O’zbekistonning o’simlik va hayvonot dunyosi biologik xilma-xilligini muhofaza qilish - Экология - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	52.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	05 Февраль 2024
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Экология

O’zbekistonning o’simlik va hayvonot dunyosi biologik xilma-xilligini muhofaza qilish

Купить

O’zbekistonning o’simlik va hayvonot dunyosi biologik xilma xilligini muhofaza qilish Reja: 1. O’zbekistonning o’simliklar dunyosi. 2. O’zbekistonning hayvonot dunyosi. 3. O’zbekistonning o’simlik va hayvonot dunyosi biologik xilma xilligini muxofaza qilish. Xulosa. Foydalanilgan adabiyotlar.

O’zbekistonning o’simlik va hayvonot dunyosi biologik xilma xilligini muxofaza qilish. O’zbekistonning tuproq qoplami, o’simlik va hayvonot dunyosi juda xilmaxil. Respublikamiz hududida 3000 tadan ziyod o’simlik turi mavjud bo’lib, bularning 9 foizi faqat O’zbekistonda uchraydigan endemik o’simliklardir. O’zbekistonning o’simlik va hayvonot dunyosi Kavkaz va Old Osiyo, xususan Eron mamlakatlari hududi bilan muayyan umumiylikka ega. Respublikamizda sut emizuvchilarning 91 ta turi, sudralib yuruvchilarning 57 ta turi, qushlarning 400 ta turi, baliqlarning 40 tadan ortiq turi bor. Ular muayyan qonuniyatlar bo’yicha tarqalgan. O’zbekiston hududi yer yuzasining g’arb va shimoli-g’arbdan janubisharqqa va sharqqa tomon ko’tarila borishi sizga malum. Toqqa tomon havo harorati pasayib, yog’inlar mi

Cho’l mintaqasi. Cho’l mintaqasi okean sathidan 400-500 m balanlikkacha bo’lgan joylarni o’z ichiga oladi va O’zbekiston maydonining 70% ini ishg’ol qiladi. Cho’l iqlimining juda issiq va quruq ekanligi, yog’inlarning juda kam yog’ilishi sizga malum. Yozda yog’in deyarli yog’maydi. Kunduzi havo harorati +45 0 , +50 0 S daragacha, qum yuzasi esa +80 0 S darajagacha qiziydi. Cho’lning qattiq, issiq va qurg’oqchil iqlimi, siyrak o’simliklar sharoitida tuproq hosil bo’lish jarayoni juda sust boradi. Cho’l tuproqlari xilma-xil bo’lib, unda sur-qo’ng’ir, qumli cho’l, taqir va bo’z tuproqlar uchraydi. Cho’ldagi organik miqdori yuqori harorat tufayli tez parchalanib, mineralashadi. Shuning uchun tuproqlar tarkibida chirindi ancha kam bo’ladi. Ustyurt platosi, Qizilqumdagi past tog’lar va Nurota to

bog’lanadi, tuproq tarkibida tuz ko’payadi. Cho’l mintaqasidagi yirik sho’rhoklar (masalan, Borsa-kelmas sho’rhoki) dan dehqonchilikda foydalanib bo’lmaydi. O’zbekistonning daryo vodiylarida, qayir va deltalarida o’tloq va botqoq tuproqlar uchraydi. Respublikamiz tekislik qismining sharqiy va janubiy chekkalarida bo’z tuproqlar keng tarqalgan (ular asosan uch xilda: och tusli bo’z tuproq, oddiy bo’z tuproq va to’q tusli bo’z tuproqqa bo’linadi). Bo’z tuproqlar qalin lyoss yotqiziqlari ustida hosil bo’lgan. Tarkibida chirindi ko’p bo’lmasa ham zarralari mayda bo’lib, suv va havoni o’zidan yaxshi o’tkazadi. Cho’l mintaqasining okean sathidan 300-500 m balantlikdagi joylarida och tusli bo’z tuproqlar tarqalgan. Och tusli bo’z tuproqning tarkibida 1-1,5% gacha chirindi bo’ladi. Sug’orib, o’g’i

ahamiyatga ega. Sho’rhok joylarda ajriq, yulg’un, sho’ra va shuvoq o’sadi. Gili cho’llarda qum qiyog’i va qo’ng’irbosh uchraydi. 2.O’zbekistonning hayvonot dunyosi. Respublikamiz cho’llarida qorako’l qo’ylari va tuya boqish uchun yaylov sifatida foydalaniladi. Cho’lda foydali o’simliklar ko’p. Masalan, cherkez va isiriq tarkibida turli xil kasalliklarni davolaydigan alkaloidlar bor, sassiq kovrak tarkibidagi smoladan malham tayyorlanadi, ildizi esa krahmalga boy. Ayrim o’simliklardan buyoq olinadi. Cho’l mintaqasining hayvonlari hilma-hil bo’lib, ular cho’l sharoitiga moslashgan bo’z va sarg’ish rangda bo’ladi. Cho’llardagi bazi hayvonlar butunlay suv ichmay yashaydi, ular o’zi istemol qiladigan o’simliklar tarkibidagi nam bilan qanoatlantiradi. Cho’l hayvonlari jazirama issiqqa ham moslas

kemiruvchilarn7ing kushandasi sassiqqo’zan va tulkilardir. Cho’llardi yirtqichlardan chiyabo’ri va barhan mushugi ham uchraydi. Bu mintaqadagi yirik sut emizuvchi hayvonlar - jayron va sayg’oqdir. Bular cho’l rangida bo’lib, ularni darhol payqab olish qiyin, ular juda sezgir, chopqirdir. Xususan jayron juda go’zal kiyikdir. Cho’lda qushlar nisbatan kam: asosan ho’jasavdogar, boyqush, chumchuq, turg’aylar yashaydi. Hasharotlardan qoraqurt inson uchun xavflidir. Cho’lda shuningdek chayon, falanga uchraydi. To’qay. Respublikamizning Sirdaryo, Amudaryo, Zarafshon, Chirchiq, Ohangaron kabi daryolari sohillarida to’qaylar uchraydi. Bular o’ziga xos tabiat landshaftlari bo’lib, siyrak, zax o’rmon va chakalakzorlardan iborat. To’qaylarning kengligi bir necha yuz metrdan bir necha kilometrgacha bo’

O’simlik qoplami cho’ldagidan qalinroq. Bunday sharoitda oddiy va to’q tusli bo’z tuproqlar hosil bo’ladi. Oddiy bo’z tuproq tog’ etaklaridan okean sathidan tahminan 500-600 m dan 1000 m gacha bo’lgan 1,5-2,5% ni tashkil etadi. Oddiy bo’z tuproqli joylarda sug’oriladigan (obikor) va baxorikor yerlar hisoblanadi. To’q tusli bo’z tuproqlar balandroq joylarda (okean sathidan 1000-1600 m balandliklarda) tarqalgan. Tuproq tarkibidagi chirindi miqdori 3-4% ga boradi, ko’pincha bahorikor ekinlar ekiladi. Daryo vodiylaridagi kichikroq joylarda sug’orib dehqonchilik qilinadi. Bo’z tuproqlar respublikamizda dexqonchilik qilinadigan asosiy tuproqlardir. Binobarin, ular eng muhim va tuganmas tabiiy boyligimiz hisoblanadi. Bo’z tuproqlar ishlov berish jihatidan ham, sug’orish jihatidan ham bir qator qu

havo harorati pasayib, yog’inlar miqdori orta boradi. Tog’larda yoz salqinroq, cho’ldagidan nisbatan qisqaroq bo’ladi. Tog’larning shimoliy yonbag’irlari janubiy yonbag’irlariga nisbatan salqin va namroq bo’lganligidan o’tlar yoz bo’yi ko’m-ko’k bo’lib o’sib turadi. Tog’lardagi g’arbiy yonbag’irlarida sharqiy yonbag’irlariga nisbatan yog’in ko’proq bo’ladi, binobarin, bu yonbag’irlarda o’simliklar ham ko’proq va qalin o’sadi. Tog’ mintaqasidagi nam iqlim va Alin o’simlik qoplami tuproq tarkibida chirindining ko’payishiga sharoit yaratadi. Tog’larda tog’-ko’ng’ir va tog’-jigar rang tuproqlari tarkib topgan. Bunday tuproqlar tarkibida chirindi miqdori ko’p bo’lib, 4-6% gacha yetadi. Respublikamizning tog’lari va tog’ etaklarida, daryo vodiylarida va qayirlarda o’tloq va botqoq-o’tloq tuproql

Yaylov mintaqasi. Yaylov yoki baland tog’ mintaqasi okean sathidan 27002800 m dan balandda joylashgan bo’lib, maydoni ancha katta emas. Mintaqadagi sovuq va nam iqlim sharoitida och ko’ng’ir va o’tloq tuproqlar hosil bo’ladi. Yaylov mintaqasi subalp va Alp o’tloqlaridan iborat. Ayrim quyoshga teskari yonbag’irlarida yil bo’yi qor saqlinishi mumkin. Subalp o’tloqlarda asosan baland bo’yli o’tlar, shuningdek boshoqlilardan yovvoyi arpa, yovvoyi suli, betagalar o’sadi. Bu mintaqalardagi Alp o’tloqlari past bo’yli va kichik o’tlardan iborat. O’tloqlarda to’ng’izsirt, qoqio’t, tipchoq, binafshalar o’sadi. O’tloqlardan yozgi yaylov sifatida foydalaniladi. Yaylov mintaqasida yirik hayvonlardan alqoro, bug’u (elik) va kiyiklar, kemiruvchilardan - sug’ur yashaydi. Yaylovning ko’rki bo’lmish qor ba

Respublikamiz suv havzalarida zog’orabaliq, laqqa baliq, shoxbaliq (oybaliq) va cho’rtan baliqlar uchraydi. Sirdaryo va Amudaryo suvlarida yashaydigan noyob qilquyruq baliqlari O’zbekiston «Qizil kitobi»ga kiritilgan. O’zbekiston hududidagi suv havzalarida baliqchi, yovvoyi o’rdak, g’oz, qarqara, flamingo (qizilg’oz), meshkopchi qush (birqozon) va qoravoy qushlari uchraydi. O’zbekiston tabiatni muhofaza qilish Tabiiy boyliklar-bu insonning yashashi va xo’jalik faoliyati uchun zarur bo’lgan hamda uning xilma-xil extiyojini qondiruvchi yagona manbadir. Inson o’zi uchun zaruriy oziq-ovqatni, kiyim-bosh, yoqilg’i va energiya, sanoat xomashyosi hamda qurilish materiallari tabiatdan oladi. Inson tabiatdan oladigan barcha moddiy boyliklar-yer osti boyliklari, suv, havo, o’simliklar, hayvonot ola

Tabiiy boyliklarning tugaydigan va tagamaydigan turlari mavjud. Tabiiy boyliklarning turlari haqidagi malumotlarni esga oling. O’zbekiston tabiati va tabiiy boyliklarini muhofaza qilish - inson uchun zarur bo’lgan qazilma boyliklardan oqilona foydalanish, suv va havoni toza saqlash, tuproqlarni eroziyadan saqlash, o’simlik va hayvonot dunyosini tabiiy holicha asrab qolib, qayta tiklash hamda xushmanzara joylarni (sharshara, shovva, ajoyib manzaralar, buloq va boshqalar) tabiiy holicha saqlash kabilarni o’z ichiga oladi. Tabiatni muhofaza qilish avvalo O’zbekiston tabiiy muxitini sof va ko’rkam holda saqlab, qayta tiklash bemakdir. Shu sababli O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida «O’zbekistonda hozirgi va kelajak avlodlarning manfaatlarini ko’zlab, yer ust iva yer osti boyliklari

ammiak, vodorod ftor iva boshqa gazlar bilan ortiqcha ifloslangan. Olmaliq va Farg’ona havosi eng iflos shaharlar qatoridan o’rin olgan. Surxondaryo viloyatining Sariosiyo tumani havosi Tojikistonning Tursunzoda shahrida joylashgan alyuminiy zavodidan chiqqan zaharli gazlar bilan, xususan ftor gazi bilan ifloslangan. Natijada bu tumanda bolalar o’limi ko’payib, uzum va mevali daraxtlarning bargi sarg’ayib, hosili kamayib, hatto qoramollar kasallanib, tishi to’kilib ketmoqda. Orol dengizi suv sathining pasayishi sababli uning atrofidagi o’lkalarda (Quyi Amudaryo, Qizilo’rda viloyatlarida) havo har xil tuzlar, changlar, zaxarli kimyoviy moddalar bilan o’ta ifloslangan. Buning natijasida aholining salomatligi yomonlashib, bolalar o’limi ham ortib bormoqda. Respublikamiz havosini toza saqlash

Respublika daryo suvlarining zovur suvlari bilan ifloslanishining oldini olish uun ularni iloji boricha daryo, ariq yoki suv omborlariga tashlashga chek qo’yish kerak. Atrof - muhitning ifloslanishiga tog’ kon sanoati ham ishtirok etadi. Yer osti boyliklarini qidirib topish, ishga tushirish jarayonida ko’plab yerloar qaziladi, yo’llar har xil inshootlar quriladi, turli jins uyumlari vujudga keladi va ular hosildor yerlarni qoplab yotadi. Natijada hosildor yerlar yaroqsiz bo’lib, o’t o’lanlar, daraxtlar yo’q qilinadi, tuproq eroziyasi boshlanadi. O’zbekistonning tuproq qatlamini eroziyadan saqlash, uning unumdorligini tiklash uchun kurashishi kerak. Buning uchun ekinlarning sug’orish qoidasiga rioya qilish, sug’orishning ilg’or usullariga o’tish zarur. Ekinlarga ishlov berayotganida ilg’or

qirilib ketayotgan hayvonlarni saqlab, ko’paytirish uchun yangi buyurtma maskanlari va qo’riqxonalari tashkil etildi. O’zbekiston tabiatining ko’rkamligi uning hududida nolir tabiat go’shalarini (ajoyib soy, jilg’a, buloq, sharshara, shovva, noyob daraxtlar, xar xil jinslar, ochilib qolgan qoyalar, g’orlar, korizlar, sardobalar va hokazolar) tabiiy holicha saqlab qolishga bog’liq. Lekin so’ngi yillarda noo’rin har xil sog’lomlashtirish obyektlarini qurish, sayyoxlarning tabiatga nisbatan noto’g’ri munosabatda bo’lishi, har xil qurilishlar (suv ombori, ariqlar qazish, chorvachilik majmualari va boshq.) sababli o’shaxushmanzara joylarga putur yetkazmoqda. Bizning maqsadimiz manzarali xushtabiat joylarni (tabiat yodgorliklarni) iloji boricha o’z holicha saqlab, kelgusi avlodoarga qoldirish. O

Xulosa. «Qizil kitob»ning ikkinchi jildiga muhofaza qilinishi zarur bo’lgan o’simlik turlari kirgan. Bu jildga O’zbekistonda muxofaza qilinishi kerak bo’lgan 400 ta o’simlik turining 163 tasi kiritilgan. O’zbekiston tabiatining muxofaza qilishda qo’riqxona, milliy bog’ va buyurtmalarning ahamiyati juda katta. O’zbekistonda hozir qo’riqxona sifatida muxofaza qilinayotgan maydon 250,5 ming ga yoki respublika hududining atigi 0,6% ini tashkil etadi. O’zbekistonda 9 ta qo’riqxona joylashagn. Qo’riqxonalar haqidagi malumotlar ilovadagi 8-jadvalda berilgan. Kelajakda respublikamizda qo’riqxonalar maydoni kengayib (Ustyurt, Orolbo’yida, Qizilqumda yangi qo’riqxonalar barpo etish, Hisor qo’riqxonasini kengaytirish hisobiga), O’zbekiston hududining 3% ini tashkil etadi. O’zbekistonda yana 70 ta dav

Foydalaniladigan adabiyotlar ro’yxati. 1. Ўзбекистон Республикасида атроф табиий муҳитни муҳофазаси ва табиий ресурслардан фойдаланишнинг ҳолати тўғрисида . Миллий маъруза . 2006. 2. Н.С. Назаров. Охрана окружающей среду и экологическое воспитание студентов. М. 1989. 3. В.П. Антонов. Уроки Чернобуля: радиация жизнь, здоровья. К. Обво. Знание УССР. 1989 г.

Купить