Pedagogik dasturiy vositalar yaratishda After Effects imkoniyatlaridan foydalanish - Педагогика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	13000UZS
Размер	79.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	12 Декабрь 2025
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Педагогика

Продавец

Alisher Norboyev

Дата регистрации 06 Май 2025

0 Продаж

Pedagogik dasturiy vositalar yaratishda After Effects imkoniyatlaridan foydalanish

Купить

MUNDARIJA
KIRISH..................................................................................................................3
NAZARIY QISM .................................................................................................5
Maxsus effektlar uchun kompyuter taxnalogiyalari .............................................5
Adobe After Effect dasturi ...................................................................................8
AMALIY QISM .................................................................................................12
Maxsus effektlar animatsiyasi ............................................................................14
Adobe After Effects mantaj ................................................................................17
XULOSA.............................................................................................................20
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.............................................................26
1

Kirish
XXI asr yangi texnika va texnologiyalarni kompyuterlar asosida ishlab chiqish va
tashkil qilish asri hisoblanadi. Televideniye sohasida ko‘rsatuv va filmlar
tayyorlash masala esa ko‘p jihatdan maxsus montaj dasturlariga bog‘liq. Bugungi
kunda juda ko‘plab montaj dasturlari mavjud bo‘lib, ular televideniyeda
ko‘rsatuvlar va filmlar ishlab chiqarishning qaysi bosqichida qo‘llanilishi bilan bir
biridan farqlanadi. Har bir soha mutaxassislari o‘z faoliyatlari uchun qulay bo‘lgan
montaj dasturni tanlaydilar. Dasturlarning imkoniyat chegaralari ham ma’lum bir
sohaga yo‘naltirilgan bo‘ladi. Masalan, montajga, maxsus effektlar yaratishga,
fototasvirlar yoki ovoz bilan ishlashga va hokazo. Demak, montaj dasturni
tanlashda avvalambor uning imkoniyatlarini inobatga olish lozim. Aksariyat
hollarda montaj dasturni qo‘llashdan oldin boshqa bir dasturlarni yoki qo‘shimcha
bilimlarni o‘zlashtirishga ehtiyoj seziladi. Shunisi bilan ham montaj dasturlari
murakkablashib boradi. Yuqoridagilardan kelib chiqib aytish mumkinki, bugungi
kunda televideniye sohasiga yangidan-yangi texnalogiyalar kirib kelmoqda bu o‘z
navbatda yoshlarga keng imkoniyatlar yaratilmoqda. Bunga misol qilib yangi
maxsus effektlarni misol qilishimiz mumkin. Bulardan maxsus montaj dasturlari va
ulardan foydalanish talabalarni bilim darajalarini oshirishga imkon yaratadi. After
Effects mavzusi bo‘yicha ko‘plab turli darsliklar yaratilgan. Lekin ko‘p hollarda bu
darsliklar u yoki bu video effektni qanday qilish kerakligini tushuntiradi. Yangi
boshlanuvchilar uchun ushbu dastur bilan ishlashning asoslarini tushunish qiyin.
Natijada, ushbu effektlardan bir nechtasini yaratishga urinib ko‘rgandan so‘ng,
ko‘plab yangi boshlanuvchilar ushbu dasturni o‘rganishdan voz kechishadi. Video
tahrirlashni endi boshlayotganlar uchun After Effects oddiy va intuitiv ko‘rinmaydi
va xuddi shu kompaniyaning boshqa, kuchli dasturida, xususan Adobe Premiere
Pro bilan ishlab ko‘rilgan taqdirdagina bu hol uchun yanada qiyinroq bo‘ladi,
chunki After Effects-da ishlashga yondashuv boshqacha. Hozirgi kunda
hayotimizni axborot va axborot texnologiyalarisiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. Bu
axborot texnologiyalari bizning ta’lim tizimimizda ham alohida o‘rin egallagan.
Jumladan Milliy Teleradiokompaniyamiz, qolaversa boshqa davlat va nodavlat
2

studiyalarda media maxsulotlar yaratishda turli montaj dasturlari va ularning
imkoniyatlaridan foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi. Axborot texnologiyalari
xalq xo‘jaligining barcha tarmoqlariga kirib borgan va shu sohaning rivojlanishiga
o‘z xissasini qo‘shib kelayotgan bir vaqtda, aynan mazkur yo‘nalishlarga bog‘liq
axborot texnologiyalarining tadbiqi alohida fan sifatida vujudga kelmoqda. Bu esa
axborot texnologiyalari fani sohasi ko‘lamining kengayishiga olib keladi.
NAZARIY QISM. Maxsus effektlar uchun kompyuter taxnalogiyalari
Elektronika va kibernetikaning rivojlanishi asosida va tasvirlarni qayta ishlashni
komyuter dasturlarida amalga oshirish natijasida yuzaga kelgan yangi vositalar,
ularning keng tarqalishi tasviriy san’atda yangi bir yo‘nalish – “kompyuter
grafikasi”ning paydo bo‘lishiga olib keldi. Bu esa sanoat va maishiy dizayn
ko‘rinishini o‘zgarishiga sabab bo‘ldi. “Kompyuter grafikasi” termini endilikda
kino sanoatida kompyuter maxsus effektlari deb qo‘llanilmoqda. Kompyuter
maxsus effektlarning paydo bo‘lishi kino, musiqali kliplar va teleko‘rsatuvlar
uchun muhim o‘zgarishlar davrini boshlab berdi. Kompyuter maxsus effektlarda
quyidagi jixatlar kiritilgan: kompyuter animatsiyasi, va kompyuter grafikasi
elementlari va kinodagi tasviriy safatiga juda kuchli ta’sir ko‘rsatadi. Maxsus
effektlar (qisqartirilgan SPFX yoki SFX) kino, televidenie va ko‘ngilochar
sohalarda kosmik sayohat kabi sahnalarni amalga oshirish uchun ishlatiladi. Ular,
shuningdek, effektni oddiy vositalar yordamida yaratish juda qimmatga tushganda
ishlatiladi; Masalan, XVI asr qal’asini qurish yoki yigirmanchi asr okean kemasini
cho‘ktirish juda qimmatga tushadi, lekin ularni maxsus effektlar yordamida
simulyatsiya qilish mumkin. “Kompyuter grafikasi” paydo bo‘lishi bilan, maxsus
effektlar sahnadagi narsalarni qo'shish, olib tashlash yoki kuchaytirish orqali ilgari
suratga olingan elementlarni yaxshilash uchun ham ishlatiladi. Qachondir maxsus
effektlar vizual doiradan tashqariga chiqishi mumkin. Simulyator muhitida maxsus
effektlardan foydalanadigan attraksionlar allaqachon mavjud. Bu sayohatlar
tajribani yaxshilash uchun harakatlanuvchi stullardan va qo‘shilgan hidlardan
foydalanishni o‘z ichiga oladi. Odamlar ijodiy qobiliyatga ega bo‘lib, turli xil
tajribalarni xohlasa, oddiy uyda ko‘p hissiyotlarga ega bo‘lish mumkin. Hozirgi
3

kabi, odamlar sub-woofer yordamida tom ma’noda uyini larzaga keltiradigan uy
teatrini sotib olishlari mumkin. Bu portlashlar yoki baland ovozli sahnalar kabi
filmlar tajribasini qo‘shadi. maxsus effektlar o‘z-o‘zidan filmning tasviriy tarkibida
zamonaviy yondashuv belgilari hisoblanadi. Masalan kompyuter animatsiyasi
yordamida yaratilgan ko‘rinmas odam filmi. filmda shu vaqtgacha hech kim
ko‘rmagan maxsus effektlardan foydalanilgani va eski effektlarni
takrorlamaganliklarini ko‘rish mumkin. An’anaviy teatr effektlaridan tortib,
tiklanishning “mashina o‘yinlarida” bo‘lgani kabi, yigirmanchi asrning boshlarida
ixtiro qilingan klassik kino texnikasi orqali, masalan, havo tasvirini suratga olish
va optik printerlar, zamonaviy kompyutergacha bo'lgan turli xil maxsus effektlar
texnikasi mavjud. Yaratilgan tasvirlar (CGI). Istalgan effektga erishish uchun
ko'pincha bitta sahnada yoki suratda bir nechta turli xil usullar qo‘llaniladi. Maxsus
effektlar an’anaviy ravishda ikki turga bo‘linadi: Birinchi tur – bu optik effektlar
(ularni vizual yoki fotografik effektlar deb ham atashadi), ular suratga olingan
tasvirni boshqarishga asoslangan. Optik effektlarni fotografik (ya’ni optik printer)
yoki vizual (ya'ni CGI) texnologiyasi yordamida ishlab chiqarish mumkin. Optik
effektning yaxshi namunasi bu sahna bo’ladi yulduzli sayohat USS Enterprise
kosmosda uchayotgani tasvirlangan. Ikkinchi tur – bu mexanik effektlar (ularni
amaliy yoki jismoniy effektlar deb ham atashadi), ular jonli otish paytida amalga
oshiriladi. Bularga mexanizatsiyalashgan rekvizitlar, manzaralar va pirotexnika
kiradi. Masalan, Jeyms Bondning Aston Martin, R2D2 dvigatelining ejektor
o‘rindig'ini o‘z ichiga oladi Yulduzlar jangi filmlar yoki ishlatilgan nol-tortishish
effektlari 2001 yil: Kosmik Odisseya. Kompyuter elementlari film yaratish
jarayonida harajatlarni ancha kamaytiradi. Shuning uchun ham yangi kino
shakllanishida Maxsus effektlarning juda ham muhim rol o‘ynadi. Kompyuterda
yaratilgan tasvirlar (CGI) – bu maxsus effektlarga kompyuter grafikasi (yoki
aniqrog‘i, 3D kompyuter grafikasi) sohasini qo‘llash. CGI7 filmlarda, teledasturlar
va reklamalarda, bosma nashrlarda ishlatiladi. Video o‘yinlar ko‘pincha real vaqtda
kompyuter grafikasidan foydalanadi (kamdan-kam hollarda CGI deb ataladi), lekin
odatda CGI uchun odatiy bo‘lgan “sahnalar” va kirish filmlarini ham o‘z ichiga
4

olishi mumkin. Ular FMV deb ataladi. CGI vizual effektlar uchun ishlatiladi,
chunki sifat odatda yuqori va effektlar boshqa jismoniy jarayonlarga qaraganda
ko‘proq nazorat qilinadi, masalan, effektli tortishish uchun miniatyuralar yaratish
yoki olomon sahnalari uchun qo‘shimchalarni yollash va bunday bo‘lmagan
tasvirlarni yaratishga imkon beradi. har qanday boshqa texnologiyadan foydalanish
mumkin. Bu, shuningdek, bitta rassomga aktyorlar, qimmatbaho to‘plamlar yoki
rekvizitlarsiz kontent yaratishga ruxsat berishi mumkin. So‘nggi paytlarda CGI
dasturiy ta’minotining mavjudligi va kompyuter tezligining oshishi alohida
rassomlar va kichik kompaniyalarga o‘z kompyuterlaridan professional darajadagi
filmlar, o‘yinlar va tasviriy san’at ishlab chiqarish imkonini berdi. Bu o‘ziga xos
global mashhurlar, klişe va texnik lug‘atga ega bo‘lgan Internet subkulturasini
keltirib chiqardi. 1995-2005 yillar oralig'ida keng miqyosli badiiy film uchun
o‘rtacha effektlar byudjeti 5 milliondan 40 million dollargacha oshdi. Bir studiya
rahbarining so‘zlariga ko‘ra, 2005 yil holatiga ko‘ra, badiiy filmlarning yarmidan
ko‘pi sezilarli effektlarga ega.
Adobe After Effect dasturi Adobe After Effects – Adobe Systems kompaniyasi
mahsuloti bo‘lib, dinamik tasvirlarni, videolarni tahrirlash, montaj qilish,
kompozitsiya yaratish, muharrirlash, animatsion montajlar qilish, maxsus effektlar
yaratish, video roliklarni rangi, yorqinligini mo‘tadillashtirish va shunga o‘xshash
Ilyuzion video roliklarni yaratish imkoniyatlariga ega bo‘lgan dastur hisoblanadi.
After Effects dasturini ancha keng tarqalgan Photoshop dasturi bilan qiyoslashadi.
After Effects – bu dinamik tasvirlar uchun Photoshop. Ammo After Effects dasturi
Photoshopga o‘xshash bo‘lsada, unga qaraganda ancha yaxshi va keng
imkoniyatlarni taqdim etadi. Photoshop statik tasvirlar ustida ishlaydigan kuchli
vositalardan hisoblansa, After Effects dinamik tasvirlar (kino, roliklar,
videokliplar) bilan ishlash imkonini beradi. Adobe After Effects dasturi turli media
formatlarni qo‘llay olishi foydalanuvchiga ko‘p qulayliklarni taqdim etadi. Misol
uchun psd (fotoshop formati), jpeg, bmp, mp3, wav, avi, flv va boshqa 3D
dasturlar formatlarini ham qo‘llay olishi natijasida, bu dasturni boshqa dasturlar
bilan birgalikda ishlay olishini aytish mumkin. Hozirda bu dastur yordamida
5

kliplar, animatsiyalar, reklama roliklari, televideniyeda teleko‘rsatuvlar, kinolar,
prezentasiyalar ishlanmoqda. After Effects dasturi media trekli dastur hisoblanadi.
Unda ham Adobe Photoshop kabi bir necha qatlamlar bilan ishlash mumkin. Bu
qatlamlar turli rasm, musiqa, video, animatsiya, matn ko‘rinishida bo‘lishi
mumkin. Ma’lumki, musiqasiz biror rolikni, videoni, kinoni tasavvur qilish qiyin.
Har qanday professional studiya mehnat faoliyatida albatta biror musiqadan
foydalaniladi. After Effects musiqiy fayllarni muharrir qilmasada, lekin, video
tasvir musiqasini ayni tasvir voqeyligiga moslashtiradi. Misol uchun, videorolikda
biror metal jismning urilishi tasvirlangan harakat bo‘lsa, ana shu metal tovushlarini
After Effects dasturida lahzama-lahza harakat voqeylikka moslashtirish imkonini
beradi. After Effects dasturida poligrafiya, raqamli fotografiya, raqamli video va
audio, 3D-animatsiyalar uchun materiallar yaratish mumkin. Dasturda har qanday
elementlar uchun effektlar yaratish, tahrirlash, joy-joyiga qo‘yish va
animatsiyalash mumkin. Shu sababli After Effects – ko‘p maqsadli dasturiy
mahsulot hisoblanadi. Poligrafiya va dizaynni jonlantirish, fotosurat yoki raqamli
tasvirni qayta ishlash, video va filmlar ishlab chiqishda vizual effektlardan
foydalanish, instrumental vositalar imkoniyatini kengaytirish kabi yo‘nalishlar
bo‘yicha keng qamrovli foydalanuvchilar uchun mo‘ljallangan. After Effects keng
doiradagi raqamli vositalarni qamrab olgan, shuning uchun Adobe uskunalar
to‘plami sifatida Premiere Pro, Audition, Encore DVD, Photoshop va Flash
dasturlari bilan birga ushbu dasturdan foydalanishni ko‘zda tutadi. Vaqt o‘tishi
bilan faylni bir dasturdan boshqasiga oraliq qadamlarsiz va qayta ishlanadigan
tasvir elementlarini yo‘qotishlarsiz olib o‘tish osonlashdi. Dasturlarning ishchi
oynasi o‘xshash bo‘lsada, ammo ishlash yo‘llari farq qilishi mumkin. Video
materiallarni qayta ishlash uchun mo‘ljallangan boshqa dasturlar singari After
Effects dasturi ham kompyuterning apparat va dasturiy ta’minotiga talablar
qo‘yadi. After Effects dasturi bilan normal ishlash uchun kompyuter quyidagi
minimal talablarga javob berishi kerak: – Intel Pentium 4 prosessori (ko‘p
prosessorli tizim tavsiya etiladi). – Microsoft Windows 7 yoki 8 operasion tizimi. –
4 Gbaytdan kam bo‘lmagan tezkor xotira. – Dasturni o‘rnatish uchun qattiq
6

diskdan minimum 20 Gbayt bo‘sh joy va ishchi fayllarni saqlash uchun
qo‘shimcha xotira maydoni kerak bo‘ladi, 32 va undan yuqori bitni quvvatlovchi
rangli monitor. Quyida keltiriladigan xususiyatlar shartli hisoblanmasada, ular
After Effects bilan ishlashni anchagina samarali ko‘rinishga olib keladi. Adobe
After Effects dasturi turli media formatlarni qo‘llay olishi foydalanuvchiga ko‘p
qulayliklarni taqdim etadi. Misol uchun PSD (fotoshop formati), JPEG, BMP,
MP3, WAV, AVI, FLV va boshqa 3D dasturlar formatlarini ham qo‘llay olishi
natijasida, bu dasturni boshqa dasturlar bilan birgalikda ishlay olishini aytish
mumkin. Hozirda bu dastur yordamida kliplar, animatsiyalar, reklama roliklari,
televideniyeda teleko‘rsatuvlar, kinolar, prezentatsiyalar ishlanmoqda. Adobe After
Effects dasturida film yaratish jarayonini boshqarish Adobe Premiere dasturi kabi
loyiha (project) tushunchasi bilan tashkil etilgan. Microsoft Word analogiyasi bilan
After Effects dasturidagi loyiha ma‘no bo‘yicha o‘zaro mos keladi. Adobe After
Effects dasturi imkoniyatlaridan eng muhimlari quyidagilar hisoblanadi:
Mukammallashtirilgan foydalanuvchi interfeysi – After Effects dasturini Adobe
kompaniyasining videofragmentlarni qayta ishlash uchun mo‘ljallangan boshqa
dasturiy vositalari bilan solishtirganda, interfeys va palitralardan foydalanish ancha
qulay. Yangi interfeys ekran bo‘shlig‘idan samarali foydalanishni ta‘minlaydi va
foydalanuvchi ishini osonlashtiradi. Dasturda ma’lum sinfdagi vazifalarni bajarish
uchun o‘rnatilgan ishchi maydonlar orasida o‘tish mumkin. Animatsiyalarning
yaxshilangan paradigmasi – After Effects dasturi qatlamlarni animatsiyalash nuqta-
nazaridan bir qancha afzalliklarga ega, jumladan Graph Editor (grafik muharrir)
sohasini keltirish mumkin. Graph Editor montaj stolida grafika xossalarini sozlash
imkonini beradi. Ushbu soha qatlam xususiyatini ko‘rishning qulay va samarali
usulini taqdim etadi va animatsiyalarni sozlashni osonlashtiradi. Kengaytirilgan
eksport – Windows operatsion tizimi uchun After Effects dasturi Adobe Media
Encoder mexanizmini taqdim etadiki, u AVI, FLV, H. 264, H. 264 Blue-Ray,
Mpeg2, Mpeg2 Blue-Ray, Mpeg2-DVD, Mpeg4 formatlaridagi fayllarni eksport
qilishni osonlashtiradi. Qatlamlarni vaqtlar bo‘yicha joylashtirish – After Effects
dasturi to‘la metrajli filmlarni nochiziqli montaj qilish uchun mo‘ljallanmagan
7

bo‘lsada, u kompozitsiyalarda ancha qisqa ketma-ketliklarni joy-joyiga qo‘yadi va
effektlar yaratadi. Dasturda qatlamlarga tezda murojaat qilish va ularni qaytadan
ko‘rish mumkin, bitta fayldan nusxa ko‘chirmasdan yoki o‘zgartirmasdan bir
necha bor foydalanish mumkin. Animatsion atributlar – After Effects dasturining
yana bir muhim tomoni – vaqtlar bo‘yicha qatlamlardagi atributlarni o‘zgartirish
imkoniyatidir. Biz qatlamlarning harakatini ko‘rsatishimiz, qatlamni paydo bo‘lishi
va yo‘qolishini, shuningdek effektlarni tezlashishi yoki sekinlashishini
belgilashimiz mumkin. Graph Editor (grafik muharrir) montaj stoli sohasi faqat
hususiyatlarni to‘g‘rilash va ularning aniq sozlanishini bajarish imkonini beradi.
AMALIY QISM. Maxsus effektlar animatsiyasi Maxsus effektlar animatsiyasi
effektlar animatsiyasi deb ham ataladi, bu an’anaviy animatsiya va kompyuter
animatsiyasi jarayonlarining ixtisoslashuvi. Animatsion filmda harakatlanadigan
va xarakterga ega bo‘lmagan har bir narsa (xarakterli animatorlar tomonidan
boshqariladi) maxsus effekt deb hisoblanadi va uni yaratish uchun maxsus effektli
animatorlarga qoldiriladi. Effektlar animatsiyasi vazifalariga avtomobillar,
poyezdlar, yomg‘ir, qor, olov, sehr, soyalar yoki boshqa xarakterga ega bo‘lmagan
narsalar, narsalar va hodisalarni jonlantirish kiradi. Klassik holat, asl nusxadagi
lampalar va lazerli boltlar bo‘ladi. “Yulduzlar jangi”, ham rotoskop yordamida
yaratilgan. Ba’zida maxsus jarayonlar chizish yoki tasvir berish o‘rniga animatsion
effektlarni yaratish uchun ishlatiladi. Yomg‘ir, masalan, 1930-yillarning oxiridan
boshlab Uolt Disney metrajli animatsion/Disney filmlarida qora fon oldida suvning
sekin harakatli tasvirini suratga olish orqali yaratilgan, natijada olingan film
animatsiya ustiga qo‘yilgan. Tarixdagi eng ko‘zga ko‘ringan effektli animatorlar
orasida Termit Terrace/Warner Bros kompaniyasidan A.C. Gamer; va Uolt Disney
animatsion studiyasidan Joshua Meador, Cy Young, Mark Dindal va Rendi
Fullmer. Maxsus effektlar animatsiyasi an’anaviy tarzda suratga olinmaydigan
tasvirlarni yaratish uchun jonli filmlarda ham keng tarqalgan. Shu nuqtai nazardan,
maxsus effektlar animatsiyasi xarakterli animatsiyaga qaraganda odatiy holdir,
chunki filmda bir asr davomida har xil turdagi va navlarning maxsus effektlari
ishlatilgan.
8

Optik printer An optik printer – bu bir yoki bir nechta kinoproyektorlardan iborat
bo‘lib, ular mexanik ravishda kinokamera bilan bog‘langan. Bu kinoijodkorlarga
bir yoki bir nechta film tasmasini qayta suratga olish imkonini beradi. Optik printer
kinofilmlar uchun maxsus effektlar yaratish yoki eski kino materiallarini nusxalash
va tiklash uchun ishlatiladi. Umumiy optik effektlarga xiralashish va pasayish,
erish, sekin harakat, tez harakat va matli ish kiradi. Keyinchalik murakkab ish
o‘nlab elementlarni o‘z ichiga olishi mumkin, ularning hammasi bitta sahnaga
birlashtirilgan. Ideal holda, teatr tomoshabinlari optik printerlarning ishini
sezmasligi kerak, lekin bu har doim ham shunday emas. Iqtisodiy sabablarga ko‘ra,
ayniqsa 1950-yillarda, va keyinchalik filmda suratga olingan teleseriallarda, printer
ishi faqat effektga muhtoj bo‘lgan sahnaning haqiqiy qismlari bilan cheklangan
edi, shuning uchun o‘tish paytida tasvir sifatining aniq o‘zgarishi kuzatiladi.
Birinchi, oddiy optik printerlar 1920-yillarning boshlarida qurilgan. 1930- yillarda
Linvud G. Dann kontseptsiyani kengaytirdi va rivojlanish 1980-yillargacha davom
etdi, bunda printerlar minikompyuterlar bilan boshqarildi. 1980-yillarning oxirida
raqamli kompozitsiya optik effektlarni yo‘q qila boshladi. 90-yillarning
o‘rtalaridan boshlab raqamli effektlarga deyarli to‘liq o‘ta boshlangan edi.
Shunday qilib, bugungi kunda optik bosmadan faqat kino bilan ishlaydigan
individual rassomlar foydalanadilar. Texnika sifatida, bu qo‘lda bo‘yalgan yoki
jismonan ishlov berilgan plyonka nusxalarini tayyorlashda ayniqsa foydali.
Televideniyeda, ayniqsa kunlik ko‘rsatuvlarni efirga uzatishda hamda HD
formatdagi 2K, 4K o‘lchamdagi o‘ta tiniq tasvirli ko‘rsatuvlar bilan ishlashda eng
yaxshi va samaraldi dasturiy vosita – Grass Valley EDIUS ekan. Televideniye
sohasida ovoz va musiqa bilan ishlash uchun – Sony Sound Forge Pro.
Televideniyeda turli maxsus effektli tasvirlar yaratish uchun eng yaxshi deb
topilgan dastur – Adobe After Effects dasturidir. Chunki bu dastur Adobe media
dasturlari oilasiga kirib bevosita Adobe Premiere, Adobe Photoshop, Adobe
Encore va boshqa dasturiy vositalar bilan o‘zaro formatlari mos kelishi va o‘zaro
materiallarni ko‘chirib o‘tkazish imkonini beradi va bu holat sifat yo‘qotishlarni
oldini olishga sabab bo‘ladi. Televideniyeda turli tuman titrlar bilan ishlash uchun
9

juda keng imkoniyatlar ochib beruvchi, animatsion titrlar yaratishga imkon
beruvchi dasturiy vosita – proDaD Heroglyph ekanligi aniqlandi. Suratlar va
boshqa turdagi grafik ma‘lumotlar bilan ishlash uchun eng maqbul dasturiy vosita
– Adobe Photoshop. Televideniyeda videofayllarni konvertatsiya qilishda va
kodlashda – Canopus ProCoder dasturi eng yaxshi deb topish mumkin. Buning
sababi bu dastur eng minimal sifat yo‘qotishlarga ega bo‘lib, formatlar diapazoni
va bevosita konvertatsiya jarayonida fideomateriallarning sifatini oshirish uchun
filtr, plaginlarga ega ekanligi bilan boshqa dasturiy vositalardan ustun turadi.
Adobe After Effects mantaj Bu yerda birinchi ishga tushirilgandan boshlab, asosiy
ob'ektlarni yaratishgacha bo‘lgan barcha asoslarni tasvirlab berilgan. After Effects
ko‘p jihatdan Photoshop-ga o‘xshaydi. Va bu dasturdagi qatlamlar ham xuddi
shunday muhim. Har qanday yaratilgan video bir-birining ustiga o‘ralgan qatlamlar
to‘plamidir. 1-rasm Qatlamlar to‘plami Sony Vegas yoki Premiere Pro kabi
dasturlarda animatsiya bilan ishlaganda shuni bilish kerakki, animatsiya asosiy
kadrlarni o'rnatish va tanlangan xususiyat qiymatini, xoh u videoning
koordinatalari, uning o'lchamlari yoki boshqa qo'llabquvvatlanadigan
xususiyatlarni o‘zgartirish orqali yaratiladi.
Animatsiya Maska bu oddiy qilib aytganda, qatlamning ma‘lum bir qismini
boshqasidan ajratish usuli. Bu juda ko‘p turli xil effektlarni olish imkonini beradi.
Misol uchun, odamni butunlay boshqa joyga ko‘chirsh. Maska Videolardagi
sarlavhalar muhim rol o‘ynaydi. Biroq, ular har doim ham juda chiroyli bo‘lishi
shart emas. 4-rasm Videolardagi sarlavhalar Bu yerda videoga effektlar kiritish
paneli, qanday effektlar qo‘shish va ularni qanday boshqarishni, sozlash qatlami
nima ekanligini bilib olish mumkin bo‘ladi. Effekt yaratish After Effects bu
shunchaki video tahrirlash dasturi emas. Va u turli effektlarni yaratish uchun
ko‘proq imkoniyatlarga ega dasturdir. 5-rasm Effekt yaratish imkoniyatlari
Loyihani tugatgandan so‘ng, tayyor mahsulotni (ctrl+m) saqlab qo‘yiladi. After
Effects – bu kichik qismlarni yaratish bilan bog‘liq bo‘lib, ularni keyinchalik
tahrirlash dasturiga joylashtirish mumkin. Ammo agar Premiere Pro-da umumiy
filmni yig‘ish kerak bo‘lsa, dinamik ulanishdan foydalanish mumkin.
10

Pedagogik dasturiy vositalar tushunchasi va tasnifi
Pedagogik dasturiy vosita (PDV) – bu o‘quv materiallarini taqdim etish, o‘quv
jarayonini tashkil etish va nazorat qilish, o‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va
malakalarini rivojlantirish maqsadida ishlatiladigan har qanday material, qurilma
yoki dasturiy mahsulotdir.
Funksional jihatdan: Ta’limiy (yangi materialni tushuntirish)
Mashqiy (bilimlarni mustahkamlash) Nazorat-qoidalash (bilim darajasini
baholash)Simulyatsion (virtual tajriba o‘tkazish) O‘yinli (o‘yin shaklida o‘qitish)
Texnologik jihatdan: Bosma vositalar (darsliklar, qo‘llanmalar),
Audiovizual vositalar (video darsliklar, animatsiyalar),
Elektron vositalar (elektron darsliklar), Internet vositalari (onlayn platformalar)
Interaktiv vositalar (virtual laboratoriyalar, simulyatorlar)
Mazmun jihatdan: Fan sohasiga qarab (matematika, fizika, tillar va h.k.)
Zamonaviy ta’limda multimedia vositalarining roli
Multimedia – turli formatdagi (matn, grafika, audio, video, animatsiya)
ma’lumotlarni birlashtirgan, ko‘pincha interaktiv bo‘lgan axborotni taqdim etish
usuli. Zamonaviy ta’limda multimedia:
Kognitiv yukni engillashtiradi: Mavzuni ko‘rish, eshitish va interaktiv amallar
orqali qamrab olish bilimni yaxshiroq o‘zlashtirishga yordam beradi.
Murakkab tushunchalarni soddalashtiradi: Abstrakt tushunchalarni (masalan, atom
tuzilishi, gravitatsiya) vizual model orqali tushuntirish mumkin.
Motivatsiyani oshiradi: An’anaviy matnli materialga qaraganda rangi, harakatli va
ovozli multimedia qo‘llanmalar o‘quvchilarning qiziqishini uyg‘otadi.
Individual ta’lim imkonini beradi: O‘quvchi o‘z tezligida, kerakli bo‘limlarni
takrorlab o‘rganishi mumkin.
Vizual materiallarning kognitiv jarayonlarga ta’siri
"Bir marta ko‘rsang, yuz marta eshitgandan afzal" maqoli vizual ta’limning
samaradorligini ifodalaydi. Kognitiv nazariya (R. Mayer)ga ko‘ra, inson miyasi
ikki parallel kanal (vizual va og‘zaki) orqali ma’lumotni qayta ishlaydi. Yuqori
sifatli vizual materiallar:
11

Diqqatni jamlaydi: Harakat va rang kontrasti diqqat markazini ushlab turadi.
Xotirani mustahkamlaydi: Ko‘rilgan tasvir esda uzoq saqlanadi (piktorial ustunlik
effekti). Tushunishni chuqurlashtiradi: Jarayonlarning dinamikasi (masalan,
fotosintez) bosqichma-bosqich animatsiya orqali tushunarli bo‘ladi.
Meta-kognitiv ko‘nikmalarni rivojlantiradi: O‘quvchi jarayonni kuzatish va tahlil
qilish orqali mantiqiy xulosalar chiqarishni o‘rganadi.
Interfaol ta’lim resurslarining psixologik-pedagogik jihatlari
Interfaollik – foydalanuvchining dastur yoki vosita bilan ikki tomonlama o‘zaro
ta’siridir. Pedagogik vositalarda interfaollik quyidagi tamoyillar asosida qurilishi
kerak:
Faollashtirish tamoyili: O‘quvchi faqat tomosha qiluvchi emas, balki jarayonni
boshqaruvchi bo‘lishi kerak (masalan, parametrlarni o‘zgartirish, tanlov qilish).
Darhol javob tamoyili: Har qanday amal (tugma bosish, elementni sudrash) darhol
vizual yoki ovozli javob (feedback) olishi kerak.
O‘yinlashtirish tamoyili: Ballar, darajalar, mukofotlar, liderlar jadvali kabi
elementlar raqobat va o‘yin ruhini kiritadi.
Xato qilish imkoniyati: Xavfsiz muhitda xato qilish va uni tuzatish imkoniyati
o‘rganish jarayonining tabiiy qismi hisoblanadi.
ADOBE AFTER EFFECTS DASTURINING IMKONIYATLARI
Dasturning asosiy xususiyatlari va interfeysi
Adobe After Effects – kompaniyalar, kinostudiyalar va dizaynerlar tomonidan
keng qo‘llaniladigan video kompozitsiyalash, harakatli grafikalar (motion
graphics) va vizual effektlar (VFX) yaratish uchun mo‘ljallangan professional
dastur. Asosiy ish maydoni (workspace) quyidagi panellardan iborat:
Project paneli: Foydalaniladigan fayllar (footage) va kompozitsiyalar ro‘yxati.
Composition paneli: Ish natijasini real vaqtda ko‘rish uchun.
Timeline paneli: Animatsiyalar va effektlarning vaqt o‘qi bo‘yicha joylashuvi.
Tools paneli: Asosiy vositalar (tanlash, matn, shakllar).
Effects & Presets: Harakat va vizual effektlar kutubxonasi.
Layer paneli: Har bir qatlamni alohida tahrirlash imkoniyati.
12

Animatsiya yaratish asoslari: keyframing, easing, timeline
Animatsiyaning kaliti Keyframe (kalit kadr) tushunchasidadir. Bu – vaqt o‘qidagi
layer xususiyatining (masalan, pozitsiyasi, masshtabi, shaffofligi) aniq qiymatga
ega bo‘lgan nuqtasi. Ikki yoki undan ortiq keyframe orasidagi qiymatlar dastur
tomonidan avtomatik hisoblanadi (interpolyatsiya).
Animatsiya yaratish bosqichlari:
Layer xususiyati (masalan, Position) oldidagi stopwatch belgisini bosish (keyframe
yaratish faollashtiriladi). Timeline’dagi vaqt ko‘rsatkichi (playhead) kerakli joyga
o‘tkazilib, xususiyat qiymati o‘zgartiriladi (yangi keyframe avtomatik yaratiladi).
Keyframe’lar orasidagi harakat grafigini Graph Editor yordamida sozlash.
Easing (Easy Ease) effektlari qo‘llash – harakatning boshlanishi va tugashini
sekinlashtirish, bu animatsiyani tabiiyroq qiladi. Vizual effektlar va filtrlarning
pedagogik qo‘llanilishi After Effectsda 100 dan ortiq built-in effekt va filter
mavjud.
Pedagogik loyihalar uchun foydalilari:
Sharhlovchi o‘q (Pointer): Ekranda kursorni kuchaytirish, aylantirish yoki uni iz
qoldiruvchi qilish (murakkab diagrammani tushuntirishda). Matn animatsiyasi
(Text Animator): Matnni harflab, so‘zlab yoki satrlab paydo qilish, rangini
o‘zgartirish. Kosmik koordinatalar (Polar Coordinates): Dekart koordinatalar
sistemasini sferik sistemasiga aylantirish (geografiya, astronomiya darslari uchun).
Kichik dunyo (CC Sphere): Har qanday tasvir yoki matnni 3D shar shakliga
aylantirish. Chiziqli gradient (Linear/Radial Wipe): Ekran elementlarini tozalash,
yangi mavzuga o‘tish effekti sifatida.
3D modellashtirish va virtual muhit yaratish
After Effectsda har bir layer 3D koordinatalar sistemasiga aylantirilishi mumkin.
Bu xususiyat yordamida:Virtual mikroskop yaratish va namunalarni aylantirish.
Yerning yadrosidan atmosferasigacha bo‘lgan qatlamlarni vizuallashtirish. Tarixiy
binolarni rekonstruksiya qilish va ular atrofida "sayr qilish". Molekulyar
tuzilishlarni 3D maket sifatida ko‘rsatish. Camera va Light layerlarini qo‘shish
orqali to‘liq 3D sahna yaratish mumkin. Audio-video integratsiyasi va
13

sinxronizatsiya qila olamiz. Samarali pedagogik vosita faqat vizual emas, balki
audio komponentga ham ega bo‘lishi kerak. Ovozli izoh (Voice-over): Darslik
matnini audio fayl sifatida import qilish va animatsiya bilan sinxronlashtirish.
Sound Effects: To‘g‘ri javob uchun olqishlashi, noto‘g‘ri javob uchun
ogohlantiruvchi ovoz. Markerlar (Markers): Timeline’da audio fayldagi muhim
nuqtalarga belgi qo‘yish, shu nuqtalarda vizual effektlarni ishga tushirish.
Audio Spectrum/Waveform effektlari: Musiqani rangi to‘lqin yoki spektr
ko‘rinishida vizuallashtirish.
PEDAGOGIK MATERIALLARNI AFTER EFFECTS YORDAMIDA
YARATISH
Mavzuga mos vizual konsepsiyani ishlab chiqish
Har qanday loyiha dizayn dokumenti (design doc) bilan boshlanadi. U
quyidagilarni o‘z ichiga oladi: Pedagogik maqsad: O‘quvchi ushbu materialni
o‘rganganidan keyin nimani bilishi/qlila olishi kerak?
Maqsadli auditoriya: Yoshi, oldingi bilim darajasi, texnik imkoniyatlari. Asosiy
xabarlar (Key takeaways): 3-5 ta eng muhim tushunchalar ro‘yxati. Uslub va
ton: Ilmiy-jiddiy, o‘yinli, hikoyalash uslubi. Rang palitrasi: Kontrastli, diqqatni
jamlovchi, ammo charchatmaydigan ranglar (masalan, ko‘k, oq, yashil).
Personajlar va ob’ektlar: Agar kerak bo‘lsa, birlashtiruvchi personajlar (masalan,
aqlli robot, professor). O‘quv animatsiyalari yaratish bosqichlari
Ssenariy va storyboard tayyorlash:
Ssenariy: Audio matn va har bir kadrda ko‘rinadigan narsalarning batafsil tavsifi.
Storyboard: Qog‘ozda yoki oddiy dasturda chizilgan, loyihaning har bir sahnesi
(shot) va o‘tishlarining sxematik tasviri. Kadrlar tartibi, kamera burchaklari, asosiy
harakatlar ko‘rsatiladi.
Grafik elementlarni yaratish:
14

Tayyor assetlardan foydalanish: Adobe Stock, Freepik kabi saytlardan
litsenziyalangan tasvirlar. Boshqa dasturlarda yaratish: O‘ziga xos illüstratsiyalar,
diagrammalar va ikonkalarni Adobe Illustrator yoki Photoshopda chizish, so‘ngra
After Effects’ga import qilish. Shapes va Text tool’idan foydalanish: After Effects
o‘zida sodda geometrik shakllar va matn yaratish imkoniyatiga ega. Ilova
mantiqini animatsiyalash: Bosqichma-bosqich ko‘rsatish (Step-by-step
reveal): Masalan, geometriya masalasini yechishda: 1) Shaklni ko‘rsatish, 2)
Ma’lumotlarni yozish, 3) Formula yozish, 4) Hisoblash, 5) Javobni ta’kidlash.
Diqqatni jamlash (Attention guiding): Rang o‘zgarishi, yorqinlik, aylana ichiga
olish, kursor harakati orqali o‘quvchining diqqatini muhim nuqtaga qaratish.
Nisbiy migdoriy taqqoslash (Relative comparison): Diagrammalarni dinamik
ravishda o‘sishini ko‘rsatish, solishtirilayotgan qiymatlarni yonma-yon qo‘yish.
Interaktiv elementlarni qo‘shish:
After Effects o‘zida to‘liq interaktiv dastur yaratish imkoniyati bermaydi. Ammo:
Clickable areas yaratish: "Hotspot" lar sifatida belgilangan maydonlarga ega video
yaratish mumkin. Bu video keyinchalik Adobe Animate, Unity yoki HTML5
(Lottie fayli orqali) bilan birlashtirilishi mumkin.
Multiple choice ko‘rinishida: Bir nechta video yaratish (savol va 3 ta javob
varianti). Foydalanuvchi tanlovi asosida tegishli javob videosi ishga tushadi (oddiy
taqdimot dasturlari orqali boshqarish mumkin).
Fanlar bo‘yicha misollar
Matematika: "Pifagor teoremasi"
Animatsiya bosqichlari: To‘g‘ri burchakli uchburchakni ko‘rsatish. Katetlar ustida
kvadratlar qurish. Kvadratlarni kichik kvadratlarga bo‘lish va bu kvadratlarni
gipotenuzadagi kvadratga joylashtirish (ajratish va qayta joylashtirish
animatsiyasi). Natijada katetlar kvadratlari yuzalari yig‘indisi gipotenuzaning
kvadratiga teng ekanligini ko‘rsatish. Qo‘llaniladigan effektlar: Shape layers,
Trim Paths (chiziqlarni chizish), CC Page Turn (kvadratlarni aylantirish).
Fizika: "Yerning tortishish maydoni"
15

Animatsiya bosqichlari: Kosmos fonida turli massadagi jismlarni (to‘p,
parashyutchi) bir balandlikdan tashlash. Ularning bir vaqtda erga tushishini
ko‘rsatish. Havoning qarshiligini yoqish/qochirish orqali farqni tushuntirish.
Tortishish kuchi vektorlarini ko‘rsatish.
Qo‘llaniladigan effektler: Particle World (yomg‘ir, qor), CC Force Motion
(tortishish effekti), 3D Camera.
Biologiya: "Qon aylanish tizimi"
Animatsiya bosqichlari: Inson tanasi konturi. Yurakni ko‘rsatish va uning
qisqarishini animatsiyalash. Arteriya va venalardan o‘tayotgan qon hujayralarini
ko‘rsatish. Oksigenlangan (qizil) va oksigensiz (ko‘k) qon oqimini ranglar bilan
ajratish. Qo‘llaniladigan effektlar: CC Mr. Mercury (suyuqlik harakati), Vegas
(yo‘llarni chizish), Colorama (rangni o‘zgartirish).
Tarix: "Buyuk Ipak Yo‘li"
Animatsiya bosqichlari: O‘rta Osiyo xaritasini ko‘rsatish. Xitoy (Changan) va
O‘rta Yer dengizi (Rim) nuqtalarini belgilash. Ipak, zargarlik buyumlari,
g‘aznachilik karvonlarini ramzlari bilan ikki nuqta orasidagi harakatini ko‘rsatish.
Yo‘l bo‘yidagi asosiy shaharlar (Samarqand, Buxoro) paydo bo‘lishi.
Qo‘llaniladigan effektlar: Stroke (yo‘lni chizish), CC Light Burst (shaharlarni
yoritish), Time Displacement (vaqt o‘tishi effekti).
Interfaol testlar va o‘yinli elementlarni yaratish
After Effectsda Drag & Drop kabi murakkab interaktivlikni to‘g‘ridan-to‘g‘ri
amalga oshirib bo‘lmaydi. Ammo, testlar uchun quyidagi yondashuvlardan
foydalanish mumkin: "Pausali" video test: Video to‘xtatiladigan nuqtada (hold
frame) 3 ta javob varianti ko‘rinadi. O‘qituvchi yoki o‘quvchi videoni to‘xtatib,
munozara qiladi va javob tanlanadi. Keyin video davom etadi va to‘g‘ri javob
ko‘rsatiladi. Adobe Animate yoki HTML5 bilan integratsiya: After Effects’da
animatsiyani yaratib, BodyMovin plagini yordamida JSON (Lottie) formatida
eksport qilish. Bu format veb-sahifa yoki mobil ilovada interaktiv element sifatida
ishlatilishi mumkin. O‘yinlashtirish elementlari: Ballar hisoblagichi, progress bari,
vaqt cheklovi kabi elementlarni animatsiyalash. Bular motivatsiyani oshiradi.
16

AMALIY LOYIHA: "SUYUQLIKLAR BOSIMI" MAVZUSIDA
O‘QUV ANIMATSIYASI
Loyihaning maqsadi va vazifalari Maqsad: 7-sinf fizika dasturidagi "Suyuqliklar
bosimi" mavzusini tushunishni osonlashtiradigan, Pascal qonuni va uning amaliy
qo‘llanilishini vizuallashtiradigan 2 daqiqalik o‘quv animatsiyasini yaratish.
Vazifalar: Mavzuning asosiy tushunchalarini (bosim, suyuqlik, Pascal qonuni,
gidravlik press) aniqlash. Har bir tushunchani oddiy, aniq va qizigarli tarzda
ko‘rsatadigan storyboard tuzish.
Dizayn va rang palitrasini tanlash. After Effects dasturida assetlarni yaratish va
animatsiyalash. Ovozli izohni animatsiya bilan sinxronlashtirish. Yakuniy video
faylni turli formatlarda eksport qilish. Texnik topshiriqlar
Dastur: Adobe After Effects CC 2024, Ish o‘lchami: 1920x1080 (Full HD)
Davomiylik: 2 daqiqa, Kadr tezligi (Frame Rate): 25 fps, Audio: 44.1 kHz, Stereo
Chiqish formatlari: MP4 (H.264), GIF (qisqa loop uchun), Lottie (JSON)
Ishning amaliy bosqichlari
Dizayn va kontseptsiya: Auditoriya: 13-14 yoshli o‘quvchilar.
Uslub: Toza, ilmiy, biroz o‘yinli. Birlashtiruvchi personaj – "Bosim Bot" (yorqin
ko‘k robot). Rang palitrasi: Asosiy fon – och moviy. Asosiy ob’ektlar – oq, qizil,
sariq (diqqat uchun). Storyboard: 8 ta asosiy kadr: Sarlavha: "Suyuqliklar Bosimi.
Pascal Qonuni". "Bosim Bot" ni taqdim etish.
Suyuqlik idishida turli chuqurliklardagi teshiklardan chiqayotgan oqimlarni
ko‘rsatish (chuqurlik ortgani sari oqim kuchayadi). Pascal qonunini izohlash:
Yopiq idishdagi suyuqlikning barcha nuqtalariga bosim teng tarqaladi.
Gidravlik press printsipini sxematik ko‘rsatish (kichik pistonda kichik kuch ->
katta pistonda katta kuch).
Gidravlik lift yoki avtomobil ko‘tarishning real hayotdagi misoli. "Bosim Bot"
bilan qisqa test savoli (To‘g‘ri/Noto‘g‘ri).
Xulosa va dastur yopilishi.
Assetlarni yaratish: "Bosim Bot" – Adobe Illustrator’da chizildi va alohida
qismlarga (oyoq, qo‘l, ko‘z) ajratildi. Fon va idishlar – After Effects’dagi Shape
17

Layer va Pen Tool yordamida chizildi. Matnlar – After Effects’dagi Type Tool
yordamida, "Open Sans" shriftida. Ovozli izoh – dasturchi tomonidan yozildi va
ovozlandi (Audacity dasturida).
Animatsiya jarayoni:
Composition yaratildi: "Main_Comp", 2 daqiqa.
Kadr 3 (teshiklar) animatsiyasi: 3 ta bir xil idish chizildi.Har birida teshik
chuqurligi har xil. Har bir teshikdan chiqadigan suyuqlik oqimi CC Particle
Systems II effekti yordamida yaratildi. Parametrlari o‘rnatildi: chuqurroq
teshikdagi oqim tezroq va uzunroq. Expression qo‘shildi, shunda oqim tezligi
teshik chuqurligi parametriga bog‘liq bo‘ldi. Kadr 5 (Gidravlik press): Ikkita
piston (kichik va katta) chizildi.
Kichik pistonga Null Object (ko‘rinmas boshqaruvchi ob’ekt) bog‘landi.
Katta piston harakati Expression yordamida kichik piston harakatiga bog‘landi,
lekin masofa koeffitsienti (katta piston maydoni / kichik piston maydoni) bilan.
Slider Control effekti qo‘shilib, koeffitsientni o‘zgartirish imkoniyati yaratildi
(o‘qituvchi darsda parametrlarni o‘zgartirib ko‘rsatishi mumkin).
Barcha kadrlar o‘rtasida Smooth dissolve o‘tish effekti qo‘shildi.
Sound design va finishing: Ovozli izoh fayli timeline’ga joylashtirildi.
Har bir muhim animatsiya boshlanishida yumshoq click efekti qo‘shildi.
Arka fon musiqasi sifatida pianino asari (royalty-free) qo‘shildi va ovoz balanslari
sozlandi. Render Queue orqali final MP4 fayli yaratildi.
LottieFiles plagini yordamida bir qismi (Piston animatsiyasi) interaktiv JSON fayl
sifatida eksport qilindi.
Natijalar va ularning tahlili
Yaratilgan 2 daqiqalik animatsiya quyidagi imkoniyatlarga ega bo‘ldi:
Pedagogik jihatdan: Mavzuning 4 ta asosiy tushunchasini vizuallashtirdi.
Texnik jihatdan: Professional ko‘rinishga ega, yuqori sifatli video.
Interfaollik: Gidravlik press qismida parametrni o‘zgartirish imkoniyati mavjud
(After Effects ichida).
18

Foydalanish qulayligi: Video MP4 formatida, shuningdek, veb-saytga joylash
uchun Lottie formatida mavjud.
Sinov natijalari: Animatsiya 15 nafar 7-sinf o‘quvchisiga sinov sifatida ko‘rsatildi.
Anketada: 93% o‘quvchilar mavzuni avvalgiga qaraganda yaxshiroq
tushunganliklarini bildirdi. 100% animatsiya qizigarli va diqqatni jamlaganligini
aytdi. Eng yaxshi qism sifatida piston animatsiyasi ajralib turdi.
Ayrim hududlarda texnik resurslar biroz cheklangan bo‘lsa-da, za monaviy
texnologiyalarga qiziqish ortib bormoqda. Shu sababli, peda gogik dasturiy
vositalarni qo‘llashda mahalliy sharoitlarni hisobga olish muhim. Quyidagi
maslahatlarga amal qilishingiz mumkin: - agar internet cheklangan bo‘lsa, offline
(oflayn) ishlaydigan vositalarni tanlang (masalan, PhET simulyatsiyalarini yuklab
olish yoki Moodle platformasini mahalliy serverga o‘rnatish); - o‘zbek tilidagi
kontentlardan foydalanishingiz mumkin, buning uchun Google Classroom yoki
Nearpodda o‘qituvchilar o‘z darslarini 18 o‘zbek tilida tayyorlashi mumkin.
Masalan, “Ona tili va adbiyot” darsi uchun adabiyotidagi parchalar bo‘yicha testlar
tuzish. - mabodo maktabda resurslar (raqamli texnologiyalar) yetishmasa yoki
faqat bitta kompyuter bo‘lsa, o‘qituvchi darsni proyektor orqali o‘tkazib,
o‘quvchilarni qog‘ozda mashqlar bajarishga jalb qilishi mum kin. Misol: Fan:
Geografiya, “O‘zbekiston tabiiy zonalari”. Vosita: Google Earth (offline rejimda
yuklab olinadi). Topshiriq: o‘quvchilar O‘zbekistonning tog‘lari va cho‘llarini vir
tual xaritada ko‘radi, so‘ng qo‘lda xarita chizadi.

19

Xulosa

Montaj – kinoni san‘atning bir turiga aylantiruvchi muhim ifoda vositasi
hisoblanadi. Montaj ulkan ijodiy va ta‘sir kuchiga ega. Montaj vositasi ila eng
rang-barang mazmunli kadrlarni birlashtirib, o‘z mavzusi, syujetiga ega film ham
yaratsa bo‘ladi. Buning ustiga kadrlar turli davrlarda, turli mamlakatlarda har hil
planlar-u, rakurslarda suratga olingan bo‘lishi mumkin. Shu bois rejissyorlar va
operatorlar montaj san’atini shunchaki emas, balki to‘liq, chuqur bilishlari lozim.
Rejissyor kinodagi montaj xususiyatlarini yaxshi bilmog‘i lozim. U plan, rakurslar,
tasvirga olish usuli bir hil bo‘lgan ikki kadrni birlashtirib bo‘lmasligini, bunday
holatda harakat yo‘qolishini bilishi kerak. Harakatsiz kino esa kino emas. Filmni
to‘g‘ri montaj qilish, badiiy kinematografik ifodalilikka erishi uchun tasvirga olish
paytidayoq uni montajbop qilib suratga olish kerak. Shuni unutmaslik keraki,
filmning eng yaxshi montaji – bu uning montaj qonun qoidalariga asosan tasvirga
olinishidir. Natijada u rejissyor va ijodiy guruhga asarning g‘oyasini, mavzusini,
obrazlarni chuqur ochib berishga imkon beradi. Yosh rejissyor, operator
montajning ahamiyatini amaliyotda tushunib yetadi. U montajdagi muhim
jihatlarini o‘zlashtirib olsa bas. Masalan, kinoda montajning qanday tamoyillari,
badiiy shakllari va ularning imkoniyatlarini bilishi lozim. Rejissyor tomonidan
tanlangan montajning barcha turlari, uning prinsiplari yagona bir maqsadga –
asarning kinematografik ta‘sirchan chiqishiga qaratiladi. Rejissyor aql-idroki,
mahorati ila qo‘llagan montaji orqali filmda o‘z g‘oya va maqsadini to‘la amalga
oshiradi. Demak, montajning barcha nozik jihatlarini bilish rejissyor uchun
muhimdir. Montaj haqidagi bilimlar majmui rejissyorlar, operatorlarning tasvirga
olish maydonchasidagi kundalik ishlarida, amaliyotida juda zarur. Chunki, haqiqiy
professional bilim va ko‘nikmalar olingan nazariy bilimlarni amaliyotda sinovdan
o‘tkazgan paytdagina shakllanib boradi. Amaliyotda bir necha bor sinovdan o‘tib
20

mustahkamlanib ulgurgan bilimlar tasvirga olish jarayonida yuzaga kelishi
mumkin bo‘lgan ichki shubhalarni bartaraf etishda yordam beradi.
Har qanday video montaj professional dasturi aniq va qulay montaj jarayonini
ta‘minlab berishi lozim. Tasvir va ovoz bilan ishlashda tasvirga olishda yo‘l
qo‘yilgan xatoliklarni bartaraf etishga, shu bilan birga tasvirlarga jilo va bezak
beruvchi qurollarga xam ega bo‘lishi kerak, masalan effektlar, titrlar yaratuvchi,
perexodlar, ovoz va rasmlarni qayta ishlovchi qurollar. Va eng asosiysi
videomontaj dasturi yuqori sifatli videomaxsulot yaratishga imkoniyat berishi,
aniqrog‘i kodlash va filmni aniq bir formatda yoza olishi lozim. Yuqoridagilardan
shuni qisqacha xulosa qilish mumkin: Taxlil qilib ko‘rilgan montaj dasturlarining
xech biri 100 % mukammal emas. Bu tabiiy. Dasturlarning xar biri o‘z holicha
montajning muayyan bosqichiga mo‘ljallanganligi bilan aloxida e’tiborga sazovor.
Masalan, videoni yozib olish uchun bir dastur eng yaxshi bo‘lsa, filmni yig‘ish
uchun yana boshqa bir dasturdan yaxshisi yo‘q. Maxsus effektlar uchun yana
boshqa bir dastur eng yaxshi hisoblanadi. Yana qaysidir dastur o‘zining
ishonchliligi bilan taxsinga sazovor. Adobe Creative Suite Master Collection
oilasiga kiruvchi dasturlardan foydalanish ancha samarali ekan. After Effects
dasturi bir qarashda murakkab ko‘rinsa-da, dasturning o‘z mantig‘i bor. Ish
tamoyillarini o‘rgangandan so‘ng, ushbu dasturni yanada chuqurroq o‘rganish
yanada osonroq bo‘ladi. Adobe After Effects – nafaqat video, balki yuqori sifatli
pedagogik dasturiy vositalar yaratish uchun keng imkoniyatlarga ega kuchli
instrumentdir.Dasturning asosiy ustunliklari: professional animatsiya, keng
effektlar kutubxonasi, 3D imkoniyatlar va boshqa Adobe mahsulotlari bilan
beqiyos integratsiya. After Effects yordamida yaratilgan animatsion materiallar
an’anaviy matnli materiallarga nisbatan o‘quvchilarning diqqatini, motivatsiyasini
va tushunish darajasini sezilarli darajada oshiradi. Dastur o‘zida to‘la interaktiv
dasturlar yaratish imkoniyatini bermaydi, ammo Lottie formatidagi eksport va
boshqa dasturlar (Adobe Animate, Unity) bilan integratsiya orqali bu kamchilikni
bartaraf etish mumkin.
21

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.M.MELIQO‘ ZIYEV SH. T. XUSANOV MAXSUS VA MURAKKAB
MONTAJ (darslik) Toshkent-2019 yil
2.https://el-montage.ru/adob-after-effekt-montazh/
3. https://uz.kineshma.net/Special-effects-1047 Muallif: Peter
4. Karimov, I.A. (2020). Zamonaviy ta’limda raqamli texnologiyalar . Toshkent:
"Fan va texnologiya".
5. Yusupov, O. (2022). Multimedia vositalari asosida o‘quv jarayonini tashkil
etish . Pedagogika fanlari doktori dissertatsiyasi.
6. Clark, R. C., & Mayer, R. E. (2016). E-Learning and the Science of Instruction .
John Wiley & Sons.
7. Khamidov, B. (2021). Informatika va axborot texnologiyalari o‘qitish
metodikasi . Toshkent: "O‘qituvchi".
22

Pedagogik dasturiy vositalar yaratishda After Effects imkoniyatlaridan foydalanish

Купить