Populyatsiya tushunchasi - Экология - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	25.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	09 Октябрь 2022
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Экология

Populyatsiya tushunchasi

Купить

Populyatsiya tushunchasi Reja: 1.Kirish 2. Populyatsiya tushunchasi. 3. Populyatsiya strukturasi. 4. Populyatsiyada individlar sonining o’zgarishi. 5. Adabiyotlar 1

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimov «O‘zbekiston XXI asr bo‘sag‘asida: xafsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari» asarida «Asrlar tutash kelgan pallada butun insoniyat, mamlakatimiz aholisi juda katta ekologik xavfga duch kelib qoldi. Buni sezmaslik, qo‘l qovushtirib o‘tirish o‘z – o‘zini o‘limga mahkum etish bilan barobardir», deb tа’kidlaydi.Haqiqatan, biz taraqqiy etayapmiz, lekin tabiat inqirozga yuz tutmoqda.Buning sabablari esa nihoyatda ko‘p va xilma-xildir.Eng asosiylari esa tabiiy ekosistemalarning buzilishi, undagi tirik organizmlar soni-ning kamayib, bа’zilarining esa yo‘qolib borishidir. Biosferada hayot uchun zarur bo‘lgan biogen elementlarni faqatgina tirik organizmlargina (ular populyatsiyalari) aylantira ola-di, yoki akademik V.I.V

 Ekologiyaga ekosistemaviy va populyatsion yondashuv.  Tabiatda modda va energiya almashinuvida populyat-siyalar ahamiyati.  Populyatsiyalar mohiyati. Organizmlar populyatsiyalari-ning struktura va funksional xususiyatlari.  Populyatsiyalar miqdori va zichligini aniqlash va ahamiyati.  Populyatsiyalar taqsimlanish (xorologik) strukturasi va ahamiyati.  Populyatsiyalar yosh, jinsiy va generativ strukturasi.  Populyatsiyalarda ichki munosabatlar.  Populyatsiyalar ishlab chiqarishi va dinamikasi.  Populyatsiyalararo munosabatlarning har xil tiplari va klassifikatsiyasi. 2. Populyatsiya tushunchasi Populyatsiya – tashqi muhit o‘zgarishlariga moslashish reaksiyasiga ega bo‘gan, o‘z-o‘zini ishlab chiqaruvchi, bir-biri bilan o‘zaro aloqa qiluvchi bir turga mansub har xil individlar majmu

individlar shuncha rang-barang bo‘ladi va tashqi muhitning ritmik va tasodifiy o‘zgarishlariga asosan moslashadi. Shu sababli mo‘tadil mintaqada tarqalgan turlar tropik, ekvatorial mintaqadagi turlarga nisbatan murakkab strukturaga ega. Doimo tor arealda yashovchi turlarga nisbatan keng doirada, akvotoriyada yashovchi turlar polimorf sanaladi. Bu birinchi navbatda energetik hamda hayotiy resurslardan foydalanish hisoblanadi. Energiya o‘zlashtirilishi – populyatsiyalar strukturasi to‘g‘ri-ligi va rivojlanishining asosiy tendensiyasi sanaladi.N.P.Naumov (1977) t а ’kidlaganidek «muhit organizmlar uchun o‘zaro aloqala-rini to‘plash va uzatish uchun platsdarm bo‘lib qolmasdan popu-lyatsiya а ’zolari uchun biologik signal berish maydoni ham sanaladi». Ko‘pgina hollarda suv havzalarida plankton

organizmlararo o‘zaro aloqa, tug‘ilish soni va biomassa-sining o‘sishi, o‘lim va boshqa xarakterli belgilardir. Yuqorida ko‘rsatilgan xarakterli belgilar parametrlari doimo o‘zgarib turadi (tur imkoniyatlari diapazonida). Sistemani o‘z-o‘zini rivojlantirish hisobiga biosferadagi maksimal roli ortadi. Xar bir tur organizm tabiatda ma’lum maydonni ishg’ol qiladi va bu maydon turning areali deyiladi. Odatda turning areali juda katta maydondan iborat bo’ladi.Shu sababli tur arealining turli qismlarida yashash muhitining xususiyatlari turlicha bo’ladi.Arealning turli qismlarida yashovchi individlar ham o’z xususiyatlari bilan bir-biridan farq qiladi.Arealning ma’lum qismida yashovchi individlar yigindisi populyatsiya deb qaraladi. Populyatsiyaga to’liqroq qilib quyidagicha ta’rif berish mumkin:

xususiyatlaridan biri o’z-o’zini boshqarishidir, ya’ni uzoq muddat sonini bir xilda saqlab turishidir.Bu xususiyat populyatsiya gomeostazi deyiladi.Populyatsiya tushunchasi ekologiyaning markaziy tushunchalaridan biridir.Ekologiyaning populyatsiyalarni o’rganuvchi bo’limi ―populyatsiyalar ekologiyasi ‖ deb ataladi. Populyatsiyalar ekologiyasi XX-asrning 30-yillarida paydo bo’lgan va bu fanning asoschisi ingliz olimi Ch.Elton hisoblanadi. 3. Populyatsiya strukturasi. Populyatsiya tuzilmasi.Populyatsiyada turli jinsdagi, turli yoshdagi hamda morfologik, fiziologik, genetik, etologik o’z xususiyatlariga ega guruhlarning o’zaro nisbati populyatsiya tuzilmasini (strukturasini) ifodalaydi. Populyatsiyada turli jinsdagi organizmlarning, ya’ni erkak va urg’ochi individlarning o’zaro nisbati populy

shakllanadigan jinslar nisbati ikkilamchi jins tuzilmasini hosil qiladi. Ikkilamchi jins tuzilmaning yuzaga kelishi turli biologik va ekologik omillarning ta’siriga, birinchi navbatda, individlarning yashab qolish imkoniyatiga bog’liq. Masalan, odatda populyatsiyalarda tug’iladigan individlar orasida urg’ochilari erkagiga nisbatan 1,5 baravar ko’proq bo’ladi. Pingvinglarning ba’zi turlari populyatsiyasida tuxumdan chiqqan qushlarda jinslar nisbati deyarli teng bo’lsa, 10 yoshli davrda Har ikki erkak individga bitta urg’ochi to’g’ri keladi. Ba’zi qo’shqanotlilarda qishki uyqudan keyin urg’ochi individlar 20% ga kamayadi.Tashqi muhit omillari ta’sirida ham jinslar nisbati o’zgarishi mumkin.Masalan, o’rmon chumolilarida +20 C dan past haroratda qo’yilgan tuxumlardan erkak individlar, yuqori h

Yoshga bog’liq xolda individlarning yashash muhitga va alohida omillarga talabi sezilarli ravishda o’zgarib turadi. Hayotning turli bosqichlarida organizmlarning yashash muhiti, oziqlanish usuli, harakatlanish xususiyatlari, faolligi almashinib turishi mumkin.Ayrim xollarda bir turga mansub turli yoshdagi guruhlar o’rtasidagi farq juda kuchli ifodalangan bo’ladi. Masalan, bakalarning yetuk davri va lichinkasi, kapalaklar va ularning lichinkasi va h.o. Turli yoshdagi guruhlarning hayot tarzidagi farqlar shunga olib keladiki, ba’zi funksiyalar tuligicha rivojlanishning ma’lum bosqichlarida bajariladi. Masalan, xasharotlarning ko’pchiligi yetuk davrida Oziqlanmaydi. Oziqlanish va o’sish lichinka bosqichida amalga oshiriladi. Yetuk davri esa tarqalish va ko’payish vazifasini bajaradi. Populyat

Bularga qo‘shimcha populyatsiyalar strukturasi miqdori, zich-lik, muhitda taqsimlanish (xorologik) strukturalari ham xarakterli-dir. Populyatsiyalar mavjudligining har bir davri uchun bir jins va yoshga mansub individlar morfofiziologiyasining har xil sifatda bo‘lishi biologik jihatdan muhimdir. Strukturalarning barcha parametrlari harakatda bo‘ladi va doimo muhitning o‘zgaruvchan sharoitga qarab populyatsiya hola-tining optimal varianti tomon yo‘naltirilgan bo‘ladi. POPULYATSIYALAR TAQSIMLANISHI ( XOROLOGIK) STRUKTURASI Individlar territorial tarqalishining asosiy tiplari Tabiatda uchraydigan ko‘pdan-ko‘p territorial taqsimlanish-dan ular ichida eng asosiysi uch tipga bo‘linadi. 1.Tasodifiy. 2.Tekis. 3.Notekis. Bu tiplarni bir-biridan ajratish uchun quyidagi modellardan foydalanamiz: а )

a – tasodifiy b- tekis v- notekis 4.3. Populyatsiyada individlar sonining o’zgarishi. Ekologik, asosan ekologo – genetik tadqiqotlar jarayonida populyatsiyada individlar umumiy soni, miqdori qanday degan savol tug‘iladi. Bu savolga mavjud laboratoriya populyatsiyalari uchun javob berish oson. Masalan: bankada yashovchi un mitalari (qo‘ng‘izlari) to‘g‘risida. Tabiiy populyat-siyalar umumiy soni, miqdorini baholash juda ham murakkab, ammo bа’zi hollarda bu mumkin, qaysiki yirik va inson uchun ko‘rinishi sezilarli darajada chegaralangan maydonda to‘plangan organizmlar bo‘lsa. Masalan: Kola yarim orolida yashovchi yovvoyi shimol bug‘ulari qish oxirida, bahorning boshlarida, baland bo‘lma-gan tog‘ tepaliklarida (bu yerda qor qatlami yupqa, lishaynik-lar ochilib qoladi) to‘planadi. Zoologlar sa

xususiyatlariga bog’liq. Individlarning joyda taqsimlanishi turli-tuman bo’lib, ularni asosan uch tipga ajratish mumkin: 1) Tasodifiy taqsimlanish; 2) Tekis taqsimlanish; 3)Agregasiyali yoki to’p-to’p taqsimlanish. Tasodifiy taqsimlanishda individlar populyatsiya egallagan joyda tasodifiy ravishda, bir joyda zichroq, ikkinchi joyda siyrakroq, uchinchi joyda umuman uchramasligi mumkin.Tashqi muhit sharoitlari o’zgarib turishi kuzatiladigan maydonlarda shunday taqsimlanish kuzatiladi.Tasodifiy taqsimlanish tabiatda nisbatan kamroq uchraydi. Tekis taqsimlanish tabiatda ko’p uchraydi va ko’pchiliq organizmlar populyatsiyasi uchun xos. Individlarning bir-biriga nisbatan joylashishida antogonistik munosabatlar mavjud bo’lgan xollarda tekis taqsimlanish kuzatiladi. Masalan, o’rmonlarda daraxtlarn

FOYDALANILGANADABIYOTLAR: 1. Rafikov А . Geoekologikmuammolar. T. O‘qituvchi. 1997 yil 112- bet. 2.To‘xtaev А . Ekologiya. T. O‘qituvchi nashriyoti. 1998 yil.190-bet. 3.Ergashev А . Umumiy ekologiya OUYu talabalari uchun darslik. T., «O‘zbekiston» 2003 yil. 464 – bet . 4.Otaboev SH., Nabiev M. Inson va biosfera. T. O‘qituvchi 1995 yil. 321 bet. 5.Baratov P. «Tabiatni muhofaza qilish». Toshkent. «O‘qituvchi» nashriyoti.1991-yil.187–bet. 6. Shodimetov Yu. Ijtimoiy ekologiyaga kirish.1-qism. T. O‘qituvchi.1994 yil.240-bet. 13

Купить