Oilada bolalarni huquqiy va siyosiy ruhda tarbiyalashning shakl, metod va vositalari - Pedagogika - Kurs ishlari

Dokument ma'lumotlari

Narxi	15000UZS
Hajmi	48.6KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	31 Yanvar 2026
Kengaytma	docx
Bo'lim	Kurs ishlari
Fan	Pedagogika

Sotuvchi

Sarvar Bekberganov

Ro'yxatga olish sanasi 02 May 2025

0 Sotish

Oilada bolalarni huquqiy va siyosiy ruhda tarbiyalashning shakl, metod va vositalari

Sotib olish

Kurs ishi
Mavzu: Oilada bolalarni huquqiy va siyosiy ruhda tarbiyalashning shakl,
metod va vositalari.
1

Mundarija:
Kirish......................................................................................................................3
Asosiy qism:
1.Oilada bolalarning huquqiy tarbiyasini shakllantirish................................................5
2.Huquqiy tarbiya - huquqiy ong va huquqiy madaniyat shakllanishining asosiy
vositasi..........................................................................................................................9
3.Bolalarga huquqiy tarbiya berishning oʻziga xos xususiyatlari.................................14
4.Oilada bolalarni huquqiy savodxonligini nazariy jihatdan shakllantirish……………...18
Xulosa..................................................................................................................22
Foydalanilgan adabiyotlar ....................................................................................24
2

Kirish.
Mavzuning dolzarbligi: Hozirgi kunda yoshlarimizga huquqiy tarbiya berish
eng katta ustuvor vazifalarimizdan biri bo‘lib turibdi.Shunday ekan bu masalada
zarracha ham xato qilishga haqqimiz yoqdir.Yoshlarga huquqiy tarbiya berishda
quyidagi usul va vositalar juda ham muhimdir.
1.Ota-ona tarbiyasi
2.Ta'lim tarbiya tizimi
3.Televidineya va Radiokanallar
4.Internet tarmoqlari
5.Mahalla va yoshi ulug kishilarʻ
Har bir oilada farzand dunyoga keladiki ota-ona juda ham xursand
boladi.Farzand tarbiyasida ota-onaning roli juda ham muhimdir.Sababi farzand
huquqiy tarbiyaning dastlabki ko‘rinishlarini eng avvalambor oiladan oladi.Ota-ona
farzandiga yoshlikdanoq nima Yaxshi nima yomon nimani qilsa boladi nimani yo‘q
kabi tushunchalarni singdirib borsa farzand kelajakda huquqiy bilimli kishi bolib
yetishib chiqishidagi dastlabki qadamni tashlaydi.
Mamlakatimiz istiqlolga erishgandan so‘ng o‘tgan yillar davomida iqtisodiyot,
siyosat, madaniyat va marifat sohalarida tarixiy ahamiyatga ega bo‘lgan tub
o‘zgarishlar amalga oshirildi va muvaffaqiyatli amalga oshirilmoqda.
Bugungi kunda, demokratik huquqiy davlat, adolatli fuqarolik jamiyatini barpo
etishda milliy o‘zlikni anglash va qadriyatlarimizni tiklashda, fuqarolar ongida,
ularning huquqiy - axloqiy tarbiyasida tub o‘zgarishlarni talab etadigan huquqiy
tarbiya jamiyat taraqqiyotining muhim bir bo‘lagini tashkil etadi. Sobiq Sovet davrida
fuqarolar qanchalik huquqiy besavod, huquqiy axloqiy tarbiyasiz bo‘lsa, hokimiyat
uchun ijobiy sharoitlar yaratilar edi. Chunki o‘z haq - huquqini, o‘zligini,
qadriyatlarini bilmagan xalqni boshqarish shunchalik oson bo‘lar edi. Mustaqilligimiz
sharofati bilan o‘z erkimizni qo‘lga kiritdik. Demokratik tamoyillarga asoslangan
3

davlatni barpo etishda, albatta milliy qadriyatlarga va insonparvarlik prinsiplariga
tayanamiz. Buning uchun jamiyat a'zolariga, shu jumladan o‘sib kelayotgan yosh
kelajak avlodlarda huquqiy tarbiyani shakllantirish zarurdir.
Kurs ishining o rganilganlik darajasi: ʻ Huquqiy va siyosiy tarbiya bir guruh
olimlar tomonigan tadqiq etilga: T.Afonaseva, S.Musurmonova, S.Ochilov,
S.Rahimov, O.To rayeva,D.Xoliqov.
ʻ
Kurs ishining maqsadi: O‘zbekistonda huquqiy ta'lim - tarbiya va va uning
yo‘llari, usul va qurollari masalalarini nazariya va amaliyot bilan birgalikda, huquqiy
tarbiya tarkibida huquqiy ong, huquqiy ta'lim va boshqa omillarning ta'sirini aniqlash,
hamda kelajak avlodning huquqiy tarbiyasini ta'minlovchi samarali yo‘l va fikrlarni
ko‘rib chiqib, bu tarbiyaning mohiyati va o‘ziga xos tomonlari, jarayonlarini
o‘rganishdan iborat.
Kurs ishining vazifasi:
1.Bolalarga o z huquqini bilishi muhimligini tushuntirish;
ʻ
2.Oilada bolalarga huquqiy bilim berish;
3.Huquqiy bilimning hozirgi holatini tahlil qilish;
4.Huquqiy va siyosiy bilim samaradorligini oshirish uchun metodlardan
foydalanish zarurligini tushuntirish.
Kurs ishining predmeti: Yoshlarga huquqiy va siyosiy tarbiya berishning
samaradorligini oshirish.
Kurs ishining obyekti: Yoshlarga huquqiy bilim berish ishlarini tashkil etish.
Kurs ishining tarkibiy tuzilishi : Kirish, , 4 paragrf, xulosa, foydalanilgan
adabiyotlar ro yxatidan iborat.
ʻ
4

1. Oilada bolalarning huquqiy tarbiyasini shakllantirish.
Shaxsning rivojlanishiga ko‘plab omillar va institutlar ta'sir qiladi, lekin oila
birinchi navbatda shaxsni huquqiy, ijtimoiy, fuqarolik jihatdan shakllantirish va
tarbiyalashda ishtirok etadi.Tarbiyaviy ahamiyatga ega bo‘lgan ijtimoiylashuv
jarayoni aynan oilada sodir bo‘lishi adabiyotlarda qayta-qayta ta’kidlangan. Shaxsni
shakllantirishning birlamchi omillari: oiladagi axloqiy muhit, ijtimoiy munosabatlar,
oilaviy qadriyatlar tizimi, axloqiy ideallar, oilaviy an'analar madaniyati. Shubhasiz,
ular qonuniy ahamiyatga ega bo‘lgan xatti-harakatlarga ham ta'sir qiladi.Ilmiy fikr
adolatlidir, unga ko‘ra shaxs va jamiyatning psixologik uyg‘unlashuvi, insonning
ijtimoiy muhitga muvaffaqiyatli moslashishi huquqiy uyg‘unlik, shaxs va jamiyat,
uning tuzilmalari o‘rtasidagi muvaffaqiyatli o‘zaro munosabatlarning hal qiluvchi
shartidir. Shu munosabat bilan oilaning ijtimoiy va ma'naviy institut sifatidagi rolini
ortiqcha baholab bo‘lmaydi.
Shunday qilib, bolalar va o‘smirlarning huquqiy tarbiyasi. Bu so‘zlardan
qonunning qat’iyligi, tajribali o‘qituvchilarning donoligi, voyaga yetmaganlar ishlari
bo‘yicha inspektorlarning xolisligi mujassam. Ehtimol, shuning uchun ko‘pchilik ota-
onalar farzandlarining huquqiy tarbiyasi bilan maktab o‘qituvchilari shug‘ullanishi
kerak, deb hisoblashadi.
Aslida, bu katta xato. Huquqiy tarbiyaning asoslari oilada, bolaning erta yoshida
yaratilishi kerak. Keyin esa, bolalarning huquq va majburiyatlari, qonunlarning
adolatliligi to‘g‘risidagi bilimlar, bog‘cha tarbiyachilari, maktab o‘qituvchilari, kollej
va oliy o‘quv yurtlari o‘qituvchilari ana shu poydevorga g‘isht qo‘yadi. Bu yerda oila
va maktab hamkorligi o‘ynaydi. Ota-onalar bolaning qilmishlarini uning huzurida
himoya qilib, oqlaganlarida, ularning muammolariga aybdorlarni qidirib topsalar,
o‘qituvchilarni o‘z farzandlarining xizmatlarini qadrlamaydigan dushman sifatida
ko‘rsalar, muammo yuzaga keladi.Bola huquqlarini ta'minlashda uning oilasi muhim
5

rol o‘ynaydi, har bir oilada individual oilaviy muhit yaratiladi va bolalarni tarbiyalash
usuli tanlanadi.
Ota-onalarning pedagogik qarashlari ularning hayot istiqbollari, bolalarning
kelajagi va bu maqsadlarga erishish uchun nima zarurligi haqidagi g‘oyalari bilan
bog‘liq. Oilada bola o‘zining birinchi individual ko‘nikmalarini oladi va ularni boshqa
odamlar bilan munosabatlari orqali amalda qo‘llaydi, kundalik muloqotning turli
vaziyatlarida uning xatti-harakatlarini tartibga soluvchi me'yor va qoidalarni
o‘rganadi.
Oila insonning ma’naviy ta’sirini butun umri davomida his qiladigan yagona
tarbiya muassasasidir. Oilada tarbiya jarayonida bolalarda xulq-atvor ko‘nikmalari
shakllanadi, uni baholash mezonlarini o‘rganadi, nima yaxshi va nima yomon, ruxsat
etiladi va nima taqiqlanadi, nima haqida tasavvur hosil qiladi. Nima adolatli va
adolatsiz shuning uchun bolaning ota-onasi o‘sib borayotgan bolaning shaxsini
shakllantirishning asosi qonunga, huquqlarga hurmat bilan munosabatda bo‘lishni
ta'minlashga intilishi kerak. Zamonaviy sivilizatsiya, uning gumanistik asoslari
bugungi kunda umuminsoniy xususiyat kasb etmoqda. Shu bilan birga, bolalar
qurboni bo‘ladigan mahrumlik va zo‘ravonlik omillarining sezilarli soni ma'lum.
Shuning uchun har bir ota-ona oila va bolaning huquqlarini belgilovchi xalqaro
hujjatlarni bilishi kerak. Bolaning huquqlari va qadr-qimmati xalqaro va O‘zbekiston
qonunchiligi bilan himoya qilinadi.
Bola huquqlarini xalqaro himoya qilish bilan shug‘ullanuvchi BMT Bolalar
jamg‘armasi - UNICEF tomonidan quyidagi hujjatlar ishlab chiqilgan: • Bola
huquqlari to‘g‘risidagi deklaratsiya (1923 yil)
• Bola huquqlari to‘g‘risidagi BMT konventsiyasi (1989 yil )
• Jahon bolalarning omon qolishi, himoyasi va rivojlanishini ta'minlash
to‘g‘risidagi deklaratsiya (1990 G.)
Konvensiyada bola quyidagi huquqlarga ega ekanligi ta'kidlangan:
6

• qobiliyat va iste'dodlarni rivojlantirish uchun sharoit yaratish;
• ta'lim olish;
• o‘yinlarda, madaniy, ijodiy, ko‘ngilochar tadbirlarda ishtirok etish. Bolaning
fikrini, qarashlarini, shaxsiyatini hurmat qilish nafaqat umuminsoniy madaniyat
normasi, balki huquq normasi ham bo‘lishi kerak.
Konvensiyaning eng muhim talablaridan biri bolalarda sha’n va qadr-qimmat
tuyg‘ularini rivojlantirish va mustahkamlashdan iborat. Bola huquqlari to‘g‘risidagi
asosiy hujjat - Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyada bolalarning asosiy huquqlari
batafsil sanab o‘tilgan, ota-onalarning mas'uliyati ko‘rsatilgan. Ota-onalar bolaning
rivojlanishi uchun qulay shart-sharoitlarni ta'minlashlari, ko‘rsatmalar berishlari va
Konvensiya tomonidan tan olingan huquqlardan foydalanishga rahbarlik qilishlari
kerak (5-modda)O‘zbekistonda bolalarning ahvolini, ota-onalarning tarbiyaviy
vazifalarini, bola shaxsini shakllantirishda oilaning rolini tartibga soluvchi me’yoriy-
huquqiy hujjatlar ushbu jahon hujjatlariga to‘liq mos keladi. Oila davlat himoyasida
bo lib, u ta lim muassasalari tarmog ini tashkil etish va rivojlantirish, bola tug ilishiʻ ʼ ʻ ʻ
munosabati bilan nafaqalar to lash, unga g amxo rlik qilish, ko p bolali oilalarga
ʻ ʻ ʻ ʻ
nafaqa va nafaqalar berish, o quv muassasalari tarmog ini yaratish va rivojlantirish
ʻ ʻ
yo li bilan g amxo rlik qiladi, ta'lim va tibbiy yordam ko‘rsatish, shuningdek, oilaga
ʻ ʻ ʻ
boshqa turdagi imtiyozlar va yordam berish orqali davlat ta lim tizimi fuqarolarning
ʼ
umumiy ta lim va kasb-hunar tayyorgarligini, ularning ma naviy va jismoniy
ʼ ʼ
kamolotini ta minlaydi. Konstitutsiyamiz davlat mablag larini majburiyatini yuklaydi.
ʼ ʻ
Oila iste moli haqida g amxo rlik qilishda ota-onalarga katta yordam ko rsatish
ʼ ʻ ʻ ʻ
farzand tarbiyasi bilan ta minlanadi, har kimga kafolatlar beriladi. ularni mehnatga
ʼ
jalb qilish va bepul ta'lim olish uchun bolaning huquqlarini umumiy himoya qilish
bo‘yicha davlat choralari.
Shunday qilib, oila bola shaxsini ma'naviy-axloqiy shakllantirishning eng
muhim muhiti va nafaqat aholining ijtimoiy ko‘payishiga, balki asosiy ta'lim
7

muassasasi bo‘lgan, shunday bo‘ladi va shunday bo‘lib qoladi, ma'lum bir turmush
tarzini qayta tiklash uchun ham. Ijtimoiy munosabatlarning rivojlanishi, urbanizatsiya
va ilmiy-texnika taraqqiyotining ta’siri oila pedagogikasining farzand tarbiyasidagi
rolining ma’lum darajada torayib ketishiga olib keldi. Biroq, tarbiyaviy funksiyaning
torayishi hech qanday holatda shaxsning shakllanishida oilaning hukmronligini
yo‘qotishiga olib kelmadi [1]
.
Yuqoridagilarni tahlil qilib, shuni aytishimiz mumkinki, oila bolalarni
ijtimoiylashtirishning birinchi va eng muhim instituti, ota-onalar esa birinchi
o‘qituvchilar bo‘lib, ular o‘zlarining bilimlari, qadriyatlari va xatti-harakatlari bilan
bolaning shaxsiyatini rivojlantirishga ta'sir qiladilar. Oila axloq-odob, insoniyat
jamiyati hayotini tartibga soluvchi qonun-qoidalarni amalda o‘zlashtirish va umuman,
bo‘lajak fuqaroning huquqiy tarbiyasi amalga oshiriladigan muhitdir.
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, oilada bolalarning huquqiy tarbiyasi ular
qonun moddalari bilan tanishishdan ancha oldin boshlanadi. Va eng muhimi bu
qonunni tushunish va o‘rganishdir. Aynan shu bilim insonga o‘ziga ishonch va o‘z
xavfsizligi hissini beradi.Zamonning rivojlanishi va axborot texnologiyalar asrida
yashayotganligimizni hisobga olib farzandlarimiz internet tarmog idan televzorlardanʻ
va radiokanallardan ko‘p axborotlar olayotganni ham xisobga olishimiz kerak va shu
asosida bu vositani ham tizimli yo lga qo yib olishimiz kerak.
ʻ ʻ
____________________
1
https://lex.uz/ru/docs
8

2.Huquqiy tarbiya - huquqiy ong va huquqiy madaniyat shakllanishining
asosiy vositasi.
Jamiyatimiz a zolarining huquqiy madaniyatini va huquqiy ongi darajasiniʼ
yuksaltirish eng avvalida , huquqiy tarbiyaning shakllanishi va rivojlanishiga ham
bog liq . Abdulla Avloniy o zining “Turkiy guliston yohud axloq” asarida tarbiyaga
ʻ ʻ
quyidagicha ta rif beradi : “Tarbiya bizlar uchun yo hayot – yo momot , yo najot – yo
ʼ
halokat , yo saodat –yo falokat masalasidir” .
Huquqiy tarbiya – bu jamiyat a’zolarining yurish – turish madaniyatiga va
ongiga huquq haqidagi bilimlarni doimiy ravishda maqsadga muvofiq ta’sir etish
orqali singdirib borish jarayonidir [2]
. Har bir jarayonning o‘z maqasadiga muvofiq
bo lgan vazifalari bo ladi. Masalan, tarbiyaning ijtimoiy vazifasi shaxsni foydali
ʻ ʻ
faoliyatga o rgatish hisoblansa, huquqiy tarbiyaning asosiy vazifasi fuqarolarning
ʻ
ongida qonunlarni anglash, ularni tushunish, huquq normalariga rioya qilish kabi bir
qator jarayonlarni yuzaga keltirishdan iboratdir.
Hammamizga ma lumki, qonunlarga rioya qilish uchun , avvalo , ularni bilish
ʼ
kerak. Aynan qonunlarni bilish to g risidagi tasavvurlarni, yo l – yo riqlarni
ʻ ʻ ʻ ʻ
shakllantirish ham huquqiy tarbiyaning bir vazifasidir.
Huquqiy tarbiyaning vazifasi – odamlar ongida huquqning ahamiyatini,
maqsadini to g ri tushunishni, uning talablarining haqiqatligini, ularga ongli ravishda
ʻ ʻ
rioya qilish zarurligini shakllantirishdan iborat [3]
.
Biz yuqorida Yangi O zbekistonda demokratik davlat qurish to g risida
ʻ ʻ ʻ
gap boshlagan edik. Bunday ulug vazifani o zimizga maqsad qilar ekanmiz
ʻ ʻ
davlatimizni har tomonlama rivojlantirishimiz kerak va qonunbuzarliklarga,
huquqbuzarliklarning turli ko rinishlariga o rin qoldirmasligimiz zarur.
ʻ ʻ
Bizning fikrimizcha, jamiyatda har bir shaxsning ongiga huquqiy tarbiyani
_________________________
2
Sh.A. Sadullayev. Davlat va huquq nazariyasi . – T.: “Yuridik adabiyotlar publish”, 2022
9

chuqurroq singdirilsa bunday huquqbuzarliklarga yo l qo yilmaydi. Prezidentimizʻ ʻ
ta’biri bilan aytganda “Konstitutsiya va qonunlarga hurmat, huquqiy ong va
madaniyat har bir fuqaroning, har bir mansabdor shaxsning hayot va faoliyat tarziga
aylanmog i kerak”. Aynan o shandagina jamiyat a zolari qonunlarning jamiyat va
ʻ ʻ ʼ
inson hayotida muhim o rin tutishini bilishadi.Huquqiy ta’lim-tarbiya hamisha
ʻ
davlatning siyosiy, iqtisodiy va axloqqa nisbatan o z nuqtayi nazarini aholiga aniq
ʻ
yetkazib berish borasidagi eng ishonchli yo l hisoblanadi
ʻ [4]
.
Davlat mana shu yo l orqali fuqarolarda huquqiy ongni va huquqiy madaniyatni
ʻ
shakllantirishga erishadi. Huquqiy ta lim – tarbiya esa vosita hisoblanadi. Huquqiy
ʼ
madaniyat demokratik davlat qurish va rivojlantirishning muhim xususiyati
hisoblanadi.
Huquqiy tarbiyani rivojlantiruvchi qator vositalar mavjud. Sh.A. Saydullayev
“Davlat va huquq nazariyasi” darsligida quyidagilarni sanab o tadi:
ʻ
• Huquqiy ta lim;
ʼ
• Huquqiy targ ibot va tashviqot;
ʻ
• Yuridik amaliyot;
• O z – o zini tarbiyalash.
ʻ ʻ
Huquqiy ta lim bu – huquqiy bilim va tamoyillar normalarni uzatish, to plash va
ʼ ʻ
o zlashtirish, shuningdek, huquq va unga amal qilish amaliyotiga munosib
ʻ
munosabatni shakllantirish, o z huquqlaridan foydalanish, taqiqlarga rioya qilish va
ʻ
uni bajarish qobiliyatidir [5]
Huquqiy tarbiyani rivojlantiruvchi vositalardan yana biri huquqiy targ ibotdir.
ʻ
O zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti Islom Karimovning 1997-yil 25-iyunda
ʻ
qabul qilingan “Huquqiy tarbiyani yaxshilash aholini huquqiy darajasini
_________________________
3
X.T. Odilqoriyev (tahriri ostida) – Davlat va huquq nazariyasi . – T.: O zbekiston faylasuflari milliy
ʻ
jamiyati nashriyoti, 2010. 4
Huquqiy madaniyat va huquqiy tarbiya asoslari – Ma ruza matni. Guliston, 2021
ʼ
10

yuksaltirish, huquqshunos kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish, jamoatchilik
fikrini o rganish ishini yaxshilash haqida”gi PF – 1791-sonli farmonida huquqiyʻ
ma rifat targ iboti markazining vazifalari va faoliyat yo nalishlari ko rsatilgan edi.
ʼ ʻ ʻ ʻ
Ular quyidagilar:
• Mamlakatda huquqiy ta’limni tashkil qilishga yordamlashish, aholi o rtasida
ʻ
huquqiy bilimlarni targ ib qilish, huquqiy sohadagi ta lim ishlarini uslubiy jihatdan
ʻ ʼ
ta minlash .
ʼ
• Aholi turli ijtimoiy guruhlarining huquqiy madaniyatini oshirish, huquqiy
tarbiya va ta limning zamonaviy turlarini tadbiq etish borasida tavsiyalar ishlab
ʼ
chiqish.
• Huquqiy ta limning holatini umumlashtirish va tashkil qilib borish, ularni yaxshilash
ʼ
yuzasidan takliflarni ishlab chiqish .
• Joylarda huquqiy targ ibot ishlarini muvofiqlashtirish .
ʻ
Prezidentimiz Sh.M. Mirziyoyev tomonidan 2019-yil 9-yanvarda qabul qilingan
“Jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirish tizimini tubdan
takomillashtirish to g risida”gi PF – 5611 sonli farmonida o quvchi yoshlar
ʻ ʻ ʻ
o rtasida huquqiy ta lim va tarbiya berishni takomillashtirish ularning huquqiy
ʻ ʼ
bilimini oshirishga qaratilgan chora – tadbirlar ham o rin olgan
ʻ [6]
Bundan ko rishimiz mumkinki, korrupsiyaga qarshi kurash ham ko p hollarda
ʻ ʻ
huquqiy bilimga bog liq bo lar ekan. Bizning huquqiy tarbiya va huquqiy bilimimiz
ʻ ʻ
yuqori bo lsa, fuqarolarning ongidan yetarlicha joy egallasa, korrupsiyani ham tugata
ʻ
olar ekanmiz. .
Farmonda maktabgacha ta lim tizimidagi bolalar orasida ham huquqiy ongni
ʼ
shakllantirish masalasiga alohida e tibor berilgan.
ʼ
_________________________
5
Huquqiy madaniyat va huquqiy tarbiya asoslari. Ma ruzalar matni. Namangan, 2022
ʼ
11

Huquqiy tarbiya o z tarixiga ega. Qadimgi Yunoniston va Qadimgi Rim huquqiyʻ
tarbiya aholiga yoshligidan singdirila boshlagan. Masalan, Qadimgi Rimda bolalar
voyaga yetguniga qadar ya’ni 14 yoshga kirgunicha 12 ta mis jadvalni yod olgan
bo lishi kerak bo lgan. Huquqiy tarbiyaning o ziga xos tizimi mavjud. Bular:
ʻ ʻ ʻ
• Maktabgacha huquqiy tarbiya.
• Maktabda huquqiy tarbiya.
• O rta maxsus ta limda huquqiy tarbiya.
ʻ ʼ
• Oliy ta limda huquqiy tarbiya.
ʼ
• Darsdan tashqari huquqiy tarbiya
Hozirgi kunda fuqarolik jamiyati haqida gap ketar ekan , huquqiy ta lim hamda
ʼ
tarbiyani jamiyatimiz hayotida oliy qadriyat sifatida kiritishimiz lozim . “Huquqiy
tarbiya ijtimoiy amaliyot va real hayot hamohang bo lganida u insonlarning ongi va
ʻ
qalbidan tegishlicha joy oladi va ularning xulq –atvoriga , dunyoqarashiga ta sir
ʼ
etadi”. Huquqiy tarbiyaning insonlar ongidan joy olishi degani huquq to g risidagi
ʻ ʻ
o z qarashlariga ega bo lish, o zining shaxsiy, ijtimoiy va siyosiy huquqlarini bilishi ,
ʻ ʻ ʻ
undan foydalana olishi , qanday erkinliklari va burchlari borligidan xabardor bo lishi
ʻ
kerakligi hamdir. Insonlarning dunyo qarashiga ta sir etishi esa huquqbuzarliklarning
ʼ
oldini olishga ko maklashadi.
ʻ
Jamiyatimiz a zolarining dunyoqarashi qonuniylik asosida ya ni qonunlarga
ʼ ʼ
rioya qilish ularni hurmat qilish kabi tushunchalar singdirilgan bo lsa bu maqsadga
ʻ
erishish ancha oson kechadi.
___________________________
6
“Jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirish tizimini tubdan
takomillashtirish tizimini tubdan takomillashtirish to g risida”gi 09.01.2019 yilgi PF
ʻ ʻ
–5618 sonli farmonidan. 1 – ilova. 10 – band
.
12

3.Bolalarga huquqiy tarbiya berishning o ziga xos xususiyatlari.ʻ
Yosh avlodni erkin, demokratik va insonparvarlik ruhida tarbiyalash,ularni komil
inson ruhida o‘stirish va ularning huquq va erkinliklarini himoya qilish va ta’minlab
borish fuqarolik jamiyatiga asoslangan demokratik, huquqiy davlatni qurishni o‘z
oldiga maqsad qilib olgan har bir jamiyat uchun juda ham muhim va dolzarb
ahamiyat kasb etadi. Barcha demokratik davlatlar kabi, mazkur masala, ya’ni yosh
avlodni tarbiyalash, aholida esa bola huquqlari sohasidagi huquqiy madaniyatni
shakllantirish masalasi, O‘zbekiston uchun ham muhim va dolzarb masala
hisoblanadi.
Xalqimiz azaldan yosh avlodga hayotimiz davomchilari sifatida alohida e tibor
ʼ
qaratib kelgan. Buyuk allomalarimiz Abu Nasr Forobiy, Ibn Sino, Kaykovus,
Sohibqiron Amir Temur, Alisher Navoiy qarashlarining asosida ham yosh avlod
tarbiyasi yotganini ko rish mumkin. Shu bilan birga, muqaddas hadislarimizda
ʻ
oiladagi munosabatlar, ota-onalar va farzandlar burchi, tarbiyaning bola ongiga ta siri,
ʼ
ota-ona mas uliyati, masalalariga e tibor qaratilgan. Buyuk bobomiz Abu Ali Ibn Sino
ʼ ʼ
bolaning xulq-atvorini kuzatish va unga yaxshi odatlarni singdirish juda muhimligini,
bolaga o z vaqtida xat-savod, hunar o rgatish va san at asoslari bilan tanishtirib borish
ʻ ʻ ʼ
zarurligini ta kidlagan.
ʼ
Allomaning fikricha, ota bolasiga yaxshi ism qo yishi, bola emizikli yoshdan
ʻ
o tganda ota unga g amxo rlik qilishiga, yomon ta sirlardan asrashi, u olti yoshga
ʻ ʻ ʻ ʼ
to lganda bolaga ehtiyotkorlik bilan murakkab bo lmagan masalalarni yechishni
ʻ ʻ
o rgatishi kerak deydi. Darhaqiqat, yosh avlod tarbiyasi hech qachon o z
ʻ ʻ
dolzarbligini yo qotmaydi. Bu ezgu an ana istiqlol yillarida yanada keng quloch yoydi
ʻ ʼ
va davlatimiz siyosatining ustuvor yo nalishlaridan biriga aylandi. Natijada bugun
ʻ
yurtimizda bola huquqlari hamda manfaatlarini ta minlash, ularning hayoti va
ʼ
sog lig i haqida qayg urish, kamsitilishiga yo l qo ymaslik, sha ni va qadr-qimmatini
ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ ʼ
13

himoya qilish, huquq va imkoniyatlari tengligini kafolatlashga qaratilgan keng
ko lamli ishlar olib borilmoqda. ʻ
Har bir bolaning jismoniy, intellektual hamda ma naviy jihatdan kamol
ʼ
topishiga ko maklashish, ularni vatanparvarlik, bag rikenglik va tinchliksevarlik
ʻ ʻ
ruhida tarbiyalash, milliy an ana hamda qadriyatlarimiz, jahon madaniyati yutuqlari
ʼ
bilan tanishtirish, ilmiy va badiiy ijodkorligini rivojlantirish, bu borada davlat hamda
nodavlat tashkilotlar hamkorligini kuchaytirish, voyaga yetmaganlar o rtasida
ʻ
jinoyatchilik va huquqbuzarliklar kamayishiga erishish ham mazkur yo nalishdagi
ʻ
ishlar ko lami nechog li keng ekanidan darak berib turibdi. Bularni muvaffaqiyatli
ʻ ʻ
bajarishda sohaning huquqiy asoslarini takomillashtirish muhim ahamiyatga ega. Shu
bois o tgan yillar davomida yurtimizda yoshlarning mukammal bilim olishi, o z
ʻ ʻ
iste dodini yuzaga chiqarishi uchun sharoit yaratish barobarida, bola huquqlarini
ʼ
xalqaro me yorlar darajasida kafolatlaydigan milliy qonunchilik asosini yaratish
ʼ
choralari ko rildi.
ʻ
Avvalo, Konstitutsiyamizda bola huquqlari to liq kafolatlanganini aytish zarur.
ʻ
Shu asosda o tgan davrda beshta xalqaro konvensiya ratifikatsiya qilindi va o ndan
ʻ ʻ
ortiq qonunlar qabul qilindi. Xususan, BMTning Bola huquqlari to g risidagi
ʻ ʻ
konvensiyasi hamda “Bola huquqlarining kafolatlari to g risida”gi O zbekiston
ʻ ʻ ʻ
Respublikasi Qonuni bilan bolalarning huquq va manfaatlari to liq ta minlanmoqda.
ʻ ʼ
“Vasiylik va homiylik to g risida”gi O zbekiston Respublikasi Qonuniga
ʻ ʻ ʻ
muvofiq, vasiylik hamda homiylikka muhtoj shaxslar, xususan, ota-ona qaramog idan
ʻ
mahrum bolalarga har tomonlama g amxo rlik ko rsatilayotir. Ayni paytda voyaga
ʻ ʻ ʻ
yetmaganlar o rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklar profilaktikasi izchil amalga
ʻ
oshirilib, sudlar hamda boshqa muassasalarda ularning huquqlari va qonuniy
manfaatlarining mustahkam himoyasi ta minlanmoqda.
ʼ
Shuningdek, O zbekiston ishga qabul qilish uchun eng kichik yosh to g risidagi
ʻ ʻ ʻ
(Jeneva, 1973 yil 26 iyun) hamda Bolalar mehnatining og ir shakllarini taqiqlash va
ʻ
14

yo q qilishga doir shoshilinch choralar to g risidagi konvensiyalarga (Jeneva, 1999 yilʻ ʻ ʻ
17 iyun) qo shilgan bo lib, bu borada o z zimmasiga olgan majburiyatlarini bajarib
ʻ ʻ ʻ
kelmoqda. O rni kelganda aytish kerakki, xorijlik ekspertlar yurtimizda bolalarga
ʻ
ko rsatilayotgan g amxo rlikni ijobiy baholamoqda. BMTning bola huquqlari
ʻ ʻ ʻ
bo yicha xalqaro eksperti, sudya Renate Vinter: “O zbekistonda BMTning Bola
ʻ ʻ
huquqlari to g risidagi konvensiyasi amaliyotga to la tatbiq etib kelinmoqda va
ʻ ʻ ʻ
sohada mustahkam huquqiy baza yaratilgan.
Mamlakatda bu boradagi qonunchilikni takomillashtirish hamda xalqaro
hamkorlikka alohida urg u berilayotgani ham e tiborga molik” — deya e tirof etdi.
ʻ ʼ ʼ
“Bola huquqlarining kafolatlari to g risida”gi Qonunda ilk marotaba bolalar, yetim
ʻ ʻ
bola, ijtimoiy himoyaga muxtoj bola, nogiron bola kabi tushunchalarning mazmun
mohiyati ochib berildi. Unda bola huquqlarini ta minlash va ularni amalga oshirish
ʼ
uchun zarur sharoitlarni yaratish, bu borada davlat organlari hamda jamoat
birlashmalari vakolatlari mustahkamlab qo yilgan. Bola huquqlariga doir xalqaro va
ʻ
milliy hujjatlarni o ziga singdirgan “Bola huquqlarining kafolatlari to g risida”gi va
ʻ ʻ ʻ
“Voyaga yetmaganlar o rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasi
ʻ
to g risida”gi bir qator O zbekiston Respublikasi Qonunlarining qabul qilinishi
ʻ ʻ ʻ
bolalar huquq va manfaatlarini himoya qilishning huquqiy asoslarini yanada
mustahkamladi.
Shu o rinda “Bolalarni asraylik” xalqaro tashkiloti tomonidan tuzilgan jahon
ʻ
reytingida O zbekiston bolalar salomatligini mustahkamlash borasida katta
ʻ
g amxo rlik ko rsatayotgan eng ilg or yetakchi o nta mamlakat qatoriga kiritilganini
ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
alohida e tirof etsak arziydi. Bolalarning huquq va manfaatlari, ularning ijtimoiy-
ʼ
iqtisodiy, madaniy-ma rifiy sharoitini yanada yaxshilash, har tomonlama barkamol
ʼ
avlod sifatida kelajagimizning hal qiluvchi kuchiga aylanishi uchun bor
imkoniyatlarni ishga solinmoqda. Bu esa ertangi kunimizga bo lgan ishonchni yanada
ʻ
mustahkamlaydi.
15

Xulosa qilib aytganda, mamlakatda bugungi kunda aholining bola huquqlari oid
huquqiy madaniyatini rivojlantirish bo‘yicha huquqiy asos va institutsional tizim
yaratildi va u takomillashtirib borilmoqda. Ammo, qonunlarni ishlashi, ular
Mexanizmlarining samaradorligi birinchi o‘rinda, aholining huquqiy madaniyatining
qay darajada ekanligiga bog‘liqdir. Uni esa, bu borada ta’limsiz erishib bo‘lmaydi.
Shuning uchun ham, mamlakatda inson huquqlari sohasidagi ta’limni rivojlantirish
bilan bir qatorda, uning aholisining katta qismini tashkil etuvchi bolalarning
huquqlarini ham maxsus o‘qitish bugungi kunning dolzarb masalasiga aylanmoqda.
Mazkur yo‘nalishda, bolalarning huquqiy madaniyatini yanada yuksaltirishda,
aholining bola huquqlariga oid huquqiy bilimlarini oshirish maqsadida qator islohatlar
amalga oshirilmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida shaxs va fuqaroning o‘z huquq va
majburiyatlarini amalga oshirishiga asos bo‘lgan omil, ya’ni rahbariy g‘oyalar
yig‘indisi hisoblangan shaxs va fuqaro huquqiy maqomining quyidagi tamoyillari
mustahkamlab qo‘yilgan:
1) shaxs va fuqaroning huquq va erkinliklari sohasida xalqaro huquq
normalarining ustunligi;
2) asosiy huquq va erkinliklarning ajralmasligi;
3) huquq va erkinliklarning bevosita amalga oshirilishi;
4) huquq va erkinliklarni majburan cheklashga yo‘l qo‘yilmasligi;
5) shaxs va fuqaro huquq va erkinliklarining davlat tomonidan kafolatlanganligi;
6) teng huquqlilik;
7) shaxsning o‘z huquq va erkinliklarini amalga oshirishi boshqalarning huquq
va erkinliklariga putur yetkazmasligi shart ekanligi.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida mustahkamlab qo‘yilgan inson
huquqlari shaxsning erkinlik va o‘z taqdirini o‘zi belgilash doirasini, uning
avtonomiyasini o‘rnatadi, inson huquqlari va erkinliklari sohasida umume’tirof
16

etilgan xalqaro normalar va standartlar asosida ijtimoiy aloqalar va munosabatlarni
tartibga soladi hamda muvofiqlashtiradi, davlat insonning shaxsiy erkinlik doirasiga
asossiz aralashishining oldini olgan, davlat tuzilmalarining mutlaq hukmronligiga va
o‘zboshimchaligiga to‘siq qo‘ygan holda faoliyatining chegarasini o‘rnatadi, inson va
davlatning o‘zaro munosabatlari mezonlarini, davlatning o‘z faoliyati uchun jamiyat
va shaxs oldidagi mas’uliyatini belgilaydi. [7]
Har bir demokratik davlatning konstitutsiyaviy asosini inson huquq va
erkinliklari tashkil qiladi. Shu ma’noda, mamlakatimiz Konstitutsiyasidan “Inson va
fuqarolarning asosiy huquqlari, erkinliklari va burchlari” bo‘limi alohida o‘rin
egallagani bejiz emas. Shuningdek, yuqorida ta’kidlanamizdek, Konstitutsiyaning
“Asosiy tamoyillar” bo‘limida inson, uning hayoti, erkinligi, sha’ni, qadr-qimmati va
boshqa daxlsiz huquqlari oliy qadriyat ekanligini qayd etuvchi asosiy g‘oyalar
mustahkamlab qo‘yilgan bo‘lib, ular jamiyatning to‘la huquqli, shu bilan bir qatorda
muayyan zaif qatlami sifatida qo shimcha huquq va imtiyozlarga ega bo lganʻ ʻ
bolalarga ham talluqlidir.
_____________________________
7
Qilichova, M. (2021). Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarni jismoniy
rivojlanishining o‘ziga xosliklari.
17

4.Oilada bolalarni huquqiy savodxonligini nazariy
jihatdan shakllantirish.
Milliy mustaqillikka erishilgach, O‘zbekiston Respublikasida pedagogika fani
taraqqiyotida yangi bosqich boshlandi. Xususan, pedagogik tadqiqotlarning ko‘lami
kengaytirildi. Milliy pedagogik madaniyat, meros chuqur o‘rganilib, shaxsga ta’lim
berish va uni tarbiyalash borasidagi jaxon tajribalari, yutuqlaridan milliy
xususiyatlarga tayangan holda foydalanish borasidagi izlanishlar yuzaga
keldi.O‘zbekiston Respublikasida ta’lim-tarbiya jamiyatning ustuvor sohasi ekanligi
jamiyatdagi so‘ngi yillarda bo‘layotgan ijobiy o‘zgarishlar bunga misol bo‘la oladi.
Shu o‘rinda mustaqillik yillarida respublikamiz prezidenti va mamlakatimizda
ta’lim tarbiya olayotgan yosh avlodlarimizni har tomonlama kamol topishi,
yoshlarning qalbi va ongini milliy va umumbashariy qadriyatlar uyg‘unligi ruhida
tarbiyalash, ularni zamonaviy bilim va hunarlarni egallagan, har tomonlama aqlli,
ham jismoniy, ham ma’naviy jihatdan barkamol qilib tarbiyalash hal qiluvchi
vazifalardan biriga aylandi.Oilada bolallarni huquqiy savodxonligini oshirish huquqiy
ongi va bilimi rivojlanganlik darajasi va ularning ijtimoiy-huquqiy faolligiga qarab
aniqlashi mumkin. Bolalarning ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, madaniy-ma’naviy
sohalarda faol ishtirok etishlari huquqiy ong va huquqiy madaniyat darajasi o‘sib
borayotganligidan dalolat beradi.
Biz tanlab olgan yangi jamiyat qurish yo‘lida yoshlarning huquqiy
savodhonligini yuksak darajada shakllantirish hamda ularning konstitutsiyaviy
huquqlari va erkiniklarini kafolatli ta’minlash muammolari alohida ahamiyat kasb
etmoqda.
Huquqiy madaniyatning yuqori darajada shakllantirish huquqiy davlatning o‘ziga
xos xususiyatidir. Huquqiy savodxonlik keng tushunchadir. Huquqiy ong huquqiy
savodxonlikning g‘oyat muhim tarkibiy qismlaridan biri bo‘lib, u eng avvalo
18

bolalarning qonunga munosabatlarini ifodalovchi qarashlari va e’tiqodlaridan,
ularning huquq haqidagi tasavvurlaridan, intilishlari va tuyg‘ularidan iboratdir.
Huquqiy ong darajasi bolalarniyg yangi qonunlar qabul qilish, davlat
organlarining qonunni qo‘llash, fuqarolarning huquq va manfaatlarini himoya qilish
faoliyati bilan bog‘liq fikrlari va kayfiyatlarini, ularning mamlakatimizda amalga
oshirilayotgan demokratik hamda iqtisodiy o‘zgarishlarga munosabatini belgilaydi.
“Huquqiy madaniyat darajasi faqatgina qonunlarni bilish, huquqiy
ma’lumotlardan habardor bo‘lishdangina iborat emas, u - qonunlarga amal qilish va
ularga bo‘ysunish madaniyati demakdir. U odil sudni hurmat qilish, o‘z
haqhuquqlarini himoya qilish uchun sudga murojaat etish ehtiyoji, huquqiy madaniyat
degani - turli mojarolarni hal qilishda qonunga xilof kuchlardan foydalanishni rad
etish demakdir
Huquqiy ta’lim va tarbiya o‘zaro bog‘liqlik, o‘zviylik, aloqadorlik hamda
dialektik harakterga ega bo‘lib, shaxs huquqiy madaniyatini shakllantirish garovi
hisoblanadi. Zero, huquqiy ta’lim o‘quvchilarga huquqiy me’yorlar, qonunlar hamda
ijtimoiyhuquqiy munosabatlar mohiyati to‘grisida tizimlangan bilimlarni berish,
ularda huquqiy bilimlarni egallashga bo‘lgan ehtiyojni yuzaga keltirish, huquqiy
ongni shakllantirish jarayoni bo‘lib, u izchil, uzliksiz, tizimli tarzda tashkil etilishi
lozim.
Huquqiy tarbiya shaxs tomonidan o‘zlashtirilgan nazariy-huquqiy bilimlar
negizida huquqiy faoliyatni tashkil etish borasidagi ko‘nikma va malakalarni hosil
qilish, unda ijobiy mazmundagi huquqiy sifatlarni qaror toptirish va huquqiy
madaniyatni shakllantirishga yo‘naltirilgan pedagogik jarayon hisoblanadi. Shaxs
huquqiy madaniyatini shakllantirish huquqiy ta’lim va tarbiya jarayoning muhim
bosqichidir.
Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Xoja Baxouddin Naqshband, Xoja Ahmad
Yassaviy, Al-Xorazmiy, Beruniy, Ibn Sino, Amir Temur, Mirzo Ulug‘bek, Zaxiriddin
19

Bobur va boshqa ko‘plab ajdodlarimiz ilm-fan rivojida o‘zlarining ulkan xissalarini
qo‘shganlar.
Sharqda keng tarqalgan pandnoma tarzida yozilgan mashxur asarlardan biri
Unsurul ma-oliy Kaykovusning "Qobusnoma"sidir. Bu asar sharq pedagogika fani
taraqqiyotida muhim o‘rinni egallaydi va qanchadan-qancha avlodlarni
ma’naviyahloqiy tarbiyalashda o‘z hissasini qo‘shib kelmoqda. 8
"Qobusnoma" falsafiy didaktik asar bo‘lib, shaxs shakllanishining barcha
tomonlarini o‘z ichiga oladi. Uning "Farzand parvarish qilmoq zikrida" degan bobi
bevosita oiladagi bola tarbiyasiga bag‘ishlanadi. "Qobusnoma"da ota-onaning qator
vazifalari sanab o‘tiladi. Ular quyidagilardan iborat:
1. Bolaga yaxshi ism qo‘yish;
2. Oqil va mehribon enagaga topshirish;
3. To‘y-tomosha qilib, sunnat to‘y o‘tkazish;
4. O‘qish-yozishni o‘rgatib, kasb-hunar va ilmli qilish;
5. Harbiylar ahlidan bo‘lsa, sipoxiylikni o‘rgatish.
Kaykovus bola tarbiyasida talabchanlik bilan mehribonlikni birga olib borish
lozimligini ta’kidlaydi. "Yosh bola ilm bilan odobni tayoq bilan o‘rganur, o‘z ixtiyori
bilan o‘rganmas. Ammo farzand beadab bo‘lsa va senning ul sababdan
qaxring kelsa, o‘z qo‘ling bilan urmagil, muallimlarning tayog‘i bilan qo‘rqitgil.
Bolalarga muallimlar adab bersinlar, toki sendan o‘g‘lingni ko‘nglida gina qolmasin”.
Yuqoridagi keltirilgan fikrlardan ko‘rinib turganidek, huquqiy madaniyat, bu eng
avvalo, inson manfaatlari uchun xizmat qiladigan qonunlarni til uchidagina emas,
dildan, qalbdan, vujuddan hurmat qilish, e’zozlash, muqaddas deb- bilishdir.
Huquqiy madaniyatning eng muhim jihati qonunga so‘zsiz itoatkorlik,
_________________________
8
Xolokov D. Huquqiy madaniyat oila mustahkamligining asosi. -T.: Fan, 2009Y.
20

qonunlarga bo‘ysunish, ularga to‘la rioya etish, ular asosida faoliyat yurgizishdir.
Boshqacha aytganda, huquqiy madaniyat faqat qonunlarni bilish, huquqiy
ma’lumotlardan habardor bo‘lishdangina iborat emas, balki qonunlarga qatiyan amal
qilishdir. Qonunlarga rioya etmaydigan odamni huquqiy madaniyatli deb bo‘lmaydi.
Odil sudni hurmat qilish, o‘z haq-huquqlarini himoya qilishda unga murojaat etish,
uni o‘zi uchun himoyachi deb bilish va e’tiqod qilish ham huquqiy madaniyatdir. 9
9
Kaykovus. Qobusnoma/ Kaykovus. Nashrga tayyorlovchilar: S.Dolimov, U.Dolimov. -
“O‘qituvchi” NMIU, 2006 - 104-bet.
21

XULOSA
Mamlakatimizda davlat qurilishi, siyosat, iqtisodiyot, ma’naviyat sohalarida
amalga oshirilayotgan islohotlar ana shu vazifani ro‘yobga chiqarishga qaratilgan. Bu
maqsadga erishishda xalqning huquqiy jihatdan bilimli bo‘lishi, jamiyatning siyosiy
faolligi, demokratik tamoyillarning kishilar ongiga teran singib borishi muhim
ahamiyat kasb etadi.Qabul qilinayotgan qonunlar, farmonlar, hukumat qarorlari
odamlarga yetib borishi, xalqimiz islohotlarning mohiyatini teran tushunib yetishi
uchun avvalo aholiga chuqur huquqiy bilim berishni yo‘lga qo‘yish, bu orqali
huquqiy madaniyatning yuksalishiga erishish, boshqacha aytganda, tom ma’nodagi
huquqiy ongni shakllantirish talab etiladi. Bu jamiyatning to‘g‘ri, demokratik yo‘ldan
rivojlanishi uchun zarurdir.
Huquqiy ong shakllanishida va huquqiy madaniyatni yuksaltirishda juda ko‘p
omillar huquqiy bilimga tayanar ekan, bugungi kunda huquqiy ta’limni bir tizimga
solish, uning ilmiy, nazariy amaliy asoslarini o‘rganish va huquqiy ta’limning
zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida O‘quvchilarning huquqiy ongiga
ta’sirini isbotlash asosiy vazifa bo‘lib qolmoqda. O‘quvchilarning huquqiy ongiga
ta’sirini isbotlash asosiy vazifa bo‘lib qolmoqda. Huquqiy ta’lim asosida o‘z
huquqlari, erkinliklarini va burchlarini yaxshi bilgan kishilargina jamiyat ijtimoiy
hayotining hamma sohalarida ongli ravishda mehnat qiladilar va ularning
yaratuvchanlik faoliyati yuqori bo‘ladi.Huquqiy ta’lim-tarbiya demokratik huquqiy
davlatning poydevor ekanligi bilan hamda O‘quvchilarning huquqiy ta’limining
ilmiy-amaliy muammolari bilan belgilanadi. Huquqiy ta’lim yurtboshimiz
ta’kidlaganidek, huquqiy madaniyatni yuksaltirishga va huquqiy ongni
shakllantirishga xizmat qiladi.Huquqiy ta’lim asosida o‘quvchilar huquqiy ongini
rivojlantirish hamda inson va fuqarolarning huquqlari, erkinliklari, burchlarini amaliy
ta’minlash ehtiyojlari bilan bog‘liq. Demokratlashayotgan, erkinlashayotgan ijtimoiy-
22

milliy ong sharoitida aholining ayniqsa yoshlarning mustaqil yangicha huquqiy
tafakkurini shakllantirish va yuksaltirish davlat siyosati darajasiga ko‘tarildi.
Majlisning «Jamiyatda huquqiy madaniyatni yuksaltirish Milliy dasturi» shular
jumlasidandir. Ushbu dasturning maqsadidan kelib chiqib, yoshlarning huquqiy
ongiga, ruhiga mustaqil va erkin tafakkurni singdirish, ularning huquqiy
dunyoqarashini keskin o‘zgartirish muhim bo‘lib qolmoqda. Mamlakatimizda
huquqiy ta’limdagi o‘qitish texnologiyasi birinchi navbatda insonparvarlik
tamoyillariga asoslanadi. Falsafa, pedagogika va psixologiyada ushbu yo‘nalishning
o‘ziga xos jihati umumiy o‘rta ta’lim maktablari o‘quvchilarining, ya’ni huquq
sohasidagi bo‘lajak mutaxassisning individualligiga, uning O‘quvchilarga alohida
e’tibor berish, uning yosh xususiyatlarini hisobga olib, mustaqil o‘rganish faoliyatiga
aniq yo‘naltirishdir. Huquq fanlarinio‘qitish jarayonida ko‘pgina usullar, texnik
vositalar qo‘llaniladi O‘zaro faol(interfaol) usullar jamiyat va davlat faoliyatining
o‘zaro faol turlarini o‘quv maqsadlarida ko‘rsatib berishdir.
23

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YHATI
Qonunlar va Farmonlar
1. “Jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirish tizimini tubdan
takomillashtirish to g risida”gi 09.01.2019 yilgi PF –5618 sonli farmonidan. 1 –ʻ ʻ
ilova. 10 – band.
2. I.A.Karimov. Vatan sajdagox, kabi muqaddasdir. 3-jild, -T.: O‘zbekiston,
1996, 22-bet
Asosiy adabiyotlar ro yxati
ʻ
1. Z. M. Islomov. Davlat va huquq nazariyasi. Toshkent.: Adolat, 2007
2. Kaykovus. Qobusnoma/ Kaykovus. Nashrga tayyorlovchilar: S.Dolimov,
U.Dolimov. - “O‘qituvchi” NMIU, 2006 - 104-bet.
3. X.T. Odilqoriyev (tahriri ostida) – Davlat va huquq nazariyasi . – T.:
O zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2010.
ʻ
4. Qilichova, M. X. (2021). Ta lim-tarbiya jarayoniga integratsion
ʼ
yondashuvning mazmuni. Academic research in educational sciences, 2(10), 917-921.
5. Sh.A. Sadullayev. Davlat va huquq nazariyasi . – T.: “Yuridik adabiyotlar
publish”, 2022
6. Pedagogika. To xtaxadjaeva M X. taxrir Ostida. -T.: Fan, 2006
ʻ
7. Xolokov D. Huquqiy madaniyat oila mustahkamligining asosi. -T.: Fan,
2009Y
8.Huquqiy madaniyat va huquqiy tarbiya asoslari. Ma ruzalar matni. Namangan,
ʼ
2022
24

Oilada bolalarni huquqiy va siyosiy ruhda tarbiyalashning shakl, metod va vositalari

Sotib olish