Qur’on – islom dininig muqaddas kitobi - Основы культурологии - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	5.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	14 Апрель 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Основы культурологии

Qur’on – islom dininig muqaddas kitobi

Купить

QUR’ON – ISLOM DININIG MUQADDAS KITOBI

Qur’oni karim nozil bo’lishi Olamlar tarixidagi eng muhim hodisa sanalmish bu jarayoning – Qur’oni karim nozil bo’lishining boshlanish nuqtasi Hiro g’orida Ramazon oyinig o’n yettinchi kuni sodir bo’ldi. Insoniyat tarixidagi bu ulug’ sanada Alloh taoloning so’nggi va mukammal kitobi nozil bo’la boshladi.Ilk vahiysi buyruq maylidagi ‘’Iqra’’ ya’ni ‘’O’qi’’ (Qiroat qil) ma’nosini anglatuvchi so’z bilan boshlangan bu ilohiy ta’limotning nomi o’qimoq ‘’qiroat qilmoq’’ degan ma’noni anglatuvchi Masdar shakli ‘’Qur’on’’ bo’lib qoldi.

Lug’at ilmi mutaxasisslari ‘’Quron’’ lafzining ‘’jamlamoq’’ degan ma’nosi ham borligini takidlaydilar. Bunda Alloh taoloning oxirgi kalomi o’zidan oldin nozil bo’lgan barcha ilohiy kitoblatning mano hikmat va ahkomalarni o’zida jamlaganiga oshora border. Mana XV asrdan buyon ko’pchilik insonlar ‘’Qur’on’’ lafzining lug’aviy ma’nosini bilmasalar ham bu musulmonlarning muqaddas kitobi ekanligini bilib kelmoqdalar.

QUR’ONI KARIMNING ILMIY AHAMIYATI Qur’oni karim muhim ilmiy ahamiyat kasb etadi. Sharqning g’oyaviy tarixi bilan qiziquvchilar uchun u nodir bir yodgorlikdir. Qur’ondagi turli rivoyat, so’z va iboralar Islomni qabul qilgan turli tilda ba’ so’zlashuvchi xalqlarning adabiyoti, og’zaki ijodi va kundalik so’zlashuv tiliga chuqur singib ketgan. Islomni qabul qilgan xalqlar tilidagi ilmiy, tarixiy, diniy adabiy asarlar xoh she’riy, xoh nasriy bo’lsin Qur’ondan iqtibossiz uning ta’sirisiz yozilmagan. Ahmad Yassaviy, Alisher Navoiy, Mashrab, So’fi Olloyor. Huvaydo, Xaziniy kabi ko’p shoirlarning asarlarida Qur’on oyatlari ba’zan aynan, ba’zan she’r mazmuniga singdirib berilgan.

Qur’on nafaqat musulmon mualliflar ijodiga, balki dindagi xalqlarning olim va adiblari ijodiga ham barakali ta’sir ko’rsatgan. Jumladan, A.S. Pushkin Qur’oni karimning fransuz tiliga qilingan tarjimasini o’qib, uning 15ta surasiga 15ta she’r bag’ishlagan. Al-Qur’on o’qiladigan muqaddas kitob, lekin qulaylik uchun ‘’al’’ni olib tashlab, ‘’Qur’on’’ atalib kelinmoqda. U ‘’al-Qur’on ul-karim’’ ‘’al-Qur’on ul-sharif’’ ‘’Kalomulloh’’ ‘’al-Kitob’’ ‘’al-Mushaf’’ kabi bir qancha nomlar bilan yuritiladi.

QURON SURALARI Qur’on 114 suraga bo’linadi. Suralar hajmi jihatidan tartib bilan joylashtirilgan, bundan Fotiha (alhamd) surasi mustasno bo’lib Qur’on shu sura bilan boshlanadi. Har qaysi suraning o’z nomi bor. Bu nomlar yo suraning avalgi so’zidan olingan yoki o’sha surada zikr etilgan biror narsaning nomi bilan atalgan. Qur’onning hammasi surasi ‘’Bismillohir rahmonir rahiym’’ iborasi bilan boshlanadi, faqat to’qqizinchi Tavba surasida bu ibora qo’yilmagan. Qur’on suralari hajman turlicha bo’lib, ular oyatlarga bo’lingan. Eng uzun sura ikkinchi Baqara surasi (286 oyat) eng qisqa sura esa Kavsar va Asr suralari (3 oyat)dir. Qur’onning barcha oyatlari 6204 tadan 6236 tagacha hisoblanadi.

QUR’ON PAYDO BO’LISHI Qur’on 610-633 yillar mobaynida Muhammad (s.a.v.)ga Allohdan kelgan vahiy sifatida tushirilgan va u kishi tomonidan og’zaki ravishda bayon qilingan hamda hofizlar tomonidan yodlab olingan. Payg’ambar hijratlaridan oldin nozil bo’lgan suralar Makka suralari, hijratdan keyin nozil bo’lganlari Madina suralari, deb ataldi. Muhammad alayhissalom hayotlik davirlaridayoq ayrim suralar xatga ko’chirilgan, Payg’ambarimiz vafotlaridan keyin hofizlarning ayrimlari vafot etib ketishlari natijasida Qur’on matni asta sekin xotiradan ko’tarilib, o’zgarilishiga yuz tutilishi xavfi tug’ildi va Abu Bakir Siddiq tashabbusi bilan 22 yoshlik Zayd Ibn Sobit tomonidan Qur’on suralari to’planib, ayrim- ayrim sahifalarga ko’chirilgan.

651 yili hazrati Usmonning buyrug’I bilan o’sha paytda Madinada yashayotgan yana o’sha Zayd ibn Sobit tomonidan qat’iy tartibga solinib, yagona va qat’iy matn sifatida kufiy xatida kiyik terisidan ishlangan sahifalarga 4 nusxa (ba’zi manbalarda 6 nusxa) ko’chirilib ommalashtirildi. Bu nusxalar Qur’onning birinchi sahib matni hisoblanib hozirgi kungacha hech o’zgarishsiz nusxalar olinib, keyinchalik nashr etib kelinmoqda.

YURTIMIZDAGI QUR’ONI KARIMNING ENG QADIMGI QO’LYOZMALARI Yurtimiz Qur’oni karimining eng qadimiy va noyob nodir qo’lyozmalarini ko’z qorachig’iday asrab kelayotgani bilan ham shuhratli. Bularning eng noyobi va qadimiysi musulmonlar idorasi kutubxonasida saqlanayotgan Hazrati Usmon Mushafidir. Bundan tashqari, VII asrda ko’chirilgan ‘’ Katta Langar’’ Qur’oni hijriy 665 yili mashxur xattot Ismoil Muborak ko’chirgan Qur’oni karim (ma’nolarining forscha tarjimasi bilan) O’zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Abu Rayhon Beruniy momidagi Sharqshunoslik institute qo’lyozmalar xazinasida saqlanayotgan Abdullobek kotib tomonidan ko’chirilgan (yili nomalum) Mushafi sharif qo’lyozmasi ham eng qimmatli yodgorliklardan sanaladi.

Shuningdek Mahmud Zamaxshariy, Hoja Muhammad Porso, Abul Qosim Kushayriy va boshqalarning tafsirlari, Qur’oni karimning turli yillarda mashhur xattotlar tomonidan ko’chirilgan o’nlab nusxalari saqlanmoqda. Qur’onning o’zida va hadisi sharifda Qur’oni karimga bir qancha sifatlar bilan tarif berilgan. Alloh taolo aytadi Ushbu kitob Qur’on shubhadan holi va taqvodorlarga hidoyatdir (Baqara2) U sizga Kitobni nozil qilgan zotdir (Oli Imron7) Ey mo’minlar Allohga Payg’ambariga unga nozil qilgan Kitobiga… imon keltiringiz (Niso, 156) Axir ularga tilovat qilinayotgan kitobni Biz sizga nozil qilganimiz ularga yetarli emasmi? (Ankabut51) Oyatlarni tafakkur qilishlari va aql egalari esalatma olishlari uchun Biz sizga nozil qilgan muborak kitobdir (Sod 29)

QUR’ON OYATLARININ TO’PLASH Payg’ambar alayhissalom vafotlaridan so’ng milodiy 642 yili (hijratning 12-yili) Islom uchun bo’lgan janglarda ko’plab murattab qorilarning shahid bo’lishlari tufayli Qur’on oyatlarini to’plab bir yerga jam qilish ehtiyoji tug’ilgan. Bu ish Abu Bakir Siddq (roziyallohu anhu) xalifaliklari davrida 23 yoshli Zayd ibn Sobit tomonidan amalga oshirilgan. Zayid ibn Sobit Qur’onni yod olgan kishilardan xurmo yaproqlari, terilar, yapaloq toshlar, kurak suyaklarga bitilgan yozuvlarni birma-bir yig’ib, Allohning kalaomnin bir joyga jam qilgan.

Qur’oni karim uch marta – Rasululloh alayhissalom zamonlarida, Abu Bakir Siddiq, va hazrati Usmon roziallohu anhu davrlarida jam qilingan. Birinchi holatda oyatlar suralardagi o’z o’rniga qo’yib, tartibi bilan yozilgan, Payg’ambar alayhissalom yangi tushgan oyat qaysi suradan ekanini, qayerda turishi lozimligini kotiblarga ko’rsatib turganlar. Ikkinchi holatda oyat va suralar tartibha solinib, sahifalrda jam qilingan bu Suhuf deb nom olgan. Kishilar qo’lidagi Qur’on yozilfgan parchalar Rasululloh huzurlarida yozilganiga ikki guvoh keltirilgandagina tekshirib qabul qilingan.

Купить