Республика иқтисодиётининг тармоқ тузилиши ва устивор (базавий) тармоқларни ривожлантириш - Ўзбекистон иқтисодий мустақиллигининг асосий шартидир - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	30.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	18 Декабрь 2024
Расширение	docx
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

Республика иқтисодиётининг тармоқ тузилиши ва устивор (базавий) тармоқларни ривожлантириш - Ўзбекистон иқтисодий мустақиллигининг асосий шартидир

Купить

Республика иқтисодиётининг тармоқ тузилиши ва устивор (базавий) тармоқларни ривожлантириш - Ўзбекистон иқтисодий мустақиллигининг асосий шартидир МАЬРУЗА РЕЖАСИ 1. Республика иқтисодиётини тармоқ туэилиши ва устивор тармоқлар. 2. Тармоқларни ривожлантириш таркибини такомиллаштириш иқтисодий самарадорлик гаровидир. 3. Ҳозирги замонда тармоқ ва корхоналарни ривожлантирлшнинг асосий вазифалари.

1. Республика иқтисодиётини тармоқ туэилиши ва устивор тармоқлар Ҳозирги кунда Ўзбекистон ўзининг ривожланишидан муҳим босқичида турипти. Бу босқич янги ижтимоий тузимни барпо этиш босқичи бўлиб унинг ривожланишидан иқтисодий салоҳиятига боғлиқ. Ўзбекистонда ҳозирги кунда 26 млн.дан ортик аҳоли яшаб худуди - 447,4 млн га,ташкил этади ш.ж.қишлоқ хўжалик корхоналар ва хўжаликлар тасарруфида 33,2 млн гектар давлат ер заҳиралари ва ўрмон хўжаликлари 8,9 млн.га бошқа ердан фойдаланувчиларга 2,9 млн.га Марказий Осиё давлатлари ўртасида Ўзбекистон аҳолиси энг кўп ва тез суръатлар билан ўсаётган республика ҳисобланиб 25 млн.кишидан ортиқ Қозоғистонда 17 млн аҳоли яшаса Қирғизистонда 5 млн Туркманистонда 4 млн ва Тожикистонда 5,0 млн кишини ташкил этади. Ундан ташқари мод.ций технология нуктаи наза

Ундан ташқари мамлакатимиз пахта етиштириш бўйича жаҳонда учинчи ўринда, уни экспорт қилиш бўйича иккинчи ўринда, олтин қазиб чиқариш бўйича еттинчи ўринда, топилган заҳиралари бўйича эса дунёда тўтинчи ўринда эгаллаб турибти. Мис кумуш қўрғошин рух волъфрам ва баъзи бошқа фойдали қазилмалар бўйича ҳам дунёда етакчи ўринларни эгаллайди. Республикада қудратли энергетика базаси мавжуд катта миқдорда газ ва нефтъ заҳиралари топилган Ўзбекистон ривожланган, кўп тармоқли қишлоқ хўжалигига эга бўлиб ҳар йили 1,5 млн тонна пахта толаси 5 млн тонна мева сабзавот ва яна ипак жун қорақул терисидан тайёр маҳсулотлар ишлаб чиқармоқда. Ижтимоий ислоҳотларни моддий базаси сифатида, Ўзбекистон иқтисодиёти мураккаб тармоқлар комплекси билан ифодаланади ва бу тармоқлар орасида саноат муҳим роль ўйнайди. Са

Хусусий меҳнат тақсимоти юқорида келтирилган йирик мажмуаларни айрим тармоқларга ажратиб чиқишига айтилади яъни саноат ўз навбатида металлургия, металга ишлов бериш машинасозлик каби тармоқларга ажратилиши, қишлоқ хўжалигида эса- ўсимликчилик, ғаллачилик, пахтачилик чорвачилик мевасабзавотчилик каби, транспортда - эса темир йўл авиация автотранспорт газ узатиш қувурлари ва ш.ж.ва ниҳоят бирламчи ижтимоий меҳнат тақсимоти алоҳида корхоналарда меҳнат тақсимоти ва ташкил этишга алоҳида, шаклланишга айтилади. Бирор бир маҳсулотни ишлаб чиқариш мустақил ишлаб чиқариш қатор бир хилдаги корхоналар пайдо бўлиб алоҳида маҳсулотларни махсус тайёрловчи корхоналар мавжуд бўлса тармоқ пайдо бўлади. Санпат тярмпгм деб қайси вазирликка буйсунишдан ёки мулкчилик шаклидан катъий назар бир хил истеъмол това

Ундан ташқари асосий фондларнинг умумий хажмида тармоқ асосий фондлар салмоғи билан ва мазкур тармоқда ишловчилар сонига қараб белгиланади. Мамлакат саноатининг таркиби кўп омиллар таъсири остида шаклланади ва улардан энг асосийлари: — Илмий техника тараққиёти - Умуман саноат ва унинг айрим тармоқларини режалаштирилаётган суръатлари -Ишлаб чиқаришни - концентрациялаш, ихтисослаштириш кооперациялаш ва мураккаблаштириш (комбинирование) - Меҳнаткашларни моддий фаровонлиги ва маданий даражасини ошириш - Саноатни ривожланишида ижтимоий тарихий шаройитлар - Мамлакатнинг хом ашё ресурслари - Халқаро меҳнат тақсимоти - Жаҳон бозорида Ўзбекистоннинг мавқеини мустаҳкамлаш. Шундай қилиб Ўзбекистон саноатининг тармоқ таркибида мамлакатнинг индустуциал ривожланишини даражаси ва иқтисодий мустақил янги

қўшма корхоналар чет эл инвитициялар асосида ишлаётган йирик саноат машинасозлик қазиб олувчи, тармоқлар устивор суръатлар билан ривожлантирилмоқда. Бунга жуда кўп мисоллар келтириш мумкин. Кейинги йилларда Ўзбекистонда ҳам ундирма саноат ҳам қайта ишловчи саноат тармоқлари жадал суратлар билан ривожланмоқда масалан нефть қазиб олув чи, уни қайта ишловчи автомобилсозлик ва уни бутловчи корхоналар, олтин ва камъёб металлар қазиб олиш ва уни қайта ишлаш каби кўп мисолларни келтириш мумкин. Ҳозирги кунда иқтисодиётни чуқур таркибий ўзгаришларни ва иқтисодий ўсишни таъминлайдиган иқтисодий шарт шаройитлар яратилмоқда. Чет эл сармоядорларни ҳуқуқлари ва манфаатларини кафолатлайдиган иқтисодий ва молиявий хавф хатардангина эмас балки сиёсий хавф хатардан ҳам-ҳимоя қилишнинг ишончли кафолатларини

Ундан ташқари Ўзбекистонда бир қатор нодир ва кам учрайдиган металлар - литий, рений, селен, теллур, осмий, скандий, кабиларни қазиб олиш ва қайта ишлаш учун ишончли хом ашё базасига эга. Фосфорит ва калий тузлари заҳиралари бўйича 100 йилга етарли аниқланган майдонларга эга. Йилига 5 млн тонна маҳсулот берувчи фосфорит комбината, қурилиши ниҳоясига етказилмоқда. Келгусида ушбу имкониятларга қараб республикада истиқболли ва таркиб ташкил этувчи тармоқлар ривожланиши шубҳасиздир. Республикада тез суръатлар билан ундирма (добўваюҳая) тармоқлари, мавжуд бўлган тоғ металлургия нефте газ саноат қайта ишловчи тармоқлар билан комплекс равишда транспорт алоқа тармоқлари ривожланаши. Ўзбекистонни миллий фаҳри ҳисобланган пахтачилик, дон етиштириш мева сабзавотчилик чорвачилик тармоқлари ҳам тез сур

Бу ҳолатдан аниқ хулоса қилиш ва истиқболларни ўзи учун белгилаб олишни тингловчиларни ўзига ҳавола этамиз. 2. Тармоқларни ривожлантириш таркибини такомиллаштириш иқтисодий самарадорлик гаровидир Ривожланишда керакли мутакосибликка эришиш тўғри режалаш ва бошқарувни ташкил этишда тармоқларни классификациялаш муҳим аҳамият кашф этади. Саноатда тармоқларни классификациялаш асосларида қуйидаги принциплар ётади - ишлаб чиқарилаётган маҳсулотни иқтисодий моҳияти; - Ишлаб чиқариш жараёнида маҳсулотни ҳаракатланиш ҳарактери ишлатилаётган хом ашёни ва технологик жараёнларни бир хилиги ва технологик базани умумийлиги; - Меҳнат предметига таъсир этиш ҳарактери ва ш.у. Бунда энг муҳими - ишлаб чиқарилаётган маҳсулотни иқтисодий мавқейи ҳисобланади ва унга кўра барча саноат икки гуруҳга бўлинади - ишл

8. Қурилиш материаллари саноати - 32 –«- 9. Ойна фарфор фаянс - 10 –«- 10. Енгил саноат - 48 –«- 11. Озиқ овқат саноати - 34 –«- 12. Микробиология саноати - 7 –«- 13. Ун ёрма ва комбикорм - 2 –«- 14. Тиббиёт саноати - 3 –«- 15. Полиграфия саноати - I –«- 16. Бошка тармоқлар — 13 –«- Меҳнат предметига таъсир кўрсатиш бўйича саноат тармоқлари икки гурухга ундирма - ва ишлов бериш тармоқларига бўлинади. Ўз - ўзидан маълум ундирма саноатига ер қаъридан ўрмонлар ва сув хавзаларидан хом ашё ва ёқилғи ундириб олувчи ва олинган хом ашёга ишлов берувчи тармоқларга ажратилади. Ундан ташқари тармоқлар қайси вазирликка бўйсунишига қараб ҳам гуруҳларга бўлинади ва махсус вазирликлар таъсис этилган бўлади. Ижтимоий ишлаб чиқариш самарадорлигини оширишнинг муҳим шарти бўлиб мунтазам равишда тармоқ таркиб

- Қора ва рангли металлургия саноати тармоғида тубдан сифат ўзгаришларини таъминлаш, машинасозлик ва металга ишлов бериш химия ва нефтехимия тармоқларида енгил ва озиқ-овқат саноатларида ҳам, текстил ва тўқимачилик саноати таркибида чуқур таркибий ўзгаришларни белгилайди. Саноат тармоқлари таркибини такомиллаштиришнинг бош йўналишлари халқ хўжалигининг барча жабҳаларида техник тараққиётни таъминлашни устивор суръатлар билан ривожлантиришни талаб қилади. Бундай тармоқлар қаторига биринчи навбатда электроэнергетика машинасозлик химия саноатини мисол қилсак бўлади. Саноатга илмий техника тараққиётини жормй қилиш натижасида саноат маҳсулотини материал хажмликлиги пасайиб ундирма саноати корхоналари худудий жиҳатдан оқилона жойлаштирилади, ишлаб чиқариш жараёнига ёки хомашё турлари жалб қилинад

салмоғини белгилаш асосида амалга оширилади ялпи саноат маҳсулотига нисбатан фоиз ҳисобида. Айрим ҳолларда тармоқ ишчилар сони ва асосий ишлаб чиқариш фондларнинг миқдори билан ҳам ўлчанади (тармоқлар бўйича). Тармоқларни айрим турлари бўйича тармоқ ичидаги корхоналарни ҳам шунга ўхшаш ҳисоб - китоблар асосида салмоғи аниқланади. Ўзаро тармоқлар боғланишини ва бир-бирига мутаносиблигини белгилашда моддий баланслар тузиш услуби билан ресурслари кўрсатилган ва тақсимланиш принциплари белгиланган усулда аниқланади. Ўзаро боғланишларнинг жами йиғиндиси тармоқлар аро балансда ўз аксини топади. Бунда тармоқлар аро баланс ишлаб чиқариш ва истеъмол қилиш орқали белгиланади. Тармоқлар аро баланс тузиш бу услубий жиҳатдан жуда мураккаб ва кўп хажмли иш уни тузиш учун камида 6-8 йил талаб қилинади. Т

Нобелъ мукофоти Лауреати, машхур америкалик иқтисодчи Василий Леонтъев асарларида биринчи марта бу моделъ - "харажат ишлаб чиқариш" тизими жуда чуқур ўрганилган. Шартли белгилар асосида, ҳаражат- натижа моделлари қуйидаги жадвал билан ифодаласа бўлади. ХАРАЖАТ ВА НАТИЖАЛАРНИ ОДДИЙЛАШТИРИЛГАН МОДЕЛИ Ишлаб чиқаришни, ишлаб чиқариш секторлари Ишлаб чиқаришни истъмол секторлари Металл- ургия Маши- насозл ик Ёқилғи энергети ка / Х Ўрмон хўжали ги Ишлаб чиқаришни умумий хажми Металлургия 10 65 15 5 15 110 Машинасоз лик 40 30 30 60 50 200 Ёқилғи саноати 30 10 10 10 20 80 К/Х хўжалиги 10 20 30 30 310 400 Ўрмон хўжалиги 30 20 40 20 10 120 Жадвални изоҳлаб айтиш мумкинки металлургия саноатининг умумий ишлаб чиқарган 110 шартли бирлик маҳсулотидан металлургия тармоғининг ўзига 10 бирлик машин

мамлакат, регион, иқтисодий ҳудуд ва вилоятлар орасида ҳам такомиллаштиришни талаб қилади. Бунда тармоқлар аро мутаносиблик, худудлар аро мутаносиблик билан узвий боғланиб кетиш худудлар аро меҳнат тақсимоти билан боғлиқ бўлиб кетади. Шундай қилиб иқтисодий районларга табақалашган холда ёндошиш уларни устувор йўналишда ривожланишини таъминлайди. 3. Ҳозирги замонда тармоқ ва корхоналарни ривож- лантирлшнинг асосий вазифалари Ўзбекистон Вазирлар Махкамасининг 2003 йилда мамлакатни ижтимоий иқтисодий ривожланиши якунлари ҳамда 2004 йилда иқтисодиётни эркинлаштириш ва ислоҳотларни чуқурлаштиришнинг устивор йўналишлари бағишланган мажлисдаги Президент И.А.Каримовнинг маърузаларида қайд этилганидек 2003 йилда ҳам республика иқтисодиёти ўтган йиллардаги каби барқарор ва изчил ривожланиб бормокда.

- Давлат тасаруффидан чиқариш хусусилаштириш ва ўрта кичик бизнесни хусусий тадбиркорликни рағбатлантириш суръатлари ва миқёслари сезиларли даражада ўсди; - 2003 йил учун мўлжалланган инвестиция дастурлари тўлиқ амалга оширилди ва мамлакат иқтисодиётига 700 млрд сўм ёки қарийб 810 млн АҚШ доллари миқдорида сармоялар киритилди, ундан 55 фоизи ишлаб чиқариш тармоқларини ривожлантиришга йўналтирилди. Хусусан енгил саноат ,транспорт алоқа тармоқлари ва ишлаб чиқариш билан боғлиқ бўлмаган тармоқларга йўналтирилган инвестициялар миқдори ортди. Шунингдек йил мобайнида қатор қўшма корхоналар, саноат қурилиш темир йўл объектлари янгидан-янги завод фабрикалар ишга туширилди, йил якунларига баҳо бериш билан бир қаторда йўл қўйилган камчиликлар таҳлил этилиб ҳамда келгуси вазифаларни аниқлаб олиш кера

иқтисодий муаммоларни ҳал этишга, мамлакатни озиқ-овқат таъминоти хавфсизлиги билан боғлиқ бу соҳада ерларни мелиоратив ҳолатини яхшилаш, техник жиҳатдан қайта жиҳозлаш ҳудудий бошқарув органларига эркинлик бериш тармоқларни бошқариш органларини таркибан ўзгартириш, ислоҳотларни амалга ошириш суръатларини жадаллаштириш, каби тадбирларни амалга ошириш талаб қилинади. Айни вақтда ишлаб чиқарилаётган товарларни экспорт - рақобатдош бўлишини таъминлашга республикада қулай инвестиция муҳитими барпо қилиш, экспортбоп маҳсулсотларни кўплаб ишлаб чиқариш, кадрлар тайёрлаш жараёнини яхшилаш вазифалари қўйилган. Мазкур вазифалар негизида мамлакат иқтисодини ислоҳ қилишнинг янги босқичига асос солиниб таркибан ўзгартириб иқтисодий ўсишни таъминлашга янги имкониятлар яратиб берилди. Таркибий қайта қур

- Ишлаб чиқариш таркибини ўзгартириш ва юқори даражада ишлов берилган технологияларни салмоқли юқори бўлган технологияларни жорий қилиш; -Иқтисодиёт инфраструктурасини ривожлантириш аввало транспорт ва алоқа каби энг муҳим тармоқларни ривожлантириш. Шу принципларга асосланиб ислоҳотлар стратегияси ва саноат соҳасидаги сиёсатни устивор йўналишлари шакллантирилади. АСОСИЙ ТАЯНЧ ТУШУНЧАЛАР 1. Тармоқ бир туркумдан маҳсулот ишлаб чиқарувчи, ҳудудий жойлашуви мулкчилик шакли ва қайси вазирликка бўйсунинишидан қатъий назар корхоналар мажмуаси. Тармоқлар ижтимоий ва ҳудудий меҳнат тақсимоти такомиллашуви оқибатида ажралиб чиққан ва бир-бирига таъсир кўрсатиб ўзаро боғламликка эга корхоналар жамламаси. 2. Иқтисодиётни тармоқ тузилиши – ижтимоий қайта қуриш-нинг моддий базаси, мамлакатни иқтисодий с

Қисқача хулосалар Иқтисодиёт таркибидаги ўзгаришлар Ўзбекистон истеъмол бозорини ислоҳ қилиш ва уни янгилашда устивор аҳамиятга эгадир. Шунинг учун ҳам таркибий ўзгаришлар иқтисодий ўсишнинг ҳал қилувчи омилига айланиб бормоқда. Таркибий ўзгаришлар бозор талабларига жавоб бермайдиган ишлаб чиқариш соҳаларининг тугатилишига ва охир-оқибатда республика иқтисодиётида вужудга келган номутоносибликларни ижобий ҳал қилиш имкон беради. Пировардида эса мукаммал бозор иқтисодиётига хос бўлган моҳиятан янги тармоқлар яратиладики, у мамлакатни келажагини буюк бўлишини таъминлайди ва унга мустаҳкам пойдевор бўлади. Ўзбекистон Республикасида таркибий ўзгаришларни бошқаришнинг узоқ муддатни кўзлаган илмий жиҳатдан асосланган Концепцияси ишлаб чиқилган. Концепцияга кўра таркибий ўзгаришлар ИТТ асосида ке

Асосий адабиётлар 1. Каримов И.А. – «Янгича фикрлаш ва ишлаш давр талаби». Ўзбекистон 1997 йил Тошкент. 2. Каримов И.А. – «Ватан равнақи учун ҳар биримиз масъулмиз» Халқ сўзи газетаси № 37. 17 февраль. 3. Каримов И.А. «Иқтисодиётни эркинлаштириш – фаровонлик пойдевори». Халқ сўзи газетаси №141. 22 июль. 2000 йил. 4. Видяпин В.И. Экономическая теория. Учебник М.: ИНФРА 2005 г. 5. Куторжевский Г.А. Экономика. Основў теории. Учебное пособие. М., ЗАО изд-во Экономика, 2004. 6. Коллектив. Курс экономической теории под. ред. Чипурина М.: Н. Клилевой Е.Л. из-во Аса 1995 год. 7. Чжен В.А. Бозор шароитида минтақанинг тармоқ тараққиёти. Т., «Шарқ», 1997. 8. Экономика предприятия и отраслей промўшланности. Из-во Финикс 1999 г. Ростав на под редаиҳей ДЭН. А.С. Пелиха. 9. Экономика: Учебник. М., Олеего

Купить