Ўрта Осиёнинг геоэкологик муаммолари - Экология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	17.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Экология

Ўрта Осиёнинг геоэкологик муаммолари

Купить

Ўрта Осиёнинг геоэкологик муаммолари

Режа : 1. Геоэкологик муаммоларга тавсиф. 2. Ўрта осиёда чўлланиш билан боғлиқ геоэкологикмуаммолар 3. Орол муаммоси- глобал муаммо 4. Ўрта осиёда табиатни муҳофаза қилиш борасида олиб борилган ишлар. 5. Хулоса

• 1.ГЕОЭКОЛОГИЯ — экологиянинг юқори босқичдаги экосистемаларини, шу жумладан биосферани ўрганувчи фан. Геоэкология (ландшафт экологияси, географик экология) 20-а. 30- й.ларида немис олими К.Тролль томонидан таклиф қилинган, лекин тармоклараро фан сифатида 90-й.лардан шакллана бош-лади. Геоэкология табиий ва инсон томонидан ўзгартирилган юқори босқичдаги эко системаларнинг таркиби, структураси, мавжуд бўлиш қонуниятлари ва эволюциясини ўрганади. Ернинг экологик муаммолари тўғрисидаги барча билим-ларни жамлайди ва табиий фанлар, хусусан биол., геогр., геол. фанлари тадқиқот натижаларидан фойдаланади. Асосий мақсади Ерда ҳаётни таъминловчи муҳитни сакдаб қолишга қаратилган. • Геоэкология ҳудудда тирик организм (шу жумладан инсон)нинг атроф муҳит билан бўлган ўзаро алоқасини ўрганади. Бу жиҳа

• ЧЎЛЛАШИШНИНГ САЙЁРАМИЗ БЎЙЛАБ ҲУЖУМИ • Қуруқ иқлим минтақасида чўллар майдонининг 60-йиллардан бошлаб кескин кенгайиши, аввало ривожлана ё тган мамлакатларда ахоли сонининг тўхтовсиз ошиб бориши мамлакатларнинг кўпчилиги шу даврдан бошлаб мустақилликка эришиб, қишлоқ хўжалигини ривожлантиришга киришганлиги ва маълум маънода қурғоқчиликнинг тез-тез содир бўлганлиги билан боғлиқ д ир. БМТ нинг атроф мухит масалалари билан шуғулланувчи ташкилоти маълумотига қараганда ҳозирда қуруқ иқлим минтақасидаги 95% майдон чўлга айланиш хавфи остида турибди. • XX аср тарихида Саҳрои Кабирнинг жанубидаги Соҳил минтақасида 1968-1974 йилларда бўлиб ўтган фалокатли чўллашиш ходисаси ўчмас из қолдирди. Ҳудуддаги энг катта Чад кўли сатҳининг 2/3 қисми қуриди, Нигер ва Сенегал дарёларининг ўзанларида сув бўлм

• Мустақилликдан кейин Ўзбекистон ҳукуматининг теварак атроф муаммоларига муносабати • Бугунги кунда Республика ҳудудининг 27% ва мамлакат аҳолисининг 11 миллионигина ҳаво, сув ва тупроқ сифати бўйича теварак атроф стандартларига мос келадиган шароитларда яшамоқда. Шубҳасиз, экологик муаммолар ҳар бир вилоятда мавжуд, бироқ, бу соҳада жуда қийин шароитлар қайд этилган зоналар аниқ белгилаб олинган. Булар Қорақалпоғистон Республикаси, Хоразм, Фарғона ва Навоий вилоятларидир. Умумлаштириб олганда, Ўзбекистонда учратиш мумкин бўлган энг муҳим экологик муаммолар қуйидагилар: • - ичимлик суви билан етарлича таъминланмаганлик; • - сув заҳираларининг камлиги ва ифлосланганлиги; • - тупроқнинг шўрланганлиги ва эрозияси; • - катта шаҳарларда ва саноат марказларида ҳавонинг ифлосланганлиги; • - таби

• ЙИЛИГА ЕР ЮЗИДАН 13 МЛН. ГА. ЎРМОНЗОР ЙЎҚОЛИБ КЕТАДИ. • АМАЗОНИЯ ЎРМОНЛАРИ ОХИРГИ 40 ЙИЛДА 20%ГА ҚИСҚАРГАН. ТАСАВВУР ҚИЛИНГ, ТАНАНГИЗ 20% ҚИСҚАРИБ ҚОЛСА.

ЁҒОЧ ИСТЕЪМОЛИ 14 МАРОТАБАГА ОШДИ.

• Ўзгидромет хизмати, Табиатни муҳофаза қилиш миллий қўмитаси ва Соғлиқни сақлаш ва эпидемиология Республика маркази билан ҳамкорликда Ўзбекистон ҳудудида атмосферанинг ифлосланишини ўрганиш мақсадида жуда катта ишлар олиб бормоқда. Шундай қилиб, заҳарли моддаларнинг йиғилиб қолаётгани, теварак атрофга ташланаётганлиги жуда долзарб масала. Бунинг устига Орол денгизининг қуриётганлиги ҳам заҳарли моддалар билан атмосферанинг ифлосланиш даражасини ошириб юборди. Орол денгизининг қуриган қисмида пайдо бўладиган чанг ва туз бўронлари нафақат Ўзбекистон миқёсида, балки бутун дунё миқёсида атмосферани ифлосламоқда. • Шу билан бирга Ўзбекистонда ҳавонинг ифлосланиши , асосан, саноат фаолиятига (кимё ва металлургия саноати), катта шаҳарларда автомобиллар миқдорига ва электр ишлаб чиқаришда ёқилғин

Ер юзида ишлатиладиган сувнинг 70% қишлоқ хўжалиги ҳиссасига тўғри келади.

Сўнгги 40 йил давомида балиқ овлаш йилига 18 млн. тоннадан 100 млн. тоннага ошди. Балиқ захираларининг 75%и йўқолиб кетди, тугаб бўлди ёки йўқолиш арафасида турибди. Шунга қарамасдан Ер юзида яшовчи инсонларнинг ҳар бешинчисининг овқатланиш рационига балиқ киради .

• Тупроқнинг ифлосланишига келсак, Ўзбекистондаги географик шарт-шароит (ёзнинг жуда иссиқ келиши ва суғориладиган катта ер майдонлари) заҳарли кимёвий моддаларнинг парчаланишини ва тарқалишини тезлаштиради. Шундай қилиб, ўзбек олимларининг таъкидлашича, 1983 йилдан буён ишлатиш таъқиқланган бўлса ҳам ДДТ миқдори экин майдонларининг ярмидан кўпида меъёрдан юқори даражада. • Ҳосилдорликни оширувчи моддалар, пестицид ва зарарли ҳашаротларга қарши моддаларнинг ортиқ даражада ишлатилиши ҳам турли туман жиддий касалликларни келтириб чиқаради. Ҳукумат биохилмахилликни сақлаш, заиф экосистемани, табиий бойликларни асраб-авайлаш, айниқса, ёш авлод учун соғлом ва қулай ҳаёт тарзини яратиш йўлида катта ишларни амалга оширмоқда. Агар атроф-муҳитни муҳофаза қилиш маданияти одамлар онгига сингдирилмаса

• Қурғоқчилик билан изоҳланадиган континентал иқлим • Ўзбекистон иқлими континентал иқлим ҳисобланиб, ёз жуда иссиқ (баъзан ҳарорат 40°дан ошади), қиш ойларида эса ўртача ҳарорат -2°, баъзан қаҳратон совуқ -40°дан ҳам тушиб кетиши мумкин. • Умумий олиб қаралганда, мамлакат иқлими жуда қуруқ, чунки ёғингарчиликлар кам (йиллик ёғин миқдори ўрта ҳисобда 100- 200 мм). Ёғинларнинг асосий қисми қиш ва баҳор ойларига тўғри келади. Ёғингарчиликларнинг камлиги туфайли мамлакат ер майдонининг атиги 3% ўрмонлар билан қопланган ва доимий экин майдонлари эса 1% ташкил этади. Умумий ер майдонининг 45%ни ташкил этувчи яйловларнинг асосий қисми чўл яйловларидир.

• 3. Орол муаммоси- глобал муаммо. • Ўзбекистонда сув заҳиралари камайиб бориши сабаби, асосан, экин майдонларининг суғорилишига бориб тақалади. Дарҳақиқат, сув заҳираларининг масъулиятсизлик билан ишлатилиши, экин майдонларини ҳаддан ортиқ суғориш, суғориш тармоқларининг етарли даражада таъмирланмаганлиги сувнинг ҳаддан ортиқ исроф бўлишига сабаб бўлади. Шунингдек, қишлоқ жойларда дренаж тармоқларининг ёмон аҳволдалиги, чорвачилик ва қишлоқ хўжалиги чиқиндилари туфайли сув ифлосланган. • Шунинг билан бирга сув масаласи халқаро аҳамиятга эга муаммодир . Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримов БМТ Бош Ассамблеясининг 48 ва 50-сессияларида қилган нутқида шундай деган эди: «Орол денгизи инқирози инсоният тарихида энг катта ижтимоий фожиалардан бири бўлиб, шу ҳудудда яшайдиган ўнлаб м

• Амударё ва Сирдарё минтақанинг йиллик сувга эҳтиёжининг 70%нигина таъминлай оладиган бир шароитда бу битим жуда катта аҳамиятга эга. Бу, албатта, сув заҳираларининг оқилона ишлатилиши муаммоларини ҳал этишда ўзаро келишувчилик асосида иш кўриш масалаларини мураккаблаштиради. Шундай қилиб, дарёлардан фойдаланишга доир барча қарорларни қабул қилишда, жумладан гидроэнергетика иншоотларини барпо этишда минтақа экологияси ва дарёнинг қуйи томонида истиқомат қилувчи халқлар манфаатлари инобатга олиниши лозим. Оддий бир мисол, Амударё ва Сирдарё қуйи қисмларида бугунги кунда яшайдиган аҳоли сони 7 миллиондан ортиқ. Демак бундай ҳолатларда халқаро ҳуқуқ нормаларига амал қилиниши лозим. Шунинг учун Ўзбекистон Республикаси Президенти 2007 йил 16 августда бўлиб ўтган Шанхай ҳамкорлик ташкилотига аъ

• Орол денгизи муаммоси. 1961 йилдан эътиборан Турон ўлкасининг улкан сув ҳавзаси — Орол денгизига Амударё ва Сирдарё орқали аввал мунтазам қуйилиб турган сув ҳажми тобора камайиб кета бошлади. Бу Ўрта Осиё ва Жанубий Қозоғистондаги қўриқ ерларни ўзлаштириш, сиғими катта бўлган сув омборларини қуриб ишга туширилиши, кенг тармоқли коллектор-зовур тизимларини фойдаланишга топшириш каби кўп йилларга мўлжалланган улкан ирригация ва мелиорация дастурини амалга ошириш ишлари билан бевосита боғлиқ. Орол денгизига қуйиладиган сув миқдорининг ўзгариб боришини 6- жадвалдан аниклаш мумкин. • 1911—1960 йиллар давомида Оролга ҳар йили ўртача 52 куб км сув қуйилиб келган ва унинг сатҳи мунтазам равишда 53 м мутлақ баландликда, акваторияси 66 минг кв. км, сув ҳажми 1061 куб км га тенг эди, сувнинг ўртача

• Орол денгизи сув режимининг ўзгариши • А. Е. Асарин маълумотлари бўйича • Та в сиф Йи л бошига тегишли бўлган маълумотлар 1 9601965197019751980198519891999 С атҳи, м53,3 52,551,549,446,342,238,635,0 Ҳажми, куб км10901040975845675470329231,3 Майдони, минг кв. км67,664,461,257,452,145,036,5280 • ташкил қилади. Сувнинг фақат буғланишга сарф бўлиши, дарёлар орқали келаётган сув миқдорининг ниҳоятда камлиги Орол сувида туз миқдорининг мунтазам кўпайишига сабаб бўлмоқда.

• Орол денгизи қуриган қисмининг табиий шароити. Оролнинг қуриган қисми (майдони 3 млн га дан ортиқ) табиий шароити ўзига хос, эски қирғоқ (1961 й.) дан ичкари томон 10—15 км (шарқ томонда бундан ҳам кўпроқ) масофада сидирғасига қумли минтақа мавжуд, мазкур қуриган қисм асосан дўнг-барханли рельеф шакллари билан банд. Марзали қумлар шакли таркиб топмоқда. Қумли минтақада асосан сийрак (баъзи жойларда умуман йўқ) черкез, қора саксовул, юлғун, бир йиллик шўралар ва бошка ўсимликлар мавжуд. Мазкур минтақадан сўнг тақирсимон шўрхоклар (асосан бир йиллик шўралар билан мажмуали ҳолда сарсазан ва юлғун кенг тарқалган) катта майдонларни эгаллаган, баъзан қум уюмлари учрайди. Грунт сувлари сатҳининг 5— 7 м дан пастга тушиши туфайли аввалги қатқалоқ ва бўрсилдоқ шўрхоклар эндиликда қолдиқ шўрхокларг

“ Орол инқирози – инсоният тарихидаги энг йирик экологик ва гуманитар фожиалардан биридир. Денгиз ҳавзасида яшовчи ўнлаб миллион инсонлар унинг таъсири остида қолдилар.ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ПРЕЗИДЕНТИНИНГ БМТ БОШ АССАМБЛЕЯСИДА ГИ СЎЗЛАГАН НУТҚИДАН Бир неча йиллар мобайнида биз дунёдаги энг йирик ёпиқ сув ҳавзаларидан бирининг йўқолиб кетишига гувоҳ бўлдик. Бир авлод кўзи ўнгида бутун бир денгизнинг йўқ бўлиб кетиши каби ҳодиса ҳали содир бўлмаган”.

1960 й.: - Орол денгизи майдони 68,9 минг км. кв. га тенглашган. - сув ҳажми 1083 км. кубни ташкил қилган. Манбалар - Амударё ва Сирдарё

• Ҳозирдаёқ Оролнинг қуриган қисмида шамол таъсирида • 23- расм. Орол денгизи қуриган қисмининг табиат комплекслари ва жараёнлари (1995 й, сатҳ 17 м га тушгандати ҳолат). • Ден з шнинг қуриган қ исмидаг и қ ия текисликларда: • 1. Барханли дўнг қумларнинг мажмуаси, бир йиллик шуралар кора саксовул. черкез, кандин ва юлғун билан ўзаро алмашиб келади, қумликлар баъзиди қум шўрҳоклари билан биргаликда учрайди. • 2. Аллювиал денгиз қумли ил ва галли текисликлардаги қолдиқ тақирли шўрхокларда бир йиллик шўрали юлғунлар қорабароқлар билан ўзаро алмашиб келади. 3. Аллювиал денгиз қумли ил, жойларда яланг қумли текисликлардаги типик шурхокларда сийрак қизил ва қора шуралар узаро алмашиб келади, қирғоқ бўйлаб ўсимликсиз маршли шўрхоклар тарқалган. 4. Аллювиал денгиз қумли текисликлардаги қумли шурхо

1964 1964 йил – майдони йил – майдони 64800 км64800 км 2 2 2001 2001 йил – майдони йил – майдони 21100 км21100 км 2 2 2009 2009 йил – майдони йил – майдони 8730 км8730 км 22 100% 100% 33 2,5%2,5% 11 3,5 %3,5 %ОРОЛ ДЕНГИЗИНИНГ ҚУРИШИ ОРОЛ ДЕНГИЗИНИНГ ҚУРИШИ СУРЪАТИ СУРЪАТИ

• Амударё ва Сирдарё дельталарида гидроморф ландшафтларнинг ўзгариши. Оролбўйида денгиз сатҳининг тушиб бориши, Амударё ва Сирдарё орқали дельталарга сувнинг мунтазам келмай қўйганлиги, энг ёмони, сув шўрлигининг муттасил ортиб бориши ҳамда унинг юқори даражада турли заҳарли чиқиндилар билан ифлосланиши туфайли 60- йилларнинг бошларидан эътиборан чўллашиш жараёни кучая бошлади. Натижада ўтган 35 йил мобайнида дельталардаги аввалги гидроморф шароитда асрлар давомида тараққий қилиб келган кўл-ботқоқ ва ўтлоқ табиий комплексларнинг аксарият қисми қуриди ва типик шўрхок геотизимларга айланди. Чунки кўл ва кўлоблар, ясси дельта текисликларидаги ер бетига яқин жойлашган грунт сувлари асосан буғланишга сарф бўлиши туфайли тупроқ таркибида, хусусан унинг юқори қатламларида тузнинг жуда кўплаб тўпл

Амударё дарёси дельтасида юзлаб кўллар йўқ бўлиб кетди.

• Орол денгизи муаммосини ҳал қилиш йўллари. Орол муаммоси ўзига хос кўп қиррали ва кўп функцияли муаммо, у йирик ҳудудий миқёсда мавжуд бўлганлиги туфайли унинг ечими Амударё ва Сирдарё хавзаларидаги ер-сув масалаларини тўлиғича ижобий ҳал қилиш билан боғлиқ. Орол муаммосининг табиий, экологик ва ижтимоий-иқтисодий оқибатлари ниҳоятда улкан; аввалги қулай шароитни қайта тиклаш умуман мумкин эмас. • Орол муаммоси икки қисмдан иборат: 1)денгиз сатҳини маълум даражада сақлаб қолиш ва 2) Оролбўйида экологик ҳолатни оптималлаштириш. Орол сатҳини маълум бир қулай мутлақ баландликда сақлаб қолиш учун ҳозирги сув танқис бўлиб турган шароитда энг минимал миқдорга асосланиш мақсадга мувофиқ. Ҳисоб-китобларга қараганда, денгизга мунтазам равишда йилига камида 20 куб км дан сув қуйилиб турса, унинг с

Очиқ сув оқимлари бўлган давлатлар ўз ҳудудлари чегарасида трансчегаравий сув оқимларидан: • адолатли ва оқилона асосда; • халқаро ҳуқуқ тамойиллари ва меъёрлари бўйича фойдаланиши шарт.

• Оролбўйи, хусусан Амударё ва Сирдарё дельталарида экологик вазиятни соғломлаштириш учун энг аввало аҳолини тоза ичимлик суви билан тўла таъминлаш, қуриб қолган ўзанлар, кўлларга мунтазам равишда сув юбориш ва улар орқали яйловлар ҳамда пичанзорлар, тўқайзорларга сув чиқаришни амалга ошириш, денгизнинг қуриган қисмида шамол ҳаракатини тўсиш учун қумларни фитомелиорация йўли билан мустаҳкамлаш, суғориладиган зонада сувни куп истеъмол қилувчи экинзорлар майдонини камайтириш ва бошқа донли, полиз ва мевали экинлар майдонини кенгайтириш, ем-хашак экинлари экиладиган далаларни кўпайтириш, ерларнинг мелиоратив холатини тубдан яхшилаш ва бошқа тадбирлар амалга оширилиши керак. • Оролбўйида, хусусан Қорақалпоғистон, Хоразм, Тошховуз воҳаларида Туямўйин сув омборидан (Капарас бўлими) ёзда жамғарил

ОРОЛ ДЕНГИЗИНИНГ ҚУРИГАН ТУБИДА ОРОЛ ДЕНГИЗИНИНГ ҚУРИГАН ТУБИДА ИҲОТА ДАРАХТЗОРЛАРИНИ ЯРАТИШИҲОТА ДАРАХТЗОРЛАРИНИ ЯРАТИШ

Orol dengizi s u v resursini nooqilona foydalanish

• 4. Ўрта Осиёда табиатни муҳофаза қилиш борасида олиб борилган ишлар. • Қўриқхоналар табиатни муҳофаза қилиш ишида алоҳида аҳамиятга эга бўлиб, ландшафтларни, табиий ёдгорликларни, ўсимлик ва ҳайвонот дунёсини, тупроқларни муҳофаза қилишда, уларни илмий жиҳатдан ўрганишда, кўпайтиришда, ўсимлик ва ҳайвонлар наслини сақлашда алоҳида роль ўйнайди. Қўриқхоналарнинг табиатни муҳофаза қилишдаги вазифасини қуйидагича гуруҳларга бўлиш мумкин:

• 1. Бирор ўлка ва табиат зонасининг характерли ландшафтларини табиий ҳолда сақлаш учун бунёд этиладиган қўриқхоналар. Бундай қўриқхоналарда ҳар бир табиий зонада, баландлик минтақасида табиий ландшафтлар намунаси ёки ландшафт элементлари, масалан, характерли манзара, рельеф шакллари, табиат ёдгорликлари, айрим тур ўсимлик ва ҳайвонлар сақланиб қолинади. • 2. Сони камайиб ва тури йўқолиб бораётган ўсимлик ҳамда ҳайвонларни қўриқлаш ва уларни кўпайтириш учун ташкил этиладиган қўриқхоналар. Ҳозирга вақтда халқ хўжалагининг, хусусан, қишлоқ хўжалигининг ривожлантирилиши, кўплаб янги ерларни ўзлаштириб, ишга солиниши натижасида, саноат корхоналарининг таъсири оқибатида табиий ҳолда тарқалган айрим хил ўсимлик ва ҳайвонлар турлари тобора камайиб, баъзиларнинг йўқолиб кетиш хавфи туғилмоқда. Маъ

• Жумҳуриятимизда дастлабки қўриқхона - ЗОМИН тоғ- ўрмон қўриқхонаси 1926 йилда ташкил этилган. Ўзбекистон мустақил бўлгандан кейин табиатни муҳофаза қилиш ва қўриқхоналар ташкил этиш борасида бир қанча қарорлар қабул қилинди. 1973 йилдан бошлаб жумҳуриятимизда барча қўриқхоналар д а в л а т қў р и қ х о н а л а р и деб аталадиган бўлди. Лекин ҳали ҳам қўриқхоналар масаласига етарлича эътибор берилмайди. • Жумҳуриятимизда 9 та қўриқхона, 1 та халқ хиёбони бор. Булар: • ЗОМИН тоғ ўрмон, ЧОТҚОЛ тоғ ўрмон, ҚИЗИЛҚУМ, БОДАЙТЎҚАЙ, НУРОТА, ЗАРАФШОН, ҲИСОР, КИТОБ, СУРХАНДАРЁ қўриқхоналари. • (3 жадвал) • Жумҳуриятимизда 1977 йилда биринчи халқ хиёбони — ЎЗБЕКИСТОН ХАЛҚ ХИЁБОНИ ташкил этилди. У Сирдарё вилояти Зомин ноҳияси ҳудудида Туркистон тоғ тизмасининг шимолий ёнбағрида, денгиз сатҳидан 1000

• Қўриқхона, мил лий боғ, буюрт ма ва парвариш хоналар номи. Географик ўрниТашкил этилган йилиМайдон гектар ҳисобида Муҳофаза қилинадиган объектлар.123451.Қўриқхоналар.Чотқол тоғ-ўр мон қўриқхо насиЗомин тоғ-ўрмон қў риқхонасиНурота тоғ ёнғоқ зор-мева қўриқхонаси.Ҳисор (собиқ Мироқи ва Қи зилсув) тоғ арча қўриқханаси.Зарафшон қў риқхонасиҚизилқум қўриқ хонасиБодайтўқай қўриқхонасиСурхондарёКитоб давлат геологик қўриқхонасиТошкент вилоятидаги Чотқол тизмасидаЖиззах вилоятига қа рашли Туркистон тиз масининг Гуралаш довони атрофида.Жиззах вилоятига қа рашли Нурото тизма сида жойлашган.Қашқадарё вилоятига қарашли Ҳисор тизма сининг ғарбий ёнбағ рида жойлашган.Самарқанд вилоятига қарашли Зарафшон дар ёсининг қайирларида жойлашган.Бухоро вилоятига қа рашли Амударёнинг ўнг соҳилида.Қорақалпоғисто

Табиатни ва унинг компонентларини муҳофаза қилиш тўғрисида бир қанча қонунлар қабул қилинди. 1 «Та-биатни муҳофаза қилиш тўғрисида»1992 й. 9 дек 2 «Сув ва сувдан фойдаланиш тўғрисида»1993 й. 6 май 3 «Ер ости бойликлари тўғрисида»1994 й. 23 сент.; 2002 й. 12 дек.да янги таҳ-рирдаги 4 «Атмосфера ҳавосини муҳо-фаза қилиш тўғрисида»1996 й. 27 дек 5 «Ҳайвонот дунёсини муҳо-фаза қилиш ва ундан фойдаланиш тўғрисида»1997 й. 26 дек 6 «Давлат кадастрлари тўғрисида»2000 й. 15 дек 7 «Ўрмон тўғрисида» 1999 й. 15 апр. 8 «Чиқиндилар тўғрисида» 2000 й. 5 апр

• 5. Хулоса • Ҳозирги даврда кишилик жамиятининг табиий шароит ва ресурслардан фойдаланиш ниҳоятда жадал суръатларда олиб борилмоқда, келажакда бу жараён бундан ҳам кучаяди. Фан ва техниканинг ривожланиши билан инсониятнинг табиатдан фойдаланиши ва унга таъсир этиш воситаси кучайиб бормоқда. Инсоннинг табиатга таъсири шу даражага кучайиб кетадики Ер шарини катта майдонларида ландшафтларни ўзгартириб бормоқда. Экологик шароит кўп жойда ёмонлашиб кетмоқда. Баъзи жойларда экологик ҳалокат бошланмоқда. Жамиятда ўлим айниқса болалар ўлими кўпайиб бормоқда. Буни республикамиз мисолида Амударё этакларидаги айрим районларда кўриш мумкин. Агар табиатдан фойдаланиш тезлик билан тартибга солинмаса, тегишли чоралар кўрилмаса, оқибатида нима бўлишини тасаввур қилиш қийин эмас. • Табиат ишлаб чиқаришнин

• Табиий муҳитни сақлаб қолиш, табиий бойликлардан омилкорлик билан фойдаланиш, жаҳон халқлари олдидаги асосий муаммоларнинг бирига айланди. Бу муаммо кейинги йилларда қатор табиий, техник ҳатто гуманитар фанларнинг энг асосий вазифалари дан бирига ҳам айланмоқда. • Экология грекча сўз бўлиб, экос-яшаш жойи, уй, муҳит, логия-фан маъносини англатади. Бу сўзни фанга биринчи марта 1869 йили немис зоологи Э.Геккель киритган бўлиб, у кўп вақтгача фақат биология фанида ишлатилиб келинган. Инсониятни табиатга нисбатан салбий таъсири ошиб, ҳаво, сув, тупроқ таркибининг ўзгаришига, инсон саломатлигини ёмонлашишига сабаб бўла бошлагандан сўнг экология сўзини луғавий маъноси кенгайиб, у ҳозирги вақтда табиий муҳит ва ундан омилкорлик билан фойдаланишни ўргатувчи фан маъносини англатмоқда. • Гидромете

• Гидрогеоэкологик ер ости сувларининг табиий ҳолатини, инсон фаолияти таъсирида бўлаётган ўзгаришларни ва муҳофазалашни ўрганадиган фандир. Табиатдан фойдаланишни географик асосларини ўрганиш ва ишлаб чиқаришда анча муҳим илмий ишлар қилинади, тажрибалар тўпланади. Бироқ илмий география билан мактаб географиясининг орасида мавжуд бўлган катта узилиш туфайли кенг омма жуда катта илмий аҳамиятга эга бўлган олий географик билимлардан баҳраманд бўлиб келмоқда.

? ? ? ? ? ? Йўқолиб кетган ? Йўқолиш хавфи остида

Great white pelican Ring-tailed Fish (Pallas) Eagle Dalmatian pelican Marbled Teal Squacco Pond Heron Desert Monitor? ? ?? ? ? ? Йўқолиш хавфи остида

Lepidium Subcordatum Botch. et Vved Malococarpus crithmifolius Tulipa Sogdiana Bunge Tulipa buhseana Euphorbia sclerociathium KorovSalsola chiwensis M.Popstipa aktaunesis Roshev ?? ? ? ? Йўқолиш хавфи остида Йўқолиб кетган

• Фойдаланилган адабиётлар рўйхати • 1.Ғуломов П.Н. География ва табиатдан фойдаланиш. Т., Ўқитувчи . Т., 1985. • 2 .Ғуломов П.Н. Ўзбекистонда табиатдан фойдаланишнинг географик асослари. Т., Университет. 1990. • Баратов П., Маматқулов М., Рафиқов А. Ўрта Осиё табиий географияси. Т., Ўқитувчи., 2002. • 3. Зокиров Ш.С. Антропоген ва амалий ландшафтшунослик. Т., Университет . 1998. • 4. Назаров А.А. Табиатдан фойдаланишни карталаштиришнинг асосий йўналишлари. География фанининг долзарб назарий ва Амалий муаммолари, респ.илмий-амал.конф. Т., 2006. 70 б . • 5.Ғуломов П.Н. Инсон ва табиат (Ўқув қўлланманинг электрон версияси) Т., “Ўқитувчи”,1990. • 6.Ғ уломов П.Н. Табиатдан фойдаланишнинг географик асослари (Маърузалар матнининг электрон в е р с и яс и) Т., 2000. • 7. www.gwpcacena.org • 8. www

Купить