Ogahiy lirikasidan 9 -sinf - Литература - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	1.5MB
Покупки	0
Дата загрузки	24 Сентябрь 2021
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Литература

Ogahiy lirikasidan 9 -sinf

Купить

9-sinf Adabiyot fani darsligi asosida 7-mavzuOGAHIY LIRIKASIDAN

Baland aylab quyoshga poya navro‘z, Ko‘tardi yer yuzidin soya navro‘z. Kelib fayz-u nishot-u aysh birla, Muhayyo qildi elga voya navro‘z. Tarab tiflin tug‘urdi dahr zoli, Ango bo‘ldi magarkim doya navro‘z. Qilibdur mahliqolarning yuzini Latofat Mus’hafig‘a oya navro‘z. Kiyib ahli g‘ino yuz rang xil’at, To‘lo boshdin ayoq peroya navro‘z. Hama o‘ynab olib qo‘lg‘a yumurta, Mening ilgimda yoqtur xoya navro‘z. Diramdur moyai ishrat ulusg‘a, Vale men bo‘lmisham bemoya navro‘z. Janobi shahg‘a keldim bu jihatdin, Ko‘zim yoshig‘a toya-toya navro‘z. Ki shoyad o‘zgalardek Ogahiyni Tarabnok aylagay beg‘oya navro‘z.G‘AZALLAR

Mana, shoirning “ Navro‘zNavro‘z ” radifli g‘azali matni bilan tanishdik. Bu she’r tabiat lirikasining go‘zal namunasi sanaladi. Unda tashxis san’atidan foydalangan holda shoir bu bahoriy ayyomni madh etadi. Oldingi mavzularni o‘rganish, lirik asarlarni tahlil qilish asnosida tashxis haqida yetarli tushunchaga ega bo‘ldingiz.

Dastlabki ikki baytda navro‘z ayyomi jonlantirilib, u quyoshni baland qadr va martabaga yuksaltirdi va bu bilan yer yuzidan soyani ko‘tardi, deb tasvirlanadi. U yurtga uch narsa: fayz, shodlik (nishot) va aysh bilan kirib keldi-da, bu uch xushbaxtlikni muhayyo qilib, ulardan elni bahramand qildi. Mazkur baytlarda navro‘z o‘zidagi bor yaxshi narsalarni boshqalarga chin ko‘ngildan ulashayotgan va bundan o‘zi ham g‘oyat zavqlanayotgan tanti va saxiy kishiga qiyoslangan.

Keyingi baytdagi tashxis ham yanada o‘ziga xosdir: Tarab tiflin tug‘urdi dahr zoli, Ango bo‘ldi magarkim doya navro‘z.

Tushunilishi qiyin bo‘lgan so‘zlar ma’nosi aniqlab olinadi: ta rab – shodlik; tifl – bola, go‘dak; tug‘urdi – tug‘di, dunyoga keltirdi; dahr –dunyo; zol – kampir. Demak, ushbu misralardan quyidagicha ma’noni uqish mumkin: Dahr (dunyo) kampiri shodlik chaqalog‘ini tug‘arkan (dunyoga keltirar ekan), navro‘z unga doyalik qildi. Tashxis uchun tabiatdagi o‘zgarishlar asos qilib olingan: dunyo otliq kampirning tug‘ishi va unga navro‘zning doyaligi. Shuningdek, tashbih bu san’at bilan baqamti (bir-biriga yaqin) qo‘llangan. Shodlik – chaqaloq, chunki u boshlanayotgan bahor tufayli kishilar ko‘nglida tug‘ilib kelayotibdi. Dunyo – kampir, chunki u yaratilish jihatdan eng qadimiy. Navbatdagi baytda ko‘klam go‘zalligi islomiy tushunchalar vositasida ochiladi: Qilibdur mahliqolarning yuzini Latofat Mus

“ Mus’haf ” — Qur’onning boshqa nomidir. Ikkinchi satrdagi “oya” esa oyat (Qur’on oyati) ning talaffuzdagi shaklidir. Shoir navro‘ziy latofatni Mus’hafga teng lashtiradi. Bu – tashbih, lekin uni mubolag‘a deb qabul qilish to‘g‘ri bo‘lmaydi. Chunki Qur’on ham, tabiat go‘zal igi, jumladan, bahor latofati ham Yaratganning ijodidir. Ularning har ikkisi birday go‘zal va muqaddas. Bir xil qimmatdagi voqelikni qiyoslashda bo‘rttirish bo‘lmaydi. Shunday qilib, navro‘z latofati Mus’haf bo‘lsa, mahliqolar ning yuzi undagi oyatlardir. Tasavvufga ko‘ra inson go‘zalligi ilohiy husnning jilvasi yoki soyasi ekan, mahliqolarni oyatga mengzashda hech qanday shakkoklik yo‘q.

K e y in g i b a y tla rd a p e y z a j (ta b ia t ta sv iri) ijtim o iy m a v z u g a a lm a sh a d i. U la rd a b a d a v la t o d a m la r (a h li g ‘in o )n in g b u k o ‘n g illi a y y o m d a “ y u z r a n g x il’a t” (tu rli x il k iy im la r) k iy ish i, b o sh d a n o y o q z iy n a tla n ish lik , tu rli k o ‘n g ilo c h a rlik la r b ila n z a v q la n ish la ri b a y o n e tila d i.

Ishrat uchun moya bo‘lgan dirham ularning qo‘lida o‘ynasa, shoirning qo‘lida bu moya yo‘q. Shu bois o‘tinch bilan shoh huzuriga kelishi mubolag‘a bilan tasvirlanadi. Janobi shahg‘a keldim bu jihatdin, Ko‘zim yoshig‘a toya-toya navro‘z.

Moddiy yordam so‘rab shoh huzuriga kelayotgan lirik qahramon o‘z zabun ahvoliga shunchalar yig‘laydiki, hatto o‘zining ko‘z yoshlariga toyib-toyib ketadi (Ko‘z yoshlar tufayli oyoqosti loy bo‘lgan). Shu o‘rinda savol paydo bo‘lishi mumkin: bir vaqtlari yuqori davlat vazifalarida ishlagan, xonga yaqin bo‘lgan shoir shu qadar qashshoqlashib, ko‘z yoshlariga toyib ketadigan darajada notavon bo‘lib qolganmi? Davlat ishlaridan ketgach, Ogahiyning moddiy ahvoli oldingiday bo‘lmaganligi tabiiy. Lekin uning g‘azalda aytilganiday qashshoq, nota vonligi bu shoirona mubolag‘adir. Shu o‘rinda lirik qahramon tushuncha- siga to‘xtalib o‘tamiz. 01 0811 1E0806 150811 1E1921080A 2102 030814 13 02 0811 10 14

Ba’zan lirik qahramon shoirning o‘zi bo‘ladi. Masalan, Boburning hasbi hol xarakteridagi she’rlarida bo‘lgani kabi. Lekin ko‘p hollarda lirik qahramon shoirning o‘zi bo‘lmay, balki kechinmalari, ruhiy holati tasavvur qilinib, shoirning “ men ” orqali tasvirlanayotgan ijodkor fantaziyasidagi qahramon bo‘ladi. Ushbu she’rdagi nochor ahvoldagi lirik qahramon ham Ogahiyning o‘zi bo‘lmay, jamiyatdagi kambag‘alligi tufayli hamdardlikka loyiq bo‘lgan odamlardir.

Birinchisi, mubolag‘a bilan o‘z holini bayon etib, xondan yordam olish bo‘lsa, ikkinchisi, xonning e’tiborini jamiyatdagi nochor qatlamga qaratish, ularga ko‘mak berishni uyushtirish. Shoyad o‘zgalardek Ogahiy va Ogahiydek o‘zgalar tarabnok (xursand) bo‘lsa. Shu o‘rinda ham shoirning ijoddagi o‘ziga xosligi, betakrorligi ko‘rinib turibdi. Bunday tasvirdan shoir ikki maqsadni ko‘zlagan bo‘lishi mumkin. Ilohi, har kuning navro‘z bo‘lsun, Hamisha tole’ying feruz bo‘lsun. Bo‘lub ayyomi navro‘zing muborak, Zamiring inbisot anduz bo‘lsun. Qilib partavfikanlik ayni adling Quyoshoso jahonafruz bo‘lsun. Sango doyim bo‘lub davlat qushi rom, Shikorandoz-u dastomuz bo‘lsun. Aduv vahshilarini sayd etarg‘a O‘q-u tig‘ing uqob-u yuz bo‘lsun. Kishikim istasa sarkashlik etmak, Boshi yo‘lingda oning

* * * Mushkin qoshining hay’ati ul chashmi jallod ustina, Qatlim uchun “nas” kelturur “nun” eltibon “sod” ustina. Qilg‘il tamosho qomati zebosi birla orazin, Gar ko‘rmasang gul bo‘lg‘onin payvand shamshod ustina. Noz-u ado-u g‘amzasi qasdim qilurlar dam-badam, Vah, muncha ofatmu bo‘lur bir odamizod ustina. Man xastag‘a jon asramoq emdi erur dushvorkim, Qotil ko‘zi bedod etar har lahza bedod ustina. Ul gul yuzi shavqi bila shaydo ko‘ngul shom-u sahar, Bulbuldek aylar yuz navo ming nav’i faryod ustina. Boshimg‘a yoqqan g‘am toshin mingdin biricha bo‘lmag‘ay, Gardun agar ming Besutun yog‘dursa Farhod ustina. Ey shah, karam aylar chog‘i teng tut yamon-u yaxshini Kim, mehr nuri teng tushar vayron-u obod ustina. Xoki taning barbod o‘lur oxir jahonda necha yil, Sayr et Sulaymondek agar taxtin

S a v o l v a to p sh iriq la r: 1.S hoir “Ilohi, har kun in g n avro‘z bo‘lsu n”, — der ekan, kundalik hayotingda faqat bayram lardan iborat bo‘lsin degan tilakdan boshqa narsani ham ko‘zda tutganm i? 2.“Q ilib partavfikanlik ayni adling Q u yosh oso jahonafru z bo‘lsun ” m isralarini tahlil qiling. B ayt m azm unidan ushbu so‘zlar kim ga qarata aytilayotganini bilishga urining. 3.“Sango doyim bo‘lub davlat qushi rom , Shikoran doz-u dastom uz bo‘lsun ” baytidagi m azm unan aloqador so‘z birikm alarini aniqlang va ularni sharhlang. 4.H ukm dorning dushm anlari ham da unga itoat etm ovchilarga bildirilgan tilaklarni o‘qing va izohlang. 5.N avro‘z haqidagi oldingi g‘azalning oxirgi ikki bayti bilan ushbu g‘azal m aqtasini solishtiring va ulardagi um um iylikni izohlang. 6. G ‘azalni yod oli

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar