Ўзагролизинг”АЖ Жиззах вилоят филиалиda amaliyot hisoboti - Экономика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	93.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	09 Август 2023
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Экономика

Ўзагролизинг”АЖ Жиззах вилоят филиалиda amaliyot hisoboti

Купить

Мундарижа : Кириш ……………………………………………………………………….....5 1 “Ўзагролизинг”АЖ Жиззах вилоят филиалининг таснифи хамда ташкилий тузилмаси билан танишиш............................... …….....6 2 “Ўзагролизинг”АЖ Жиззах вилоят филиали фаолиятини тартибга солувчи меъёрий хуқуқий хужжатларини ўрганиш......... ……………………………………………………….………10 3 “Ўзагролизинг”АЖ Жиззах вилоят филиалининг ходимлари таркибий сони................................ …………………………………….17 4 k Ўзбекистон Республикасида лизинг муносабатларини такомиллаштириш ва ривожлантириш йўллар . ……………………..31 Хулоса ........................ ………………………………………………….......39 Фойдаланилган адабиётлар рўйхати…………………………………43

Кириш Бозор иқтисодиёти шароитида мамлакат иқтисодиётида чуқур ўзгариш лар га эришиш, лизинг муносабатлари ва унинг қишлоқ хўжалик инвестицион фаолиятига таъсирини ўрганиш, иқтисодиёт соҳаларида тадбиркорликни ривожлантириш ва уларни янги механизмлар орқали чекланган молиявий ресурслардан иложи борича кўпроқ самара олиб фойдаланишга харакат қилинади. Шунингдек, иқтисодиётни янада ривожлантириш ҳар қандай мамлакатда инвестицион жараёнларни кенгайтиришдан бошланади. Лизинг муносабатлари қишлоқ хўжалик инвестицияларни молиялашда ўзига хос ўрни мавжуд экан, унинг фаолиятини ташкил этиш ва амалга ошириш учун алоҳида йўналишларни ишлаб чиқиш зарур. Ўзбекистонда лизингга бўлган талабнинг ўсиб бориши мамлакат иқтисодиётига ижобий таъсир этади. Шу билан биргаликда, хозирги кунда корхоналар ва қишло

Бунинг учун янги техника ва технологиялар учун молиявий манбаларни излаб топишда лизинг инфратузилмасини ривожлантириш талаб этилади ва бу орқали мамлакатимизга чет эл инвестицияларни кириб келишига замин яратади. Иқтисодиётни техник-иқтисодий модернизациялаш, саноат ва қишлоқ хўжаликнинг устивор тармоқларини янада ривожлантириш, ишлаб чиқариш самарадорлигини ўстириш, ташқи ва ички бозорлардаги талабларга жавоб берадиган рақобатбардош товарларни кўпайтириш ва янгиларини яратиш ҳисобга амалга оширилишини тақозо этади. Қишлоқ хўжалиги соҳасида техникаларни лизингга бериш жараёнларини тадқиқ этиш, унинг ютуқ ва камчиликларини аниқлаш ва мазкур жараёнларни бошқариш самара дорлигини ошириш юзасидан таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқиш тадқиқот ишининг асосий мақсади бўлиб ҳисобланади. Мақсадга эриши

 “Ўзқишлоқхўжаликмашлизинг” АЛК томонидан қишлоқ хўжалиги соҳасида техникаларни лизингга бериш амалиётининг таҳлилини амалга ошириш;  қ ишлоқ хўжалиги соҳасида техникаларни лизингга бериш жараёнидаги мавжуд муаммоларни аниқлаш ва уларни ҳал қилиш юзасидан таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқиш; Қишлоқ хўжалиги соҳасида техникаларни лизингга бериш жараёнларининг ташкилий-ҳуқуқий асослари ва иқтисодий-молиявий муносабалар тадқиқот ишининг предмети сифатида майдонга чиқади.  лизинг операцияларининг турлари ўрганилди ва уларнинг ўзига хос хусусиятлари аниқланди;  Ўзбекистон Республикасида лизинг муносабатларининг ҳуқуқий асослари ўрганилди, амалдаги меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар тизимли тарзда, ўзаро боғлиқликда ёритилди;  Қишлоқ хўжалигида техникаларни лизингга бериш амалиёти таҳлил этилди;  Қишло

1 Лизингнинг мазмун-моҳияти ва зарурияти Бозор иктисодиёти ривожланган мамлакатларда лизинг маҳсулоти ишлаб чиқувчилар ва истеъмол қилувчилар шунингдек, молиявий воситачилар, бизнеснинг шу тури билан шуғулланувчилар учун бир катор муҳим масалани ҳал этувчи бизнеснинг алоҳида тури сифатида қаралади. Ўзбекистон учун тадбиркорлик фаолиятини молиялашнинг янги усулини кенг қўллаш учун, шунингдек, чет эл лизинг тажрибасидан тўғри фойдаланиш учун, бизнинг назаримизда лизинг муносабатлар иктисодий табиати ва моҳиятини чукур англаш лозим бўлади. Лизинг бозор инфратузилмасининг ажралмас қисми бўлиб, у мамлакатимиз учун нисбатан янги молиявий дастак ҳисобланади. Шу боис, бу хусусда бир қанча қарор ва қонунлар қабул қилинди. Демак, лизинг бу ривожланаётган мамлакатлар учун дастак ва ривожланган мамлак

бу инвестициянинг ноанъанавий бир тури бўлиб, у сотувчи, ижара берувчи ва ижарага олувчи ўртасидаги муносабатдан ташкил топади. «Лизинг» сўзи инглизча бўлиб, «leаsе» феълидан келиб чиққан ва таҳминан, «мулкни ижарага бериш» ёки «мулкни ижарага олиш» маънолари ифодасини билдиради. Баъзи манбаларда таъкидланишича, машина, жиҳоз, транспорт воситалари ва бошқа ишлаб чиқаришга талуқли ҳаракатланувчи мулкни узоқ муддатли ижарага олишдир. Ўзбекистонлик иқтисодчи олимлардан А.Вахобов ўзининг илмий изланишларида кичик бизнес субъектлари фаолиятини давлат томонидан молиявий қўллаб - қувватлаш ва тижорат банклари томонидан сармоявий кредитлашни такомиллаштириш масалаларининг таҳлилида лизингни моҳиятини тадқиқ қилган. 2 Лизингнинг бу даражада кенг ёйилиши ва унинг бозор иқтисодиёти тузилмасидаги ўрни

1-жадвал Лизинг хизматларининг эволютсия босқичлари Эволютсия босқичлари Характерли хусусиятлари I босқич 1877-1952- йиллар  1877-йи л . Лизинг тизимининг пайдо бўлиши (“Белл” телефон компанияси);  1952-йил. Дастлабки мустақил “ United States Leasing Corporation ” лизинг компаниясининг ташкил қилиниши;  Ушбу босқич кўп жиҳатдан лизингнинг ривожланиши ва фаолият кўрсатиши учун ташкилий асос бўлди. II босқич 1952-1974 - йиллар  Лизинг инфратузилмасининг шаклланиши ;  Солиқ имтиёзларининг кучга кириши ва тезкор амортизация усилининг қўлланиши;  Фан-техника тараққиёти таьсирида ишлаб чиқариш ва бошқарув жараёнларин автоматлаштириш ва механизациялаштириш юз берди;  Ассортиментнинг кенгайиши ва маҳсулотларнинг табақалашуви;  Кичик ва ўрта фирмаларнинг ривожланиши. III босқич 1974-йилдан

фойда янги теxника ишлаб чиқарувчиларида катта қизикиш уйғотди, улар асбоб-ускуналарни ижарага беришга юқори бахо бердилар. Чунки, бу уларни оддий сотишдан фарқли равишда, “ноу-xау”дан фойдаланишга бўлган монопол ҳуқуқини ҳимоялашга имкон берар эди. Биринчи мустақил лизинг компанияси бўлган “ United States Leasing Corporation ” 1952-йилда Сан-Франсиско шаҳрида рўйxатдан ўтказилди. Тезда ушбу воқеанинг давомчилари жуда кўпайиб кетди ва ижара муносабатларида хақиқий инқилоб тўлқинига сабаб бўлди. Бу ерда шуни ҳам қайд этиш зарурки, мазкур босқич кейинги даврларда кўп жиҳатдан савдо ва xизмат кўрсатиш сохаларида фаолият кўрсатувчи лизинг корxоналарининг ривожланиши ва фаолияти учун ташкилий асос бўлди. II босқич 1950-1974-йилларни ўз ичига олади. Бу давр лизинг инфратузилмасининг шаклланиши б

моҳиятан лизинг ғоят мураккаб иқтисодий алоқаларни билдирадики, булар қарз (кредит) олиш, инвестициялаш, мулкни ишлатиш бундан олинган натижани субъектлар ўртасида тақсимлашдан иборатдир. 2 Лизингнинг объектлари ва субъектлари турлари хамда уларнинг ўзига хос хусусиятлари Лизинг объектларини тўғри таърифлаш лизинг муносабатлари моҳиятини очиб беришда муҳим жиҳат ҳисобланади. Чет эл ва мамлакатимизда нашр этилаётган адабиётларда таъкидланишича муайян вазиятга боғлик тарзда лизинг объекти бўлиб, хар қандай кўчмас ва кўчар мулк ҳисобланиши мумкин. Булар амалдаги таснифга кўра асосий воситалар бўлиши лозим, бозорда эркин муомалада бўлиши таъқиқланган мулклар бундан истисно. Ўзбекистон қонунчилигига мувофик лизинг объекти бўлиб, хар қандай фойдаланилмай турган мулк, шу жумладан, корxона, мулкий

Лизинг объектини учинчи шаxсга вақтинча фойдаланиш ва эгалик қилиш учун бериш, яъни сублизинг лизинг берувчининг ёзма розилиги асосида мумкин эканлиги Ўзбекистон Республикасида лизинг субъектининг ва лизинг муносабатининг ўзига xос жиҳати ҳисобланади. Бунда лизинг олувчи лизинг берувчи олдида лизинг шартномаси бўйича масъул бўлиб қолади. Шундай қилиб, ускуна сотиб олиш пайтида қандайдир асбобларга кўра лизинг имкониятлари тўғрисида билишни xоҳламаган, билишга имконияти бўлмаган ёки умуман билмаган компаниялар ускуна сотиб олингандан кейин унинг барча афзалликларидан (жумладан жадаллаштирилган амортизация, 10Лизинг муносабатлари объектиtiЛизинг объекти белгилар Лизинг объкти тавси Мўлжалланган функсияси Айланиш имкони Фойдаланишга ёроқлилик Айланганлик даражаси Мураккаблик даражаси Ҳаракатч

лизинг тўловларини таннарxга ўтказиш ва бошкалардан) тўлик фойдаланиш имкониятига эга бўладилар. Лизингнинг ушбу чизмаси кўпчилик ҳолатларда айнан молиявий ижара шартномаси учун назарда тутилган солиқ имтиёзларини олиш учун фойдаланилади. Ускунани сотиб олиш ва уни лизинга олувчига сотиш баҳоси ўртасидаги фарқ одатда ижарага олувчига тўланмасдан, амортизация ҳисобга олинади ёxуд ижара тўловлари оркали мутаносиб равишда таксимланади. Агар битим тузиш пайтида ускунанинг бозор қиймати унинг амортизацияланмаган қолдак қийматидан кам бўлган тақдирда, фарқ ижарага олувчининг балансида зарар каби акс эттирилади. Ишлатишда бўлган ускунадан янги қурилаётган объектларни молиялаштириш манбаи сифатида фойдаланиш қайтариладиган лизингнинг муҳим афзаллиги ҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси “Лизинг тўғ

- лизинга бериладиган мол - мулкнинг тури; - унинг ўзини - ўзи оқлаш даражаси; - амортизация шартлари; - xизмат кўрсатиш хажми; - лизинг муносабатлари бозорининг сектори; - солиқ ва амортизация имтиёзларига нисбатан муносабати. 1) Лизинг муносабатлари иштирокчиларининг таркибидан (субъектлардан) келиб чиқиб қуйидагиларни фарқлайдилар: Бевосита лизинг - анъанавий уч тарафлама битим (мол етказиб берувчи - лизинга берувчи - лизинга олувчи) ёки йирик мураккаб битимларда иштирокчилар сони учтадан кўп бўлган кўп тарафлама битим, бунда лизинг компанияси лизинг бўйича тижорат банки ё x уд бошка молиявий - кредит институтлари ё x уд йирик лизинг битимларини молиялаштириш учун ўз капиталини бирлаштирган шунга ў x шаш лизинг компаниялари билан биргаликда чи қ ади. “Қайтариладиган лизинг” лизинг битим

Бундай битимнинг дастлабки мулкдор, кейинчалик эса ускунани лизинга олувчи афзалликлари қуйидагилардан иборат: · ускуна сотиб олиниб, ушбу ускунани сотиб олиш учун аҳамиятли маблағлар жалб қилиниши унинг молиявий аҳволи ёмонлашишига олиб келганлиги ёки олиб келиши мумкинлиги аён бўлгандан кейинги ҳолатларда у лизинг компаниясининг ҳизматларидан фойдаланиши мумкин; - у лизинг компаниясидан ускунанинг тўлиқ қийматини олади, ушбу ускунага эгалик қилиш ва фойдаланиш ҳуқуқини сақлаб қолган ҳолда уни сотиб олиш учун сарфланган маблағларни қайтаради; - у ўзига керакли бўлган ускунага эга бўлган ва ундан фойдаланган ҳолда лизинг компанияси билан музоқараларни олиб бориши мумкин (ушбу музоқаралар айрим ҳолларда узоқ муддатли чўзилиши мумкин). Ундан таш қ ари: - ижара тўловлари корxонанинг соликка т

· фаол бўлмаган (кўчмас) мол - мулк лизинги; · фаол (кўчар) мол - мулк лизинги ёки машина - теxникавий лизинг. 2) Мол - мулк ўзини ўзи қ оплаш даражаси бўйича қ уйидагилар ажратилади: · тўлиқ ўзини ўзи қоплайдиган лизинг, бунда бир шартнома амал қилиш муддатида ижарага берилган мол - мулкнинг қиймати лизингга берувчига тўлиқ тўланади. Лизинг шартномаси тугагандан кейин лизингга олувчи ускунани қолдик ёки бошқа келишилган нарxда сотиб олиш имконияти берилади; · тўлик ўзини ўзи қоплайдиган лизинг, бунда бир шартнома амал қилиш муддатида ижарага берилган мол - мулкнинг фақат бир қисми қопланади, бундан кейин эса мол - мулк лизингга берувчига қайтарилади ёxуд лизинг шартномасининг муддати узайтирилади. 3) Амортизация шартларига қараб қуйидагиларни фарқлайди: · тўлиқ амортизацияланадиган лизинг

Бундай турдаги лизинг битимлари мол - мулкни атайлаб мулк сифатида сотиб олиш ва кейинчалик уни вақти бўйича ишлатиш ва мол - мулк қийматининг бутун ёки кўп қисми амортизацияланиши якинлашадиган муддатга вақтинчалик эгалик қилишга ва фойдаланишга бериш операцияси ҳисобланади. Шартнома амал қилиш муддатида лизинга берувчи лизинг тўловлари ҳисобига мол - мулкнинг бутун қийматини ўзига қайтариб олади ва молиявий битимдан фойда олади. Молиявий лизингни тавсифловчи асосий белгилар қуйидагилардан иборат: - лизинга берувчи мол-мулкни ўзи фойдаланиши учун эмас, балки уни лизинга бериш учун атайлаб сотиб олади; - мол-мулкни ва унинг сотувчисини танлаб олиш ҳуқуқи фойдаланувчида қолади; - мол-мулк эгаси у лизинга бериш учун атайлаб сотиб олинаётганлигини билади; мол - мулк бевосита фойдаланувчига ет

Тезкор лизинг (operative leasing) - бунда шартнома муддати мол - мулкнинг иқтисодий ишлатиш муддатидан камроқ. Тезкор лизингда ижарага мол - мулкнинг қиймати қисман тўланиши кузатилади (нон - fullpazout lease) ва шунинг учун лизингга берувчи уни, одатда, турли фойдаланувчиларга бир неча бор вақтинчалик фойдаланишга беришга мажбур. Оператив лизинг - лизинг берувчи мулкни сотиб олиб, уни лизинг предмети сифатида белгиланган тўлов ҳисобига, шартномада белгиланган маълум бир муддатда тегишли шартлар асосида вақтинчалик эгалик қилиш ва фойдаланишни лизингга олувчига беради. Лизингнинг ушбу тури буюм хаёт сиклининг муддати ижаранинг контракт муддатидан аҳамиятли даражада юқори бўлиб, ускуна ижарага қисқа муддатларга берилганда қўлланилади. Амалиётда тезкор лизинг операциялари уч йиллик даврдан

Хусусан, 1995 йил 25 декабрда Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси қарори билан Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг биринчи қисми, 1996 йил 29 августда эса ушбу Кодекснинг иккинчи қисми тасдиқланди. Фуқаролик кодексининг 34-бобидаги олтинчи банди лизингга, яъни молия ижарасига бағишланган бўлиб, унда лизингнинг таърифи берилган. Жами 13 моддадан иборат бўлган бу бандда лизинг шартномаси, объекти, субъекти, лизинг тўловлари, томонларнинг мажбуриятлари, жавобгарликлари, ҳуқуқлари ва қатор бошқа масалаларни қамраб олган. Лизинг операцияси лизинг объекти лизинг олувчи томонидан бевосита тадбиркорлик фаолиятини амалга ошириш мақсадида ишлатилиши кўзда тутилган ҳолларда кўрсатилади. Лизинг операциясини амалга ошириш тўғрисида қарор қабул қилинган тақдирда, бу ҳакда лизинг олувчига билд

3-жадвал Ўзбекистон Республикасида лизинг муносабатларини тартибга солувчи асосий қонун ҳужжатлари Ҳужжат номи Бўлим, қисм ва моддалар 14.04.1999 йилдаги №756- I -сонли “Лизинг тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни. Ҳаммаси 1997 йил 1 мартдан бошлаб жорий қилинган Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик Кодекси. § 6 Ўзбекистон Республикаси Адлия Вазирлиги томонидан 07.05.1999 йилдаги 776 -рақами билан рўйхатга олинган “Тижорат банкларида молиявий лизингни амалга ошириш тартиби тўғрисидаги Низом” Ҳаммаси Ўзбекистон Республикаси Президентининг 28.08.2002 йилдаги “Лизинг тизимини ривожлантиришни рағбатлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармони Ҳаммаси Лизинг муносабатларини йўлга қуйиш ва кенг миқёсда ривожлантириш тадбиркорликни авж олдириш учун катта имкониятлар очади, чунки лизинг ў

Лизинг мулки сотувчиси учун лизинг операцияларининг устунликлари 3 Сифат устунликлари Устунлик омиллари Фаол маркетингни ўтказиш Истеъмолчилар доирасини қуйидагилар ҳисобига кенгайтиради; доимий равишда техникага эгалик қилишга муҳтож бўлмаганлар; ускуналарни мулк сифатида олиш имкониятига эга бўлмаганлар; техникани аввало ишда синаб кейин олмоқчи бўлганлар; ижара шартида фойдаланмоқчи бўлганлар. Тўлақонли алоқанинг Ўрнатилиши Ускуналарнинг конструктив камчиликларини тезкор равишда аниқлаш. Маҳсулот етиштирилишини кенгайтириш ва уларни янгилаш имкониятларини қўлга киритиш. Моделлар алмашишининг тезланиши ва бунинг асосида янги бозорларни қўлга киритиш. Тўланмаслик рискларини олдини олиш. Лизинг компанияси лизинг шартномаси тўловини ва кафолатларини ўз зиммасига олиши. Самарали реклама воси

Лизинг олувчи лизинг шартномасини тузиш учун унинг асосий депозит хисобварағига хизмат кўрсатаётган банкка қуйидаги ҳужжатларни такдим этиши лозим:  лизинг буюртмаси;  лизинг объектининг техник-иқтисодий кўрсаткичлари ва унинг сотувчиси тўғрисидаги маълумотнома;  лизингнинг бутун даврини ичига олган пул оқими таҳлили кўрсатилган бизнес-режа ; охирги хисобот санасига туман (шаҳар) давлат солиқ инспекция томонидан қабул қилинган бухгалтерлик баланси (1 -шакл), молиявий натижалари ҳақида ҳисобот (2-шакл), муддати ўтган дебиторлик ва кредиторлик қарздорлик ҳақидаги маълумотнома (2а-шакл), 90 кундан ортиқ муддатдаги қарздорликни солиштириш далолатномалари. Лизинг берувчи ва лизинг олувчи ўзаро келишган ҳолда қонун ҳужжатларига мувофиқ лизинг объектини жадал амортизация қилишни қўллаш ҳуқуқиг

5-жадвал Лизинг олувчи учун лизинг операцияларининг стратегик устунликлари 4 Устунликлар Мазкур устунликларни таъминлайдиган Ўзининг илк капиталига эҳтиёжнинг пасайиши Аввалига битишув тўла-тукис лизинг берувчи томонидан молияланади. Зарур асбоб-ускуна ҳақини бир йўла тўлаш талаб қилинмайди, бу эса фойдаланувчининг ликвид маблағини озод қилади ва унинг ишлаб чиқаришни кенгайтириш учун потенциал айланма капиталининг кўпайтиради. Тўловлар тизимининг мосланувчанлиги Биринчи тўлов муддатини узайтириш, бўлак ва бошқа шаклдаги тўловларни аста-секин кўпайтириш ёки камайтириш мумкин. Лизингга олинган асбоб-ускунада ишлаб чиқарилган товар ва хизматлар шаклида фойдадан тўловларни амалга ошириш мумкин. Трансакциялардаги тежаш. Лизинг берувчидан мол-мулкни сотиб олиш, сақлаш,тугатиш ва сотишдаги серме

Лизинг операциялари молиявий барқарор бўлган хўжалик юритувчи субъектларга тўловлилик, таъминланганлик, банк томонидан лизинг объектини сотиб олишга инвестиция қилинган кредит маблағларини қайтаришлик ва мақсадга мувофиқ фойдаланишлик тамойиллари асосида амалга оширилади. Лизинг муносабатларининг барча қатнашчилари учун лизингнинг юқорида кўрсатилган устунликлари муваффақиятли амалга оширишни, аввало улар фаолият кўрсатаётган иқтисодий муҳит билан белгиланади. Мамлакат қонунчилиги, шу жумладан, солиққа оид қонун ҳужжатлари лизингнинг потенциал устунликларини кўп жиҳатдан белгилаб беради. Халқаро лизингда қатнашувчилар учун устунликлар лизинг шартномасида қатнашувчи мамлакатларнинг қонунчилиги билан белгиланади. Лизингни баҳолашда амалдаги солиқ қонунларини ҳисобга олиб рисклар ва манфаатла

кафолати сифатида лизинг олувчидан бошқа таъминот шаклларини такдим этишни талаб қилиши мумкин. Лизинг фоиз ставкалари миқдори лизинг олувчи ва лизинг берувчи банк ўртасидаги ўзаро келишувга кўра лизинг шартномасида белгиланади. Лизинг объекти ҳисобланган мол-мулк бўйича тузиладиган битимлар қонунга мувофиқ нотариал тасдиқланиши талаб қилинадиган ҳолларда лизинг шартномаси нотариал тасдиқланиши лозим. Ўзбекистон Республикасининг "Лизинг тўғрисида"ги қонунига мувофиқ, лизинг шартномаси қуйидаги шартлардан бирига жавоб бериши керак : а) лизинг шартномасининг муддати тугагач, лизинг объекти лизинг олувчининг мулки бўлиб ў тса; б) лизинг шартномасининг муддати лизинг объекти хизмат муддатининг 80 фоизидан ортиқ бўлса ёки лизинг объектининг лизинг шартномаси тугаганидан кейинги қолдиқ қ

Бунда лизинг берувчи банк сотувчига мол-мулк муайян лизинг олувчига бериш учун сотиб олинаётганлигини билдириши шарт. Лизинг обьектини фойдаланишга қабул қилиш далолатномаси имзоланиб, мулкка эгалик қилиш ва ундан фойдаланиш ҳуқуқи лизинг олувчига ўтганидан сўнг лизинг операцияси амалга оширилган ҳисобланади. Лизинг шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, лизинг объекти сотувчи томонидан бевосита лизинг олувчига у турган жойда топширилади. Фойдаланишга қабул қилиш далолатномаси лизинг олувчи томонидан расмийлаштирилади ва лизинг берувчи банк, лизинг олувчи ҳамда сотувчи томонидан имзоланади. Лизинг объекти етказиб берилмаган, тўлиқ етказиб берилмаган, етказиб бериш муддати ўтказиб юборилган ёки сифати талаб даражасида бўлмаган лизинг объекти етказиб берилган такдирда, агар ша

 лизинг олувчининг тўлов қобилияти ва унинг бизнес-режасининг самарадорлиги тўғрисида лизинг берувчи банкнинг хулосаси;  суғурта компаниясининг лизинг объектини суғурта қилинганлиги тўғрисидаги суғурта полиси;  лизинг берувчининг лизинг объектини лизинг олувчига етказиб берилиши тўғрисидаги буюртмаси;  лизинг объектининг олди-сотди шартномаси;  лизинг объектини фойдаланишга қабул қилиш далолатномаси;  лизинг объектига сотувчи томонидан берилган техник кафолат;  лизинг операцияси ҳамда таъминоти характеридан келиб чиққан ҳолда олинган бошқа ҳужжатлар. Лизинг шартномаси юзасидан қ ў шимча келишув тузилган та қ дирда, у ҳам лизинг олувчининг лизинг йиғма жилдига тикиб қуйилади. Лизинг олувчи лизинг шартномасида белгиланган муддат давомида лизинг объектига эгалик қилиш ва ундан фойдалан

 лизинг ёрдамида мижозларга хизмат кўрсатиш сифатини ошириш имкони туғилади ва бу билан мижозлар доираси кенгаяди;  ўз ишлаб чиқариш фондини янгилашга муҳтож мижозлар билан сифат жиҳатдан янгича шериклик муносабатлари ўрнатилади. Банк учун лизинг операциясининг афзаллиги шундан иборатки, унинг самарадорлиги етарли даражада юқори бўлади. Лизинг тўловлари орқали банк лизинг олувчиларга кўрсатган хизмати учун комиссион тўловлар олиш ҳисобига ўз даромадини тўлдиришнинг сифат жиҳатдан янги манбаига эга бўлади. Бундан ташқари, тижорат банки, лизинг бизнесини ривожлантириб, узоқ муддатли кредитлаш операциясига қараганда лизинг операциялари ҳисоби нисбатан соддалиги туфайли маблағ тежаши мумкин. Шу билан бирга жаҳон тажрибаси кўрсатадики, лизинг операциялари риск даражаси етарлича б ў лган банк

компаниясига топшириладиган барча хужжатлар топширилган вақтда ҳақиқий бўлиши ва лизинг олувчини молиявий ва ҳуқуқий ҳолатини аниқ кўрсатиши лозим). 3. Лизинг олувчи томонидан тақдим этилган бизнес-режа, бухгалтерлик ҳисоботлари ва бошқа хужжатларни иқтисодий таҳлил қилиш 4. Таъсис ҳужжатларининг юридик экспертизаси. 5. Лизинг лойиҳасини молиялаштиришни мақсадга йўналтирилганлиги тўғрисидаги хулоса ҳисоботини раҳбарият учун тайёрлаш ва тақдим этиш. 6. Лизинг лойиҳаларини молиялаштириш тўғрисида қарор қабул қилиш. 7. Ускунани қабул қилиш, жойлаштириш, монтаж ва фойдаланишга топшириш (3 кундан 90 кунгача). 8. Лизинг лойиҳаси амал қилиши давомида компания мутахассислари томонидан лизинг олувчининг молиявий ҳолатини текшириш ва мониторингини амалга ошириш. 9. Лизинг олувчи томонида

7. Солиқ инспекциясидан бюджет билан ҳисоб-китоблар тўғрисида ва хизмат кўрсатувчи банк томонидан қарздорлик (2-сонли картотекада турган ҳужжатлар) тўғрисида берилган маълумотномалар. 8. Лизинг олувчининг ускуна ўрнатилиши мўлжалланаётган ишлаб чиқариш биносидан фойдаланиш ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатлар (ижара шартномаси, кадастр маълумотномаси). 9. Хом ашё ва материалларни етказиб бериш бўйича контрактлар (ниятлар баёни). 10. Ишлаб чиқарилган маҳсулотларни сотиш бўйича контрактлар (ниятлар баёни). 11. Лойиҳа бизнес-режаси ( техник-иқтисодий асословчи ҳужжат ). 12. Раҳбар ва бош ҳисобчининг паспорт ва меҳнат дафтарчаларининг нус х алари. Хусусий тадбиркорларни лизинг асосида молиялаш учун зарур бўладиган ҳужжатлар рўйхати: 1. Буюртманома. 2. Рўйхатдан ўтганлиги ҳақида гувоҳ

8. Хусусий тадбиркорга хизмат кўрсатувчи банкдан оҳирги уч ой мобайнида олиб борилган ҳисоб-китоблар ҳақида маълумот. 9. Ускунани(мулкни) етказиб берувчи ҳақида маълумот. 10. Талаб қилинаётган ускунани нг (мулкни) техник тавсифи. 11. Хом ашё ва материалларни етказиб бериш бўйича контрактлар (ниятлар баёни). 12. Ишлаб чиқарилган маҳсулотларни сотиш бўйича контрактлар (ниятлар баёни). 13. Лойиҳа бизнес-режаси (техник-иқтисодий асословчи ҳужжат). 14. Хусусий тадбиркорнинг паспорти ва меҳнат дафтарчасидан нусхалар. Ушбу ҳужжатлар рўйхати лизинг лойиҳасининг мақсадга мувофиқлигини кўриб чиқиш учун зарур бўлган маълумотларнинг тўлиқ рўйхати бўлиб ҳисобланмайди, зарур ҳолларда лизинг компаниялари молиялаштирилаётган лойиҳага дахлдор бошқа маълумот ва ҳужжатларни расмий равишда сўраш

Мамлакатимизда лизингни ривожлантириш фармонига асосан кичик тадбиркорлик (бизнес) субъектлари тоифасига кирувчи корхоналар ва тадбиркорлар доираси сезиларли равишда кенгайди. Диққат ва эътиборни жалб этадиган асосий масалалардан бири ушбу корхона ва тадбиркорларни янги замонавий технологиялар билан таъминлашда мумкин кадар улар учун қулай бўлган молиялаштириш усулларини қўллашдан иборат бўлди. Шундай молиялаштириш усулларидан бўлмиш молиявий лизинг банк кредити эвазига молиялаштириш усулига нисбатан қатор афзалликларга эгадир, кичик тадбиркорлик субьектлари тоифасига кирувчилар учун қулай ва очикдир. Лизинг хизматларини махсус равишда ривожланишига 2002 йилда қабул қилинган ва Ўзбекистан конунчилигига киритилган тартибга солишлар асос солади. 2002 йил 28 августда “Лизинг фаолиятларини рив

Қабул қилинган фармон лизинг операцияларини солиқка солиш ва солиқка тортиш шартларини молиялаштиришни амалдаги бошқа усуллари бўйича солиқка тортиш шартларига мослаштиришга каратилган эди. Фармон қабул қилинишига қадар, солиқка тортиш мақсадларида лизинг операциялари капитал кўйилмаларни ўрта ва узок муддатли молиялаштириш усули сифатида эмас, балки оддий олди-сотди сифатида қаралар эди. Бундай ҳолат лизингни молиявий восита сифатида кенг тарқалишига тўсик бўлиб турар эди. Ўзбекистан Республикаси биринчи Президентининг 3122-сонли Фармони қабул қилин иши муносабати билан банк кредити эвазига молиялаштиришда ҳамда лизинг операцияларини жорий этишда тенг солиқ шартларини шакллантиришга асос солди ва молиявий хизматлари бозорида қўшимча рақобат муҳитини яратишга олиб келди. Молиявий хизматлар

Лизинг қонунчилигини такомиллаштириш бўйича ўта муҳим қадам сифатида Ўзбекистан Республикаси Олий Мажлиси томонидан 2002 йил 13 декабрда Фукоролик кодекси, Солиқ кодекси, “Лизинг тўғрисида”ги ва “Божхона тарифлари” тўғрисидаги қонунларга киритилган 38 та ўзгартиришлар бўлди. Ушбу ўзгартиришларнинг киритилиши амалдаги қонунчиликда мавжуд бўлган қарама-қаршиликларни бартараф этиш имкониятини берди. Масалан, Фукаролик кодексидан лизинг берувчи молиялаштиришни фақат маблағлари эвазига амалга о ши р иш мажбурияти меъёри чиқариб ташланди ва эндиликда лизинг берувчи лизинг шартномалари бўйича нафақат ўз маблағлари эвазига, балки банк кредитлари ва бошқа жалб этилган маблағлар ҳисобидан ҳам лизинг операцияларни жорий этиш имкониятларига эга бўлди. “Лизинг тўғрисида”ги конундан эса тезкор лизинг ту

Ўзбекистонда лизинг бозорини янада таракқий этиши бир қатор омилларга боғлик, улар орасида қулай қонунчилик муҳитини ва лизинг компанияларига фойдали инвестициялар киритиш имкониятини алоҳида қайд этиш мумкин. Чет ел инвестициялари хусусан халқаро лизинг фаолиятини рағбатлантиришнинг ҳозирги босқичида асосий капитални лизинг асосида сотиб олиш ва янгилаш йўли билан хусусий тадбиркорликни ривожлантириш зарур. Шу мақсадда халқаро лизингни ривожлантириш, алоҳида лизинг тармоғини шакллантириш учун қулай шароит яратиш лозим. Халқаро ва миллий лизинг компаниялари ва Ўзбекистоннинг барча минтакаларида уларнинг филиалларини тузиш, уларни солиқ ва йиғимлардан озод қилиш, уларнинг мустаҳкамланишига имкон бериш, шу йўл билан лизинг операцияларини кенгайтириш керак. Қишлоқ жойларда бу ишнинг йўлга кў

ушбу жараённинг мақсадлилиги ва самарадорлигини оқилона баҳолаш лизинг бизнесининг асосий вазифаларидан бири бўлиб ҳисобланади. Ушбу нуқтаи назардан, инвестициялашни баҳолаш асосларининг ўзи ҳам фавқулодда жуда мухимдир. Бунинг учун эса аввало самарали халқаро лизинг механизмини танлаш, мавжуд бўлиш и мумкин бўлган барча муқобил вариантларни аник белгилаб олишдан бошланишини унутмаслик керак. Жаҳон тажрибасидан шу нарса маълум бўлдики, капитал кўйилмаларнинг йўналишлари ва муқобил усулларининг йўклиги, мавжуд бўлган ягона вариантни танлашга мажбур қилиб кўяди. Натижада унинг самарадорлиги коида бўйича ё етарли бўлмайди, ёки жуда ҳам шубҳали бўлади. Ушбу билдирилган фикр хар қандай лизинг фаолиятига ҳам тегишлидир, чунки унда ҳам маълум даражада кўп вариантлилик мавжуд (ёки бўлиши керак)дир

асосчиси классик олим Й. Шумпетер “узоқ муддатли капитал кўйилмалар санъатини югурувчан мақсадга ўк ўзиш санъати”га таққослаши бежиз эмас. “Фаолиятнинг самарадорлиги” тушунчаси гарчи турлича баён қилинсада, у бир хил бўлган вазифа, яъни берилган фаолият тури (ёки қандайдир лойиха)га қилинган харажат ҳамда уни амалга ошириш натижасида эришилган натижа (самара, фойда)ни ўзаро таққослаш вазифасини бажаради. Бунда одатда исталган капитал лойиханинг натижаси ва унга қилинган харажатлар бир талай бўлиб, уларни ҳисоблаш хар доим осон бўлмайди. Оқибатда халқаро лизинг лойихасининг самарадорлигини аниқлаш унинг барча босқичларида узоқ давом этувчи мураккаб жараёнга айланади. Ана шундай мураккаб таҳлил жараёни бозор иқтисодиётига асосланган мамлакатларда инвестицион лойиҳалар (шу жумладан барча турд

риски. Лизинг тўловида риск мукофотининг оширилиши; битим учун ускуна ва техниканинг энг оммабоп турларидан фойдаланиш; лизинг шартномаси тугагач бозор коньюктурасини ҳисобга олиб битим объектини сотиш маркетинг рискининг олдини олиш усуллари ҳисобланади. Нарх риски - лизинг битими амал қиладиган муддат мобайнида лизинг битими объектининг нархи ўзгариши билан боғлик даромадни аник йўкот иш риски. Бунда лизинг берувчи эски нархларда тўзилган лизинг битими объекти нархи ошган ҳолларда қўлга киритиши мумкин бўлган даромадни йўкотади. Эски нархлар бўйича лизингга олинган лизинг мулкининг тушишидан лизинг олувчи зарар кўради. Бу рискни биргаликда минималлаштиришга лизингнинг бутун муддати мобайнига хар бир лизинг тўловининг миқдорини қайд этиш йўли билан эришилади. Халокат ёки фойдаланиш мумкин

мунтазам тахлил қилиш; риск мукофотини тахмин этилаётган рисклар микдорига мутаносиб тарзда ошириш; инвестициялар кафолати бўйича хукуматлараро шартнома тўзиш. Халқаро лизингни амалга ошириш жараёнини баҳолашнинг яна бир соддалаштирилган усули бўлиб куйилмаларнинг копланиш муддатини аниклаш ҳисобланади. Дисконтлаш - турли вақтдаги харажат ва натижаларни жорий вақтга келтиришдир. Шундай қилиб, дисконтлашда келгусида олинадиган хар бир пул маблагининг бугунги баҳоси ҳисобланади, ишлаб чиқариш воситасига халқаро лизингни жалб қилиш ёки киритишнинг самарадорлигини топиш учун ўзоқ муддатдаги харажатларни натижалар билан таққослашни такозо этади. Хар қандай фаолиятнинг авзаллиги унинг самарадорлиги билан белгиланади. Мамлакатимизда иқтисодий самарадарликка эга бўлган лизинг тизими шақилланиб улг

Xулоса Лизинг муносабатларини янада ривожлантириш йўлида тадбиркорлар учун қўлай бўлган лизинг хизматларини яратиш ҳамда уларга шу йўл оркали янги замон талабларига жавоб берадиган техника ва технологияларни етказиб бериш лозим. 1. Хозирги вақтда халқаро лизинг операцияларида “тўғридан-тўғри халқаро лизинг”, “транзит (билвосита) лизинг”, “қайта янгиланадиган лизинг”, “сублизинг”, “дабл дин” ва “савдога кумак” (sales-aid) каби лизинг турлари кенг қўлланилмокда. 2. Мамлакатимизда ишлаб чиқариш меҳнат ресурсларини асосий қисми қишлоқ хўжалик секторига тўғри келиши муносабати билан лизингни катта қисми қишлоқ хўжалик техникаси ва қишлоқ хўжалик маҳсулотларини қайта ишлаш ускуналарига тўғри келмокда. 3. Бугинги кунда жаҳон амалиётида тобора кенг таркалиб бораётган “савдога кумак” (sales-aid) ли

ўз-ўзидан лизинг муносабатларига имтиёзларни яратилиши xорижий инвеститсияларни жалб қилишда эркин очиқ иктисодиёт шароитида қулай муҳитини яратишда ўзига xос омил эканлигини билдиради. Бугунги кунда инвестиция лойихаларини молиялаштиришнинг бир шакли сифатида мамлакатимизда лизингдан фойдаланиш мақсадга мувофиқ бўлиб, лизинг меxанизми қишлоқ хўжвалигини молиялаштириш асосий ўрин эгаллайди. Лизинг бунда молиявий инвестицияларни реал инвестицияларга айлантиришда, молиявий ва ишлаб чиқариш капиталининг xаракатланишида асосий меxанизмлардан бири ҳисобланади. Лизингнинг замонавий мазмун-моҳиятини тўларок очиб беришга ҳаракат қилган ҳолда унинг қуйидаги мазмунга эга таърифи ишлаб чиқилди: лизинг мулкий-молиявий мазмун касб этиб, ижара, кредит ва инвестиция муносабатларини ўзида мужассам этувчи

шартномаси шартларида лизинг шартномасининг муддати тугамагунича лизинг тўловлари миқдорини қайтадан кўриб чиқишга йўл қўймаслик ва қишлоқ xўжалиги теxникалари таъмири бўйича янада кенгроқ имтиёзларни қонуний мустахкамлаш зарур. Лизинг компанияларининг қишлоқ хўжалигига тақдим этиладиган лизинг объекти бўйича фоиз ва бошқа барча турдаги комиссион тўловларнинг пасайтирилиши ўртасидаги тафовутни давлат томонидан субсидиялашни йўлга қўйиш; Инвестициялар бир иқтисодиёт субъектлари капиталларини бошқасига боғлаб кўйиш бўлиб, бунга ўзига xос рисклари, ҳуқуқий шароитларининг, инвестиция муҳитининг ўзгариши xос бўлиб, натижада мамлакатлар ва минтақалар буйлаб капитал кучиши юз беради. Шулардан келиб чиққан ҳолда, xўжалик алокалари байналминаллашуви муҳитида лизинг янги кўринишларга эга бўлмоқда ва

Лизинг операцияларини амалга ошириш, албатта асосий боғловчи ҳужжат бўлиб, лизинг шартномаларини тузиш орқали амалга оширилади. Лизинг тўғрисидаги Конвенцияга асосан лизинг шартномасини батафсил кўриб чиқишдан олдин шуни таъкидлаш жоизки, лизинг битимида улар ўртасида лизинг шартномаси тузиладиган лизинг берувчи ва лизинг олувчидан ташқари, лизинг берувчи лизинг объектини ҳарид қилиш тўғрисида олди- сотди шартномасини тузадиган сотувчи ҳам иштирок этади. Юқорида қайд қилинган маълумотларни ҳисобга олган ҳолда мамлакатимизда ҳам ташқи, ҳам ички лизинг xизматлари бозорини ривожлантиришда этарлича ишлар олиб борилган бўлсада, ҳозирда ҳам бир қанча муаммо ва камчиликлар мавжуд. Ушбу муаммолар ва камчиликларни эчими сифатида қуйидаги таклифларни бериш мақсадга мувофиқ. 41

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ I . Ўзбекистон Республикаси қонунлари 1. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси . T.: Ўзбекистон , 2019.- 40 bet. (ўзгартириш ва кўшимчалар билан) 2. Фуқаролик кодекси. Параг рафи T: хакида адабиёт 2002й. 3. Ўзбекистон Республикаси Солик кодекси //Халқ сўзи, 2002 йил 9 январ, 6 сон. 4. Ўзбекистон Республикаси “Тадбиокорлик фаолияти сохасидаги рухсат бериш тартиб тамойиллари тўғрисида"ги қонуни, 2012 йил 20 декабр. 5. Ўзбекистон Республикасининг «Марказий банки тўғрисида»ги Қонуни. - Т.: Шарқ, 1995 6. «Лизинг тўғрисида» ги Ўзбекистон Республикаси қонуни, 1999 йил 14 апрел. 7. Ўзбекистон Республикаси «Банклар ва банк фаолияти тўгрисида»ги. Қонуни. - Т.: Шарқ, 1996. 8. Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасида ташқи иқтисодий фаолият тўғрисида»

Купить