Ўзбекистон Республикаси ташқи иқтисодий фаолиятини ташкил этиш ва бошқариш тизимида божхона хизмати - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	177.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Ўзбекистон Республикаси ташқи иқтисодий фаолиятини ташкил этиш ва бошқариш тизимида божхона хизмати

Купить

Ўзбекистон Республикаси ташқи иқтисодий фаолиятини ташкил этиш ва бошқариш тизимида божхона хизмати 1

МУНДАРИЖА Кириш 3 I -боб. Ўзбекистон Республикасини ташқи иқтисодий фаолиятини ташкил этишнинг назарий ва амалий асослари……………….……………………………………….. 6 1.1. Ўзбекистон Республикасини ташқи иқтисодий сиёсатининг назарий асослари…………………………… ...... . 6 1.2. Республика ташқи савдо сиёсатини амалга ошириш давлат воситалари………………………………………… .... …. 14 1.3. Ташқи савдони ривожлантиришда божхона сиёсатини роли………………………………………………. ......................... 23 1- боб Бўйича қисқача хулоса................................................................ II -боб. Бутун Жахон Савдо Ташкилоти халқаро савдони тизимини ривожлантириш институти сифатида…… ........... . 34 2.1. Бутун Жахон Савдо Ташкилотини вужудга келиш зарурияти ва тарихи…………………………………………. 34 2.2. БЖСТ нинг асосий тамойиллари ва уларни иқтисодий м

Мавзунинг долзарблиги. Хозирги кунда республика хукумати томонидан ташқи савдо фаолиятини ривожлантиришга қаратилган бир қатор чора- тадбирларнинг амалга оширилиши ва зарурий хуқуқий асосларнинг яратилиши Ўзбекистон Республикаси юридик ва жисмоний шахсларнинг хорижий мамлакатлар юридик ва жисмоний шахслари, шунингдек, халқаро ташкилотлар билан ўзаро фойдали хамкорлик алоқаларини ўрнатиши ва ривожлантиришига имкон берди. Республикамиз хозирги кунда 150 дан ортиқ мамлакатлар билан савдо алоқаларини ўрнатди. Президентимиз И.Каримов томонидан Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримовнинг мамлакатимизни 2013-йилда ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш якунлари ва 2014-йилга мўлжалланган иқтисодий дастурнинг энг муҳим устувор йўналишларига бағишланган Вазирлар Маҳкамасининг мажлисидаги маъруза

магистрлик диссертациясининг мавзуси хозирги куннинг долзарб масалаларидан бири бўлган республикамиз халқаро савдо тизимида божхона хизмати фаолиятини такомиллаштириш масалаларини ўрганишга қаратилди. Тадқиқот объекти. Ўзбекистон Республикаси ташқи иқтисодий фаолиятини ташкил этиш ва бошқариш тизимида божхона хизмати , уни бошқариш ва тартибга солиш механизмлари. Тадқиқот предмети. Мамлакатимиз ташқи иқтисодий фаолиятини ташкил этиш ва бошқариш тизимида божхона хизмати нинг асосий вазифалари ва уларни такомиллаштириш бўйича йўналишларини ўрганиш. Тадқиқотнинг мақсади. Ўзбекистон Республикаси ташқи иқтисодий фаолиятини ташкил этиш ва бошқариш тизимида божхона хизмати фаолиятини ривожлантиришни тутган ўрнини ўрганиш. Тадқиқотнинг вазифалари . - Ўзбекистон Республикаси ташқи иқтисодий фаолият

такомиллаштиришни тақозо этади. Бу масалаларни ўрганишга хорижий олимлардан П.Х.Линдерт, Е.Ф.Авдокушин, И.Н. Герчикова, В.М.Назаренко, К.С.Назаренко, А.Киреев, В.И.Фомичев, И.И.Дюмулен ва мамлакатимиз олимларидан А.Расулев, А.Юсупов, С.Алимбаев, С.Арипов, У.Юлдашева, А.М.Алимов, Г.Назароваларнинг асарлари бағишланган. Ўзбекистон Республикаси халқаро савдосининг ривожланиши, уни тартибга солишнинг божхона тадбирларини қайта кўриб чиқиш масалаларини тадқиқ қилишни тақозо этади. Тадқиқотда қўлланиладиган услубларнинг қисқача тавсифи. Илмий ишда ўртача миқдорлар, нисбий миқдорлар ва динамика қаторлари ҳамда иқтисодий индекслар усулларидан кенг фойдаланилган. Тадқиқотнинг услубий асосларини иқтисодиёт адабиётлардаги иқтисодий математик усуллар белгилайди. Тадқиқотнинг назарий ва амалий асослари

республика ташқи савдо сиёсатини амалга ошириш давлат воситалари, ташқи савдони ривожлантиришда божхона сиёсатини роли батафсил ёритилган. Тадқиқот ишининг иккинчи боби Бутун Жахон Савдо Ташкилоти халқаро савдони тизимини ривожлантириш институти сифатида, ташкилотини вужудга келиш зарурияти ва тарихи, асосий тамойиллари ва уларни иқтисодий мохиятини тахлили ва хуқуқий асослари кўриб чиқилган. Диссертациянинг учинчи бобида Ўзбекистон Республикасини жахон эркин савдо тизимига интеграллашуви шароитида божхона фаолиятини ривожлантириш, Ўзбекистон Республикасини халқаро савдо фаолиятини ривожлантиришда Бутун Жахон Савдо Ташкилотига аъзо бўлишни ахамияти, жахон эркин савдо тизимига интеграллашуви шароитида божхона фаолиятини ривожлантириш, ташқи иқтисодий фаолиятни тартибга солишда нотариф усулл

1-боб. Ўзбекистон Республикасини ташқи иқтисодий фаолиятини ташкил этишнинг назарий ва амалий асослари 1.1. Ўзбекистон Республикасини ташқи иқтисодий сиёсатининг назарий асослари Хар қандай мамлакатнинг халқаро савдо тизимидаги иштирокининг асосий мақсади халқаро иқтисодий муносабатлар орқали ўз миллий иқтисодиётини тобора ривожлантириш ва халқаро мехнат тақсимотида фаол иштирок этиб, жахон хўжалигининг муносиб аъзоси бўлишдир. Хозирги кунда Ўзбекистонда кўплаб корхона ва бирлашмалар, корпорация ва компаниялар, фирма ва бошқа ташкилотлар хорижлик шериклар билан ташқи иқтисодий алоқаларини муваффақият билан ривожлантирмоқдалар, халқаро ишлаб чиқариш хамкорлигини бутун чоралар билан кенгайтирмоқдалар ва чуқурлаштирмоқдалар. Ташқи иқтисодий алоқаларни ушбу шакллари миллий иқтисодиётни ривожла

иқтисодий сиёсат – давлатнинг ташқи иқтисодий алоқаларини тартибга солиш ва ишлаб чиқариш омилларининг халқаро тақсимланишида мамлакат иштирокини мақбуллаштириш режимини белгилашга доир бир мақсадга йўналтирилган фаолиятидир. Ташқи иқтисодий сиёсатнинг асосий таркибий қисмлари – ташқи савдо сиёсати (экспорт ва импорт сиёсатини ўз ичига олади), чет эл инвестицияларини жалб этиш ва хориждаги миллий сармоя қўйилмаларини тартибга солиш сохасидаги сиёсат,валюта сиёсати. Бундан ташқари, алохида олинган давлатлар ва минтақалар билан ташқи иқтисодий операцияларни жуғрофий жихатдан мувозанатлаштириш вазифалари хам ташқи иқтисодий сиёсатни хал этадики, бу хол мамлакатнинг иқтисодий хавфсизлигини таъминлаш билан боғланган. Ташқи иқтисодий сиёсат ташқи иқтисодий фаолиятни хам тартибга солади. Кўпчилик

интеграциялаш жараёнларини ривожлантириш вазифаси ўртага қўйилди. Хукумат жахон хўжалиги ва бозорига нисбатан миллий иқтисодиётнинг янада очиқ бўлишига йўналтирилган чора-тадбирларни амалга оширишга киришди. Бироқ, Ўзбекистон Республикасининг жахон хўжалик алоқаларига тўғридан-тўғри, бевосита кириш жараёни «катта сакраш» кўринишида амалга оширилиши мумкин эмас. Бу жараён босқичма-босқич, объектив таркибий шарт-шароитлар етилишига қараб ва бутун хўжалик механизмини, хусусан унинг ташқи иқтисодий секторини ислох қилиш билан ривожланиб боради. Миллий иқтисодиётнинг жахон хўжалигига муносиб тарзда киришига йўналтирилган стратегия реал вазиятдан келиб чиқиб, Республика иқтисодий салохиятини объектив бахолаш негизида қурилади, у навқирон давлатни сиёсий-иқтисодий ривожлантиришнинг асосий мақсадл

билан ўзини ўзи таъминлаши ошди, иш билан бандлик барқарорлашди, валютани тежаш ва ундан янада самарали фойдаланиш амалга оширилди. Бир қатор стратегик ресурслар импортининг ўрнини босишга доир қатъий чоралар кўрилиши мамлакатнинг иқтисодий хавфсизлигини анчагина ошириш билан бирга ташқи иқтисодий алоқаларни хақиқатда эркинлаштириш учун шарт-шароит яратиш имконини хам берди. Хақиқатан хам, 90-йиллар бошида нефть махсулотлари, буғдой ва хоказолар импортига сарфланган юзлаб миллион доллар мамлакатнинг иқтисодий мустақиллигини мустахкамлаш ва унинг экспорт салохиятини ривожлантиришга ишлатила бошланди. Бинобарин, Ўзбекистон Республикасининг ташқи иқтисодий сиёсати мустақилликнинг дастлабки босқичларида қуйидаги вазифаларни хал этди: - экспорт-импорт операцияларини марказлаштиришдан чиқариш; -

- ташқи иқтисодий фаолиятда қатнашишга қобил тармоқлар ва минтақаларни ривожлантириш сиёсатини ишлаб чиқарадиган давлатнинг ўзгартирувчилик фаолияти, шу жумладан, мазкур фаолиятнинг божхона механизми ва чет эл инвестициялари учун қулай режим; - мамлакат хўжалик юритувчи субъектларининг ташқи иқтисодий фаолиятини асосан бир галги ташқи иқтисодий битимлардан ташқи бозорларни ушлаб туриш ва кенгайтиришга узоқ муддатли йўналтирилган, улар умумий хўжалик фаолиятининг доимий ва узвий қисми сифатида ташқи иқтисодий фаолиятга йўналтириш; - ташқи иқтисодий фаолият функцияларини хокимият шахобчалари, республика ва худудий бошқарув органлари хамда тармоқ қоидалари ўртасида аниқ тақсимлаш; - жахон бозорида республика экспортчилари учун қулай шароитларни яратиш мамлакат ташқи сиёсатининг асосий вазифал

сафарбар қилиш ва яхшироқ ишлатишни кўзлаб, экспорт-импорт операцияларини тартибга солишнинг маъмурий воситаларига мурожаат қилишга мажбур бўлади. Бироқ, маъмурий тартибга солиш репрессив тусдаги қаттиққўл воситалардан фойдаланишга олиб келмаслиги керак. Бундай воситаларнинг жахон амалиёти томонидан ишлаб чиқилган бутун мажмуидан фойдаланиш лозим; кўп мамлакатларда ташқи иқтисодий операцияларни бошқариш чораларининг комплекс тизимини яратадиган квоталаш ва лицензиялашнинг ўнлаб турлари қўлланади. Бу чораларнинг мақсади савдони чеклаш эмас, балки унинг ривожланишини назорат қилиш бўлиши керак. Маъмурий воситалардан фойдаланиш Ўзбекистонда жахонда умум қабул қилинган ташқи иқтисодий алоқаларни тартибга солиш қоидалари билан бирикади. Хусусан, республикада бундай воситалар вақтинчалик воситал

- чет эл мамлакатлари ва уларнинг савдо-иқтисодий гурухлари, ташкилот ва иттифоқлари билан муносабатларда қулай савдо ва сиёсий режимни барпо этиш, мавжуд ва эхтимолий камситувчи чеклашларни олиб ташлаш, МДХ мамлакатлари билан муносабатларда турли савдо-иқтисодий ғовларни бартараф этиш; - кредитор мамлакатлар ва халқаро ташкилотлар билан ўзаро муносабатларда валюта-молия муаммоларини узоқ муддатга тартибга солиш; - Ўзбекистон Республикасининг ташқи иқтисодий манфаатларини химоя қиладиган самарадор тизимни шакллантириш (валюта, экспорт, божхона назорати ва хоказо). Шу тариқа, ташқи иқтисодий сиёсат хар қандай миллий иқтисодиётнинг тараққиётини таъминлайдиган мухим воситадир. Бир- биридан тафовут қилувчи икки модель мавжуд. Биринчи модель асосан экспортга йўналишни, иккинчи модель эса импорт

Ўзбекистон Республикасининг ташқи савдо сиёсати халқаро кўламда товарлар, ишлар, хизматлар, ахборотлар, интеллектуал фаолият натижаларини айирбошлашни қамраб олиб, Ўзбекистон Республикасининг чет эл давлатлари билан ташқи савдо фаолияти сохасидаги муносабатларини белгилайди ва тартибга солади. Ушбу муносабатлар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларидан келиб чиқадиган халқаро хуқуқ ва мажбуриятларнинг умум эътироф этилган қоида ва меъёрларига риоя қилишга асосланади. Ўзбекистон ва чет эл юридик хамда жисмоний шахсларига ташқи савдо фаолиятини юритиш тартиби, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси хокимият органлари ва унинг субъектларининг ташқи савдо фаолияти сохасидаги хуқуқлари, мажбуриятлари, масъулияти Ўзбекистон Республикаси қонунлари билан белгиланган. Ташқи савдо сиёсати ўз и

Ташқи савдода у баъзи товарлар учун уларни олиб кириш, олиб чиқиш ёки қўшни мамлакатларга транзитининг вазн ёхуд қиймат бирликларида ифодаланган энг юқори меъёрни, бевосита импортни чеклашга йўналтирилмаган, лекин шундай бўлсада, уларнинг харакати ташқи савдони чеклайдиган маъмурий расмиятчиликларни белгилашни англатади. Буларга божхона расмиятчиликлари, санитария ва ветеринария меъёрлари, техник стандарт ва меъёрлар ва хоказолар киради. Импорт сиёсати ўз харакатларида импортнинг мамлакат иқтисодиётидаги роли қуйидаги икки омилга боғлиқлигини хисобга олади: биринчидан, импорт – давлат божхона даромадларининг анъанавий манбаи; иккинчидан, импорт – монополияга қарши дастак ва мамлакат товар ишлаб чиқаришининг рақобат хосил қиладиган унсуридир. 1.2. Республика ташқи савдо сиёсатини амалга оши

ТИФни тартибга солиш давлат воситалари Тариф НотарифБу мамлакатлараро савдода иштирок этаетган хар бир мамлакатни савдо сиёсатида ўз аксини топади. Савдо сиёсати доирасида мамлакатни иқтисодий, сиёсий, маъмурий, ташкилий, хуқуқий ва бошқа масалалари узвий боғлангандир. Савдо сиёсатида белгиланган ташқи савдони тартибга солиш: - бир томонлама, яъни давлат томонидан ишлаб чиқилган чора- тадбирлар давлат органлари томонидан мамлакатни савдо шериклари билан келишмасдан ва улар билан маслахатлашмаган холда қўлланилади; - икки томонлама, яъни савдо сиёсати чоралари ўзаро шерик бўлган давлатлар ўртасида келишилган холда амалга оширилади; - кўп томонлама, яъни савдо сиёсати кўп томонлама шартномалар асосида келишилган холда амалга оширилади. Демак, савдо сиёсатида белгиланган чора-тадбирлар халқар

Ташқи иқтисодий фаолиятни давлат томонидан тартибга солиш воситаларини тариф ва нотариф усулларга туркумланишини биринчи бўлиб савдо ва тарифлар бўйича келишув (ГАТТ)ни котибияти ХХ асрни 60- йилларида таклиф этган. Шу келишувни ўзи нотариф усулларини «тарифлардан ташқарии, халқаро савдони эркин оқимига тўсқинлик қилувчи усуллар» деб таърифлаган эди. Хозирча нотариф тўсиқларини халқаро туркумлашни ягона қоидаси ишлаб чиқилмаган. Туркумланиш бўйича ўз вариантларини ГАТТ/ВТО, Халқаро савдо палатаси, Бирлашган миллатлар ташкилотининг савдо ва тараққиёт бўйича конференцияси (ЮНКТАД), Халқаро тикланиш ва тараққиёт банки, АкШ тариф комиссияси, хамда жахон иқтисодиёти сохасида изланишлар олиб бораётган иқтисодчилар таклиф этаяптилар. Хозирги кунда ЮНКТАД ташқи савдони тартибга солишни нотариф усу

Тартибга солишнинг нотариф усуллари И=тисодий Маъмурий Техник 2-расм. ТИФни тартибга солиш усулларини туркумланиши Нотариф тартибга солиш усулларини иқтсиодий категориясига божхона қийматини назорат қилиш, валюта назорати, молиявий чоралар, химоя чоралари ва қўшимча божга тортишлар киради. Маъмурий воситалар, тариф тўсиқларини забт этиш,солиқлар ва йиғимларни тўлаш имкониятларига, катта миқдордаги молия ресурсларига эга йирик фирмалар ва монополияларни ташқи савдодаги иштирокини активлаши юз берган ХХ асрни бошларида пайдо бўлдилар. Маъмурий воситаларни қўллаш таомиллари, божларни қўллаш ва ўзгартириш таомилларига ва бошқа иқтисодий усулларга нисбатан анча соддадир. Улар иқтисодий усулларни қўллаш етарли даражада самарали бўлмаган холда қўлланиладилар. Шу нарса характерлики, ГАТТ/ВТО тарти

Нотариф тартибга солишни маъмурий чоралари Тақиқлаш (эмбарго) Очи= Ни=обланга н Ноавтоматик Автоматик Лицензиялаш Квотала р Квотала ш Экспорт назорат иимпортни қаттиқ назорат остига олиши ва зарур холларда уни тезда чегаралаши мумкин. Нотариф тартибга солиш чораларини туркумланишидан шуни кўриш мумкинки, нотариф усулларини таркибий қисми маъмурий усулдир. Маъмурий усулларга: эмбарго, лицензиялаш, квоталаш, хамда экспорт назорати киради (3-расм). 3-расм. ТИФни тартибга солишни маъмурий усулларини туркумланиши Ташқи савдони нотариф чеклашнинг 50 га яқин турли усуллари бор. Хозирги даврда давлатлар бу усулларнинг кўпидан фойдаланмоқда. Масалан, А Қ Ш вақти-вақти билан санитария андозаларини жорий этади ва Аргентинада тайёрланган мол гўшти бу андоза талабларига жавоб бермай қолади. Колумбия «а

киритиш мумкин, бошқалари эса ташқи савдони очиқдан очиқ камситишга қаратилган. Нотариф тўсиқларнинг барча турлари орасида энг кўп тарқалгани импорт квоталари, хар йили мамлакатга келтиришга рухсат берилган хорижий махсулот хажмини миқдор жихатидан чеклаб қўйишдир. Давлат мамлакатга махсулот келтиришга ижозат берувчи лицензияни чекланган миқдорда беради ва лицензияси, импортни таъкидлайди. Лицензияли импорт хажми ички бозордаги талабдан кам бўлса, квота фақат импорт хажмини камайтирибгина қолмайди. Шу билан бирга ички бозордаги нархлардан ошиб кетишига олиб боради. Шу жихатдан қараганда импорт квоталари тариф чеклашларига ўхшашдир. 5 Бир неча сабабларга кўра, давлат тариф чеклашларига нисбатан импорт квотасини афзал кўриши мумкин. Биринчидан, бундай сиёсат импортга харажатларнинг янада кўп

мухофазасининг юқори даражада, бўлишини талаб қилса хукумат айрим холларни хисобга олмаганда, тарифни мустақил ошира олмайди. Бунда қатъийроқ импорт квоталарини жорий этиш осонроқ бўлади. Дунёдаги кўп мамлакатларда давлат хокимияти квоталар мамлакат фирмаларига нисбатан хам бошқариш вазифасини амалга оширишни енгиллаштиради, деб хисобламоқда. Эркин рақобат шароитида импорт квотаси афзалроқдир, чунки бундай шароитда квотаси унга мос келадиган тариф билан баробар мавқеда туради. Аммо қуйидаги шартлардан биронтасига риоя қилинган тақдирда хам у хавфли бўлиб қолади: агар квота монополия хокимиятни ўзгартириб юборса; агар импорт лицензиялари самарали жойлаштиролмаса. Бу иккала холни чуқурроқ кўриб чиқиш мумкин. Агар импорт квотаси ички бозорда монополия вужудга келишига сабаб бўлса, импорт квот

Импорт лицензияларини тақсимлашнинг асосий усуллари қуйидагилар: 1. Рақобат асосидаги ким ошди савдоси; 2. Ошкора афзал кўриш тизими; 3. Лицензияларни «харажат усули» бўйича тақсимлаш. Шу учта усул орасида рақобат асосида ўтказиладиган ким ошди савдоси энг арзон ва адолатлиси бўлиб, учинчиси эса энг қиммати бўлиб хисобланади. 6 Экспортга моддий ёрдам бериш хам ташқи иқтисодий алоқаларни бошқаришнинг нотариф усуллари қаторига киради. Экспортга ёрдам тариқасида маблағ ажратиш халқаро шартномаларга зид бўлади. Жахондаги деярли барча мамлакатларни бирлаштириб турган ЖСТ квоталаридан бири экспортга моддий ёрдамни «инсофсиз рақобат» деб бахолайди ва махсулотни импорт қилувчи мамлакатларга протекцион «компенсация божи» олиш йўли билан жавоб чораларини кўришга рухсат беради. ЖСТ талабларини четлаб

ишлаб чиқариладиган товарлари ва хизмати хажмига қараб фирмаларга имтиёз бериш назарда тутилади. Халқаро савдони давлат томонидан тартибга солишда, жахон амалиётида кўп қўлланиладиган усуллардан бири тариф усулидир. Тариф усулининг асосини бож тарифи, яъни божхона чегараси орқали олиб ўтилаётган ташқи иқтисодий фаолият товар номенклатураси принциплари ва қоидаларига асосан бир тизимга солинган товарларга нисбатан қўлланиладиган бож ставкалари тўплами ташкил этади. Экспорт ва импорт жараёнларини тарифлар ёрдамида тартибга солиш ташқи иқтисодий фаолиятга давлат йўли билан таъсир ўтказишни энг мухим воситаларидан биридир, бу бож тўловларини жорий этиш йўли билан амалга оширилади. Бож тўлови чегарадан ўтиш чоғида мамлакатга сотиш учун олиб келинаётган хорижда ишлаб чиқарилган товар эгасидан да

Шу боис оралиқ махсулотнинг импорт қилиш тарифлари тўғрисидаги масалани хал қилиш чоғида протекция натижалари ожиз бўлишини кутиш мумкин. 1.3. Ташқи савдони ривожлантиришда божхона сиёсатини роли Ташқи савдони ривожлантиришда божхона сиёсатининг ахамияти беқиёсдир. Унинг ахамиятини очишдан олдин, Миллий иқтисодиётимиздаги ташқи савдо ва халқаро савдо сиёсатлари тўгрисида алохида тушунча бериб ўтиш лозим бўлади. Турли мамлакатлар жахон иқтисодиётида ва алохида товар бозорларида турли мавқеъга эгадирлар. Ўз манфаатларини химоя қилиш учун халқаро савдонинг хар бир иштирокчиси маълум харакатларни амалга оширишга интилади, яъни бу сохада маълум сиёсат юргизади. Халқаро савдо сохасида икки асосий сиёсат тури мавжуд: ташқи савдо сиёсати; халқаро савдо сиёсати. Ташқи савдо сиёсати. Ташқи иқтисодий

чун тўла хуқуқли аъзо ўрнини таъминлаш асосида халқаро мехнат тақсимотининг афзалликларидан мумкин қадар кўпроқ фойдаланиш имконини бермоқда. Жахон бозорлари учун очиқ бўлган иқтисодиётни шакллантириш, ушбу вазифан хал этишга қаратилган ташқи иқтисодий фаолиятни ривожлантириш Ўзбекистон давлати мустақиллигининг кафолатларидан бири ва унинг халқ хўжалигини барқарорлаштириш омилидир. Иқтисодий мустақилликни таъминлашнинг «фақат ўз кучларига таяниш» каби автаркияга хос назарияларга хеч бир алоқаси йўқ. Хозирги шароитда халқаро мехнат тақсимотидан мустақил яшаш мумкин эмас. Хозир хатто ката худудга, кўп миллионли алохидаги, турли туман ресурсларга эга бўлган мамлакатнинг хам бошқа давлатлар билан доимий ва кенг кўламдаги иқтисодий алоқаларсиз ривожлантиришнини тасаввур қилиш қийин. Миллий иқти

Жахон иқтисодиётига киришнинг афзаллиги шундаки, ташқаридан бўладиган рақобат таъсирида мамлакатнинг ўз кампанияларнинг унумдорлиги ошади. Истеъмолчилар ютадилар, чунки товарлар ва хизмтларнинг тури кўпаяди, ихтисослашувнинг чуқурлашиши ва халқаро рақобатнинг кучайши туфайли нархлар пасаяди. Амалиёт яна шуни хам кўрсатдики, очиқ турдаги иқтисодиёт ташқаридан бўладиган ноқулай ларзаларга (иқтисодий тангликлар ва бошқаларга) мослашишда катта имкониятларга эга ва у табиий ресурслардан самарасиз ва унумсиз фойдаланишига камроқ йўл қўяди. Бундан ташқари, иқтисдий маконнинг кенгайиши ички бозорнинг нисбатан торлиги муаммосини бартараф этади ва ортиқча, мамлакатда инвестициялар оқимини бошқа бошқа мамлакатлар ва минтақаларга йўналтириш имконини берадики, булар хамжадал ривожланаётган иқтисодиётла

кўпгина товарларни ўзимизда ишлаб чиқаришни камайтиришга, балки бутунлай тўхтатишга тўгри келган бўларди. Экспорт хам ишлаб чиқаришга катта таъсир кўрсатади. У сотиш имкониятларини кенгайтиради, махсулотни сериялаб чиқаришни кўпайтириш имконини беради ва унга мувофиқ равишда унинг таннархини арзонлаштиради, самарадорликни оширади. “Сўнгги йилларда экспорт таркибида рақобатдош тайёр маҳсулотлар улуши барқарор суръатлар билан ўсиб бораётгани яққол кўзга ташланмоқда. 2013-йилда умумий экспорт ҳажмининг 72 фоиздан ортиғи тайёр товарлар ҳиссасига тўғри келгани иқтисодиётимиз диверсификация қилинаётганининг яққол далолати, десам, хато бўлмайди.”. 7 Ташқи бозорга махсулот етказиб бериш ишлаб чиқариш тузилмасини қайта кўришга, халқаро мехнат тақсимотини хисобга олган холда унумли қилишга ундайди.

ривожлантириш, қандай товарларни ишлаб чиқариш дунё бўйича талаб билан таклифнинг нисбатини хисобга олган холда иқтисодий жихатдан фойдалироқ, нимани эса мамлакатдаги ишлаб чиқариш шароитлари бошқалардаги шундай шароитларга қараганда ноқулайроқ бўлгани учун импорт билан алмаштириш мақсадга мувофиқроқ эканлигини ўйлаб кўришга имконият тугриради. Ўзбекистон Республикасининг халқаро бозорга мустақил суръатда чиқиши олдидаги бошлангич иқтисодий салохияти жахон хўжалигига самарали қўшилишга умид қилиш имконини берди. Бу салохиятга қуйидагилар хос: - Ер, минерал хом ашё ва ўсимлик ресурсларининг катта захиралари, шунингдек, қайта ишлаш саноатининг хом ашё базаси сифатида қишлоқ хўжалигини ривожлантириш учун қулай ноёб тупроқ, иқлим шароитларининг мавжудлиги; - Республикани жахон хўжалиги алоқала

махсулотни қанча ишлаш даражасини чуқурлаштиришни, хаммадан кўпроқ валила талаб қиладиган импортни сиқиб чиқарадиган ишлаб чиқаришларни ривожлантиришни тутди. Бунинг натижасида иқтисодиётнинг стратегия жихатдан мухим ресурслар билан ўзини-ўзи таъминлаши ортиб, иш билан бандлик барқарорлиги, валюта тежашни ва ундан самаралироқ фойдаланиладиган бўлди. Тузилмавий силжишларни амалга ошириш турган гапки, кўп миқдорда капитал маблаг қўйишни ва стрегия жихатидан мухим ресурсларни ишаб чиқаришни назоратни сақлаб қолишни талаб қилди. Агар нефть, олтин, бугдой каби ресурсларни ишлаб чиқариш бир неча баробар кўпайтириш масласи эркин бозор ва хусусий капитал кучлари билангина хал қилинса эди, бунга ўн йиллар кетарди. Мустақил Ўзбекистон бунча бўш вақт йўқлиги сабабли давлат бошқарувининг, шу жумладан

- Давлат эхтиёжлари учун керакли товарларни экспорт ва импорт қилиш устидан назоратни кучайтириш; - Давлат учун стратегик мухим бўлмаган товарларни экспорт қилишни осонлаштириш; - Стратегик мухим товарларни экспорт қилишдан келадиган валюта тушумини назорат қилишни кучайтириш; - Чет эл инвестицияларини жалб этиш ва эскпорт фаолиятини ривожлантиришдан иборат сиёсатни бутун чоралар билан рагбатлантириш. Ташқи иқтисодий алоқалар мажмуасинининг миллий иқтисодиётга таъсир кўрсатиш муайян миқдор ва сифат кўрсаткичларида бахоланиши мумкин. Шу тариқа аниқланадиган самарани бевосита самарадан фарқли ўлароқ, бевосита самара деб хисоблаш керак. Билосита самара ана шу алоқаларнинг фан-техника тарақиётини жадаллаштиришга, янги ишлаб чиқаришларни ташкил этиш мддатларни қисқартиришга ва янги махсулот чиқ

Н эк экспорт нархлари индекси, Н ин импорт нархлар индекси. Экспорт нархлари индекси қуйидаги формула бўйича хисобланади: Н эк қ ЭК 1 х Н эк бунда ЭК хар бир товар ( i ) нинг базис йилдаги жами экспорт қийматидаги улуши, Н эк эса шу товар жорий нархининг базис йилдаги бахосига нисбатидир. Импорт нархлар индекси хам шундай хисобланади: Н им қ ИМ 1 х Н им бунда ИМ 1 хар бир товар ( i ) нинг базис йилдаги жами импорт қийматидаги улуши, Н им эса шу товар жорий нархининг базис йилдаги хажмига нисбатидир. Экспорт ва импорт нархларининг бундай индекслар хукумат органлари томонидан мунтазам хисоблаб борилади ва масалан халқаро валюта фонди томонидан International Finansial Statistics ойномасида эълон қилиб борилади. Божхона сиёсати тамойили уч унсурга асосланади. 1. Иқтисодиётдаги ахволни тахлил қ

Айрим мақсадларга бир вақтнинг ўзида турлича тавсифлар берилиши мумкин. Бундай холда замонавий вазиятдан келиб чиққан холда уларнинг асосийларни кўрсатиш лозим. Мақсадлар шунингдек уларни халқ хўжалигида ижрога таъсир кўрсатиши кўламлари ва харажатларнинг миқдор параметрлари, институтционал, молиявий ва кадрлар таъминоти, имкониятлари бўйича хам фарқланади. Сўнгра мақсадлар ўртасидаги ўзаро муносабатлар аниқланади, улар уйгун, бартараф ёки низом бўлиши мумкин. Тахлил яхлит тизимини мақсадлар иерархиясини барпо этиш, уларни даражалари бўйича вақтинча тақсимлаш ва тизим ичида мақсадларнинг харакат қилиш истиқболларини шакллантириш билан якунланади. 3. Божхона органлари орқали тартибга солиш воситалари қўлланишни тахлил қилиш. Божхона сиёсати концепциясини ишлаб чиқишда айрим тартибга солувчи

1. қ исман чеклашлар сиёсати-ички бозорга товарларнинг муайян турлари, масалан, мамлакат мафкураси ва ахолининг турмуш тарзига зид бўлган кино, видео махсулотлари, босма наширлар кириб келишига йўл қўймаслик мақсадида ўтказилади. 2. Протекционизм сиёсати - ички бозорни хорижий рақобатдан химоя қилиш демакдир. Одатда у экспорт ишлаб чиқаришнинг у ёки бу даражада импортнинг ўрнини босишини рагбатлантириш ьилан бирга олиб борилади. 3. Эркин савдо сиёсати - ташқи савдо чеклашларини энг оз даражагача камайтириш. Одатда у жахон бозорида етакчи мавқега эга бўлган, ўз товарларини рақобатга бардошлигидан хавотирда бўлмаган мамлакатлар томонидан ўтказилади. 4. Тақчил бозорни тўлдириш сиёсати - тескари протекционизм. Хаммага жой топиладиган миллий бозор нихоятда тақчил бўлган тақдирдагина самарали бў

Ўзбекистон Республикаси божхона сиёсати принциплари қуйидагилардан иборат: 1) Халқаро хуқуқ нормаларининг ички давлат нормалариан устунлигини тан олиш принципи; 2) Ўзбекистон Республикасида амалга оширилаётган божхона сиёсати ягоналиги принципи; 3) Икки томонлама ва кўп томонлама алоқалар ўрнатилиши ва ривожланиши принципи; 4) Ўз миллий давлат манфаатларини юқорилиги шароитида ўзаро манфаатлар ва савдо енгилликларини хар томонлама хисобга олиш принципи; 5) Камситмаслик принципи; 6) Бир томонлама харакатларнинг қабул қилинмаслиги; 7) Демократизм принципи. I-боб бўйича қисқача хулоса . Давлатнинг ТИФни тартибга солиш билан чамбарчас боғлиқ бўлган таркибий сиёсатнинг мақсадлари, истиқболлари ва асосий йўналишларини аниқлаш ва амалга оширишда қатнашувини кучайтириш ўринли бўлади. ТИС макроиқти

бирликларида ифодаланган энг юқори меъёрни, бевосита импортни чеклашга йўналтирилмаган, лекин шундай бўлсада, уларнинг харакати ташқи савдони чеклайдиган маъмурий расмиятчиликларни белгилашни англатади. Буларга божхона расмиятчиликлари, санитария ва ветеринария меъёрлари, техник стандарт ва меъёрлар ва хоказолар киради. Импорт сиёсати ўз харакатларида импортнинг мамлакат иқтисодиётидаги роли қуйидаги икки омилга боғлиқлигини хисобга олади: биринчидан, импорт – давлат божхона даромадларининг анъанавий манбаи; иккинчидан, импорт – монополияга қарши дастак ва мамлакат товар ишлаб чиқаришининг рақобат хосил қиладиган унсуридир. Халқаро савдони давлат томонидан тартибга солишда, жахон амалиётида кўп қўлланиладиган усуллардан бири тариф усулидир. Тариф усулининг асосини бож тарифи, яъни божхона

II -Боб. Бутун жа ҳ он савдо ташкилоти халқаро савдони тизимини ривожлантириш институти сифатида 2.1. Бутун жа ҳ он савдо ташкилотини вужудга келиш зарурияти ва тарихи 36

Савдо ва тарифлар бўйича бош келишув (ГАТТ) Бутун жахон савдо ташкилотидан олдин амалиётда қўлланиб келган асосий хужжат бўлиб жахон савдосинингн барча жихатларини тартибга солувчи энг мухим тузилма бўлган. Президентимиз айтганларидек: «Бутунжахон савдо ташкилоти жахон савдосининг хозирги тизимини бошқаришда марказий ўринни эгаллаб турибди». Савдо ва тарифлар бўйича бош келишув (ГАТТ) 1948 йил 1 январдан бошлаб фаолият кўрсата бориб давлатлараро товар айланмаси хажмини кенгайтириш мақсадида халқаро савдонинг барқарор фойдаларини қарор топтириш учун энг асосий қоидаси, дискриминация қилмаслик тамойилидир. Бу тамойил энг кўп қулайлик бериш шаклида бўлиб ташқи савдо иштирокчиларининг хаммасини тенглигини таъминлаш ва уларни дискриминация қилмаслик тўгрисидаги тезисдир. Энг кўп қулайликбериш и

оладилар. Барча қарорлар фақатгина савдо масаласига қаратилган ўзаро музокаралар доирасида қабул қилинади. Бутунжахон савдо ташкилоти (ВТО) ўз фаолиятини кўп томонлама давра учрашувларини ташкил этш орқали ўтказади. Хар бир давра учрашуви савдони ривожлантиришга қаратилган маълум бир глобал масалани ечишга қаратилган бўлади. Бутунжахон савдо ташкилоти ташкил этилгандан бери ўтган давр ичида шундай давра учрашувларидан 8 таси ўтказилди. Мисол учун биринчи давра учрашуви 1947 йили Женева шахрида ташкил этилиб, бу учрашувда бож тарифларини пасайтириш масаласи хал қилинди. Иккинчи учрашув ана шу масалани хал қилишни давом эттиришга қаратилган бўлиб, Франциянинг Аннесия шахрида 1949 йил бўли ўтди. Бож тарифларини пасайтириш масаласи шу ташкилотга аъзо бўлган мамлакатларни ташқи савдоси учун дол

бутунжахон савдо ташкилотига аъзо бўлишнинг турли босқичларида турибди. Ўзбекистон Республикаси хам 1994 йилнинг июл ойида Бутунжахон савдо ташкилотига қушилиш истагини билдириб, унинг Женевадаги котбиятига ёзма мурожаат этди ва шу йилдан бошлаб Ўзбекистон Республикаси ш ташкилотда кузатувчи мақомидан фойдаланиб келмоқда. Ва нихоят 1998 йилнинг сентябр ойида Ўзбекистон Республикаси Бутунжахон савдо ташкилотига ўзининг савдо режими тўгрисидаги меморандумини топширди. Хозирги кунда бу меморандум ушбу ташкилотга аъзо бўлган мамлакатлар билан, хусусан Буюк Британия, А Қ Ш томонидан ўрганилиб чиқиляпти. 2.2. Бутун Жахон Савдо Ташкилотининг асосий тамойиллари ва уларни божхона тизимидаги иқтисодий мохияти тахлили Жахон Савдо Ташкилотининг Битимлари хаётий фаолиятнинг кўпгина сохаларини қамраб ол

товарлари, хизматлари ва фуқаролари ўртасида бирон бир камситишга йўл қўймаслиги кера (уларга миллий режим тақдим этилади). Савдо тизими мумкин қадар эркинроқ бўлиши лозим. Бунда ўзаро савдо алоқаларига киришаётган мамлакатлар ўзларининг савдо бўйича чеклашларга доир турли тўсиқларни муззокаралар ва турли келишувлар ёрдамида камайтириш орқали эришадилар. Савдо тизими олдиндан кўра билиш учун қулай бўлиши лозим. Савдога киришиш ниятида бўлган чет эл компаниялари, сармоядорлари ва хукуматлари турли савдо тўсиқлари, жумладан, тарифлар, тарифсиз тўсиқлар ва бошқа чоралар ўз-ўзидан ортмаслигига, шунингдек, тариф ставкалари ва бозорларнинг очиқ бўлишини таъминлаш бўйича вазифалар Жахон Савдо Ташкилоти доирасида янада мажбурий характер касб қилишига ишонч хосил қилишлари керак. Савдо тизими юқори

моддаси талабларига зид келади. Бу ЖСТ валюталар айирбошлаш сохасидаги, импорт шартномаларини рўйхатга олиш талабларидаги, шартномаларнинг мажбурий экспертизасидаги, хусусий банклар хисоб рақамидаги пул маблагларидан фойдаланишдаги чеклар каби нотариф тўсиқларни бекор қилиш ва бундай тўсиқларни осон хисобланадиган ва очиқ тариф божлари ставкалари билан алмаштириш (булар кейинчалик келишувлар асосида камайтириб борилиши мумкин) каби масалаларни ечиш зарурлигини англатади. Шундай қилиб Ўзбекистондаги мазкур сохадаги мавжуд тизим ўрнига мамлакатнинг иқтисодий манфаатлари нуқтаи- назаридан самаралироқ бўлган тизимни жорий қилиш талаб этилади. Бундай тизим керакчиз товарлар импортига юқори тарифлар ўрнатишни, фойда товарлар учун эса импорт ставкаларини камайтиршни, божхона божлари ставкаларинин

экспортига божлар ва солиқлардан ташқари хеч қандай тақиқ ва чекловлар бўлмаслиги керак. Чеклов истиснолари унча катта бўлмаган сонда аниқ махсулотлар турлари учунгина белгиланиши мумкин. Бундай келиб чиқан холда, Ўзбекистон Республикаси хозирги кунда экспортни лицензиялаштириш ва экспорт шартномаларининг бир қисмини рўйхатга олишдаги мавжуд кўпгина талаблар хамда экспортга нисбатан тақиқларни аниқ жадваллар асосида бартараф этиш мажбуриятини олишига тўгри келади. 8 Махсус божлар. Республиканинг амалдаги Божхона қонунчилиги товарлар махаллий ишлаб чиқарувчиларига зиён етказадиган хажмда импорт қилинса ёки бошқа давлатларнинг дискриминацион харакатларига жавобан махсус мўлжалланган божлар ўрнатиш ва қўллашни назарда тутади. Бироқ, 1947 йилдаги ГАТТ Битимининг 19-моддаси ва химоя чоралари тў

давлатларига уларнинг аъзолиги учун мажбурий бўлган шартлардан бири сифатида давлат харажатлари тўгрисидаги келишувга қўшилишини талаб қиладилар. Хозирги кунда бизнинг давлатда «Давлат харидларитўгрисида»ги қонун лойихаси ишлаб чиқилмоқда ва бу лойиха ЖСТ нинг давлат харидлари тўгрисидаги Битими шартларига мос келиши кўзда тутилган. Экспорт супсидиялари. ГАТТ Битимнинг 16- моддаси барча ЖСТ аъзо мамлакатларга илк махсулот турларининг барчасига нисбатан экспорт субсидияларини бекор қилиш мажбуриятларини юклайди “Илк махсулот “. Деганда қишлоқ хўжалиги, ўрмон ёки балиқчилик сохасидаги хар қандай махсулот тури ёхут ул табиий ва асил холатида бўлган хар қандай фойдали қазидма турлари, шунингдек маркетинга, яъни мавжуд тижорат хажимларида жахон савдосига чиқариш учун қайта ишланган махсулотларн

ўз самарасини кун сайин бермоқда. Лекин такидлаб ўтиш жойизки, бу рагбатлантиришлар савдога талуқли сармоявий чоралар тўгрисидаги ЖСТ Битимининг қоидаларига зид келади. Мазкур Битим экспорт кўрсаткичлари ёки ички бозорни ьойитишга боглиқ сармоявий рагбатларни тақиқлайди. Бундан ташқари, экспотр фаолияти кўрсаткичларига боглиқ бўлган солиқ имтиёзлари тақиқланган экспорт субсидиялари сифатида қурилиши мумкин. ЖСТ га кириш бўйича мухокамалар жараёни анча узоқ характердаги жараён эканлигини ва ЖСТ аъзо давлатларининг талабларини аста секин қабул қилиши билан боглиқ бўлишини инобатга олган холда, Ўзбекистон босқичма-босқич, ўзи танлаган йўлга асосан ўзининг норматив базасини ЖСТ аъзо давлатларнинг асосий қарашлари ва бу ташкилотнинг шартномаларига мувофиқ қайта ишлаб чиқиши лозим. ЖСТ га киришг

молиявий позициясини химоя қилиш ва тўлов балансини химоя қилишдан иборат бўлиши лозим. Шундай қилиб ЖСТ аъзоси импортнинг миқдори ёки нархини чеклаши мумкин, лекин бу чеклашлар турли хавфларни келтириб чиқариш даражасидан ошмаслиги ёки бу резервлар жуда кам бўлса уларни кўникарли даражага етказиб олгунча давом эттирилиши мумкин. Асосий этиборни резервларга таъсир қиладиган ёки резервдаги эхтиёжларга таъсир қиладиган махсулот омилларга қаратиш лозим ва талаблар қондирилгандан сўнг чеклашлар хам ўз навбатида камайтирилиши лозим. ЖСТ аъзолари фикрича, дастлаб самарали хисоблангшан барча корректив чораларини кейинчалик ноадекват чоралар сифатида бахолаш тўгри эмас, лекин аъзо давлатлар ўз тўлов балансларининг мувозанатини узоқ вақт мобайнида барқарор ушлаб туриши ёки тиклаши зарурлигига ва их

мувофиқ ЖСТ аъзолари асоссиз равишда хар қандай номенклатураси импортнини чеклаши мумкин эмас. Чекловлар энг куп ахамиятга эга бўлган импорт таварларига афзалликлвр берилгандагина тадбиқ этилиши мумкин. Шундай қилиб, ЖСТга киришга тайёргарлик кўриш Ўзбекистонга Республиканинг тўлов балансини мустахкамлашга имконият яратиб беради. Лекин тўлов балансини мустахкамлаш бўйича қилинадиган ишларнинг энг асосийси иқтисоднинг реал сохаларини, олтин-валюта резервларининг ўртача даражасини сақлаб қолишини таъминлаш учун экспортга йўналтирилган ишлаб чиқаришни ривожлантириш ва садо балансининг ижобий сальдосини ушлаб туриш керак бўлади. 2.3. БЖСТ фаолиятининг хуқуқий асослари Бутун Жахон Савдо Ташкилоти давлатлар ўртасида бўладиган савдо қоидалари билан шугулланувчи ягона халқаро ташкилот бўлиб хисобл

3. Интелектуал мулкка эгалик аспектлари савдоси бўйича келишув; 4. Тортишувларни тартибга солиш бўйича келишув; 5. кишлоқ хўжалиги бўйича келишув; 6. Санитар ва фитосанитар чораларни қўллаш бўйича келишув; 7. Текстил ва кийим-кечак бўйича келишув; 8. Савдо билан боглиқ бўлган инвестиция чоралари бўйича келишув; 9. Божхона бахолаши бўйича келишув; 10. Демпинга қарши бўйича келишув; 11. Юклаш олди инспекцияси бўйича келишув; 12. Келиб чиқиш қоидалари бўйича келишув; 13. Импортни лицензиялаш тамойиллари бўйича келишув; 14. Субсидиялар ва компенсацион божлар бўйича келишув; 15. Химоя чоралари бўйича келишув; 16. Давлат харидлари бўйича келишув; 17. Фуқаро авиацияси савдоси бўйича келишув. ЖСТ ўзининг фаолиятини 1995 йил 1 январ куни бошлаган, аммо унинг савдо системаси ундан ярим асрга каттади

ГАТТ: «вақтинчалик» статуси -қариб ярим асрга 1948 йилдан 1994 йилгача савдо ва тариф бўйича Бош битим (ГАТТ) халқаро савдонинг катта хажмини тартибга солиш қоидаларини таъминлади ва халқаро тижоратни энг юқорига кўтарилган пайтларида амал қилди. Бу 47 йил давомида яхши ташкиллаштирилган битим бўлиб, лекин вақтинсалик битим бўлиб қолди. Халқаро иқтисодий хамкорликни тартибга солувчи учинчи институтни яратилишидан дастлабки мақсад, «Бреттон Вуд», бугунги Жахон банки ва халқаро валюта фонди сифатида маълум бўлган институтларига қўшилишдир. 50 давлатнинг якуний режаси бўлиб, Халқаро Савдо Ташкилотини (ХСТ) БМТ нинг махсус агентстваси сифатида тузиш назарда тутилган эди. ХСТнинг Устав лойихаси жуда нафсонияти (амбициозний) эди. У жахон савдо масалаларидан ташқари, иш кучини жалб қилиш қоидалар

Халқаро Савдо Ташкилотининг Устави бўйича 1948 йилнинг март ойида Гаванада бўлиб ўтган савдо ва ишга ёллаш бўйича БМТнинг конференциясида охирги келишувларга келинган эди, унинг миллий қонун чиқарувчи органларда ратификацияси имкониятсиз бўлди. Жуда жиддий мухолифат бўлиб АкШ конгресси турди. Бундан ташқари АкШ хукумати қарама-қарши кучлардан бири бўлиб чиқди. 1950 йилда АкШ хукумати Гавана Уставини Конгрессда ратификация қилмаслиги маълум қилди, бу эса ХСТни пайдо бўлмаслиги сабаби бўлди. ГАТТ вақтинчалик статусга эга бўлсангина хам, халқаро савдони 1948 йилдан то ЖСТнинг 1995 йилда тузилишигача тартибга солувчи ягона кўптомонлама битим эди. Қ арийиб ярим асрча ГАТТнинг асосий юридик тексти 1948 йилда қандай бўлса, шундай холича сақланиб қолган эди. Фақатгина «плюрилатерал» битимлар ва та

лойиқ бўлиб, тариф қанча юқори бўлса, шунча унинг пропорционал камайиши юқори бўлган – «гармонизация (монандлик)» эелементини ўзида мужассам этади. Токио раунди, бошқа масалалрга нисбатан, ўзгарувчан омадли бўлди. У қишлоқ хўжалигида савдони кузда тутувчи ва химоя чоралари (дархол импорт чоралари) тўгрисида янги битимни тартибга солувчи фундаментал муаммоларни тўгри ечолмайдиган бўлиб қолди. Тариф бўлмаган тўсиқ (не тарифний барьер) битим қисмлари бўлиб музокаралар натижаси бўлди. Кўпгина холларда бу битим ва келишувларни ГАТТ аъзолароининг озчилик қисми (асосан саноатлашганлар) имзоладилар. Битим ва келишувларни ГАТТ нинг барча аъзолари томонидан қабул қилинмаганлиги, уларни норасмий «кодекслар» деб аташишига олиб келди. Улар кўптомонлама эмасди ва фақат бошланиши эди. Уругвай раундида би

натижаларга эришди. Фақат бир йил давомида, иштирокчилар импорт тўловларини камайтириш бўйича пакет тўгрисида, асосан ривожланаётган давлатлар томонидан тропик махсулотлар экспортлашни келишиб олдилар. Иштирокчилар баъзи чоралар бўйича жойларга чиқиб низоларни хал қилиш қоидаларини қайта кўриб чиқдилар. Улар ГАТТнинг барча аъзоларидан бутун дунёда савдо рижими транспарентли (очиқ) бўлишлиги учун, савдо сиёсатлари тўгрисида муназам даклад қилиб урушга чорладилар. Бу раунд бошқа раундларга нуқта қўйиш раунди бўладими? Жиневада бўлиб ўтган ГАТТ аъзоларининг 1982 йил ноябрь ойидаги министрлар учрашувида Уругвай раундининг уруглари очилди. Министрлар янги катта музокараларини бошламоқчи бўлсаларда, конференция қишлоқ хўжалиги масалаларида тўхтаб қолди ва муваффақиятсиз деб тан олинди. Министрла

қаратилган амал қилиш режаси бўйича келишиб олдилар. У дунёнинг энг камбагал давлатларига ёрдам кўрсатиш бўйича махсустиришни талаб қилади, бу эса кўптомонлама системада қатнашиш имкониятини ошириш учун ёрдамни кўзда тутади. Ривожланаётган давлатлар тарифларни тўла йўқотиш бўйича имкониятларни ўзида мужассам этиб, ўзларининг бозоларига кам ривожланган давлатлардан импортни кириб келишини яхшилаш учун ўрганишни ваъда қилишди. II -боб бўйича қисқача хулоса. Ўзбекистонни дунё иқтисодий хамжамиятига қўшилиш жараёнини тезлашиб бориши билан давлатнинг ташқи иқтисодий сиёсат юргизишдаги асосий хуқуқий меъёрлари хам ривожланиб бормоқда. Очиқ бозор иқтисодиёти шароитида маълум туркум махсулотларни ишлаб чиқаришдаги давлатнинг сиёсий устунлиги ташқи иқтисодий сиёсатнинг асосини ташкил қилади. Очиқ и

Шундай қилиб, ЖСТга киришга тайёргарлик кўриш Ўзбекистонга Республиканинг тўлов балансини мустахкамлашга имконият яратиб беради. Лекин тўлов балансини мустахкамлаш бўйича қилинадиган ишларнинг энг асосийси иқтисоднинг реал сохаларини, олтин-валюта резервларининг ўртача даражасини сақлаб қолишини таъминлаш учун экспортга йўналтирилган ишлаб чиқаришни ривожлантириш ва садо балансининг ижобий сальдосини ушлаб туриш керак бўлади. 3-боб. Ўзбекистон Республикасини жахон эркин савдо тизимига интеграллашуви шароитида божхона фаолиятини р ивожлантириш 3.1. Ўзбекистон Республикасини халқаро савдо фаолиятини ривожлантиришда Бутун жахон савдо ташкилотига аъзо бўлишни ахамияти 53

Цивилизациянинг ривожлантириш алохида олинган давлатларни халқаро хўжалик алоқаларига мунтазам равишда жалб этишга олиб келади, бу эса ягона жахониқтисодиётини барпо этишга имкон яратади. Дунёдаги барча мамлакатлар умумий иқтисодий қонунларга кўра ривожланади, бу қонунлар халқаро иқтисодий характерининг устувор бўлишини шартлайди. Бинобарин, ташқи алоқалар-бир аниқ мамлакатнинг бошқа мамлакатлар билан халқаро мехнат тақсимоти, фан ва ишлаб чиқаришни ихтисослаштириш хамда бошқа омилларга асосланган ишлаб чиқариш, савдо, сиёсий ва бошқа хил муносабатларидир. Ташқи иқтисодий фаолиятни тартибга солишда давлат нститутларидан бири Давлат божхона қўмитаси актив иштирок этади. Божхона хизмат ўз ваколатлари доирасида: - ягона бож сиёсатини ўтказилишини таъминлаш; - божхона хақидаги қонун хужжатлари

Ташқи иқтисодий фаолиятни эркинлаштириш Ўзбекистоннинг Бутунжахон Савдо Ташкилоти (БСТ)га аъзо бўлишидаги мухим йўналишдир. 11 Бугунги кунда ушбу масаланинг долзарб ахамиятга эга бўлиши, биринчидан, мамлакатимизнинг жахон иқтисодиётига интеграциялашувини жадаллаштириш ва жахон хамжамиятидаги тенг хуқуқли давлат сифатида эътироф этилиши билан боглиқ бўлса, иккинчидан, жахондаги барча молиявий институт хамда молиявий ташкилотларга аъзо бўлиш орқали иқтисодий-ижтимоий ривожланишда юқори самарага эришиш, пировард натижада мамлакат ахоличининг турмуш даражасини оширишга қаратилганлигидадир. Ушбу жараённинг мухимлиги, нафақат Ўзбекистоннинг, балки барча собиқ Иттифоқ давлатлари вакилларининг БСТга аъзо бўлишга интишида кўринади. Бугунги кунга келиб, Мустақил Давлатлар Хамдўстлиги давлатларидан,

фирмалар ўртасида рақобатнинг ортиши, импорт махсулотлари экспансиясининг кучайиши ва бошқа муаммолардир. БСТга аъзо бўлишда, ушбу жараённи иқтисодиёти очиқ мамлакатлар нисбатан «огриқсиз» ўтказадилар. Ўзбекистон учун эса, ушбу жараённинг қандай кечиши бевосита ташқи савдодаги холат билан изохланади. Мамлакат ташқи савдосида кечаётган жараёнлар ва таркибий ўзгаришларни тадқиқ қилиш, юқоридаги масалага аниқлик киритишга имкон яратишини назарда тутиб, ушбу мақола доирасида уни тахлил этишни лозим деб топдик. 4 -расм. Мамлакатимизда 2013 йилда экспорт қилинган товар ва хизматларнинг таркиби 12 12 Ўзбекистон Республикаси Президенти И.А.Каримовнинг 2013 йилнинг асосий якунлари ва 2014 йилда Ўзбекистонни ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг устувор йўналишларига бағишланган Ўзбекистон Республика

Юртимизда яратилган қулай имтиёз ва преференциялар тизими туфайли ташқи савдо фаолиятидаги ижобий салдо 1 миллиард 300 миллион долларни ташкил этди. Юқоридаги диаграммадан қўриниб турибдики, давлатимиз томонидан ҳар томонлама ўйланган ҳамда узоқни кўзлаб олиб борилаётган сиёсат туфайли иқтисодиётимиз йилдан-йилга ривожланмоқда.Пахта толасининг ўзимизнинг тўқимачилик саноатимизда қайта ишланиб, чет давлатларга турли хил тайёр маҳсулотлар сифатида экспорт қилиниш ҳажмининг ортиб бораётгани бунинг яққол далилидир. 2013 йилда пахта толасининг экспорти умумий экспорт ҳажмининг 9 фоизини ташкил этган. Бу эса қўшимча янги иш ўринларини яратиш ҳамда аҳоли даромадлари ва фаровонлигини ошириш имконини берадиган омиллар ифодаси сифатида аҳамиятлидир. 13 Турли фаолият соҳалари бўйича янги корхоналарни

инвеститсиялардир ”. 15 Мамлакатимиз ҳукумати томонидан ташқи савдо фаолиятини янада эркинлаштириш, уни халқаро андозалар асосида такомиллаштириш бўйича олиб борилаётган чора-тадбирлар натижасида республикамиз ташқи савдосини жуғрофияси ва таркиби ўзгарди. 2013 йилда республикамиз ташқи савдо айланмаси 2012 йилга нисбатан 9,4 фоизга, шу жумладан, экспорт ҳажми 10,9 фоизга ва импорт ҳажми 7,7 фоизга ўсди. Бунда ташқи савдо айланмасининг ижобий сальдоси 1,3 млрд. долларни ташкил этди. Умумий экспорт таркибида хомашё бўлмаган тайёр товарларнинг улуши 72 фоиздан зиёдни ташкил этди 16 . ( 1 -диаграмма). 1990 2000 2010 2012 201305101520253035 Ташқи савдо айланмаси Экспорт Импорт Сальдо 1 -диаграмма. Ўзбекистоннинг ташқи савдо кўрсаткичлари динамикаси, миллиард доллар 17 15 И.Каримов. 2014 йил юқ

Ўзбекистон Республикасини савдо айланмасини таркиби ҳам ўзгарди. Эндиликда экспорт таркибида хом ашё товарларига нисбатан тайёр маҳсулотлар ҳажми орта бораяпти. Импорт таркибида эса машина ва асбоб- ускуналарни ҳажми ортиб бораяпти. Бунга сабаб, республикамизда замонавий технологияларга асосланган кушма корхоналарни очилиши, хом ашёнинг кўп қисмини ўзимизда қайта ишлашга ўтилиши, маҳаллий корхоналар томонидан ишлаб чиқарилаётган товарларни рақобатбардошлик даражасини ошишидир. Ташқи савдо айланмаси мамлакат экспорти ва импорти кўрсаткичлари йигиндисидан иборат. Ўзбекистон Республикасида салбий савдо балансининг кузатилмаётгани, давлат, мамлакат ташқи қарзларининг кўпайишига йўл қўймаётганлигидадир. Яъни, ташқи савдо давлат институтлари томонидан тартибга солиниб турибди. 1-жадвалда келтири

Қора ва рангли металлар 4,6 6,6 7,4 8,0 Машина ва ускуналар 1,7 3,4 6,7 7,0 Хизматлар 1,3 13,7 11,8 17,6 Бошқалар 9,4 30,2 27,8 7,9 Жадвалдан кўринадики, 1990-2012 йиллар давомида экспорт таркибида пахта толасининг улуши 59,7 фоиздан 9,6 фоизга, яъни 6 баробардан кўп қисқарди. Натижада экспортнинг хомашёга боғланиб қолиш муаммоси тўла барҳам топди. Аксинча, хизматлар экспортининг улуши 13,5 марта, машина ва ускуналар – 4,1 марта, кимёвий маҳсулотлар ва улардан тайёрланган буюмлар – 2,5 марта, ёқилғи ва нефть маҳсулотлари – 2,2 марта, озиқ-овқат маҳсулотлари экспортининг улуши 1,7 марта ўсгани экспорт қилинаётган маҳсулотлар таркибида хомашё бўлмаган тайёр товарлар улушининг ошишига ҳамда экспорт қилинаётган маҳсулотлар таркиби ва сифати яхшиланишига замин яратди. Шу тариқа Ўзбекистон Респу

нисбатан (фоиздa) нисбатан (фоиздa) Жами: 12026,5 109 100 озиқ-овқат маҳсулотлари 1187,5 119,4 9,9 кимёвий маҳсулотлар ва улардан тайёрланган буюмлар 1738,1 122,2 14,4 ёқилғи ва нефть маҳсулотлари 875 90,2 7,3 қора ва рангли металлар 937,9 108,7 7,8 машина ва ускуналар 5461,3 109,3 45,4 хизматлар 730,3 130,1 6,1 бошқалар 1096,4 88,9 9,1 Импорт таркибида хизматлар (130,1 фоиз), кимёвий маҳсулотлар ва улардан тайёрланган буюмлар (122,2 фоиз), озиқ-овқат маҳсулотлари (119,4 фоиз) сезиларли даражада ошди. Аксинча, ёқилғи ва нефть маҳсулотлари импорти ўтган йилга нисбатан камроқ (90,2 фоиз) бўлди. Агар мамлакатимиз импорти таркибининг йиллар давомидаги динамикасини кузатадиган бўлсак, унда ҳам маълум сифат ўзгаришлари юз берганини кўриш мумкин (5-жадвал). Таъкидлаш лозимки, импорт таркибида маш

Машина ва ускуналар 12,1 35,4 41,3 45,4 Кимёвий маҳсулотлар ва улардан тайёрланган буюмлар 9,7 13,6 13,3 14,4 Ёқилғи ва нефть маҳсулотлари 3,1 3,8 8,1 7,3 Қора ва рангли металлар 10,2 8,6 8,1 7,8 Озиқ-овқат маҳсулотлари 48,9 12,3 12,4 9,9 Хизматлар 1,5 8,5 5,3 6,1 Бошқалар 14,5 17,8 11,5 9,1 Мазкур ҳолат мамлакатимизда иқтисодиётни модернизация қилиш ва техник жиҳатдан қайта қуроллантириш жараёнларини амалга оширишда замонавий ва юқори технологияларга асосланган машина ва ишлаб чиқариш ускуналарига бўлган эҳтиёж биланизоҳланади. Озиқ-овқат маҳсулотлари импортининг улуши 1990 йилда 48,9 фоизни ташкил этган бўлса, 2012 йилга келиб 9,9 фоизга, яъни деярли 5 баробар қисқарди. Бу эса мамлакатимизда озиқ-овқат маҳсулотлари ишлаб чиқариш асосларининг тобора ривожланиб ва мустаҳкамланиб бораётгани

- миллий иқтисодиёт учун ахамиятли бўлган муайян тармоқларни қўллаб-қувватлаш ва уларнинг рақобатбардошлигини ошириш; - ички бозорда хорижий ва миллий корхоналарнинг тенглигини таъминлаш хамда рақобат мухитини шакллантириш; - ташқи бозорда фаолият юрита оладиган мутахасст кадралр тайёрлаш, жахон бозорининг турли жабхаларида уларнинг малакаларини ошириш; - миллий валюта айрбошлаш курсини хориж валютасига нисбатан прасайтириш, махсулотлар экспортини рагбатлантириш каби бир қатор чора- тадбирларни амалга оширишни тақозо этади. 3.2. Ташқи иқтисодий фаолиятни тартибга солишда нотариф усулларидан тариф усулларига ўтиш Ўзбекистон Репсубликасининг ташқи алоқалар тартибга солиш икки томонлама хукумат келишувлари хамда қонун хужжатлари асосида амалга оширилади. Ўзбекистон Республикасида ташқи иқтисо

сақлаганлик учун божхона йигими; товарларни божхона кузатувига олганлик учун божхона йигими; хабардор қилинганлик ва маслахатлар учун хақ; дастлабкиқарорни қабул қилганлик учун хақ; божхона аукционларида иштирок этганлик учун хақ. Ўзбекистон Республикаси бож тарифи Ўзбекистон Республикаси божхона чегарасидан олиб ўтиладиган, Ташқи иқтисодий фаолиятнинг товар номенклатураси (ТИФ ТН)га мувофиқ холда бир тизимга солинган товарларга нисбатан қўлланиладиган бож (бож тарифи) ставкаларининг тўпламидир. Ташқи иқтисодий фаолият товар номенклатураси (ТИФ ТН) Ўзбекистон Республикаси Хукумати томонидан халқаро амалиётда қабул қилинган товарлар таснифи тизимларининг халқаро амалиётидан келиб чиқиб белгиланади. Ўзбекистон Республикасида божхона бахосини хисоблаб чиқариш усуллари ва бож тарифини расмийла

қилиши мумкин. Бир қатор мамлакатларда тариф квоталари хам мавжуд, бунда импорт қилинувчи товарларга улар қиймати ёки миқдори доирасида оддий хажмдаги бож солинади, белгиланган чекловлар ошиб кетганида товарларга нисбатан божларнинг оширилган ставкалари қўлланилади. Ўзбекистоннинг жахон иқтисодиётига энг таъсирчан ва самарали стратегияси деб иқтисодиётни таркибий қайта кўришни уни экспортнинг фаол ўсишига йўллаш билан бирикишини тан олиш керак бўлади. Ўзбекистон учун бу хол алохида ахамият касб этади, чунки фақат экспортни ривожлантириш орқали хаёт учун мухим товарлар импортини қисқартирмасдан туриб савдо балансининг мусбат сальдосига эришиш мумкинлигини англатади. Маълумки ташқи иқтисодий сиёсат – бу миллий жорий ва стратегик мақсадларга мувофиқ ташқи иқтисодий муносабатлар сохасида давла

иқтисодиётини кенг равишда жахон хамжамиятига бирлашувининг иқтисодий ва ташкилий – хуқуқуий асосларини яратиш имконини беради. Ўзбекистоннинг ташқи иқтисодий сиёсати аниқ белгиланган мақсадлар ва уларни амалга ошириш учун асосий тадбирларни ўз ичига олади. Биринчидан, Республика миллий иқтисодиётининг кучли экспорт бўгинини ташкил этувчи ва уни жахон бозорида муносиб ўринга эга бўлишини таъминловчи сохаларини аниқлаш. Иккинчидан, иқтисодиётнинг экспорт бугинида давлат томонидан қўллаб-қувватлаш усулларидан кенг фойдаланиш. Бу усуллар қуйидагилардан иборат: - экспортга йўналтирилган ишлаб чиқаришни кенгайтириш учун имтиёзли фоизлар бўйича кўп муддатли кредитлар ажратиш, мўлжалланган инвестицияларни сугурталаш; - экспорт қилувчиларга миллий ишлаб чиқариш ва унинг хорижий рақобатчилари ишлаб

йўналишларини шакллантиришга фаол таъсир кўрсатади. У иқтисодий дастаклар ёрдамида мамлакатни экспорт салохиятини ошириш чора- тадбирларини белгилайди. Бу чора-тадбирлар ичида божхона тадбирлари эътиборга лойиқдир. 2013 йилда Давлат божхона қўмитаси ва унинг худудий бошқармаларининг асосий эътибори божхона тизимининг хуқуқий-меъёрий базасини такомиллаштириш, фискал вазифаларни бажариш, товарларнинг хақиқий миқдори ва қийматидан келиб чиққан холда божхона тўловларини ундириш, божхона чегарасидан ўтаётган барча юк ва транспорт воситаларини тўлиқ божхона назоратидан ўтказиш, контрабанда ва божхона қоидаларини бузилишига қарши курашиш, халқаро хуқуқ меъёрлари хамда мамлакатимиз иқтисодиётини ривожлантириш манфаатларидан келиб чиққан холда божхона таомилларини соддалаштиришга қаратилди. Ўзбекис

2 -диаграмма Ўзбекистонда 2003-2013 йилларда божхона тўловларининг ундирилиш динамикаси (млрд сўм)2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 0500100015002000250030003500400045005000 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12291.8 370.8 470.9 675.3 1111 1666.6 1736.5 2083.2 2555 3697.3 4549.02 Манба: Ўзбекистон Республикаси Божхона қўмитаси маълумотлари асосида тузилган Республикамиз божхона органлари томонидан ундирилган божхона тўловлари тартибини таҳлил қиладиган бўлсак, у ерда асосий ўринни Қўшилган қиймат солиғи ташкил қилади. Барча ундирилган божхона тўловларининг 72.2%и қўшилган қиймат солиғи улушига тўғри келади ва давлат бюджетига 2240,7 млрд сўмни ташкил қилган. 2011 йилда бу 68

кўрсатгич 1583,0 млрд сўмни ташкил қилган. 2012 йилда ундирилган қўшилган қиймат солиғи 2011 йилга нисбатан 657га ошганлигини кўрсатади. 2012 йилга нисбатан ундирилган божхона божининг қиймати 28,4%га ошган бўлиб, жами ундирилган божхона тўловларининг 19%ни ташкил қилган.Ундан кейинги ўринларда акциз солиғи 12.2% билан эгаллаб турибди. Бошқа турдаги божхона тўловлари барча ундирилган божхона тўловларининг 6,6%ни ташкил қилади (4-жадвал). 4 -жадвал Ўзбекистон Республикаси божхона органлари томонидан 2005-2012 йиллар мобайнида Давлат бюджетига ўтказилган божхона тўловларининг динамикаси (млрд.сўм) № Тўловлар 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 1. Қўшилган қиймат солиғи 291,5 396,2 613,3 1036,6 1127,2 1311.6 1583 2240,7 2. Божхона божлари 74,7 103,4 168,9 316,6 334.2 429.1 516,3 759,7 3.

имтиёзлар миқдори 10.508.648 миллиард сўмни ташкил қилиб, 2012 йилга нисбатан 2 баробар кўп демакдир. ( 3 -диаграмма). 22 3 -диаграмма Ўзбекистонда 2003-2013 йилларда божхона тўловлари бўйича берилган имтиёзлар динамикаси (млрд. сўм) 20 03 2 00 4 2 00 5 20 06 20 07 2 00 8 20 09 20 10 2 01 1 2 01 2 20 1302 00 00 004 00 00 006 00 00 008 00 00 001 00 00 00 01 20 00 00 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 121 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12724562.2 893344.4 1225109.7 1530300 2174440 4427700 4520000 4872100 5956741 7695859 10508648 Манба: Ўзбекистон Республикаси Божхона қўмитаси маълумотлари асосида тузилган 23 Ўзбекистон Республикасининг хозирги кундаги ташқи савдо сиёсати очиқлик, миқдорий чеклашларнинг йўқлиги, мамлакат ташқи савдо фаолиятини ривожлантириш билан тавсифланади ва жахон иқтисодий хамжамиятига да

тадбирлари амалга оширилди. Шулардан бири Ўзбекистон Республикасида 1998 йилнинг 1 ноябридан бошлаб экспорт божларини бекор қилиниши бўлса, «Бож тарифи» тўғрисидаги қонуннинг 33-моддасига кўра чет эл инвестициялари иштирокидаги корхоналарнинг устав капиталига чет эллик инвесторлар томонидан улуш сифатида олиб кирилаётган, хамда чет эл кредитлари хисобидан хукумат кафолати остида молиялаштириладиган инвестиция лойихаларини амалга ошириш учун олиб кирилаётган ва белгиланган тартибда тасдиқланган лойихаларга мувофиқ Янги ишлаб чиқаришларни барпо этиш, шунингдек ишлаб турган ишлаб чиқаришларни замонавийлаштириш ва техник қайта жихозлаш учун олиб кирилаётган технологик ускуналар божхона божини ва қўшилган қиймат солиғини тўлашдан озод этиладилар. Ўзбекистон Республикасининг жаҳон хўжалигига инт

7.7 9.8 4 31.16.3 5.516.2 19.4 Пахта толаси Озик-овкат товарлари Кимё ва пластмасса махсулотлари Энергия ва ёкилги махсулотлари Кора ва рангли металлар Машина ва ускуналар Хизматлар Бошка товарлар Манба: Ўзбекистон Республикаси Давлат статистика қўмитаси маълумотлари асосида ҳисобланган 25 Ўзбекистон Республикасининг узоқ хорижий давлатлар билан экспорт таркибида пахта толаси 7,7 фоизни, озиқ-овқат товарлари 9,8 фоизни, кимё маҳсулотлари ва пластмассалар 4,0 фоизни, қора ва рангли металлар 6,3 фоизни, хизматлар 16,2 фоизни, бошқа товарлар 19,4 фоизни ташкил этди (4-диаграмма). 5 -диаграмма Ўзбекистон Республикасининг 20 13 йилда импортининг товар таркиби, % 9.7 14.3 7.2 7.9 44.25.8 10.9 Озик-овкат товарлари Кимё ва пластмасса махсулотлари Энергия ва ёкилги махсулотлари Кора ва рангли метал

Республикамизни 2013 йилдаги импорт таркибида, озиқ-овқат товарлари 9,7 фоизни, энергия ва ёқилғи маҳсулотлари 7,2 фоизни, машина ва ускуналар 44,2 фоизни, рангли ва қора металлар 7,9 фоизни, кимё маҳсулотлари ва пластмассалар 14,3 фоизни, хизматлар 5,8 фоизни ташкил этди (5-диаграмма). Халқ истеъмол товарларини ишлаб чиқаришни янада кенгайтириш, ички бозорни туйдириш мақсадида «Бож тарифи» тўғрисидаги қонуннинг 33- моддасига кўра, хамда солиқ кодексининг 71-моддасини 6-бандига кўра халқ истеъмоли товарлари ишлаб чиқаришга ихтисослашаётган янги қурилаётган ва қайта қурилаётган корхоналар учун олиб кирилаётган техниологик ускуналар божхона божи, хамда ҚҚС тўлашдан озод этиладилар. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Махкамасининг 2003 йил 7- июлдаги 305-сон «Ички бозорни ёғоч-тахта материаллар

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Махкамасининг 2004 йил 7 январдаги 4-сон «Бож – тариф билан тартибга солишни янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорининг 2-бандига асосан юридик шахслар томонидан ўз эхтиёжлари учун, шунингдек вазирлик, идоралар ва хўжалик бирлашмаларининг ташқи савдо компаниялари «Ўзинтеримпэк», «Ўзмарказимпэкс», «Ўзсаноатмашимпэкс», «Марказсаноатэкспорт» ДАТСК ва лизинг компаниялар орқали олиб келинадиган, шу жумладан қурилиш материаллари, бўлимлари ва конструкцияларини ишлаб чиқариш учун машиналар, дастгохлар ва технологик ускуналар 2004 йил 1 январдан бошлаб божхона божини тўлашдан озод қилиндилар. 27 Ўзбекистон Республикасини МДХ мамлакатлари билан ўзаро савдо- иқтисодий алоқаларини янада ривожлантириш, улар ўртасидаги интеграциялаш жараёнларини янада

Мамлакатимизни эркин савдо тизимига интеграллашуви, халқаро товарлар харакатидаги божхона тадбирларини хам соддалаштиришни, божхона қилиб айтганда эркинлаштиришни тақозо этади. Божхона тамойиллари тадбирлари – товар билан божхона чегарасини кесиб ўтишда бажарилиши ва риоя этилиши лозим бўлган холатлар ва маъмурий қоидалар кетма-кетлигидир. Улар божхона расмийлаштирувини амалга ошириш технологиясини ва божхона қонунчилигини қўллаш амалиётини ифодалайдилар. Товарларни олиб киришни расмийлаштириш жараёни тамоилларни мураккаблиги ва талаб этиладиган хужжатларни сони, хамда расмийлаштириш вақти товарларни божхона чегараси орқали олиб ўтишини объектив равишда секинлаштиришга олиб келади. Лекин у ташқи иқтисодий хамкорликни Рағбатлантириш, ривожлантириш омили хам бўлиши мумкин. Бир томондан ташқи

қилингандир. Ундан ьашқарии, бож тушумлари давлат бюджетининг асосий даромад манбаи хамдир. «Международные экономические отношения» 30 китобида ёзилишича, миллий бозорни химоя қилиш мақсадида қўлланилаётган тариф тўсиқлари нуқтаи назаридан ривожланаётган давлатларни уч гурухга бўлиш мумкин: Биринчи гурухда ундирилаётган бож ставкалари одатда 50 фоиздан ошмайди ва кўпинча товарларга нисбатан бож ундиришдан озод этиш режими қўлланилади. Бу гурах бир қатор Африка ва Лотин Америкаси давлатлари, шу жумладан Ангола, Нигерия, Боливия, Чили ва бошқалар, шунингдек Осиё-Тинч океани минтақ а си давлатлари – Сингапур, Филиппин, Тонга киради. Бу гурухга айрим Форс давлатлари хам киради. Иккинчи гурухга ундирилаётган бож ставкалари бир мунча юқори, 50 фоиздан 100 фоизгача бўлган давлатлар киради. Булар

марта юқори), мазкур давлатга нисбатан дискриминацион чоралар қўллаётган давлатлардан келиб чиқадиган товарларга нисбатан қўлланилади. 32 Шулардан келиб чиққан холда Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримов томонидан белгилаб берилган иқтисодиётни эркинлаштириш ва иқтисодий ислохотларни жадаллаштириш борасидаги уст у вор йўналишларнинг амалга оширилиши Ўзбекистоннинг 20 12 йилдаги ижтимоий-иқтисодий ривожланишида мухим омил бўлди. 33 Республикамизни ташқи иқтисодий фаолиятда, унинг асосий шакли бўлиши ташқи савдода эришган ютуқлари айниқса салмоқли бўлди. Ўзбекистон Республикаси хозирги кунда 150дан ортиқ мамлакатлар билан савдо алоқаларини амалга оширмоқда. Ўзбекистон Республикасининг ташқи иқтисодий алоқаларини географияси жахоннинг деярли барча минтақаларини ўзида қамраб олади.

Халқаро савдони ривожлантиришда асосий ўрин тутадиган Давлат божхона қўмитасига, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 1997 йил 8- июлдаги фармонига асосан хуқуқни химоя қилиш органи мақоми берилди. Божхона органларига Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси, Давлат божхона қўмитасининг корақалпогистонРеспубликаси, вилоятлар, Тошкент шахри бўйича бошқармалари, божхона комплекслари ва постлари киради. Хозирги вақтда Давлат божхона тизими қуйидаги бўгинлардан иборат: А) Давлат божхона қўмитасининг марказий аппарати; Б) Давлат божхона қўмитасининг вилоятлар, корақалпогистон Республикаси ва Тошкент шахри бошқармалари; В) ихтисослашган божхона комплекслари; Г) божхона постлари. Ушбу тизимга қўшимча Давлат божхона қўмитасининг божхона статистикаси бошқармасини хам қайд қилиш мумкин. Ушб

Ташқи иқтисодий фаолиятга доир божхона статистикасини хамда товар номенклатурасини юритиш; Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларининг божхона ишига оид қисмидан келиб чиқадиган мажбуриятлар бажарилишини таъминлаш. Божхона органларига юклатилган вазифаларни бажариш учун маълум хуқуқлар берилган, ушбу хуқуқларга қуйидагилар киради: а) товар ва транспорт воситаларини, қонун хужжатларидан назарда тутилган холларда эса, жисмоний шахсларнинг ўзини кўздан кечириш; б) юридик ва жисмоний шахслардан кўздан кечириш учун товарлар ва транспорт воситаларини, шунингдек зарур хужжатларни тақдим этишни талаб қилиш; в) валюта назоратини амалга ошириш; г) молия, банк ва бошқа ташкилотлардан, шунингдек юридик ва жисмоний шахслардан экспорт-импорт операцияларини амалга ошириш билан боглиқ бўлган ахбо

Давлат божхона қўмитасининг марказий аппарати: ягона божхона сиёсатини амалга оширишнинг хуқуқий. Иқтисодий ва ташкилий механизмларни ишлаб чиқиш; қонуний ва меъёрий хужжатларни тайёрлаш; Божхона масалалри бўйича халқаро шартномаларни тузишда иштирок этиш; Халқаро божхона ташкилотлар ишчи қўмитасида иштирок этиш; Божхона органлари фаолиятини умумий бошқариш; Божхона органлари ички тузилиши бўйича низомларни тасдиқлаш ва ўзгартиришлар киритиш; Мансабдор шахслар вазифаларини тасдиқлаш; Йўриқнома, буйруқ ва хатларни ишлаб чиқиш ва бошқа вазифаларни бажаради. Ихтисослашган божхона комплекслари комплекс божхона фаолиятини амалга ошириш мақсадида тузилади. Ушбу комплекслар асосан давлат ахамиятига эга бўлган мухим нуқталарда тузилади ва бевосита марказий аппаратга буйсунади. «Давлат Божхона хизм

Божхона назорати товарлар ва транспорт воситалари сақланган божхона режимига мувофиқ чиқишга рухсат берилган пайтдан эътиборан ёхуд улар божхона чегарасини кесиб ўтган пайтдан эътиборан тугалланади. БК 51-моддасига мувофиқ товарлар ва транспорт воситалари чиқишга рухсат берилгандан кейин, агар қонун хужжатлари бузилган деб тахмин қилиш учун асослар мавжуд бўлса, товарлар ва транспорт воситалари божхона назоратидан ўтказилиши мумкин. Ушбу холларда божхона органлари товарлар ва транспорт воситалари мавжудлигини текширишга, уларни такроран божхона текширувидан ўтказишга, божхона декларациясида кўрсатилган маълумотларни қайта текширишга ва бошқа хужжатлар ва ахборотларни текширишга хақлидир. Товарлар ва транспорт воситаларининг текширилиши вақтида декларант ва бошқа текшириш хуқуқига эга бўлг

- товарлар, транспорт воситалари, бинолар ва бошқа жойларни божхона томонидан қиёслаш; (идентификацияси) - товарлар ва транспорт воситаларини хисобга олиш; - хисобга олиш ва хисобот тизимини текшириш; - худуд, иншоотлар ва бошқа товарлар ва транспорт воситалари жойлашган жойлари текшируви; - қонунларга мувофиқ бошқа кўринишда. Божхона назоратини ўтказиш қоидалари Ўзбекистон Республикаси қонунчилиги билан белгиланади. Умумий қоида бўлиб товар ва улар эгаларига зиён етказмаслик. Божхона назорати остига қуйидагилар тушмайди: (БК-50-моддасига мувофиқ) - Олий Мажлис депутатларининг ва Вазирлар Махкамасининг шахсий багажлари, агарда улар чегарани хизмат сафари юзасидан кесиб ўтсалар; - Чет эл харбий кемалари ва бошқа харбий техника. Божхона назорати учун керакли хужжатлар 3-йил мобайнида сақлани

киёслаш воситалари бўлиб қуйидагилар хизмат қилади: пломбалар, мухрлар, махсус белгилар, штамплар, намуналар олиш, фотосуратлаш, иллюстрациялар тайёрлаш ва бошқа воситалар (46-модда); - божхона органлари қонун хужжатларига мувофиқ шахсларнинг назорат қилиш божхона органлари зиммасига юклатилган фаолиятини текширишга хақлидир (БК-48-моддаси). Шахсий текширув ўтказиш қоидалари: (42-модда билан регламентланган) Шахсий текширув божхона чегарасидан ўтаётган ёки чегарасида бўлган жисмоний шахсга нисбатан етарли даражада шубха бўлса, у ўзида товарларни яширганлиги шубхасиз бўлганда шахсий текширув ўтказилади. Шахсий текширувдан олдин шахсга ўз ихтиёрий билан товарлар бериш имконияти берилади, унинг хуқуқ ва бурчлари тушунтирилади. Шахсий текширув божхона органларининг текширилаётган шахс билан би

3) экспорт 4) реэкспорт 5) транзит 6) вақтинча олиб кириш (олиб чиқиш) 7) вақтинча сақлаш 8) божхона омбори 9) эркин божхона зонаси 10) эркин омбор 11) бож олинмайдиган савдо дўкони 12) божхона худудида қайта ишлаш 13) божхона назорати остида қайта ишлаш 14) божхона худудидан ташқарида қайта ишлаш 15) йўқ қилиш 16) давлат фойдасига воз кечиш. Ўзбекистон Республикасида божхона фаолиятининг хуқуқий асосларини таъминловчи қонуний хужжатлар 3 турга бўлинади: 1. Ташқи иқтисодий фаолият ва божхона ишини асословчи қонунлар. 2. Божхона фаолиятининг ташкилий шаклларини белгиловчи Президент фармонлари ва Вазирлар махкамаси қарорлари. 3. Божхона қоидаларини бажариш механизмини белгилаб берувчи ва давлат божхона қўмитаси томонидан ишлаб чиқиладиган меъёрий хужжатлар ва низомлар. Биринчи турдаги хужжат

5. «Божхона тарифи тўгрисида» қонуни. 6. Ўзбекистон Республикаси божхона кодекси. Ушбу қонунлардан охирги учта хужжат алохида эътиборга эга. «Давлат божхона хизмати тўгрисида» қонун 14-модадан иборат бўлиб, божхона фаолиятининг асосларини белгилаб беради. «Божхона тарифи тўгрисида» қонуни 35-моддадан иборат бўлиб, давлат томонидан ташқи иқтисодий фаолиятининг бошқарилишини белгилаб беради. Ушбу қонунда хўжалик субъектлари томонидан товарларни олиб кириш ва олиб чиқиш жараёнида тўловларни амалга ошириш механизми ишлаб чиқилган. Бож тарифи – божхона чегарасидан олиб ўтиладиган, Ўзбекистон Республикаси ташқи иқтисодий фаолиятининг товар номенклатураси принциплари ва қоидаларига мувофиқ холда бир тизимга солинган товарларга нисбатан қўлланиладига бож ставкаларининг тўпламидир. Энг мухими қонун

V. Божхона тўловлари. VI. Дастлабки қарорлар. VII. Чет эллик шахсларнинг айрим тоифалари учун бож имтиёзлари. VIII. Назорат остида товар етказиб бериш. IX. Божхона хақидаги қонун хужжатларни бузганлик учун жавобгарлик. X. Божхона хақидаги қонун хужжатларини бузганлик тўгрисидаги ишларни юритиш. XI. Жазолар бериш тўгрисида қарорларни ижро этиш. Иккинчи гурух қонуний хужжатларга Президент Фармонлари ва Вазирлар махкамаси қарорлари киради. Бунда валюта назоратига оид, экспорт потенциалини оширишга оид, божхона хизматини такомиллаштиришга оид ва бож тўловлари ставкаларни белгилашга оид хужжатлар асосий ўринни эгаллайди. Охирги қарорларга биноан божхона амалга ошириладиган йигимлар бўйича қуйидаги йигимлар белгиланган: - товарларни декларациялаш бўйича мутахассисларни тайёргарлик учун: минимал

Учинчи гурух меъёрий хужжатларни Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси ишлаб чиқаради, тасдиқлайди ва адлия вазирлигида рўйхатдан ўтказади. Бунга, қоидалар, тартиблар ва йўриқномалар киради. Ушбу хужжатлар амалий кундалик фаолиятини мувофиқлаштиришига катта ёрдам кўрсатади. I II боб бўйича қисқача хулоса Бугунги кунда Ўзбекистон Республикаси хукумати ЖСТга аъзо бўлиб киришни жаҳон иқтисодий хамжамиятига интеграциялашувнинг асосий шаклларидан бири сифатида қараб келмоқда ва мазкур ташкилотга тенг хуқуқли аъзо бўлиб кириш борасида дадил қадамлар ташланмоқда. ЖСТга аъзо бўлиб кириш мамлакат ташқи иқтисодий сиёсатнинг энг устувор йўналишларидан бирига айланиб бормоқда. Халқаро тажрибага мувофиқ, ЖСТга аъзо бўлиш узоқ муддатли истиқболларда хар қандай миллий иқтисодиёт ривожига ижобий

- ҳар бир вилоят ва йирик шаҳарда маркетинг тадқиқотлари марказлари очиб, уларнинг фаолиятини дунё бозорига рақобатбардош товарлар ишлаб чиқариш ва реклама хизмати кўрсатишга йўналтириш; - биринчи навбатда, харидорлари ҳали ўзбек маҳсулотларини унутиб улгурмаган МДҲ мамлакатлари дилерлар, савдо уйлари ва консигнацион омборларнинг кенг тармоғини яратиш. Экспортни давлат томонидан қўллаб-қувватлаш мақсадида экспортга мўлжалланган товар ва хизматларнинг субъектларига божхона имтиёзлари белгиланди. Ўзбекистоннинг ЖСТга аъзо бўлиб кириши мамлакат хукумати ва олиб борилаётган иқтисодий сиёсатга жахон хамжамияти ва салохиятли инвесторлар ишончини янада оширади ва савдонинг ривожланиши, инвестициялар оқимининг кўпайиши, шунингдек, тезкор иқтисодий ўсишни таъминлаш имконини беради. Хулоса ва таклиф

экспортерларни давлат томонидан қўллаб қувватлаш тизимининг яратилишидир. Дунёнинг кўпчилик мамлакатлари ўзининг потенциал экспортёрларига ахборотлар бериш, савдо кўргазмаларини ташкил эти шва чет элда бизнес фаолиятини олиб бориш учун алоқа ўрнатиш каби хизматларни таклиф этади. Бевосита ёки билвосита субсидиялар мамлакатдаги сохаларга, мамлакат ичида ва ташқарисида хорижий махсулотлар билан рақобат қила олишлари учун берилади. Иқтисодий ривожланган мамлакатларнинг асосий қисми ўз экспортерларига кредит хатарини суғурта қилиш борасида катта имкониятлар яратиб беради. Бу эса хорижга чиқарилган товарлар тўлови хавфини камайтиради. Экспортни муваффақиятли амалга ошириш учун мамлакатда мустахкам макроиқтисодий шарт-шароитлар яратиш, яъни мустахкам валюта алмашиниш курсини ўрнатиш лозимдир. Эк

- ишлаб чиқарувчилар ва экспортерлар фаолиятини хар тарафлама қўллаб-қувватловчи тизимларни янада такомиллаштириш; - иқтисодиётнинг барча жабхаларида рақобатбардош ва илмталаб махсулотларни ишлаб чиқаришга мўлжалланган халқаро стандартларни жорий этиш; - тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларни жалб этиш ва халқаро стандартларга жавоб берадиган хамда жахон бозорида рақобатбардош бўлган махсулотларни ишлаб чиқариш мақсадида мамлакатнинг турли худудларида қўшма корхоналар яратилишини таъминлаш; - Ўзбекистон Республикасининг хорижий мамлакатлар ва бошқа халқаро хуқуқ субъектлари билан савдо-иқтисодий ва молиявий хамкорликларини янада кучайтириш; - кичик ва ўрта бизнес субъектлари ташқи иқтисодий фаолияти ривожланишига хамкорлик қилиш; - халқаро транспорт коммуникацияларини ривожлантириш орқали

хавфлидир. Сабаби, дунё бозорида ишлаб чиқариш қувватларининг катта қисми эскириб қолиши оқибатида рақобатбардош махсулот бўлмай қолади, бу эса кўплаб корхоналарнинг синишига ёки ёпилишига олиб келади, оқибатда халқнинг яшаш даражаси пасаяди, лекин ташқи иқтисодий фаолиятни эркинлаштирмасдан қуйидагиларга эришиш мумкин эмас: - халқаро мехнат тақсимотига фаол қўшилиш; - махаллий махсулотлар рақобатбардошлиги даражасини ошириш; - ички инвестицияларни маблағ билан таъминлаш учун дунё молия бозорларида капитални жалб қилиш ва бошқалар. Шу сабабли, ташқи иқтисодий фаолиятни эркинлаштириш борасида иқтисодий ва ижтимоий холатни хисобга олган, чуқур илмий тахлил қилинган ташқи иқтисодий фаолиятни тартибга солиш давлат стратегиясини ишлаб чиқиш лозим. ТИФни тартибга солиш давлат институтларидан бир

Фойдаланилган адабиётлар рўйхати 1.Ўзбекистон Республикаси қонунлари. 1.1. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси. Т.: Ўзбекистон, 2003 йил. 1.2. Ўзбекистон Республикасининг Божхона Кодекси. Т.: Адолат, 2000й. 1.3. Ўзбекистон Республикасининг «Бож тарифи тўғрисида»ги қонуни. Т.: Иқтисодиёт ва хуқуқ дунёси, 1997 й. 1.4. Ўзбекистон Республикасининг «Божхона хизмати тўғрисида»ги қонуни. Т.: Иқтисодиёт ва хуқуқ дунёси 1997 й. 1.5. Ўзбекистон Республикасининг «Чет эллик инвесторлар хуқуқларини кафолатлари ва уларни химоя қилиш чоралари тўғрисида»ги қонуни.Т.: Ўзбекистон 1999 й. 1.6. Ўзбекистон Республикасининг «Ташқи иқтисодий фаолият тўғрисида»ги Қонуни, Т.: 2002 йил. 1.7. Ўзбекистон Республикасининг «Валютани тартибга солиш тўғрисида»ги қонуни Т.: Иқтисодиёт ва хуқуқ дунёси 2003 йил. 92

1.8. Ўзбекистон Республикасининг «Экспорт назорати тўғрисида»ги қонуни. Т.: Ўзбекистон, 2004 йил. 1.9. Ўзбекистон Республикасининг «Химоя чоралари, демпингга қарши ва компенсацион божлар тўғрисида»ги қонуни Т.: Ўзбекистон 2004 йил. 2. Ўзбекистон Республикаси Президенти Фармонлари ва қарорлари , Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Махкамаси қарорлари 2.0. Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Бозор ислохотларини чуқурлаштириш ва иқтисодиётни янада эркинлаштириш соҳасидаги устувор йўналишлари ва амалга оширишни жадаллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги 2005 йил 14 июндаги ПП-114 сон фармони. 2.1. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2005 йил 19 сентябрдаги «Экспорт-импорт операцияларини тартибга солишни қўшимча чора тадбирлари тўғрисида»ги ПФ-183 сон қарори. 2.2.Ўзбекистон Республикаси Пре

2.7. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Махкамасининг 7 январ 2004 йилдаги «Экспорт ва импорт операцияларини тартибга солишни қўшимча чора тадбирлар тўғрисида»ги 4-сон қарори. 2.8. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Махкамасининг 2009 йил 17 августидаги «Товарлар ва транспорт воситаларини Ўзбекистон Республикаси худудига вақтинча олиб кириш шартлари тўғрисида» 399-сон Қарори 3 . Ўзбекистон Республикаси Президенти асарлари 2.1. Каримов И.А. Ўзбекистон буюк келажак сари. Т.: Ўзбекистон, 2000 й. 2.2. Каримов И.А. Жаҳон молиявий-иқтисодий инқирози: Ўзбекистон шароитида уни бартараф этиш чоралари ва йўллари. Т. Ўзбекистон. 2009 й. 2.3. Каримов И.А. Бизнинг бош мақсадимиз-жамиятни демократлаштириш ва янгилаш, мамлакатни модернизациялаш ва ислох этишдир. Т:, Ўзбекистон 2005 й. 2.4. Каримов И.А. Ўзбек

мавзусидаги маърузасини ўрганиш бўйича Ўқув қўлланма. – Т.: Иқтисодиёт. - 2012. – 240 бет. 3.3. «Основы таможенного дела» .- М., под ред.В.Г.Драганова, 1998. 3.4. Комилов У. Божхона иши асослари. Т.: Иқтисодиёт ва хуқуқ дунёси, 1998 йил 3 . 5 . Таможенный контроль. Принципы и формы. Таможенный альманах. М.: Благовест – В, 2002 г., 5 10-бет. 3 . 6 . Ҳамидов И.А., Алимов А.М. «Ўзбекистон Республикасида Ташқи иқтисодий фаолият асослари» Т:, Ўзбекистон 2002 й. 3 . 7 . Сандровский К.К. «Международное таможенное право» Киев:, Знание 2002 г. 3.8. Авдокушин Н.А. «Международные экономические отношения»,- М., Экономика, 2003. 3.9. Дюмулен И.И. «ВТО» М:, Экономика 2003 г. 4.0. Бабашкин А.М. «Государственное регулирование национальной экономики».- М., Финансы и статистика, 2004, 477с. 4. 1. Миляков Н.

материалы IV -го Форума экономистов (Часть 2). – Ташкент: ПРООН, ИПМИ, 2012. 8-9-б . 4.8. Jalolov J.J., Fattaxov A.A. Biznes marketingi. Darslik. –T.: Moliya, 2006, -60- 180 b. 4 .9. Коник Н.В. Таможенное дело. Учеб.пособие. М.: Омега. 2008 г. 4.10. Дашян М.С. Захват рынков. Тактика и стратегия расширения бизнеса. – М.: Эксмо, 2009. – 352 с. 4.11. Кучаров А.С., Тиллахўжаев Б.Т. Божхона таомиллари. Ўқув қўлланма. 2011 йил, 246- бет. 5. Қўшимча адабиётлар 5.1. И.Каримов. 2014 йил юқори ўсиш суръатлари билан ривожлантириш, барча мавжуд имкониятларни сафарбар этиш, ўзини оқлаган ислоҳотлар стратегиясини изчил давом эттириш йили бўлади. Халқ сўзи, 2014 йил 18 январь, 5.2. Бош мақсадимиз-кенг кўламли ислохотлар ва модернизация йўлини қатъият билан давом эттириш. 2012 йилнинг асосий якунлари ва 2

5.5.Маматов М. Миллий иқтисодиётга хорижий инвестицияларни жалб қилишнинг назарий асослари, Иқтисодиёт ва таълим, 2011 й., № 4. 5.6.Ўзбекистон иқтисодий ахборотномаси, 2011 й., № 1. 6. Статистик маълумотлар тўпламлари 6.1. Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитасининг 2003-2013 йй давомидаги хизмат фаолияти якунлари тўғрисида маълумотлари, Т.: 2014 йил, 12-бет. 6.2. Ўзбекистон Республикаси Давлат статистика қўмитасининг 2010-2014 йй.учун маълумотлари, Т.: 2014 йил. 6.3. Ўзбекистон Республикаси иқтисодий-ижтимоий тараққиётининг мустақиллик йилларидаги (1990-2010 йиллар) асосий тенденция ва кўрсаткичлари ҳамда 2011-2015 йилларга мўлжалланган прогнозлари: статистик тўплам. – Т.: “Ўзбекистон”, 2011, 60-б; http://www.mfer.uz/uzb/tashqi_savdo/ 7 . Интернет сайтлари 7 .1. http :// www . wto

И Л О В А Л А Р Жисмоний шахслар томонидан Ўзбекистон Республикасига бож т ў ловларисиз олиб кириладиган товарлар меъёри Илова-1 Товар гурухи Рақамии ТИФ ТН бўйича товар коди Товар номи Божхона тўловлари тўланмайдиган товарларни олиб кириш нормалари (бир шахс учун) 1 2 3 4 0,4 0406 Пишлоқ 2 кг дан кўп эмас 0,9 0901 Кофе 1 кг дан кўп эмас 11 1101 Ун 100 кг дан кўп эмас 15 1507-1514 Ўсимлик мойи 5 кг дан кўп эмас 16 1601 Колбаса 3 кг дан кўп эмас 17 1704 қандолат махсулотлари 3 кг дан кўп эмас 18 1806 Шоколад ва таркибида какао бўлган бошқа тайёр махсулотлар 2 кг дан кўп эмас 19 19 Дон, бошоқли усимликлар, крахмал ва ундан тайёрланган махтлар, хамирдан тайн қандолат махсулоти. 5 кг дан кўп эмас 20 20 Сабзавот, мева, ёнғоқ ёки бошқа ўсимликларни қайта ишлаш махсулотлари 3 кг дан кўп эмас 22 2

миқдорида 27 2710 Бензин, дизель ёқилғиси техник мой ва нефтни қайта ишлашдан олинган бошқа махсулотлар Тайёрловчи корхона ўрнатган транспорт воситасининг стандарт бакида 33 33 Парфюмерия 2 бирликда кўп эмас 34 3402 Ювиш, тозалаш-воситалари 2 кг дан кўп эмас 42 420212, 420310000 Табиий ва сунъий чармдан тайёрланган махсулотлар,мактаб портфеллари ва ранецлардан 2 бирликдан кўп эмас 4203 Табиий чармдан тайёрланган кийим ва кийим анжомлари 2 бирликдан кўп эмас 43 43 Табиий мўйнадан устки кийим ва бош кийимлар 2 бирликдан кўп эмас 54 5407-5408 Синтетик ва сунъий комплекс иплардан газламалар 10 п.м.дан кўп эмас 55 5512- 5516 Синтетик ва сунъий иплардан газламалар 10 п.м.дан кўп эмас 57 57 Гиламлар ва гилам махсулотлари 18 кв.метр, лекин 1 бирликдан кўп эмас 61 61 Машинада ва қўлда тўқилган трик

Ўзбекистон Республикасида транспорт воситаларидан ундириладиган божхона йиғимлари ставкаси тўғрисидаги жадвал Илова-2 Т. Р. Автотранспорт тури Йиғим ставкаси (А Қ Ш доллар хисобида) 1. Юк автомобиллари (юк кўтариш хажми бўйича) -10тн гача 50 -10тн гача 100 -20тн гача 150 2. Автобузлар (Ўрин жойига кўра 12ўриндиқ жойгача) 25 13дан 30 ўриндиқ жойгача 50 30дан юқори 100 3. Енгил автомашиналар учун 30 4. Мотоциклар (транзид) 15 100

Ўзбекистон Республикасида транспорт воситаларидан ундириладиган суғурта йиғимлари ставкаси тўғрисидаги жадвал. Илова-3 Т.Р . Транспорт тури Суғурта хажми жавобгарликдаги суғурта йиғимининг ставкаси (% хисобида) 1. Қ озоғистон учун: 1000 А Қ Ш доллар Туркманистон учун: 3000 А Қ Ш доллар Юк автомобиллар 1,0 2,0 2. Автобуслар 0,8 2,0 3. Енгил автомобиллар 0,5 1,5 4. Ўзи юрар машина ва механизмлар хамда трактор ва комбайнлар 0,4 1,0 5. Матотранспорт 0,2 0,7 101

Илова- 4 Божхона тўловларининг турлари Божхона тўловлари ва бож турлари БОЖ Қ ЎШИЛГАН Қ ИЙМАТ СОЛИ Ғ И АКЦИЗ СОЛИ Ғ И БОЖХОНА ЙИ Ғ ИМЛАРИ ИМПОРТ БОЖИ -лицензия берганлик учун йиғим; -божхона расмийлаштируви бўйича мутахассис малака аттестатини берганлик учу йиғим;ЭКСПОРТ БОЖ МАВСУМИЙ БОЖ 102

- божхона расмийлаштируви учун йиғим; - товарни сақлаганлик учун йиғим; - товарни кузатувга олганлик учун йиғим; - дастлабки қарор қабул қилганлик учун йиғим; - қонун хужжатларида назарда тутилган бошқа йиғимлар.ЛОХИДА ТУРДАГИ БОЖЛАР -махсус бож; -демингга қарши бож; -компенсация божи. 103

Купить