Pedagogik muloqotning o'ziga xos xususiyatlari va funksiyalari - Педагогика - Инфографика

Информация о документе

Цена	9100UZS
Размер	3.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	22 Ноябрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Инфографика
Предмет	Педагогика

Продавец

Sherzod Sultonov

Дата регистрации 10 Июнь 2025

1 Продаж

Pedagogik muloqotning o'ziga xos xususiyatlari va funksiyalari

Купить

P edagogik muloqotning o'ziga
xos xususiyatlari va
funksiyalari

Reja:

1. Pedagogik muloqotning o‘ziga xos xususiyatlari

2. Ta’lim jarayoniga xos bo‘lgan kommunikativlik.

3. Pedagogik muloqotning funksiyalari

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar


Pedagogik muloqot predmeti sifatida
interdissiplinar xarakterga ega bo‘lib, u
pedagogika, psixologiya, sotsiologiya,
kommunikatsiya nazariyasi, lingvistika,
antropologiya fanlarining kesishmasida
joylashgan. Bu murakkablik pedagogik
muloqotni chuqur va har tomonlama
o‘rganishni talab qiladi. Zamonaviy
ta’lim sharoitida raqamlashtirish, distant
ta’lim, onlayn muloqot kabi yangi
shakllari paydo bo‘layotgani pedagogik
muloqot nazariyasini yangilash va
rivojlantirishni zarur qiladi. Shu sababli
pedagogik muloqotning tushunchasi,
mazmuni, xususiyatlari, funksiyalari,
turlarini ilmiy tahlil qilish, nazariy
umumlashtirish va amaliy pedagogik
faoliyat uchun tavsiyalar ishlab chiqish
dolzarb ilmiy-pedagogik muammodir.


Muloqot tushunchasi psixologiya va
sotsiologiya fanlarida keng o‘rganilgan
bo‘lib, u odamlar o‘rtasidagi ma’lumot, fikr,
his-tuyg‘ular, tajribalar almashish jarayoni
sifatida tushuniladi. G.M. Andreeva
muloqotni uchta tomondan tahlil qiladi va
bular kommunikativ tomon (ma’lumot
almashish), interaktiv tomon (o‘zaro ta’sir,
birgalikda faoliyat), perseptiv tomon (bir-
birini idrok etish, tushunish)dir. B.F. Lomov
muloqotni shaxslararo munosabatlar
tizimida ko‘rib, uning informatsion,
regulyativ va affektiv funksiyalarini
ajratadi. A.A. Leontev muloqotni faoliyat
turi sifatida tahlil qilib, uning maqsadi,
motivlari, predmeti, vositalari, natijalari
mavjudligini ta’kidlaydi


Pedagogik muloqot umumiy muloqotning maxsus turi bo‘lib, u ta’lim-tarbiya
maqsadlariga xizmat qiladi va o‘ziga xos xususiyatlarga ega. A.A. Leontev
pedagogik muloqotni “o‘qituvchi va o‘quvchilar o‘rtasidagi professional muloqot
bo‘lib, u dars va maktabda pedagogik hamkorlikni yaratish, ta’lim-tarbiya
vazifalarini hal qilishga xizmat qiladi” deb ta’riflaydi. V.A. Kan-Kalik pedagogik
muloqotni “o‘qituvchi va bolalar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir tizimi bo‘lib, u ta’lim
jarayonida pedagogik vazifalarni hal qilish, qulay psixologik muhit yaratish,
o‘quvchilarning shaxsiy xususiyatlarini rivojlantirishga yo‘naltirilgan” deb
belgilaydi. I.A. Zimnyaya pedagogik muloqotni ta’limning zaruriy komponenti
va pedagogik faoliyatning asosiy vositasi sifatida qaraydi. Ushbu ta’riflarni
umumlashtirib, pedagogik muloqotni quyidagicha ta’riflash mumkin: bu –
o‘qituvchi va o‘quvchilar o‘rtasidagi maqsadga muvofiq, professional, ko‘p
funksiyali, ikki tomonlama jarayon bo‘lib, u ta’lim-tarbiya maqsadlariga
erishish, bilimlarni uzatish va o‘zlashtirish, shaxs rivojlanishi, pedagogik
hamkorlik, qulay psixologik muhit yaratishga xizmat qiladi. Pedagogik muloqot
nafaqat o‘qituvchining faoliyati emas, balki o‘qituvchi va o‘quvchilarning
qo‘shma, o‘zaro bog‘liq, interaktiv faoliyatidir va bunda har ikki tomon faol
ishtirokchi, subyekt hisoblanadi.

Pedagogik muloqotning nazariy asoslari bir necha asosiy
konsepsiyalarga tayanadi.

Birinchi asos faoliyat yondashuvi bo‘lib, u
sovet psixologiyasida L.S. Vygotskiy, A.N.
Leontev, S.L. Rubinshteyn tomonidan ishlab
chiqilgan. Bu yondashuvga ko‘ra, muloqot
faoliyatning bir turi yoki faoliyatning shakli
hisoblanadi va u o‘zining tuzilishiga ega
bo‘lib, maqsad, motiv, predmet, vositalar,
natija komponentlarini o‘z ichiga oladi.
Pedagogik muloqot ham ta’lim faoliyatining
tarkibiy qismi bo‘lib, u boshqa faoliyat
turlarini ta’minlaydi va ularning
samaradorligini belgilaydi. 
Ikkinchi asos shaxsga yo‘naltirilgan
yondashuv bo‘lib, u zamonaviy
gumanistik pedagogikaning asosiy
tamoyilidir. Bu yondashuv har bir
o‘quvchini noyob shaxs sifatida qaraydi,
uning manfaatlarini, ehtiyojlarini,
imkoniyatlarini, qobiliyatlarini hisobga
oladi, dialogga, hamkorlikka, o‘zaro
hurmatga asoslanadi. Carl Rogersning
shaxsga yo‘naltirilgan terapiyasi
pedagogikaga ham ta’sir ko‘rsatdi va
kongruensiya (haqiqiylik), so‘zsiz ijobiy
qabul, empatik tushunish kabi
tamoyillar pedagogik muloqotning asosi
bo‘ldi


Uchinchi asos kommunikativ
yondashuv bo‘lib, u tilni va
muloqotni ta’limning asosiy
vositasi sifatida qaraydi. E.I.
Passov, V.P. Bespalko, I.L. Bim
kabi metodistlar kommunikativ
yondashuvni chet tillarni
o‘qitishda ishlab chiqdilar, lekin u
barcha fanlar uchun ham amal
qiladi. Bu yondashuv tilni nafaqat
kodlar tizimi sifatida emas, balki
ijtimoiy amaliyot, madaniy
fenomen, shaxslararo
munosabatlar vositasi sifatida
ko‘radi. 
To‘rtinchi asos dialog falsafasi va
dialog pedagogikasi bo‘lib, u Martin
Buber, Mikhail Bakhtin, Paulo Freire
g‘oyalariga asoslanadi. Dialog – bu
nafaqat so‘zlashish yoki savol-javob
emas, balki chuqurroq bo‘lib, u ikki
yoki undan ortiq shaxslarning o‘zaro
tushunish, umumiy ma’no yaratish,
bir-birini tan olish va hurmat
qilishga asoslangan qo‘shma
fikrlash jarayonidir. Dialogik
muloqot monologik (bir
tomonlama, imperativ, subyekt-
ob’ekt) muloqotga qarama-qarshi
bo‘lib, u subyekt-subyekt, teng
huquqli, demokratik
munosabatlarga asoslanadi.


Pedagogik muloqot turli mezonlar bo‘yicha tasniflanishi mumkin. Ishtirokchilar
soniga ko‘ra pedagogik muloqot individual (o‘qituvchi va bitta o‘quvchi), guruhli
(o‘qituvchi va kichik guruh), frontal (o‘qituvchi va butun sinf) bo‘ladi. Individual
muloqot eng chuqur, shaxsga yo‘naltirilgan, biroq vaqt talab qiladi. Frontal
muloqot samarali, lekin har bir o‘quvchiga individual yondashuv qiyin. Guruhli ish
ikkala ustuvorlikni birlashtiradi va o‘qituvchi bir necha guruhlar bilan ishlashda
individual va jamoa muloqotini muvozanatlaydi. Yo‘naltirilganlik darajasiga ko‘ra
pedagogik muloqot direktiv (imperativ, buyruqli, bir tomonlama), nedirektiv (taklif,
maslahat, ko‘p variantli), dialogik (ikki tomonlama, teng huquqli) bo‘ladi. Direktiv
muloqot an’anaviy avtoritar pedagogikaga xos bo‘lib, unda o‘qituvchi buyuradi,
talab qiladi, nazorat qiladi va o‘quvchilar itoat etadilar. Bu tez, tartibli, biroq
o‘quvchilarning faolligini, tanqidiy fikrlashini, mustaqilligini cheklaydi.

Xulosa

Pedagogik muloqot ta’lim jarayonining asosiy elementlaridan biri bo‘lib, o‘qituvchi va
o‘quvchilar o‘rtasidagi samarali o‘zaro ta’sirni ta’minlaydi. Uning o‘ziga xos xususiyatlari
– maqsadga yo‘naltirilganlik, subyektlararo munosabatlarning shaxsga
moslashuvchanligi, hurmat va ishonchga asoslangan ijtimoiy-hissiy muhitni yaratish,
shuningdek, kommunikativlik va pedagogik jarayonga xos o‘zaro ta’sirni tashkil etishdir.

Pedagogik muloqotning funksiyalari esa ta’lim jarayonining samaradorligini oshirishda
muhim rol o‘ynaydi. U ma’lumot almashish, ta’limiy va tarbiyaviy vazifalarni bajarish,
motivatsion va psixologik qo‘llab-quvvatlash, ijtimoiylashuv va shaxsni rivojlantirish,
shuningdek, baholash va nazorat qilish kabi vazifalarni amalga oshiradi.

Umuman olganda, pedagogik muloqot o‘quv jarayonining sifatini belgilovchi asosiy
vosita bo‘lib, o‘qituvchi va o‘quvchilar o‘rtasida samarali hamkorlikni ta’minlash,
o‘quvchilarning shaxsiy rivojlanishi va ta’lim maqsadlariga erishishda hal qiluvchi
ahamiyatga ega.

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:

1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining ta’lim sohasiga oid farmon va
qarorlari. – T., 2017–2024.

2. Leontev A.A. Pedagogicheskoe obshchenie. – M.: Znanie, 1979.

3. Kan-Kalik V.A. Uchitelyu o pedagogicheskom obshchenii. – M.:
Prosveshchenie, 1987.

4. Zimnyaya I.A. Pedagogicheskaya psixologiya. – M.: Logos, 2005.

5. Bodalev A.A. Psixologiya obshcheniya. – M.: Institut prakticheskoy
psixologii, 1996.

6. Rogers C. Freedom to Learn. – Columbus: Charles Merrill, 1969.

7. Vygotskiy L.S. Pedagogicheskaya psixologiya. – M.: Pedagogika, 1991.

E’tiboringiz uchun rahmat

Pedagogik muloqotning o'ziga xos xususiyatlari va funksiyalari

Купить