l ochdi.
’ ’
Ikki mamlakat o rtasidagi qamkorlik O zbekistondagi isloqatlarni qo llab
’ ’ ’
quvvatlash o zaro manfaatli aloqalarni kengaytirish yo lidan bormoqda.
’ ’
O zbekistonda AqSH ning 28 ta kompaniÿ, firma va banklari o z
’ ’
vakolathonalarini ochgan, bular qo shma korhonalar barpo etish, savdo-sotiqni
’
kengaytirish ishiga ko maklashmoqda.
’
2001 yilda O zbekistonda AqSH bilan qamkorlikda amalga oshirila¸tgan
’
loyiqalar soni 70 dan ortdi. AqSH sarmoÿsi ishtirokida respublikamizda barpo
etilgan 305 ta qo shma korhona barpo etilgan 305 ta qo shma korhona sanoat,
’ ’
qishloq ho jaligi, to qimachilik, gaz-kim¸, neft, oltin qazib olish, transport
’ ’
kommunikaöiÿ va taúlim soqalarida samarali faoliÿt ko rsatmoqda. "Zarafshon
’
Nþmont", "O z-Teksako", "O z Keymash" "O zkeytraktor", "O z-eksayd",
’ ’ ’ ’
"Veue-Ay" ning qo jaobod gaz ombori qurilishi "ABB Lummus Global" bilan
’

qamkorlikdagi SHo rtan- gaz-kim¸ majmuasi shular jamulasidandir.’
O zbekistonning AqSH bilan savdo aylanmasi 300 million AqSH dollaridan
’
oshdi. Istiqlol yillarida þzlab ¸shlar "Umid" jamqarmasi va AqSH qukumati
dasturlari bo yicha Amerika universitetlarida taqsil olib qaytdilar. 2001-2002
’
o quv yilida AqSH da taúlim ola¸tganlar soni 2 ming kishini tashkil etdi.
’
2001 yilda AqSH da 11-sentÿbr kuni halqaro terrorchilar tomonidan sodir
etgan fojeali voqea paytida O zbekiston birinchilardan bo lib AqSH
’ ’
qukumatining halqaro terrorizmga qarshi aksilterror kaolitöiÿ tuzish qaqidagi
taklifi tarafdori bo lib chiqdi.
’
O zbekiston bilan AqSH o rtasidagi 1991 yildan 2001 yil sentÿbrgacha
’ ’
davlat aqamiÿti darajasiga 28 ta tashrif qayd etilgan bo lsa, 2001-yil sentÿbridan
’
2003 yil aprelgacha esa, 20 taga ÿqin, 2003 yildan 2006 yil sentÿbrgacha 24 taga
ÿkin tashriflar amalga oshirildi.
Eng muqimi shundaki, AqSH ni sinovli dalillarda qo llab-quvvatlagani
’
uchun prezidentimiz Islom Karimov Amerika jamoatchiligi tomonidan "Halqaro
miq¸sdagi lider" mukofoti bilan taqdirlandi. Bu mukofot Amerika halqining
O zbekiston halqiga qurmat - eútibori timsolidir.
’
O zbekistonning qorijiy mamlakatlar bilan qamkorligi mustaqillik
’
yillaridan, to keyingi XXI asrgacha o z ifodasini ko rsatib kelmoqda.
’ ’
Mamlakatda iqtisodiy isloqatlarni chuqurlashtirish, tashqi si¸satda o z o rniga
’ ’
ega bo lish uchun bir qancha mamlakatlar bilan o zaro manfaatli bitimlar
’ ’
imzolandi. AqSH, Buþk Britaniÿ, Germaniÿ, Angliÿ, Franöiÿ, Finlandiÿ, Avstriÿ,
Belgiÿ, SHveyöariÿ, Italiÿ, Ispaniÿ, Greöiÿ, Polüsha, Vengriÿ, ×ehiÿ, Slovakiÿ,
Horvatiÿ, Bolgariÿ kabi mamlakatlar bilan si¸siy diplomatik, iqtisodiy va madaniy
aloqalarni O zbekiston mamlakati qo yib bormoqda.
’ ’
Darqaqiqat, Mustaqil O zbekistonning jaqon qamjamiÿti bilan qamkorligining
’
ijtimoiy-si¸siy moqiÿti dolzarbligi bu qo shilish, aloqa va o zaro manfaatdir.
’ ’
Hulosa qilib aytganda, O zbekistonda qisqa davr ichida qorijiy mamlakatlar bilan
’
o zaro manfaatli aloqlarni yo lga qo yish va rivojlantirish borasida asrlarga
’ ’ ’
tatiydigan ishlar amalga oshirildi. O zbekiston qamkorlikda faolligini qo rsatib
’ ’

berishda asosli fakti integraöiÿdir. Tenglik asosida integraöiÿ ni amalga oshirish
esa o z-o zidan subúekt qisoblanadi. ’ ’
II-BOB. O ZBEKISTON O ZARO qAMKORLIK VA TENGLIK
’ ’
ASOSIDAGI INTEGRAÖIß JARA¨NINING MUSTAqIL VA TENG qUqUqLI
SUBÚEKTI
2.1. qozirgi davr integraöiÿ jara¸nida O zbekistonning faolligi va istiqboli.
’
XXI asr boshlanishi o z taúsirini O zbekistondan chetlab o tmadi. ×uqur
’ ’ ’
iqtisodiy saloqiÿtni talab qiladigan bir vaqtda O zbekiston o zini integraöion
’ ’
jara¸ni orqali namoyish eta boshladi.
"Biz- deb taúkidlaydi þrtboshimiz I. A. Karimov, jaqon qamjamiÿti bilan keng
ko lamda integraöiÿlashgan zamonaviy demokratik davlatni qurishdan iborat
’
strategik vazifani qal qilishda qozirgi davr integraöiÿ jara¸ni serqirra bo lib
’
bora¸tganini ko rishimiz mumkin"1.
’
Ho sh, bu jara¸n O zbekistonni qay darajada faol ¸ndashuvga va kuchli
’ ’
istiqbolga undaydiq
Biz mamlakatimiz iqtisodiy jiqatdan rivojlangan bozor tizimiga ega bo lgan
’
demokratik davlat qaqidagi qozirgi zamon tushunchalariga mos kelgan
taqdirdagina jaqon qamjamiÿtiga kirishimiz mumkinligiga asoslanamiz. Ayni
choqda mamlakat jaqon qamjamiÿtiga kirishi mumkinligiga asoslanamiz. Jaqon
qamjamiÿti bilan qamkorlik o rnatgan taqdirdagina, ÿúni halqaro meqnat
’

taqsimotida, mintaqa va butun dun¸ havfsizlik tizimlarini barpo etishda faol
ishtirok etgandagina uni zamonaviylashtirish mumkin bo ladi. ’
O zbekiston halqaro munosabatlarning turli subúektlari bilan aloqalari qanchalik
’
chuqur va keng bo lsa, ular bilan munosabatlarda noaniqliklar, ¸tsirashlar,
’
muammolar va hal qilinmagan masalalar, kutilmagan voqea -hodisalar shunchalik
kam bo ladi. Huddu shu narsa havfsizlikka solina¸tgan taqdidlarni bartaraf etish
’
va barqaror rivojlanishni taúminlashning zarur shartidir.
qolaversa, biz mamlakatlar va davlatlarning havfsizlik darajasi ularning integraöiÿ
jara¸nlarida qatnashish darajasiga bevosita boqliq deb qisoblaymiz. Mamlakat
qanchalik integraöiÿ aloqalari bilan boqlangan bo lsa, uning havfsizligiga taqdid
’
shunchalik kam bo ladi.
’
Iqtisodiy integraöiÿ qamkorlik iqtisodiy si¸satda ustuvor yunalish, deb ishlab
chiqarish rivojlanganligi belgilangan mamlakatlar o rtasida, asosan, ishlab
’
chiqarish soqasida þz beradi va bu jara¸nni amalga oshirish maqsadida
mamlakatlar qator chora tadbirlarni qo llaydilar. Integraöiÿ jara¸ni, rivojlanish
’
darajasiga boqliq qolda, beshta paqonaga ajratiladi:
1. Erkin savdo mintaqasi;
2. Bojhona ittifoqi;
3. Umumiy bozor;
4. Valþtaviy - iqtisodiy ittifoq;
5. Si¸siy ittifoq.
Mazkur borada Ovropa iqtisodiy qamkorligi (OIq) - Ovropa Ittifoqi namuna
bo lib hizmat qiladi. Uning integraöiÿ soqasidagi tajribasini boshqa mintaqalarda
’
qam qo llash mumkin.
’
qozirgi paytda dun¸dagi ko plab integraöiÿ assosaöiÿlari OIq tajribasiga
’
amal qilgan qolda integraöiÿning besh paqonasiga asoslanib ish olib bormoqdalar.
Endilikda faqat poqonali integraöiÿ modeliga asoslangan erkin savdo mintaqalari
(Lotin Amerikasi erkin savdo assosaöiÿsi) ¸ki bojhona ittifoqlari (qarbiy Afrika
bojhona ittifoqi va Markaziy Afrika iqtisodiy-bojhona ittifoqi) bilan bir qatorda
iqtisodiy ittifoqlar qam tashkil etila boshlandi. (EKOVAS-1975 yil)

qarbiy Ovropada Ovropa Ittifoqi (OI) 80-yillarning o rtalaridan boshlab,’
ÿgona bozor tashkil etishni maqsad qilib qo ydi va Maastrih shartnomasini tuzib,
’
valþtaviy, iqtisodiy ittifoqqa o tishning tartibini belgilab oldi. 1989 yilda
’
SHimoliy Afrikada, 1994 yilda Kanada va AqSH o rtasida erkin savdo mintaqasi
’
tashkil etilib, unga Meksika qo shilishi natijasida SHimoliy Afrika erkin savdo
’
assosaöiÿsi shakllandi. Osi¸-Tinch okeani qavzasida 1989 yilda Osi¸-Tinch okeani
iqtisodiy kooperaöiÿsi (OTIK) tuzildi. qozir bu assosaöiÿda Tinch - Okeani
qavzasining 20 dan ortiq mamlakati aúzo bo lib, 2020 yilga borib, uning doirasida
’
erkin savdo mintaqasi tashkil etish to qrisida kelishilgan. Undan avvalroq, 1992
’
yilda, Janubiy-sharqiy Markaziy Osi¸ mamlakatlari assosaöiÿsiga aúzo bo lgan
’
olti mamlakat 2008 yilgacha erkin savdo assosaöiÿsini tashkil qilish to qrisida
’
shartnoma tuzganlar.
Integraöiÿ borasida O zbekiston murakkab yo lni bosib o tdi. ×orizm
’ ’ ’
davrida O zbekiston iqtisodi umumrossiÿ ÿgona iqtisodini tarkibiy qismi edi. Va
’
mamlakatimizning barcha moddiy boyliklari mustabid markazning ihti¸rida edi.
O zbekiston iqtisodi sifatida Rossiÿ davlatiga hizmat qilar edi. SHo rolar
’ ’
davrida vaziÿt ÿnada maqkamroq ravishda Markazga buysundirilib, þrtimizning
moddiy boyliklarni olib ketish avvalgidan qam tezlashdi, "rivojlangan soöializm"
yillarida "Butun ittifoq ÿgona iqtisodiy majmuasi" tashkil qilindi. Bularning
qammasi majburiy zo ravonlarcha integraöiÿning ¸rqin misolidir. qolbuki, u
’
ihti¸riy manfaatdarona va tabiiy ravishda amalga oshishi kerak.
O zbekiston mustaqillikka erishgandan so ng, o tmishdagi majburiy
’ ’ ’
integraöiÿ rishtalari uzildi va barbod bo ldi. Endi mustaqil davlatlar, o zaro
’ ’
qamkorlik va tenglik asosida, ihti¸riy integraöiÿning ÿngi shakllarini va yo llarini
’
ÿrata boshladilar. O tmishdan farq shundan iboratki, ÿngi mustaqil davlatlar
’
qamdo stligi doirasidagina emas, balki, boshqa "uzoq qorij" dagi davlatlar bilan
’
qam iqtisodiy alokalar o rnatib, asta-sekin bu aloqalarni kengaytirib,
’
mustaqkamlay boshlaydilar. Ammo iqtisodiy integraöiÿ, birinchi navbatda, MDq
doirasida kun tartibiga kuyilmoqda. ×unki, bu erda gap o tmishda o rganilgan
’ ’
iqtisodiy aloqalarni ÿngi asosda tuzish to qrisida so z boradi. MDq ichida
’ ’

O zbekiston birinchi galda, Markaziy Osi¸ Davlatlari- qozoqiston, qirqiziston va’
Turkmaniston bilan iqtisodiy integraöiÿ to qrisida so z olib bordi. ×unki, mazkur
’ ’
qududdagi davlatlar o zaro iqtisodiy, ruqiy, tarihiy, jo qrofiy va boshqa
’ ’
jiqatlardan ÿqinlar. Bu to qrisida Markaziy Osi¸ Davlatlari o zaro qator bitim va
’ ’
shartnomalar tuzganlar va ququqiy integraöiÿga erishish yo lidan bormoqdalar.
’
O zbekiston qozirgi davr integraöiÿ jara¸nida o z o rniga ega bo lishgacha
’ ’ ’ ’
bo lgan davr, undagi voqea qodisalar, albatta, o z taúsirini o tkazadi. Masalan:
’ ’ ’
O zbekistonning jaqon mamlakatlari ichida tutgan o rniga mana shu
’ ’
maúlumotlarni ko rsatishimiz mumkin:
’
Aqolisi 40 Pahta 5
Maydoni 55 Tomat 15
O zlashtiradigan eri
’ 8 Uzum 20
Zahirasi: Ishlab chikarishi:
oltin 4 quruq mevalar 5
mombden va uran 8 tomat pastasi 5
mis 11 pahta ip qaltasi 14
uran 5 azot o qiti
’ 24
vofram 7 Eksport:
yiqim Pahta 2
oltin 9 uran 3
Jaqon ko rsatkichlarida O zbekistonning ulushi (%)
’ ’
Aqolisi 0,41 Uzum 0,9
Maydoni 0,33 Buqdoy 0,8
×uchuk suv resurslari 0,2 Ishlab chiqarishi:
qaydaladigan erlar 0,34 qora ko l
’ 10
O zlashtirilgan erlar
’ 1,5 ipak homash¸ 2
qaqiqiy zahirasi: azot uqiti 1

uran 6,3 pahta ip qaltasi 1
oltin 5 Jun 0,7
tabiiy gaz 1,2 Sut 0,6
qazib olish: ip to qimachiligi’ 0,5
oltin 3,3 Molibden 0,4
suþltirilgan ish pat 0,73 elektr energiÿsi 0,3
mis 0,6 Eksport:
ruh 0,45 pahta tolasi 15
yiqish: uran konsentrati 15
pahta 5,4 Ip to qimachiligi1
’ 0,2
pomidor 1,0
Jaqon iqtisodi¸tida integraöion guruqlar tipologiÿsi qozirgi davrda jara¸nlar orqali
o z aksini topadi.
’
Integraöion guruqlar tipologiÿsi, asosan, ishtirokchi mamlakatlar iqtisodi¸tining
makro va mikro darajasida o zaro ÿqinlashish va bir-biriga naqadar chuqur kirib
’
borishi baqolashda namo¸n bo ladi. Bu mezonga integraöiÿning to rt
’ ’
ko rinishini erkin savdo ququqi, bojhona ittifoqi, umumiy bozor va iqtisodiy
’
ittifoqlarni ajratib ko rsatish mumkin.
’
Erkin savdo qududlarining o ziga hos alomati uning ishtirokchilari o rtasida
’ ’
bojhona tariflari va kvotalarni o zaro bekor qilishni qayd etib o tamiz, bunda
’ ’
uchinchi mamlakatlarga nisbatan savdo si¸sati mustaqil tanlanishi mumkin.
Bojhona ittifoqining erkin savdo qududidan asosiy farqi ittifoq chegaralarida
muvofiqlashtrilgan savdo-bojhona rejimini joriy etish ekanligini taúkidlab o tish
’
lozim. Integraöion jara¸nlarning keyingi rivojlanishi integraöiÿning eng etuk
ko rinishlaridan biri bo lgan umumiy bozor, iqtisodiy ittifoqning shakllanishiga
’ ’
olib keladi.
Jaqon iqtisodi¸ti ko plab iqtisodiy birlashmalarning vujudga kelishi va
’
taraqqi¸tidan maúlumki, aynan ana shu umumiy bozor va iqtisodiy ittifoq eng

ko p diqqatga sazovordir. Bunda integraöion birlashmalarning ko rinishlarini’ ’
misol qilishimiz mumkin.
Ko rinishi
’ Ittifoq ichida erkin savdo Uchinchi mamlakatlarga nisbatan ÿgona
savdo bojhona si¸sati Ishlab chiqarish omillarining erkin qarakatlanishi
qonunchilik ijtimoiy va valþta soqalarida iqtisodiy si¸satdagi
muvofiqlashtirish
Erkin savdo qududi X
Bojhona ittifoqi X X
Umumiy bozor X X X
Iqtisodiy ittifoq X X X X
O zbekiston 15 yil ichida iqtisodiy tomonlama davlatlar bilan o zlarining
’ ’
o zaro manfaatli aloqalar soqasida bitim tuzdi. O zbekiston qorijiy banklar bilan,
’ ’
jumladan, halqaro valþta fondi, Jaqon banki, Osi¸ taraqqi¸t banki, Evropa tiklanish
va taraqqi¸t banki va boshka halqaro moliÿviy tashkilotlar qamda chet el markaziy
va tijorat banklari bilan o zaro foydali qamkorligi rivojlanib bordi.
’
Mazkur halqaro moliÿviy tashkilotlar bilan qamkorlik, asosan, quyidagi
yo nalishlar bo yicha amalga oshirmoqda:
’ ’
-makroiqtisodiy barqarorlikni taúminlashga ko maklashish;
’
-milliy valþtani mustaqkamlash;
-davlat tasarrufidan chiqarish va hususiylashtirish;
-kichik va o rta biznesni rivojlantirish;
’
-kadrlar tay¸rlash va boshqalar1.
Ushbu aloqalar mamlakat iqtisodi¸tini halqaro iqtisodiy tizimga integraöiÿlashuvi
jara¸nini tezlashtirish va chuqur tuzilmaviy o zgarishlarni amalga oshirish uchun
’
mustaqkam asos bo lib hizmat qilmoqda.
’
Istiqlol yillarida O zbekistonda Osi¸ taraqqi¸t banki (OTB) bilan qam keng
’
qamkorlik yo lga qo yildi. Ayni paytda mamlakatimizda OTB ishtirokidagi
’ ’
umumiy miqdori 497mln. AqSH dollari teng bo lgan 10 ta loyiqa amalga
’

oshirilmoqda. O zbekiston o z faolligini keng ko lamli yo llar orqali amalga’ ’ ’ ’
oshirish hususiÿtlarga ega bo ldi. Jaqondagi yirik kompaniÿ va tashkilotlar bilan
’
istiqlol rejalarini ishlab chiqdi. Buni 2.2. paragrafda halqaro tashkilotlar bilan
aloqalari va muqim samaralari qaqida gapirib o tamiz.
’
2.2. Mustaqil O zbekistonning halqaro tashkilotlar bilan o zaro aloqalari,
’ ’
uning halqaro mavqei oshishining muqim va samarali yo li.
’
Biz jaqon qamjamiÿtidagi integraöiÿlashuv qaqida gapirganimizda, eng avvalo,
Birlashgan Millatlar Tashkiloti faoliÿtida ishtirok etishimizni nazarda tutamiz.
Biz o zimizning bunday obro li halqaro Tashkilot ishidagi ishtirokimizni
’ ’
Markaziy Osi¸ mintaqasida qavfsizlik, tinchlik va totuvlikni taúminlashning keskin
muammolariga jaqon jamoatchiligi eútiborini qaratish imkoniÿti, deb bilamiz.
qozirgi paytda umumiy havfsizlik muammosiga aloqador bo lgan halqaro
’
tashkilotlar qoÿt hilma-hil bo lishiga qaramay faqat BMT gina havfsizlikni
’
saqlash va taúminlashga hizmat qiladigan oldingi qolatini oldini olishga qaratilgan
diplomatiÿdan tortib, to tinchlik o rnatishga qaratilgan operaöiÿlarda
’
qatnashishgacha bo lgan vositalarning qammasiga ega1.
’
O zbekistonning tashabbusi bilan va BMT raqnomoligida 1995 yili Toshkentda
’
Markaziy Osi¸da mintaqaviy havfsizlik muammolariga baqishlangan halqaro
seminar muvoffaqiÿtli o tdi. Unda 20 ta halqaro tashkilot va jaqonning 30 dan
’
ortiq mamlakati, shu jumladan, AqSH, GFR, Franöiÿ, Buþk Britaniÿ, Rossiÿ,
ßponiÿ, Hitoy, qindiston, Pokiston, Eron va boshqa davlatlarning diplomatiÿ
qamda qukumat vakillari ishtirok etishdi.
Bizning BMT bilan munosabatimiz halqaro jamaotchilikdan ¸rdam va madad olish
istagimizdan ko ra (garchi, bugungi kunda bu qam juda katta aqamiÿtga ega
’
bo lsada), ko proq BMT saúy -qarakatlari muvoffaqiÿtli amalga oshirilishiga,
’ ’
uning faoliÿti ÿngi mazmun bilan boyishiga ko maklashishga intilishiga
’
asoslanadi. Jaqondagi jo qrofiy - si¸siy vaziÿtning o zgarishi ÿngi ming yillikda
’ ’

BMT tarkibiy tuzilish va BMT faoliÿtini takomillashtirishni qam talab qilmoqda.
Dun¸da bir qator davlatlar qudratli va jaqon si¸sati ko lamidagi taúsiri ortib’
bora¸tganligi tufayli havfsizlik kengashining doimiy aúzolari bo lishi mumkin.
’
Ayni vaqtda BMT ning tuzilmasigina emas, balki, uning amal qilishi, ish tartibi va
qarakatlarini amalga oshirish qam buþk davlatlarning taúsir doiralari uchun eski
kurash taúsiridan qali qutula olgani yo q. BMT ning mintaqaviy mojarolarni
’
tartibga solish þzasidan amalga oshirila¸tgan tinchlik o rnatish yo lidagi ishlar
’ ’
qamma vaqt qam muvofaqiÿtli bo lma¸tganini qisman shu bilan izoqlash
’
mumkin.
SHuning uchun qam, O zbekiston tabiatan jaqonshumul va universal bo lgan bu
’ ’
tashkilotning tarkibiy tuzilishi bundan bu¸n qam faoliÿt yo qlab chiqaveradi. SHu
’
o rinda, BMT ning integraöiÿ soqasidagi imkoniÿtlari qoÿt ulkanligi va uning
’
ihtisoslashtirilgan tashkilotlari bu imkoniÿtlarning tashkil etuvchilari
qisoblanishini aloqida taúkidlash lozim. O zbekiston mazkur tashkilotlar bilan
’
bugungi kunning o zida¸q samarali qamkorlikni rivojalantirmoqda. BMT
’
doirasida jaqon qamjamiÿtidagi integraöiÿlashuvi BMTning ihtisoslashgan
muassasalari - ÞNESKO, Jaqon soqliqni saqlash tashkiloti, halqaro meqnat
tashkiloti, ÞNIKAD, ÞNESEF va boshqalar bilan keng qamkorlik qilish maúnosida
tushunamiz1.
Iqtisodiy isloqatlarni amalga oshirishda, O zbekistonning jaqon qamjamiÿtidagi
’
integraöiÿlashuvini taúminlashga halqaro moliÿviy, iqtisodiy tashkilotlar - halqaro
valþta fondi, Jaqon banki, Halqaro moliÿ koorparaöiÿsi, Evropa tiklanish va
taraqqi¸t banki va boshqalar qam katta ¸rdam ko rsatmoqda. Biz
’
mamlakatimizning qar yili Davos shaqrida o tadigan Jaqon iqtisodiy anjumani
’
ishida qatnashishi katta aqamiÿtga ega, deb bilamiz. Anjumanda qatnashish
O zbekistonni va uning imkoniÿtlarini tanishtirish, chet el investitöiÿlarini jalb
’
etish uchun muqim aqamiÿtga molikdir.
Jaqon qamjamiÿtiga integraöiÿlashuvning tarkibiy qismi davlatlarning turli
mintaqaviy birlashmalari bilan aloqalarini rivojlanishdan iborat. O zbekiston
’
Mintaqaviy Tashkilotlar, chunonchi, Evropa Ittifoqi, EHqT, NATO, EKO, ONK,

qo shilmaslik qarakati va boshqalar bilan samarali qamkorlik qilmoqda. Bular’
orasida Evropa Ittifoqi aloqida o rin tutadi. 1996 yilda Evropa Ittifoqi bilan
’
O zbekiston o rtasidagi munosabatlarni rivojlantirishda bir qancha muqim ishlar
’ ’
amalga oshirildi.
Fevral oyida Evropa Ittifoqi Kengashi sherikchilik va qamkorlik to qrisida bitim
’
tuzish þzasidan O zbekiston bilan tashqi ishlar vazirligi darajasida muzokaralar
’
boshlash qaqida qaror qabul qildi, iþl oyida esa Florenöiÿda Bitim imzolandi.
O zbekiston sovetlardan keyingi makonda Rossiÿdan so ng ikkinchi bo lib
’ ’ ’
Evropa Ittifoqi bilan sherikchilik va qamkorlik to qrisida bitim imzolandi.
’
O zbekiston tashqi si¸satining Evropa yo nalishi ancha kengaydi, ushbu
’ ’
yo nalish Evropadagi ayrim mamlakatlar bilan qamkorlik qilishni qam,
’
shuningdek, butun Evropa qitúasini qam o z ichiga oladi. Bu qitúaning o z,
’ ’
mintaqaviy, Evropaga hos integraöiÿsi muvoffaqiÿtli amalga oshirilmoqda.
Evropa Ittifoqi bilan sherikchilik va qamkorlik biz, O zbekistonning havfsizligini
’
va taraqqi¸tini taúminlashga qo yilgan ÿna bir qissa, deb qisoblaymiz. ×unki, bu
’
sherikchilik, iqtisodiy, madaniy, ilmiy soqalari bilan bir qatorda si¸siy soqani qam
nazarda tutadi. Bu qujjat qamkorlik qilishning mutlaqo ÿngi bosqichini belgilab
beradi. O zbekiston Evropa Ittifoqi va unga aúzo bo lgan mamlakatlar
’ ’
o rtasidagi o zaro munosabatlarning ququqiy negizini ÿratadi, iqtisodiy, ilmiy-
’ ’
tehnikaviy, madaniy aloqalar uchun keng imkoniÿtlar ochadi, muntazam si¸siy
muloqot uchun instituöional asos ÿratadi.
Imzolangan bitim ikkala tomonning qam faol sherikchilik qilishi uchun asos
ÿratishga ishla¸tganidangina dalolat berib qolmaydi. Mazkur bitim O zbekistonda
’
demokratik jamiÿt muvoffaqiÿtli qurila¸tganligini, halqlarimizni inson ququqlarini
qurmat qilish, fuqorolik erkinliklari va ququqiy davlat singari umumiy qadriÿtlar
birlashtirib turganligini ÿqqol tasdiqlaydi.
Evropa havfsizlik va qamkorlik tashkiloti bilan samarali qamkorlik qila¸tganimizni
aloqida taúkidlab o tmoqchiman. Bu qamkorlik darajasi EHqT bilan birgalikda
’
amalga oshirila¸tgan tadbirlarda va bu tashkilot rasmiy mansabdor shahslarning
O zbekistonga tashrifida ÿqqol ko zga tashlanmoqda.
’ ’

1996 yil dekabrda Lissabon Sammitida ishtirok etganimiz O zbekistonning EHqT’
bilan munosabtlarini rivojlantirishda salmoqli voqea bo lib qoldi. Mazkur
’
anjuman doirasida O zbekiston havfsizlik muammosiga doir o z qarashlarini
’ ’
ba¸n etish ququqiga va imkoniÿtlariga ega bo ldi. Biz EHqT ning Markaziy
’
Osi¸dagi faoliÿtini kuchaytirishga oid davlatimiz tushinib qabul qilindi. U Lissabon
dekloröiÿsida qujjatlashtirildi. Bu aslida, EHqT o z qujjatlarida mazkur
’
mintaqada barqarorlikni qo llab quvvatlash va mojarolarning oldini olish niÿtini
’
ba¸n etgan birinchi qodisa bo ldi.
’
Havfsizlik, shu jumladan, Evropadagi havfsizlik qam chegara bilmasligi bugun
qech kimda shubqa tuqdirmaydi.
Lissobonda XXI asr arafasida ÿlpi havfsizlikning modeli hususida olib borilgan
munozaralar jara¸nida biz havfsizlikning bo linmasligi qaqidagi asosiy qoidani
’
to la-to kis qo llab-quvvatlashimizni bildirdik. SHuni mamnuniÿt bilan qayd
’ ’ ’
etamizki, mojarolar þz berib turgan qududlarda ÿshirincha qurol-ÿroq etkazib
berishni to htatish qaqida taklifimiz Lissabon uchrashuvining ÿkunlovchi
’
qujjatida o z ifodasini topdi1.
’
SHu bilan bir qatorda, so nggi vaqtlarda Toshkentda O zbekiston tashabbusi
’ ’
bilan EHqT ning bir qator yirik anjumanlari o tkazildi. EHqT Demokratik
’
institutlar va inson ququqlari bo yicha Bþrosi (DIIqB) ning "Inson ququqlari
’
bo yicha milliy institutlar" mavzusidagi halqaro seminar-kengashi Markaziy Osi¸,
’
Evropa, Amerikadagi 21 mamlakat ekspertlarining, shuningdek, 29 ta halqaro va
noqukukmat tashkilotlari vakillarining ishtirokida keng muloqot o tkazish
’
imkoniÿtini berdi. Ular Markaziy va SHarqiy Evropada Ombudsman instituti,
inson ququqlari bo yicha milliy institutlar faoliÿtlarini rivojlantirish, qonunchilik
’
tizimlarini takomillashtirish qamda halq taúlimi va ommaviy ahborot vositalarining
inson ququqlari soqasidagi roli masalalarini ko rib chiqdilar.
’
EHqT ning DIIqB tashabbusi bilan "Ommaviy ahborot vositalari
demokratlashtirish sharoitida" mavzusida seminar qam o tkazildi. EHqT
’
Kelishtiruv va qakamlik sudi tomonidan tashkil etilgan EHqT halqaro seminari

qam bo lib o tdi. Bularning barchasi tinchlik o rnatuvchi va samarali’ ’ ’
munosabatlar o rnatilganligidan dalolat beradi.
’
Bizningcha, o z tarkibida demokratik davlatlarni birlashtirib turgan NATO faqat
’
Evropa qitúasidagina emas, balki, o zining si¸siy usqurtmasini mustaqkamlaga va
’
"Tinchlik yo lida qamkorlik" dasturi qisobiga juda katta Evro-Osi¸ mintaqasida
’
tinchlik o rnatuvchi omil bo lishi mumkin. O zbekiston "Tinchlik yo lida
’ ’ ’ ’
qamkorlik" dasturida 1995 yil iþl oyida qo shilgan bo lib, bu dasturdagi
’ ’
ishtirokimizga o z mustaqilligimiz va suverinetitimizni mustaqkamlash, zamon
’
qarbiy -tehnikaviy þtuqlaridan baqramand bo lish, qarbiy kadrlar tay¸rlashda
’
imkoniÿtlarimizni kengaytirish nuqtai nazaridan qaraymiz.
NATO Bosh kotibi H.Solana va AqSH ning NATO dagi doimiy vakili
R.Hanterning O zbekistonga tashriflari butun dun¸ miq¸sidagi havfsizlik
’
muammolari borasidagi qarashlarimizga mos kelishi ÿna bir bor namoyish qildi.
Muzokaralar davomida mintaqada tinchlikni saqlashga Afqonistondagi mojaroni
si¸siy choralar bilan bartaraf etishga, Markaziy Osi¸ mintaqasini ÿdrosiz qudud deb
eúlon qilishga qaratilgan tashabbuslarimizga to la tushunish bilan qaratila¸tganligi
’
va ularni qo llab-quvvatlana¸tganligining shoqidi bo ldik. Biz O zbekistonning
’ ’ ’
imkoniÿtlari mintaqadagi barqarorlashtiruvchi omil sifatida baqolanishga to la-
’
to kis qo shilamiz1.
’ ’
O zbekistonning jaqon qamjamiÿti bilan qamkorlik qilishida Evropaning
’
imkoniÿtlari milliy manfaatlarimiz nuqtai nazaridan qa¸tiy muqimdir. Evropa va
butun qarb þksak tehnologiÿlar va investiöiÿlar manbaidir, qozirgi zamon
demokratiÿsi va inson ququqlarining ramzidir. Bularning barchasi XXI asrga
havfsizligi taúminlangan va barqaror rivojlana¸tgan, þksak darajada taraqqiy etgan
va zamonaviy demokratik davlat bo lib kirish maqsadida ÿngilanish va taraqqi¸tni
’
o zining strategik vazifasi qilib olgan ¸sh O zbekiston davlati uchun qa¸tiy
’ ’
zaruratdir.
O zaro manfaatli aloqalar o zining samarali ifodasini topmoqda. Hulosa qilib
’ ’
shuni aytish kerakki, havfsizlikni taúminlash, barqaror tinchlik si¸satini olib
borishda O zbekiston halqaro tashkilotlarga qo shilishi, albatta, zarur.
’ ’

Davlatlar o rtasida ko p tomonlama aloqa o rnatish uchun o zaro ishonchli’ ’ ’ ’
bitim tuzilishi lozim. O zbekiston o zining tashqi si¸satidagi ustuvor yo nalish
’ ’ ’
integraöiÿ, deb þritishni afzal bilgan mamlakat qisoblanadi.
2.3. O zbekistonning jaqon qamjamiÿtiga integraöiÿlashuvi mavzusini
’
¸ritishning tehnologik haritasi.

"2004-2009 yillarida maktab taúlimini rivojlantirish Davlat umummilliy dasturi"
demokratik modelga asoslangan o quv - biluv jara¸nini tadbiq qilishni taqazo
’
qilmoqda. Faqatgina maqsuldor reproduktiv metod va usullarining o quvchilar
’
o quv-biluv jara¸nida taúlim mazmunining asosiy negizini samarali o zlashtirish
’ ’
imkoniÿtiga ega bo ladilar. O quv- biluv jara¸nini o quvchiga taúlim berish
’ ’ ’
qarakatlari, asosan, o quv materialining qurilishidan kelib chiqqan qolda amalga
’
oshiriladi. Bunda, ilgari o zlashtirilgan materiallarga bilimlarning ÿngi darajalari
’
nuqtai nazaridan ¸ndashish imkoniÿtlari mavjud. Buning uchun o quvchilarga
’
o quv jara¸nining maqsadidan kelib chiqqan qolda tabaqalashtrilgan savol va
’
topshiriqlar taqdim qilinishi lozim.
Mavzu: O zbekiston jaqon qamjamiÿtiga integraöiÿlashuvi.
’
Mashqulotning maqsadi: O quvchilarga O zbekiston jaqon qamjamiÿtiga
’ ’
integraöiÿlashuvi mavzusi bo yicha tushuncha berish.
’
Kutila¸tgan natija: qozirgi zamonda halqaro munosabatlarning o zaro manfaatli
’
harakterini tushinib olishga erishish. Integraöion jara¸nlarni o rganish.
’
Asosiy qoÿ: Davlatlarning o z halqaro majburiÿtlarini bajarishlarini halqaro
’
munosabatlarda tinchlik va barqarorlikni saqlashning shartidir.
Taÿnch tushunchalar:
-integraöiÿ -ijtimoiy
-tashqi si¸sat -import
-ichki si¸sat -bojhona
-aloqa -valþta

-MDq, BMT -konstituöiÿ
-Markaziy Osi¸ -iqtisodiy integraöiÿ
-si¸sat
Darsning jiqozlari:
1. O zbekiston tarihi, o quv qo llanmasi. ’ ’ ’
2. Mulütimedia, videoroliklar, elektron versiÿlar, slaydlar.
3. Dun¸ning si¸siy haritasi.
4. Doska, bo r, flomaster, katta qoqoz (vatman).
’
Dars rejasi:
Tartib raqami Dars bosqichlari Vaqt
I Tashkiliy qism. 5 minut
II Oldingi darsda o tilgan mavzuni takrorlash.
’ 15 minut
III ßngi dars mavzusi mazmunini tushintirish. 22 minut
IV Guruqlarda ishlash. 20 minut
V Musobaqa o tkazish.
’ 10 minut
VI Darsni ÿkunlash. 5 minut
VII Uyga vazifa berish. 3 minut
I. Tashkiliy qism: o quvchilarning davomatini aniqlash, o qituvchi ¸ki oldindan
’ ’
tay¸rlangan bir necha o quvchilarning dun¸da þz bergan so nggi ÿngiliklar
’ ’
qaqidagi qisqacha ahborotini tinglash orqali o quvchilar diqqatini darsga jalb
’
etiladi.
II. Oldingi darsda o tilgan mavzuni takrorlash: bu vazifani tarqatma
’
material asosida amalga oshiriladi. Auditoriÿni 8 guruqga ajratgan maúqul.
O qituvchi oldindan tay¸rlab kelgan kartochkalarni o quvchilarga tarqatadi.
’ ’
Ularda quyidagi savol va topshiriqlar bo lsa maúqul.
’
1-kartochka: Integraöion jara¸nlarga misollar keltiringq
2-kartochka: O zbekistonning jaqon qamjamiÿtiga qo shilishi qaqida gapiring.
’ ’
3-kartochka: Mustaqil O zbekistonning tashqi iqtisodiy aloqalardagi nufuziq
’

4-kartochka: Mustaqil Davlatlar qamdo stligi mamlakatlari bilan O zbekiston’ ’
qanday aloqalar tuzdiq
5-kartochka: Markaziy Osi¸ davlatlari bilan O zbekistonning aloqalariq
’
6-kartochka: Horij-iqtisodiy integraöiÿsi bilan O zbekiston iqtisodiy
’
integraöiÿsining farqiq
7-kartochka: O zbekistonning jaqon mamlakatlari orasidagi o rni va
’ ’
mavqeiq
8-kartochka: O zbekistonning iqtisodiy integraöiÿ jara¸nidagi muqim va
’
samarali istiqbol yo li qaqida gapiring.
’
III.ßngi dars mazmunini tushuntirish.
IV. Guruqlarda ishlash: o quvchilar besh guruqga bo linishadi va qar bir
’ ’
guruqga tegishli topshiriq beriladi.
1-guruqga topshiriq:
Integraöiÿ o zaro moslashish va birlashish shakllari : 1.Erkin savdo
’
mintaqasi 2.Bojhona ittifoqi.3 .Umumiy bozor. 4.Valþtaviy -iqtisodiy 5.Si¸siy
ittifoq deganda nimani tushunasizq
2-guruqga topshiriq:
Mustaqil davlatlari qamdo stligi mamlakatlari bilan o zaro qamkorlikning
’ ’
samarali yo li qaqida o z fikringizni bildiring.
’ ’
3-guruqga topshiriq:
Markaziy hamkorlik aloqalarining mintaqaviy hususiÿti qaqida gapiring.
4-guruqga topshiriq:
O zbekistonning qorijiy mamlakatlar bilan o zaro manfaatli aloqalari
’ ’
qaqida nimalarni bilasizq
5-guruqga topshiriq:
Mustaqil O zbekistonning halqaro tashkilotlar bilan o zaro aloqalarining
’ ’
muqimligini izoqlab bering!
qar bir guruq o ziga berilgan topshiriqni bajarib bo lganidan so ng,
’ ’ ’
ularning qar biri o z javoblarini butun audotoriÿga qavola qilishadi.Bunda,
’

topshiriqni aniq va to qrri echgan, faollik ko rsatgan guruqni va aloqida faol’ ’
o quvchilarni raqbatlantirish maqsadga muvofiq.
’
V. "Kim tez topadi" o yini - musobaqa usulidan foydalanish.
’
Darsning bu qiziqarli qismida o quvchilar o z hotiralarida saqlanib
’ ’
qolgan bilimlarga taÿnib vazifani ¸zma ravishda bajaradilar.Musobaqa o tkazish
’
uchun o quvchilar 3 ¸ki 6 guruqga ajratiladi.Bu guruqlarning qar biri o zlariga
’ ’
boshliq tayinlaydilar va topshiriq mazmunidan kelib chiqib, guruqga nom o ylab
’
topadilar. Topshiriq olganidan so ng, qar bir guruq unga ¸zma javob ¸zishadi.
’
Guruqdan biron kishi o z guruqiga nega aynan shu nomni qo yishganini va
’ ’
javoblarini boshqa guruqlarga tushintirib beradi.
1-topshiriq.
a) mustaqil si¸sat þritish borasida qanday qukukiy zaminlar ÿratildiq
b) O zbekistonning tashqi si¸sati qanday tamoyillarga taÿnadiq
’
v) dun¸dagi qaysi davlatlar Toshkentda o z elchihonalarini ochganq
’
g)O zbekiston nima uchun jaqon qamjamiÿtiga qo shilish yo lidan
’ ’ ’
bormoqdaq
2-topshiriq.
a)MDq faoliÿti qaqida nimalarni bilasizq
b)O zbekiston va Rossiÿ o rtasida davlatlararo munosabatlarning
’ ’
o rnatilishi qaqida so zlab bering!
’ ’
v)O zbekiston va Ozarbayjon o rtasida qamkorlik qaqida nimalarni
’ ’
bilasizq
g)O zbekiston bilan Turkiÿ o rtasida qamkorlik qaqida nimalarni
’ ’
bilasizq
3-topshiriq.
a)Markaziy Osi¸ respublikalari o rtasida aloqalarining yo lga qo yilishi
’ ’ ’
qaqida nimalarni bilasizq
b)Orol muammosi yo lida qanday tadbirlar amalga oshirilmoqdaq
’
v)MDq raisi etib kim saylandiq
g) O zbekiston va Tojikiston o rtasida aloqalar qaqida so zlab bering!
’ ’ ’

4-topshiriq.
a)O zbekiston va Turkiÿ aloqalari qaqida so zlab bering!’ ’
b) O zbekiston va Hitoy o rtasidagi aloqalar qaqida nimalarni bilasizq
’ ’
v)O zbekistonda barpo etilgan O zbeksiton AqSH korhonalaridan
’ ’
qaysilarini bilasizq
g)O zbekiston bilan AqSH o rtasidagi qamkorlik qaqida nimalarni
’ ’
bilasizq

Iqtidorli o quvchilar uchun vazifa: Dun¸dagi integraöion jara¸nlar qaqida
’
¸zma ish tay¸rlang!

VI . Darsni ÿkunlash: darsga umumiy hulosa chiqaradi, unda
mashqulotda erishilgan þtuqlar va kamchiliklar, albatta, tilga olinadi.Ular aloqida
o quvchilarga ¸ki guruqga baqo berishda eútiborga olinadi.
’
VII. Uyga vazifa: mustaqil ish. Mavzu ohirida keltirilgan taÿnch ibora
va tushunchalarga izoq beriladi.
Kelgusi darsda qar bir o quvchi o zi bajargan ishini o qituvchiga
’ ’ ’
topshirishi kerak. O qituvchi vazifani va mustaqil ishlarni tekshirib beradi.
’
O quvchilarga mavzu þzasidan ko proq materialga ega bo lishi uchun
’ ’ ’
qo shimcha ravishda quyidagi kartochkalar tarqatiladi
’
O zbekiston Respublikasi bilan diplomatik aloqalar o rnatgan
’ ’
davlatlar.
1. Afqoniston Islom davlati 1992 y.13.10
2. Albaniÿ Respublikasi 1993 y.23.11
3. Amerika qo shma SHtatlari
’ 1992 y.19.02
4. Angola Respublikasi 2002 y.31.05
5. Argentina Respublikasi 1993 y.09.09
6. Armaniston Respublikasi 1995 y.27.10

7. Avstraliÿ 1991 y.26.12
8. Avstriÿ Respublikasi 1992 y.25.03
9. Bahrayn Davlati 1992 y.29.05
10. Bangladesh Halq Respublikasi 1992 y. 15.10
11. Belgiÿ qirolligi 1992 y.10.03
12. Belorus Respublikasi 1993 y.21.01
13. Benin Respublikasi 2005 y.17.08
14. Birlashgan Arab Amirliklari 1992 y.25.10
15. Bosniÿ va Gersegovina 1996 y.14.05
16. Bolügariÿ Respublikasi 1992 y.09.14
17. Braziliÿ Federativ Respublikasi 1993 y.30.04
18. Bruney-Dar-us-Salom 1996 y.20.06
19. Buþk Britaniÿ va SHimoliy Irlandiÿ qo shma qirolligi’ 1992 y.18.02
20. Daniÿ qirolligi 1992 y.25.01
21. Davlat shahar-Vatikan 1992 y.17.10
22. Efiopiÿ Halq Demokratik Respublikasi 1996 y.15.07
23. Eron Islom Respublikasi 1992 y.10.05
24. Estoniÿ Respublikasi 1994 y.25.10
25. Falastin Davlati 1994 y.25.09
26. Filipinn Respublikasi 1992 y.13.04
27. Finlandiÿ Respublikasi 1992 y.26.02
28. Franöiÿ Respublikasi 1992 y.01.03
29. Gana Respublikasi 1993 y. 28.10
30. Germaniÿ Federativ Respublikasi 1992 y. 06.03
31. Greöiÿ Respublikasi 1992 y. 16.03
32. Gruziÿ Respublikasi 1994 y. 19.08
33. Gviniÿ Respublikasi 1993 y. 24.06
34. qindiston Respublikasi 1992 y. 18.03
35. Indoneziÿ Respublikasi 1992 y. 23.06
36. Iordaniÿ qoshimin qirolligi 1993 y. 15.02

37. Isroil Davlati 1992 y.22.02
38. Iroq Respublikasi 1993 y.19.06
39. Irlandiÿ Respublikasi 1997 y.07.11
40. Islandiÿ Respublikasi 1997 y.25.09
41. Ispaniÿ qirolligi 1992 y.17.03
42. Italiÿ Respublikasi 1992 y. 24.03
43. Janubiy Afrika Respublikasi 1992 y.12.08
44. Jazoir Demokratik Respublikasi 1992y. 30.06
45 Kanada 1992y.07.04
46 Kipr Respublikasi 1997y.30.05
47 Kambodja qirolligi 1995y.07.09
48 Komr orollari 1995y.21.05
49 Kostarika Respublikasi 2001y.07.06
50 Koriÿ Respublikasi 1992y.29.01
51 Koreÿ Halq Demokratik Respublikasi 1992y.07.02
52 quvayt davlati 1994y.08.07
53 Laos Halq Demokratik Respublikasi 1992y.10.09
54 Latviÿ Respublikasi 1992y.03.11
55 Litva Respublikasi 1992y.05.08
56 Livan Respublikasi 1998y.22.10
57 Lþksenbork Buþk Gersokligi 1992y.10.06
58 Makidoniÿ Respublikasi 1994y.31.12
59 Malayziÿ 1992y.21.02
60 Maldiv Respublikasi 1994y.07.12
61 Mali Respublikasi 1997y.13.02
62 Malta Respublikasi 1993y.25.02
63 Marokash qiroligi 1993y.11.10
64 Mavriki Respublikasi 1999y.04.08
65 Meksika qo shma SHtatlari ’ 1992y.16.03
66 Misr Arab Respublikasi 1992y.23.01

67 Moldova Respublikasi 1994y.23.08
68 Miÿnma Itifoqi 2001y.08.02
69 Mo quliston ’ 1992y.25.01
70 Namibiÿ Respublikasi 1999y.17.08
71 Nedirlandiÿ qirolligi 1992y.10.07
72 Nigeriÿ Federativ Respublikasi 1992y.28.08
73 Norvegiÿ qirolligi 1992y.10.06
74 Ozarbayjon Respublikasi 1995y.02.10
75 Paragvay Respublikasi 2001y.27.08
76 Pokiston Islom Respublikasi 1992y.10.05
77 Polüsha Respublikasi 1992y.19.03
78 Portugaliÿ Respublikasi 1992y.12.08
79 Peru Respublikasi 1999y.22.12
80 qatar Davlati 1997y.27.11
81 qozoqiston Respublikasi 1992y.23.10
82 qirqiziston Respublikasi 1993y.16.02
83 Rossiÿ Federaöiÿsi 1992y.20.06
84 Rumeniÿ 1995y.06.10
85 Saudiÿ Arabiston qirolligi 1992y.20.02
86 Senegal Respublikasi 1995y.06.10
87 Singapur Respublikasi 1997y.08.04
88 Slovakiÿ Respublikasi 1993y.01.01
89 Sloveniÿ Respublikasi 1995y.16.01
90 Sudan 2005y.06.01
91 Suriÿ Arab Respublikasi 1992y.24.04
92 Tayland qirolligi 1992y.06.05
93 Tojikiston Respublikasi 1992y.20.10
94 Tunis Respublikasi 1992y.26.11
95 Turkiÿ Respublikasi 1992y.04.03
96 Turkmaniston 1993y.07.01

97 Ukraina 1992y.25.08
98 Ummon sultonligi 1992y.22.04
99 Urugvay sharqiy Respublikasi 1998y.25.05
100 Venisuela Respublikasi 1996y.26.04
101 Vengriÿ Respublikasi 1992y.03.03
102 Vetnam Soöialistik Respublikasi 1992y.17.01
103 Horvatiÿ Respublikasi 1995y.06.02
104 Hitoy Halq Respublikasi 1992y.02.01
105 Zambeÿ Respublikasi 1994y.01.02
106 SHiri-Lanka Demokratik Soöialistik Respublikasi 1999y.11.10
107 SHveöiÿ qirolligi 1992y.08.04
108 SHveysariÿ Konfedraöiÿsi 1992y.07.05
109 ×ad Respublikasi 1994y.16.06
110 ×ehiÿ 1993y.01.01
111 ×ili Respublikasi 1994y.15.09
112 ßman Respublikasi 1992y.25.05
113 ßmayka 1996y.08.08
114 ßngi Zellandiÿ 1992y.19.03
115 ßponiÿ 1992y.26.01
Eslatma: Toshkent shaqrida elchihonalarini ochgan davlatlar qora rangda
ko rsatilgan. ’
HULOSA
Mustaqillikning o tgan davri - tarih uchun bir laqza, bamisoli bepo¸n osmon
’
kengliklarida chaqnagan chaqin kabidir. Biroq istiqlolning murakkab dolqalariga

to la, ziddiÿtli bir paytda halqimiz boy maúnaviÿtini mislsiz iqtidorini, beqi¸s’
irodasini ÿqqol namo¸n qildi. Ayni ana shu muddatda mamlakatimizda amalga
oshirilgan ishlar salmoqi va ko lami bilan bir necha o n yilliklarga teng keladi.
’ ’
Mustaqillikning ilk kunlaridanoq mamlakatda tinchlik va osoyishtalikni
taúminlash, iqtisodiy barqarorlikka erishish, sobiq ittifoq bir -biriga ulab
tashlangan moddiy zanjirlar uzilgach, ularning o rnini qoplaydigan ÿngi
’
imkoniÿtlarni izlab topish lozim edi. Eng mushkul paytlarda aqolini ijtimoiy
muqofazalash bilan birga jaqon qamjamiÿtiga yo l qidirish, dun¸ni o rganish,
’ ’
o z imkoniÿtlarini olam aqliga ko rsatish singari tajribamizda ko rilmagan
’ ’ ’
mashaqqatli vazifalarni qam uddalash kerak edi.
Maúlumki, mustaqil taraqqi¸t o z qobiqiga o rashib ÿshash emas, aksincha,
’ ’
jaqon andozalariga mos qadam tashlash, dun¸dagi rivojlangan obro li
’
mamlakatlar bilan tengma-teng turib gaplashish o z mavqei va nufuzini topa
’
bilish kabi oqir masalalar echimini taqozo etar edi. Hukumatimiz ana shunday bir
vaziÿtda halqaro hamjamiÿt bilan hamkorlik yo lini tanladi va bu borada sobit
’
qadamlik bilan faoliÿt ko rsatmoqda. Natijada qisqa fursatda horijda
’
O zbekiston qaqida, o zbek halqi to qrisida to la tasavvur shakllandi.
’ ’ ’ ’
Þrtboshimizning beqi¸s iqtisodiy, maúnaviy, aqliy va jismoniy imkoniÿtlari tan
olina boshlandi. ×et eldagi qamkorlar bu mamlakat bilan o zaro manfaatli
’
munosabatlarini yo lga qo yish mumkin va zarurligini tushinib etdilar.
’ ’
Mamlakatimizda amalga oshirilgan ishlarni sobiq ittifoq tarkibidan ajralib chiqqan
¸sh mustaqil mamlakatlarda amalga oshirila¸tgan ishlar bilan qi¸slanganda, uning
miqi¸si va ko lami ÿna qam ¸rqinroq ko zga tashlanadi. Boshqacha qilib
’ ’
aytganda halqimiz bosh isloqatchi - davlatimiz raqbarligida eng to qri yo lni
’ ’
tanlay olganiga va unda sobitqadamlik qamda kelajakka qatúiy ishonch bilan
bora¸tganini ko rsatadi.
’
Mustaqillik yillarida mamlakatimizda amalga oshirilgan ishlar to qrisida gapirar
’
ekanmiz, jaqonning qozirgi eng rivojlangan mamlakatlarini boshidan kechirgan
o tish davriga nazar tashlasak, qo lga kiritgan þtuqlarimiz naqadar uluqvor
’ ’
ekaniga ÿna bir bor guvoq bo lamiz.
’

Dun¸ning eng rivojlangan mamlakatlaridan biri AqSH konistituöiÿsini mustaqillika
erishgandan so ng 19 yil o tgach qabul qiligan. Uning rivojlanish yo liga’ ’ ’
chiqib olishi uchun esa, oz emas-ko p emas, qariyib ikki asr vaqt kerak bo ldi.
’ ’
O zbekiston esa bir yil ichida konstituöiÿ loyqasini tay¸rlab, uni umumhalq
’
muqokamasiga tavsiÿ etdi.
Uch oy mobaynida 130 dan ortiq millat vakillaridan iborat fuqarolar
mamlakatning asosiy qonunini muqokama qildilar. ßngi taklif va muloqazalar bilan
boyitdilar. Konstituöiÿ loyiqasi rivojlangan demokratik davlatlar mutahassislari
ko rigidan o tkazildi. SHundan so ng mustaqillikning qammasi bo lib 15 oyi
’ ’ ’ ’
ichida 1992 yil 8-dekabrda mamlakatning asosiy qonuni qabul qilindi. Konstituöiÿ
bizning davlat qurilishi tamoyillarimizni belgilab mustaqil taraqqi¸t yo limizni
’
qonun bilan mustaqkamlab beradi. Isloqatlar ququqiy jiqatdan taúminlanadi. Ana
shu birgina qi¸sning o zi O zbekiston qanday imkoniÿtlarga ega ekanligidan
’ ’
dalolat beradi. Biz bugun turli hildagi integraöiÿ baqonasida oldingi zo ravonlik
’
va tekinho rlik tuzimini soqina¸tganlar aqvolini ruqiÿtini ÿhshi tushunamiz. Evro-
’
Osi¸ honadonini bun¸d etish tashabbuskorlarning iddaolari qammasiga a¸n. Ikki
fuqarolik muammolarini ko targa ÿgona qurolli kuchlar, ÿgona konstituöiÿ, ÿgona
’
pul birligi, ÿgona davlat tili, mustaqil mamlakatlar ishlab chiqarishini
muvofiqlashtirib turuvchi ÿgona ijro hokimiÿtini barpo etish tarafdorlarining
o kinch va iztirob to la kechinmalarini chuqur anglaymiz.
’ ’
Etigining qind okeani qirqoqida þvmoqchi bo lgan imperiÿparast va safsataboz
’
"daqo"larning isitmasi oshgan kishi kabi alaqsirashlari bejiz emas. O z mamlakati
’
va halqi istiqbolini aniq ko ra olmaydigan o z taqdirini o zi ÿratishga qodir
’ ’ ’
bo lmagan boqimandalik va tekinho rlikka o rgangan kishi mustaqil taraqqi¸t
’ ’ ’
paytida talvasaga tusha¸tgan bo lsa, ne ajabq
’
BMI ning asosiy masalalaridan biri O zbekiston jaqon ko zgusida ekanligini
’ ’
anglash lozimdir. Integraöion jara¸nlar jaqonda þz bera¸gan voqea- hodisalarga
uzviy boqliq O zbekistonni mustaqil suveren davlat sifatida dun¸ si¸siy haritasida
’
o rin olishi muqim ahamiÿt kasb etmoqda.
’
-si¸siy jara¸nlarning jadallashuvi;

-hamkorlikning manfaatli ekanligi;
-ichki si¸satda ishlab chiqarishning takomillashuvi;
-mamlakatlar bilan tuzilgan shartnoma va bitimlar qamkorlikning asosiy
ko rinishlari qisoblanadi.’
Mavzuni o rganib ¸ritish jara¸nida mustaqillik davridan boshlab to shu bugunga
’
qadar bo lgan davrda amalga oshirilgan qamkorliklar qaqida to htaldik.
’ ’
BMI ning fan, taúlim - tarbiÿ, ishlab chiqarish, ommaviy ahborot vositalari va
boshqa jara¸nlarda qo llanilishi maqsadga muvofiqdir.
’
Foydalanilgan adabi¸tlar.
I. Prezident I. A. Karimov asarlari
1. Karimov I.A. ßngicha fikrlash va ishlash davr talabi. 5- jild .-
T.:O zbekiston, 1997.
’
2. Karimov I.A. O zbekiston buþk kelajak sari . -T.:O zbekiston, 1998.
’ ’
3. Karimov I.A. O zbekiston XXI asr bo saqasida: havsizlikka taqdid,
’ ’
barqarorlik shartlari va taraqqi¸t kafolatlari. -T.:O zbekiston, 1997.-325-b.
’
4. Karimov I.A. Havfsizlik va barqarorlik taraqqi¸t yo lida. -T.:O zbekiston,
’ ’
1998.
5. Karimov I.A. O zbekiston XXI asrga intilmoqda. -T.:O zbekiston, 1999.
’ ’
6. Karimov I.A. Bun¸dkorlik yo lida. -T.:O zbekiston, 1996.
’ ’

7. Karimov I.A. O zbekiston o z istiqlol va taraqqi¸t yo li. -’ ’ ’
T.:O zbekiston, 1992.
’
8. Karimov I.A. O zbekiston iqtisodiy isloqatlarni chuqurlashtirish yo lida. -
’ ’
T.:O zbekiston, 1995.
’
9. Karimov I.A.qamkorlikning ishonchli kafolatlari. -T.:O zbekiston, 1996.
’
10. Karimov I.A. O zbekiston bozor munosabatlariga o tishning o ziga hos
’ ’ ’
yo li.-T.:O zbekiston, 1993.
’ ’
11. Karimov I.A. Bizdan ozod va obod Vatan qolsin.-T.: O zbekiston, 1994.
’
12. Karimov I.A.Adolatli jamiÿt sari.-T.: O zbekiston, 1998.
’
13. Karimov I.A. Bizning bosh maqsadimiz - jamiÿtni demokratiÿlashtirish va
ÿngilash, mamlakatni modernizaöiÿ va isloq etishdir. T.: O zbekiston, 2005. -96
’
b.
14. Karimov I.A. Demokratik ququqiy davlat, erkin iqtisodi¸t talablarini to liq
’
joriy etish, fuqorolik jamiÿtini asoslari qurish farovon qa¸timiz garovidir. T.:
O zbekiston, 2007.
’
II. Monografiÿ, to plam va ilmiy maqalalar
’
15. Abdullaev Þ.Bozor iqtisodi¸ti asoslari.-T.: Meqnat, 1997.
16. Abdurahmonov F. Mustaqillik va milliy manfaatlar.-T.: Fan, 1994. - 108 b.
17. Ata-Mirzaev O., Gentshke V., Murtazaeva R. Uzbekistan
mnogonaöionalünûe: istoriko -demograficheskoy aspekt. -T., 1998. -160 s.
18. Achildiev A. Milliy qoÿ va millatlararo munosabatlar.-T.: O zbekiston,
’
2004.- 133 b.
19. Achildiev A. Bugungi dun¸ning mafkuraviy manzarasi.-T.: ßngi asr avlodi,
2000.-32 b.
20. Aqmedov q. Sattorov A. O zbekiston: inson ququqlari va qonunlari.-T.:
’
Adolat, 1999. -176 b.
21. Berdimuratova A. K. Filosofsko- metodologicheskiy analiz
ekologicheskogo krizisa na poroge XXI veka.-T.: Fan, 1999. -173 b.

22. Beti Readon. Baqrikenglik: tinchlik sari olqa qadam. -T.:ÞNESKO, 2002, -
164 b.
23. Drobijeva L. Soöialünûe problemu mejnaöionalünûh otnosheniy v
postsovetskoy Rossie.-M.Öentr obshechelovecheskih öennostey, 2003.-376 s.
24. Jarinov K. Terrorizm i terroristu.-Mn.: Harvest, 1999.- 606 s.
25. Jaqon iqtisodi¸ti.-T.: Moliÿ, 2005.
26. Juraev N. qoÿviy immunitet ¸ki maúnaviy qamkorlik tuyqusi.-T.:
O zbekiston, 2002. -64 b. ’
27. Juraev N. Mustaqil O zbekiston tarihi.-T.: SHarq, 2000.
’
28. Zakurlaev A. qoÿlar kurashi.-T.: Movarounnaqr, 2000. -63 b.
29. Kamilova S. Diniy eútiqod, aqidaparastlik, si¸sat.-T.: O zbekiston, 1999. -
’
23 b.
30. Karelin E. Katastroficheskoe soznanie v sovremennom mire v konöe HH
veka.-M.: Nauka, 1999.-382 s.
31. Sizning ¸dnomangiz:.-T.: Islom universiteti, 2001.
32. Mirzaev A. O zbekistonda demokratik jamiÿt qurish nazariÿsi va amali¸ti.-
’
T.:Fan, 2000.
33. Mustaqillik izoqli-ommabop luqat.-T.: SHarq, 1998.
34. Mirzaev N, Fayzullaev T, Usmonov q, O zbekiston tarihi.-T.: O qituvchi,
’ ’
1998.
35. Otamurotov S., Mamashokirov S., Holbekov A., Lafasov M. Markaziy Osi¸:
qoÿviy jara¸nlar va mafkuraviy taqdidlar.-T.: Ijod dun¸si, 2002.-31 b.
36. Raqmonov D. Milliy munosabatlar va ularning si¸siy- ququqiy boshqarilishi
(qozirgi zamon amali¸tidan). -T.: Fan, 1990.- 232 b.
37. Saraliev U. K. Mejdunarodnoe obshenie: teoriÿ i praktika.-T.: Mehnat,
1999.-217 s.
38. Tulenov J. , qofurov Z. Millatlararo qamjiqatlik davlatimiz boyligi. -T.:
O zbekiston, 1999. -71 b.
’
39. Falsafa. Komusiy luqat.-T.: SHarq, 2004. -383-b.
40. Usmonov q. O zbekiston tarihi.-T.: O qituvchi, 2004.
’ ’

41. Usmonov q., Sodiqov M., Burhonova S. O zbekiston tarihi. -T.: Iqtisod -’
Moliÿ. 2006.
42. Usmonov q. O zbekiston tarihi.-T.: O qituvchi, 2006.
’ ’
43. O zbekiston Respublikasi Prezidenti Devoni nashri. Habarnoma, 2-son,
’
1995
44. O zbekiston Respublikasi: Mustaqil Davlatlarning bun¸d bo lishi.-T:
’ ’
O zbekiston, 1992.
’
45. O zbekiston Respublikasi farmonlari va qarorlari.-T.: O zbekiston, 1994.
’ ’
46. O zbekiston Respublikasi Konstituöiÿsi. -T.: O zbekiston, 2003
’ ’
SHaropova Dilafruz Ilqomovnaning "O zbekiston jaqon qamjamiÿtiga
’
integraöiÿlashuvi" mavzusidagi Bitiruv malakaviy ishining
R E Z Þ M E S I
Taÿnch so zlar: Integraöiÿ, iqtisodiy integraöiÿ, integraöiÿ assosatöiÿlari, jaqon
’
qamjamiÿti, öivilizaöiÿ, globallashuv, qamkorlik, manfaatli munosabat, jaqon
banki, halqaro valþta fondi, halqaro moliÿ koorparaöiÿsi, EIq, EKOVAS, SHqT,
EvrAzES, ASEAN, MDq, BMT, barqarorlik, qamjiqatlik, taraqqi¸t.
BMI obeúktlari: O zbekistonning jaqon qamjamiÿtiga integraöiÿlashuvining
’
ijtimoiy, si¸siy va iqtisodiy muammolari, MDq mamlakatlari bilan ko p
’
tomonlama aloqasining zaruriÿti va aqamiÿti masalasi, Markaziy Osi¸ va halqaro
tashkilotlar bilan mamlakatizimizning integraöiÿlashuv faoliÿtiga taúsir qiluvchi
omillar manfaatli munosabatlar masalalari.
Ishning maqsadi: O zbekiston o zaro hamkorlik va tenglik asosidagi integraöiÿ
’ ’
jara¸nini mustaqil va teng huquqli subekti ekanligini ijtimoiy, si¸siy va tarihiy
jiqatdan ilmiy tadqiq etish.
BMI ning usullari: Kuzatish, analiz, sintez. Tarihiy analogiÿ, solishtirish,
taqqoslash, tarihiylik va mintaqaviylik, dialektik va sistemali ¸ndashuv kabi ilmiy
bilish usullaridan foydalanish.

BMI ning amaliy aqamiÿti: Mustaqil O zbekistonning jaqon qamjamiÿtiga’
qo shilishining metadologik muamolarini ochib berildi, jaqon qamjamiÿtiga
’
kirishiga imkon beradigan shart-sharoitlari, imkoniÿtlari asoslab berildi. qamkorlik
aloqalarini rivojlantirishga oid amaliy taklif va hulosalar berilgan.
qo llanish soqasi: ilmiy-nazariy izlanishlardan taúlim-tarbiÿ tizimlarida
’
maúnaviÿt, mafkura soqasida, ommaviy ahborot vositalarida, ilmiy seminarlarida,
mustaqillik va maúnaviÿt darslarida, turli tashkilotlardagi maúnaviy-maúrifiy
mavzuda maúruzalarda, sinfdan tashqari ishlarni tashkil etishda, aqoli o rtasida
’
mustaqil Vatanimizga milliy qurur munosabatini takomillashtirishda.

Купить