Республикамиз иқтисодиётини ривожлантиришда хорижий инвестицияларнинг ўрни ва уларнинг самарадорлигини аниқлаш - Экономика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	89.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	24 Январь 2024
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Экономика

Республикамиз иқтисодиётини ривожлантиришда хорижий инвестицияларнинг ўрни ва уларнинг самарадорлигини аниқлаш

Купить

Республикамиз иқтисодиётини ривожлантиришда хорижий инвестицияларнинг ўрни ва уларнинг самарадорлигини аниқлаш Мундарижа Кириш 1. Миллий иқтисодиётни ривожлантиришда хорижий инвестицияларни ўрни 2. Хорижий инвестицияларни иқтисодий самарадорлигини аниқлашнинг назарий асослари 3. Ўзбекистон иқтисодиётига хорижий инвестицияларни жалб этиш ва уларни самарадорлигини оширишнинг асосий жиҳатлари Хулоса ва таклифлар Фойдаланилган адабиётлар рўйхати

Кириш Мамлакатимиз инсон манфаатлари, ҳуқуқ ва эркинликлари юксак қадрият бўлган ижтимоий йўналтирилган бозор иктисодиётига асосланган ҳуқуқий демократик давлат ва фуқаролик жамият барпо этиш йўлидан изчил ривожланиб бормоқда. Иқтисодиётимизнинг турли соҳа ва тармоқлари ўртасидаги мутаносибликнинг кучайиши ҳамда барқарор ўсиш суръатларининг таъминланиши натижасида аҳоли даромадлари, турмуш даражасининг сезиларли равишда ошиши эртанги кунга бўлган ишончимизнинг тобора мустаҳкамланиб боришига замин яратмоқда. Юртимиз ижтимоий-иқтисодий тараққиётида қўлга киритилаётган юксак натижалар, энг аввало, янгидан-янги замонавий тармоқ ва ишлаб чиқариш қувватларининг йўлга қўйилиши, бунинг таъсирида мамлакатимиз иқтисодий салоҳиятининг сезиларли даражада ортиб бораётгани, яратилаётган маҳсулот ва кўрс

секторига қарийб 2 миллиард 900 миллион доллар ҳажмида хорижий инвестициялар жалб қилинди, уларнинг 78,8 фоизи тўғридан-тўғри хорижий инвестициялардир” 1 деб таъкидладилар. Иқтисодиётнинг глобаллашуви шароитида ва бозор муносабатлари талабларидан келиб чиқиб, жаҳонда инвестициялар учун қатъий рақобатли кураш изчил давом этмоқда. Ташқи иқтисодий фаолиятни эркинлаштириш, мамлакатимиз иқтисодиётига бевосита хорижий инвестицияларнинг жалб қилинишини таъминлайдиган ҳуқуқий, ижтимоий-иқтисодий ва бошқа шартшароитларни такомиллаштириш, хорижий инвестицияларга нисбатан очиқ эшиклар сиёсатини ўтказиш, маблағларни мамлакатнинг иқтисодий мустақиллигини таъминловчи устувор йўналишларда ҳамда рақобатдош маҳсулотлар ишлаб чиқариш билан боғлиқ йўналишларда мужассам қилиш республикада ўтказилаётган инвест

Миллий иқтисодиётнинг янги сифат ҳолатига эришуви учун иқтисодий сиёсат соҳасида янги мезонлар ва мақсадлар жорий этилиши талаб қилинади. Фақат эришилган ютуқларни шунчаки мустаҳкамлаш эмас, балки иқтисодий ўсишнинг янги сифатини таъминлайдиган чора-тадбирларни амалга ошириш лозим бўлади. Ана шундай жиҳатлардан бири хорижий инвестицияларни жалб қилиш натижасида эришиладиган самаралар, яъни хориждан замонавий техника-технологиялар олиб кириш ва уларни ўзлаштириш, бошқарув тажрибаларини ўзлаштириш, янги иш жойларини яратиш ҳамда инновация лойиҳаларини ўзлаштириш ҳисобланади. Демак, иқтисодиётимиз ривожланиши хорижий инвестицияларни қай даражада жалб қилиниши ва улардан қанчалик самарали фойдаланиш даражасига боғлиқдир. Иқтисодиёт тармоқларининг сифат жиҳатдан юксалиши кўп томондан инвестиция

уларни самарадорлигини оширишнинг асосий йўллари ҳамда имкониятларини ўрганиб чиқишдан иборат. Юқорида таъкидланганлардан келиб чиққан ҳолда ушбу ишда қуйидаги асосий вазифалар қўйилган: -хорижий инвестицияларнинг моҳияти ва мазмунини ёритиш; -иқтисодиётни модернизациялаш шароитида Ўзбекистоннинг иқтисодий тараққиётида хорижий инвестицияларнинг ролини кўрсатиш; -иқтисодиётни модернизациялаш шароитида хорижий инвестицияларни жалб қилишдаги мавжуд шарт-шароитлар Ўзбекистондаги инвестиция муҳитини ўрганиш; - хорижий инвестицияларни самарадорлигини аниқлаш услуб ва усулларини ўрганиш; - хорижий инвестицияларни жалб этишнинг илғор хориж тажрибаларини ўрганиш ва улардан фойдаланиш йўлларини аниқлаш; - Ўзбекистон иқтисодиётига хорижий инвестицияларни жалб қилиниш ҳолати ва динамикасини таҳлил қил

хорижий инвестицияларнинг мамлакат иктисодиётини ривожлантиришдаги аҳамияти ўрганилган; хорижий инвестицияларни жалб этиш самарадорлигини аниқлаш услубиёти ўрганилган; хорижий инвестицияларни жалб этиш самарадорлигини оширишнинг асосий йўналишлари аниқланган; хорижий инвестицияларни жалб этиш самарадорлигини оширишда Ўзбекистон Республикасида эркин иқтисодий ҳудудларни ташкил этишнинг аҳамияти ва асосий йўналишлари ўрганилган; иқтисодиётни модернизациялаш шароитида Ўзбекистонга хорижий инвестицияларни жалб қилишнинг истиқболли ва асосий йўллари ўрганилган. Иқтисодиётни модернизациялаш шароитида Ўзбекистон иқтисодиётига хорижий инвестицияларни жалб этиш самарадорлигини ошириш ва вужудга келган муаммоларни ҳал қилиш бўйича таклиф ва тавсиялар берилган. Изланиш натижасида иқтисодиётни модерни

1. Миллий иқтисодиётни ривожлантиришда хорижий инвестицияларнинг ўрни Бозор иқтисодиётининг асосий иқтисодий тушунчаларидан бири инвестициялар тушунчаси бугунги ҳаётимизга кенг ва тез кириб келишининг ўзи унинг моҳияти ва аҳамиятини, зарурлигини кўрсатади. Ўзбекистон ва жаҳон иқтисодиётининг келгуси тараққиёти, асосан, инвестицияларга боғлиқлигини бугунги кунда деярли ҳар бир мутахассис ва хўжалик юритувчи субъект англаб етганлигини назарда тутсак, ҳозирги кунда республикамиз иқтисодиётига инвестицияларни, хусусан, чет эл инвестицияларини кенгроқ жалб этиш уларнинг мамлакатимизда ўтказилаётган иқтисодий ислоҳотларнинг самарали ижросини таъминлашнинг муҳим асосига айланганлиги билан боғлиқлигини тушуниб олиш қийин эмас. Президент И.А.Каримов томонидан юртимизда ижтимоий йўналтирилган барқа

эшиклар сиёсатини ўтказиш, маблағларни мамлакатнинг иқтисодий мустақиллигини таъминловчи устувор йўналишларда ҳамда рақобатбардош маҳсулотлар ишлаб чиқариш билан боғлиқ йўналишларда мужассам қилиш республикада ўтказилаётган инвестиция сиёсатининг асосий тамойилларидир. 3 Ҳеч кимга сир эмаски, инвестициялар иқтисодиётнинг кенгайтирилган такрор ишлаб чиқариш суръатлари ва кўламига таъсир этади, илмий-техника тараққиётини ва аҳолининг кўп қисмининг бандлигини таъминлайди. Бунга сабаб иқтисодиётимиздаги институционал ўзгаришлар, ишлаб чиқариш кучларининг рационал жойлаштирилиши ва ривожланиши кўпинча инвестицион фаолликка боғлиқ бўлади. Янги ишлаб чиқариш қувватлари ва асосий фондларни яратиш ва амалда фаолият юритувчиларини қўллабқувватлаш ҳам инвестиция асосида амалга оширилади. Шу боисдан ҳ

тўртинчидан , маблағларни республика мустақиллигини таъминлайдиган ва рақобатбардош маҳсулот ишлаб чиқариш билан боғлиқ бўлган энг муҳим устувор йўналишларда жамлаш. 4 Мамлакатимизда инвестицияларни жалб этиш, аввалo, ички манбаларни сафарбар этиш ҳисoбидан иқтисoдиётимизнинг муҳим тармoқларини жадал модернизация қилиш, тexник ва тexнoлoгик қайта жиҳoзлаш, транспoрт коммуникацияларини янада ривoжлантириш ва ижтимoий инфратузилма объектларини барпo этиш ҳал қилувчи устувoр йўналишга айланиб улгурди. Ўзбекистон Республикаси бозор иқтисодиётини шакллантириш йўлидан бориб, муқаррар равишда, қадам — бақадам жаҳон хўжалиги алоқаларига қўшилмоқда. Бу ҳолат умумжаҳон жараёнлари ва тамойиллари, шу жумладан бизнинг инвестиция сиёсатимиз шаклланишига таъсир кўрсатишини атрофлича ҳисобга олинишини тал

лозим. Объектларга инвестиция маблағларини йўналтириш бўйича инвестициялар реал ва молиявий инвестицияларга бўлинади: — реал инвестициялар саноат, қишлок хужалиги, қурилиш ва бошқаларга капитал (пул маблағлари) қўйиш демакдир; — молиявий инвестициялар қимматли қоғозлар чиқариш ва реализацияси билан боғлиқ ишлар учун сарфланадиган маблағлардан иборатдир. Инвестициялашда қатнашиш характерига кўра қуйидагиларга бўлинади: – тўғридан — тўғри инвестициялар (асосан объект аниқ бўлган, маълум мақсадни амалга ошириш реал бўлган тақдирда йўналтириладиган маблағлардир); – эгри инвестициялар (булар воситачилар орқали объектларга сарфланади ва олинган даромад мижозлар ўртасида тақсимланади). Инвестициялар даврига қараб қуйидагиларга бўлинади: – қиска муддатли инвестициялар (бир йилгача бўлган қисқа муд

– давлат инвестициялари (марказий ва маҳаллий ҳукумат бошқариш органлари томонидан қуйиладиган инвестициялар); – хорижий инвестициялар (чет эл фуқаролари, юридик шахслар ва давлатлар томонидан қуйилган инвестициялар); – ҳамкорлиқдаги инвестициялар (мазкур мамлакат ва хориж мамлакатлари биргаликда қўядиган инвестициялар, қўшма). Худудий белгилар бўйича инвестициялар қуйидагиларга бўлинади: – мамлакат ичкарисида ёки худудларга қўйиладиган инвестициялар; – хориж мамлакатлари ишлаб чиқаришига инвестициялар қўйиш (хориж инвестициялари пул маблағлари ёки акция шаклида ҳам бўлиши мумкин). Бугун Ўзбекистондаги ижтимоий хаётнинг барча жабҳаларида ўтказилаётаган туб ўзгаришлар ўз тараққиётининг янги босқичига кўтарилди. Амалга оширилаётган иқтисодий ислоҳотларнинг навбатдаги босқичи эришилган натижа

Инвестицияларни жалб этиш ва молиялаштиришда инвестицияларнинг турлари ва инвестиция бозорининг активлик даражаси унинг элементлари ўртасидаги нисбатга боғлиқ бўлади. (талаб, таклиф, рақобат, баҳо). Уларни бозор конъюктурасини ўрганиш орқали аниқлаш мумкин. 6 Жаҳон тажрибасида мамлакатларнинг иқтисодий ҳолатини ва баъзи мамлакатларни инвестицияларни ўзига жалб этиш даражасини аниқлаш жалб этиш даражасини аниқлаш индикаторлари ишлаб чиқилган. Хорижда инвестицияларни ўзига жалб этувчи мамлакатлар рейтинги экспертлар томонидан ўрганилаётган мамлакатни ярим йиллик даромади, ички ва ташқи қарзлари, кредит ресурслари, қисқа муддатли ва узоқ муддатли инвестициялаш учун рухсатномалар, инвестициялашни иқтисодий самарадорлиги, сиесий жиҳатдан рисклар (таваккаллик) каби омилларга асосан аниқланади. Б

дастурлари ишлаб чиқилган. Бу лойиҳа ва дастурларни молиялаштириш учун кўпгина ривожланган мамлакатларнинг инвесторлари жалб этилди. Инвестицияларни давлатимиз ва хорижий инвесторлар маблағлари ҳисобидан молиялаштириш ҳозирги шароитда муҳим масалалардан бири бўлиб ҳисобланади, чунки корхоналар янги техникалар билан жиҳозланмасдан, реконструкция ва модернизация ишларини бажармасдан замонавий ва рақобатбардош товарларни ишлаб чиқаришлари мушкул ҳисобланади. Хорижий инвестицияларни жалб қилишда мамлакатдаги инвестиция муҳити, давлатнинг ушбу йўналишда олиб бораётган сиёсати муҳим ҳисобланади. Ўзбекистон Республикасида хорижий инвестицияларни иқтисодиётимизнинг ривожланиши йўлида жалб этишда уларни тартибга солиш зарур бўлади. Ана шулардан келиб чиқиб, Ўзбекистон Республикасида чет эл инвестиц

жалб этиш билан боғлиқ фаолият доираси 1 2 1. Вазирлар Маҳкамасининг ташқи иқтисодий фаолиятни мувофиқлаштириш департаменти Қуйидаги жорий жараёнларни мувофиқлаштиради: -инвестиция фаолиятини, биринчи навбатда чет эл инвестициялари билан амалга ошириладиган лойиҳаларни давлат томонидан қўллаб-қувватлаш бўйича зарур ҳукумат қарорларини ишлаб чиқиш; -давлат бошқаруви идоралари, вазирликлар ва идоралар ишини ташкил этиш. 2. Иқтисодиёт вазирлиги Инвестиция сиёсатини ва дастурларини ишлаб чиқиш 3. Ташқи Иқтисодий алоқалар, инвестициялар ва савдо вазирлиги -Мамлакат ва хориж инвесторларининг инвестиция таклифлари тўғрисида маълумотлар банкини шакллантириш; -инвестиция муҳитини ўрганиш; -хорижий инвесторларга ахборот ва бошқа хизматлар кўрсатиш; -инвестиция лойиҳаларини амалга оширишда мамлакат в

рўйхатга олиш ва хорижий компаниялар ваколатхоналарини аккредитациялаш 4. Давлат мулкини бошқариш қўмитаси Давлатга тегишли мулкни хусусийлаштириш ва тасарруф этиш жараёнларида чет эл инвестицияларини тартибга солиш. 5. Молия вазирлиги Қарз сиёсати ва ҳукумат кафолатларини бериш. 6. Адлия вазирлиги Чет эл инвестициялари иштирокидаги корхоналарни рўйхатга олиш. 7. Ташқи ишлар вазирлиги Хорижий инвесторларга ва Ўзбекистонда ишлаётган хорижий фуқароларга визалар бериш. 8. Ички ишлар вазирлиги Хорижий инвесторларни ва Ўзбекистонда ишлаётган хорижий фуқароларни турар жойи бўйича рўйхатга олиш. 9. Давлат солиқ қўмитаси Чет эл инвестициялари иштирокидаги корхоналарни солиққа тортиш ва уларнинг божхона билан боғлиқ фаолиятини тартибга солиш. 1 2 1 0. Марказий банк Конвертация тартиб-қоидаларини, ш

«Ўзбекинвестинтернешнл » қўшма корхонаси суғурталаш. 1 3. «Ўзбекинвестлойиҳа» миллий инжиниринг компанияси Дастлабки техник-иқтисодий асосномани ва инвестиция лойиҳалари техник-иқтисодий асосномаларини тайёрлаш. 1 4. Давлат мулки қўмитаси ҳузуридаги қимматли қоғозлар бозори фаолиятини мувофиқлаштириш ва назорат қилиш маркази Қимматли қоғозлар бозорини шакллантириш, ривожлантириш, назорат қилиш ва тартибга солиш соҳаларида давлат сиёсатини амалга ошириш. Мамлакат ва хорижий эмитентларнинг қимматли қоғозларини сотиб олиш орқали мажмуа инвестицияларини амалга ошириш. Манба: Bеkmurоdоv А.SH., Kаrriеvа YA.K., Nеmаtоv I.U., Nаbiеv D.H., Kаttаеv N.T. Хоrijiy investitsiyalаr. O’quv qo’llаnmа. – T.: Iqtisоdiyot, 2010. – 166 b. Мамлакат иқтисодиётига хориж сармоясини, аввало, бевосита йўналтирилган

Аммо шундай мулк шакллари борки, биз уларни хорижий инвестиция дея олмаймиз. Масалан, элчихона чет давлат мулки хисобланади, ёки хорижий фуқаро шахсий уй сотиб олса бу хорижий шахс мулки хисобланади, лекин хорижий инвестиция бўла олмайди. Хорижий инвестициялар - бу чет эл инвесторлари томонидан юқори даражада даромад олиш, самарага эришиш мақсадида мутлоқ бошқа давлат иқтисодиётининг, тадбиркорлик ва бошқа фаолиятларига сафарбар этадиган барча мулкий, молиявий, интеллектуал бойликлардир. «Чет эл инвестициялари» туғрисидаги Ўзбекистон Республикасининг 1998 йил 30 апрелда қабул қилинган Қонунининг 3- моддасида «Чет эллик инвесторлар асосан даромад (фойда) олиш мақсадида тадбиркорлик фаолияти ва қонун ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа турдаги фаолият объектларига қўшадиган барча турдаги моддий

Хорижий инвестициялар ички инвестициялардан фарқли ҳолда ташқи молиялаштириш манбаига киради. Хорижий инвестициялар қўшма корхоналар ташкил этиш, хорижий инвесторларга тўлиқ тегишли бўлган корхоналарни яратиш, хусусийлаштиришда катнашиш, хорижий шериклар билан банк тузиш, қимматбахо қоғозларни сотиб олиши, ер ва бошқа табиий ресурслардан фойдаланиш хуқуқига эга бўлишда, эркин иқтисодий ҳудудларда фаолият олиб боришда жуда катта ва муҳим аҳамиятга эгадир. Хорижий инвестицияларга асосан қуйидаги турдаги омиллар таъсир кўрсатади. 1.1.1-расм. Хорижий инвестицияга таъсир этувчи омиллар 1) иқтисодий омиллар: -ишлаб чиқаришнинг ривожланиши ва иқтисодий ўсиш суръатларининг бир маромда ушлаб турилиши; -жаҳон ва алоҳида мамлакатлар иқтисодиётидагии чуқур таркибий силжишларнинг амалга оширилиши (айни

-ишлаб чиқаришнинг байналминаллашуви ва интеграция жараёнларининг чуқурлашиб бориши; -халқаро иқтисодий муносабатларнинг фаол ривожланиши ва бошқалар. 2) сиёсий омиллар: -капитал экспорти (импорти)ни эркинлаштириш (Эркин иқтисодий ҳудудлар (ЭИҲ), оффшор ҳудудлари ва бошқалар); -ривожланаётган мамлакатларда индустирлаштириш сиёсатини олиб бориш; -иқтисодий ислоҳотларни олиб бориш (давлат корхоналарини хусусийлаштириш, хусусий секторни ва кичик бизнесни қўллаб-қувватлаш); -бандлик даражасини ушлаб туриш сиёсатини олиб бориш ва бошқалар. Инвестициялар замонавий техника ва технологиялар билан қуролланиш, илмий-техник, ишлаб чиқариш ва ақлий имкониятларини тиклашнинг асосий воситадир. Айнан хорижий инвестициялар орқали миллий иқтисодиёт жонланиб, ишлаб чиқариш замонавий, рақобатдошлар товарлар

тасаввурдан келиб чиқиш зарур. Жаҳонда икки мамлакат мавжуд деб хисоблайлик. I мамлакат АК микдорда, II мамлакат АК' микдорда капиталга эга. Иккала мамлакатнинг умумий капитали КК' га тенг. S 1 ва S 2 тўғри чизиқлар I ва II мамлакатларда қўйилган капитал хажмига боғлиқ равишда ишлаб чиқариш хажмини ўсишини акс эттиради. Агар халқаро капитал ҳаракати мавжуд эмас деб B A 1.2.1-чизма Агар иккала мамлакат капиталнинг халқаро ҳаракатини тақиқловчи чекловларни олиб ташласа I мамлакатдаги капиталнинг бир қисми ( АВ ) II мамлакатга кўчади, чунки инвестициялардан келадиган фойда иккала мамлакатда турличадир. Шундан сўнг инвестициялардан келадиган фойда BR даражасида баланслашади. Бунинг натижасида I мамлакатнинг уз капитали ёрдамидаги ишлаб чиқариш хажми йигиндисига тенг бўлиб, маҳсулотлар

ҳажмига) ўсади. Бунда капиталдан олинган даромад ҳам КС дан КЕ даражагача ошади. Капитал эгаларининг даромади ҳажмгача ўсиб, бошқа ишлаб чиқариш омиллари эгаларининг даромади c сегмент ҳажмида бўлади, холос. Бошка томондан, капитални I мамлакатдан II мамлакатга оқиб келиши унда капиталдан олинадиган фойдани К'D хажмидан К'F хажмгача қисқаришига олиб келади. Шу вақтнинг узида I мамлакатдан жалб килинган ва ўзининг ички капиталини ишлатиш натижасида II мамлакатда ишлаб чиқариш ҳажми дан f гача кенгаяди. Албатта, сегментлар хорижий капитал хисобига ишлаб чиқарилган бўлиб, охир натижада I мамлакат инвесторларига фойда тариқасида берилиш зарур. Шундай қилиб II мамлакатда ички ишлаб чиқаришнинг соф усиши g сегментга тенг булади. II мамлакатда капитал қўйилишидан олинадиган фойда пасайиши

Мамлакатларнинг халқаро капитал миграцияси (ХКМ) жараёнларида қатнашиши бир қатор кўрсаткичлар орқали намоён булади. Буларга капитал экспорти (импорти) ҳажми, капитал экспорти-импорти сальдоси, мамлакатдаги хорижий капиталли корхоналар сони, уларда банд бўлганлар сони ва бошқалар киради. Сальдодан келиб чиқиб, жаҳон хўжалиги мамлакатларини куйидагича гуруҳлаш мумкин: -капитални экспорт килувчи мамлакатлар (Япония, Швейцария); - капитални импорт килувчи мамлакатлар (АКШ, Буюк Британия); -тахминий мувозанатдаги мамлакатлар (Германия, Франция). Бошка гуруҳ кўрсаткичлар эса капитални экспорт-импорт килиш даражасига боғлиқ ҳолда мамлакатларнинг ХКМ даги таксимланишини акс эттиради. Улар қуйидагилардир: 1) Капитал импорти коэффициенти (К ик ) - хорижий капитал (ХК)нинг мамлакат ЯИМдаги улушини а

у ерда: К эх – эҳтиёж коэффициенти, ХК – хорижий капитал, D(К) – мамлакатда капиталга бўлган талаб. АҚШнинг капиталга бўлган ички эҳтиёжларининг 33% хорижий капитал хисобига қондирилади. 4) Бошка нисбий кўрсаткичлар – миллий ишлаб чиқаришда хорижий ёки аралаш компанияларнинг улуши, ўтган даврга нисбатан капитал экспорти (импорти)ни ўсиш суръатлари, мамлакат аҳолисининг ҳар бирига тўғри келадиган хорижий инвестициялар суммаси ва бошқалар. 1.3. Ўзбекистон иқтисодиётига хорижий инвестицияларни жалб этиш ва уларни самарадорлигини оширишнинг асосий жиҳатлари Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2007 йил 6 февралдаги 578-сонли Қарорига мувофиқ хорижий инвестицияларни ахборот билан таъминлаш ва кўмаклашиш «Ўзинфоинвест» агентлиги хорижий инвесторларга ахборот билан қўллаб-қувватлаш ҳамда ҳар та

- давлат кафолати остида имтиёзли кредит маблағларини жалб этиш йиғма рўйхати; - грант маблағлари. 2) корхоналарнинг акциялар пакетини истиқболли хорижий инвесторларга таклиф этиш; 3) кимошди савдоларига мулкий мажмуа сифатида қўйилган корхоналарни истиқболли хорижий инвесторларга таклиф этиш. Шунинг билан бирга «Ўзинфоинвест» агентлиги маҳаллий тадбиркорлик субъектларига хорижий инвесторларни топиш, уларни Ўзбекистонга таклиф қилиб музокаралар ташкил этишга кўмаклашиш, инвесторларга республика инвестицион салоҳияти, шунингдек солиқ ва қонунчиликдаги бошқа имтиёзлар тўғрисида маълумот беради. Ўзбекистон иқтисодиётига хорижий инвесторлар сармояларини жалб қилишга қуйидаги шарт-шароитлар мавжуддир: - чет эллик ҳамкорларни жалб этиш учун солиқ ва божхона имтиёзлари; - сиёсий барқарорлик; - қу

- инсон ресурслари: а) деярли 100 фоиз саводлилик даражаси; б) ишчи кучининг мавжудлиги. Ҳозирда Ўзбекистон иқтисодиётига жалб этилаётган чет эл инвестициялари кўлами минтақаларда мавжуд экспорт имкониятларига (табиий-иқтисодий, меҳнат ва ишлаб чиқариш салоҳиятлари) нисбатан анча паст даражада бўлмоқда. Мавжуд ҳолат сабабини қўшни Афғонистонда давом этаётган фуқаролар уруши каби ташқи омиллар билан изоҳлаш мумкин. Маълумки, хорижий сармоядорлар нафақат мамлакатдаги ички сиёсий барқарорликни, балки қўшни давлатлардаги мавжуд ҳолатни ҳам алоҳида эътиборга олишади. Шу нуқтаи назардан қараганда 2005-2008 йилларда иқтисодиётга ҳорижий инвестицияларни йўналтиришда мавжуд ташқи омиллар сезиларли даражада салбий таъсир қилди. 2010-2011 йиллар мобайнида ички ва ташқи сармоя манбаларини жалб этиш ҳи

– даромад (фойда солиғи); – мулк солиғи; – инфратузилмани ривожлантириш солиғи. Ҳудудларнинг ижтимоий-иқтисодий ривожланишида кескин фарқланишни олдини олиш борасида кўрилаётган чораларга қарамасдан, ҳудудий номутаносибликлар кузатилмоқда. Бу эса ўз навбатида экспорт-импорт операциялари ҳажмларида катта фарқланишни юзага келтирмоқда. Андижон, Навоий вилоятлари ва Тошкент шаҳри экспорт даражаси барқарор юқори бўлган ҳудудларга киради. Мазкур 3та ҳудудда хорижий инвестициялар иштирокида ташкил этилган йирик машинасозлик, металлургия ва тўқимачилик тармоқлари корхоналари жойлашганлиги сабабли уларда республиканинг барча экспортининг 80 фоизи шакллантирилади. 1.3.1-жадвал Вилоятларнинг етакчи тармоқлари ва потенциал инвестиция таклифлари Вилоятлар Мавжуд етакчи ва илғор тармоқлар Хорижий инвес

тўқимачилик, машинасозлик, озиқ -овқат, қурилиш материаллари, туризм. Озиқ-овқат Жиззах Қишлоқ хўжалиги, кимё, машинасозлик Қурилик материал. Озиқ-овқат Кимё Энергетика Қорақалпоғисто н Энергетика, нефть кимёси, кимё, конметаллургия. Тўқимачилик Хоразм Қишлоқ хўжалиги, енгил, озиқ-овқат, қурилиш материаллари, машинасозлик, туризм. Тўқимачилик Гиламчилик Наманган Қишлоқ хўжалиги, енгил, тўқимачилик, машинасозлик. Тўқимачилик Ипакчилик Қурилиш материал Озиқ-овқат Навоий Кон-металлургия, кимё, қурилиш материаллари, машинасозлик, тўқимачилик Кимё Қурилиш матер, Энергетика Тўқимачилик Самарқанд Қишлоқ хўжалиги, халқ истеъмол Тўқимачилик товарлар ишлаб чиқариш, тўқимачилик, машинасозлик, қурилиш материаллари, кимё, электротехника, туризм Озиқ-овқат Кимё Сирдарё Қишлоқ хўжалиги, озиқ- овқат, тўқи

туризм энергетика Сурхондарё Қишлоқ хўжалиги, нефт ва газ, қурилиш материаллари, енгил саноат, озиқ-овқат, машинасозлик, туризм Тўқимачилик Озиқ-овқат Тоғ-кон саноати Тошкент шаҳри Тўқимачилик, енгил, кимё, фармацевтика, қурилиш матер,, туризм, озиқ-овқат, машинасозлик Электротехника Машинасозлик, тўқимачилик Қурилиш матер, Кимё, фармацевтика Тошкент вилояти Енгил саноат, рангли металлар, қурилиш матер, кимё, ёқилғи-энергетика Озиқ-овқат, кимё Рангли металлург, Тоғ-кон, энергетика Фармацевтика Қашқадарё Қишлоқ хўжалиги, тўқимачилик, нефтгаз, қурилиш матер., машинасозлик, енгил, озиқ-овқат Тўқимачилик Озиқ-овқат Тоғ-кон саноати Манба: www.uzinfoinvest.uz. Ҳозирги кунда ана шундай номутаносибликлар юзага келмаслиги учун ҳар бир вилоятнинг инвестиция киритилиши лозим бўлган иқтисодиёт тармоқл

воситаси бўлиб, улардан мақсадга мувофиқ фойдаланиш ҳудудларда мавжуд табиий-иқтисодий ва меҳнат ресурсларидан самарали фойдаланишга ва шу орқали иқтисодиётнинг ҳудудий таркибини такомиллаштиришга имкон беради. Ҳозирги кунда Сурхондарё, Жиззах ва Наманган каби баъзи вилоятлар ва кўплаб қишлоқ туманлари бюджетларининг дотацияда қолиб кетаётгани, яъни республика бюджети ҳисобидан таъминланаётгани биринчи навбатда мазкур ҳудудларда замонавий корхоналар, кичик бизнес соҳаси, савдо тармоқлари, умуман инфратузилмани ривожлантиришга эътибор берилмаётгани билан боғлиқ, деб айтишга барча асосларимиз бор. Жиззах ва Қашқадарё, Навоий, Наманган ва Сурхондарё вилоятлари, Қорақалпоғистон Республикасида ҳам аҳвол бундан яхши эмас. Ўзбекистон ҳукумати томонидан мамлакат ва унинг ҳудудлари иқтисодиётини ти

қўллабқувватлаш, жадаллаштиришда ҳал қилувчи ролни ишлаб чиқариш инвестициялари ўйнаши керак. Фақат инвестициялар базасидагина асосий капитални янгилаш ҳамда шу асосда ишлаб чиқариш харажатларини камайтириш ва сифатини яхшилаш эвазига маҳсулотнинг рақобатбардошлигини ошириш мумкин. Бироқ бу ҳозирги юксак даражада интеграциялашган хўжалик шароитида давлатнинг мувофиқлаштирувчи роли объектив равишда анча салмоқли бўлиб қолмоқда. Шу муносабат билан инвестиция муҳитни яхшилашда барча ҳудудларга олиб келаётган инвесторлар фаолиятига давлатнинг фаол аралашувига яқин йиллар мобайнидаги макроиқтисодий сиёсатнинг таркибий қисми сифатида қараш муҳим аҳамият касб этади. Бу эса стратегик мақсад – ҳудудлар иқтисодий ўсишини таъминлаш учун амалга оширилмоғи, бу рақобатбардошлик ва ҳудуд иқтисодиётнинг б

вазифаларидан бири бўлиб, ҳудудларда қулай инвестицион муҳит яратишга айнан шу йўл билан эришиш мумкин. Республика ҳудудида инвестиция муҳит билан ўзаро боғланган амалга ошириш жараёнига қаратилган субъектлар таркибий ўзгартиришлар стратегияси маъносини чуқур англаб олишлари, глобаллашув, иқтисодиётларнинг халқаро рақобат ва ўзаро ҳамкорлиги натижаларини, мамлакат ҳудудлари тараққиёти ва ҳудудлар корхоналарининг халқаро бозорларга чиқиш истиқболларини олдиндан кўра билишлари керак. Буларнииг ҳаммаси инвестицион муҳитни фаол таъминлашда ишлаб чиқиш, танлаб олиш, амалга ошириш ва уларни ички манбалар ҳамда ташқаридан жалб қилинадиган маблағлар ҳисобидан молиялаштириш истиқболларини белгилашда асосий ўринда туради. Жаҳон молиявий-иқтисодий инқирози ҳукм сураётган айни дамда, иқтисодиётнинг ре

Бизнингча чет эл инвестициялари – чет мамлакатларининг миллий иқтисодиётга моддий, молиявий ва номоддий кўринишидаги муддатли қўйилмаларнинг барча шакллари тушунилади. Бу қуйидагилардан иборат бўлиши мумкин: қўшма корхоналарни ташкил қилишда ўз улуши билан қатнашиш, хорижий сармоядорларга тўла тегишли бўлган корхоналарни барпо этиш, хорижий шахслар томонидан қимматли қоғозларни, шунингдек, заём ва кредитлар олиш. Инвестициялар замонавий техника ва технологиялар билан қуролланиш, илмий-техник, ишлаб чиқариш ва ақлий имкониятларини тиклашнинг асосий воситадир. Айнан хорижий инвестициялар орқали миллий иқтисодиёт жонланиб, ишлаб чиқариш замонавий, рақобатдошлар товарлар ишлаб чиқаришга ихтисослашиб боради. Бу эса ўз навбатида янги иш ўринларининг ташкил этилиши ва мамлакатдаги мавжуд иқтисоди

- мамлакатнинг жами потенциал минерал ресурслари 3,5 трлн. АҚШ долларига тенг; - инсон ресурслари: а) деярли 100 фоиз саводлилик даражаси; б) ишчи кучининг мавжудлиги. Мамлакатимиз ва унинг алоҳида ҳудудлари иқтисодиёти самарадорлиги бевосита инвестиция сиёсатининг тавсифи ва миқёсларига боғлиқ. Инвестициялар республикамиз ижтимоий-иқтисодий ривожланишидаги ҳудудий тафовутлар ва номутаносибликларни қисқартиришнинг муҳим воситаси бўлиб, улардан мақсадга мувофиқ фойдаланиш ҳудудларда мавжуд табиий-иқтисодий ва меҳнат ресурсларидан самарали фойдаланишга ва шу орқали иқтисодиётнинг ҳудудий таркибини такомиллаштиришга имкон беради. Ўзбекистон ҳукумати томонидан мамлакат ва унинг ҳудудлари иқтисодиётини тизимли қайта қуришнинг муҳим омили сифатида чет эл инвестицияларни ушбу жараёнга фаол жалб қ

Республика ҳудудида инвестиция муҳит билан ўзаро боғланган амалга ошириш жараёнига қаратилган субъектлар таркибий ўзгартиришлар стратегияси маъносини чуқур англаб олишлари, глобаллашув, иқтисодиётларнинг халқаро рақобат ва ўзаро ҳамкорлиги натижаларини, мамлакат ҳудудлари тараққиёти ва ҳудудлар корхоналарининг халқаро бозорларга чиқиш истиқболларини олдиндан кўра билишлари керак. Буларнииг ҳаммаси инвестицион муҳитни фаол таъминлашда ишлаб чиқиш, танлаб олиш, амалга ошириш ва уларни ички манбалар ҳамда ташқаридан жалб қилинадиган маблағлар ҳисобидан молиялаштириш истиқболларини белгилашда асосий ўринда туради. 33

Хулоса Хорижий инвестициялар иқтисодиётни ривожлантиришнинг муҳим омилларидан биридир. Улар фаолияти аниқ нималардан иборатлигини, улар ишининг қонуниятларини тушуниш керак. Шуни таъкидлаб ўтиш жоизки, Ўзбекистон иқтисодий ислоҳотлари чуқурлашган сайин инвестициялар, хусусан хорижий инвестициялар тўғрисидаги билимларга эга бўлишнинг хаётий муҳимлиги ортиб бормоқда. Хорижий инвестициялар хар бир давлатнинг иқтисодий ўсиши учун катта аҳамиятга эга бўлсада, шу билан бирга уларнинг самарадорлиги жиддий муаммолар билан боғлиқ. Ўзбекистон мустақиллигининг дастлабки йилларида инфляция даражасининг катта бўлиши туфайли капитал асосан савдо соҳасида иштирок этди. Бу ҳолат ишлаб чиқариш соҳасига хорижий инвестицияларни жалб қилиш учун хокимият томонидан кескин чоралар кўришни талаб этди. Кейинги йил

катта аҳамиятга эга. Инвесторлар Ўзбекистондаги иқтисодий ислоҳотлар қандай бораётгани ва унинг йўналишлари, жамиятимиз тараққиётининг макроиқтисодий кўрсаткичлари, қонун ва меъёрий ҳужжатлар, шунингдек йўриқнома ҳамда ахборот — билдирув тусидаги материаллар тўғрисида тўлиқ ва оператив маълумотларга муҳтож бўлиб турибдилар. Шу муносабат билан республикада ҳисоб юритиш ва ҳисобот тизими самарадорлиги оширилиши зарурлигига эътиборни қаратиш муҳим деб ҳисоблайман. Статистика ҳисоботлари кечикиши, кўп ҳолларда эса эълон қилинмаслиги натижасида маълумотларни таққослашнинг иложи йўқ. Бу эса, хорижий инвесторлар қарор қабул қилишига жиддий тўсиқ, бўлмоқда. Моҳиятан хорижий сармоялар шахсий миллий сармоявий қийматини бошқасиникига алмаштиради. Хавфсизлик, даромадлилик, ликвидлилик ва капитализация

имконияти яратилади. Ана шулардан ташқари эркин иқтисодий ҳудудларни ташкил этиш хорижий инвестицияларни жалб этишнинг асосий ва илғор тажрибларидан ҳисобланади. инвестицияларини Ўзбекистон иқтисодиётига жалб қилишда қуйидаги тадбирларни амалга ошириш лозим, деб ҳисоблаймиз: - айрим тармоқлар ва минтақаларда (жумладан, эркин иқтисодий ҳудудлар) хорижий инвесторлар учун реал амал қилиши учун имтиёзлар тизимини яратиш; - хўжалик юритувчи субъектлар, юқори турувчи органлар ва маҳаллий ҳокимиятлар ўртасида мулк ва ваколатни аниқ чегаралаб қўйиш; - барқарор иқтисодий ташқи савдо қонунчилигини, шу жумладан, эркин иқтисодий зоналар ва концессиялар бўйича меъёрий базани яратиш; - солиқларни камайтириш ва солиқ тузилмасини соддалаштириш; - хорижий инвестицияларни суғурталашнинг самарали механизмини

- маҳсулот ишлаб чиқарувчи ва хизмат кўрсатувчи корхоналарни хорижий инвесторларга сотиш. Мазкур чора-тадбирларнинг амалга оширилиши хорижий инвестицияларнинг иқтисодиётимизга янада кенгроқ жалб этилишига имкон беради, деб ҳисоблайман. Республикада инвестициялар билан боғлиқ муаммолар мавжуд бўлиб, уларни ҳал қилиш Ўзбекистонни янада ривожланишида муҳим аҳамиятга эга. Уларни ҳал этишда қуйидаги чора-тадбирларни амалга ошириш мақсадга мувофиқдир: -хорижий инвесторларга ва миллий ишлаб чиқарувчиларга бир хил имконият, имтиёзлар яратиш; -қўшма корхоналарни ташқи бозорларга йўналтирилган фаолиятини жадаллаштириш, валюта оқимини барқарорлаштириш, бунга рағбатлантириш учун турли хил коммунал хизматлардан қисман озод этиш ва солиқ, йиғим, божхона тўловларидан тўлиқ озод этиш орқали эришиш; -инвес

ердаги божхона, солиқ ва инвестиция режимлари ва ташқи инвестициялар учун қулайликка эга. Эркин иқтисодий ҳудудни ташкил этувчи давлат бу ҳудудда эркин ишчи кучини янги ташкил этилган корхоналарга жалб этиш билан бир қаторда, янгидан-янги иш юритиш жараёнларини ривожлантириб, рақобатлашувга қодир корхоналар яратиш хусусиятига эга бўлади. Эркин иқтисодий ҳудудларнинг ташкил этилиши - қайси мамлакатда бўлмасин макро ҳамда микроиқтисодиёт учун муҳим аҳамият касб этади. Макроиқтисодий сиёсатда, яъни иқтисодий ўсиш динамикаси ва баҳолаш системасида, пул муомаласи ва эмиссиясида, товарлар ва хизмат кўрсатиш турларининг экспорт ва импортида, ташқи тўлов баланси ҳолатига, олтинвалюта заҳиралари миқдори, чет эл капитали қўйилмаларининг миқдорлари, валюта курсининг ҳаракати ва ташқи савдо ва тўлов м

Хулоса қилиб айтганда, Ўзбекистонда эркин иқтисодий ҳудудларни ташкил этиш учун барча шарт-шароитлар ва инвестицион иқлим мавжуд. Шубҳасиз, бу соҳанинг ривожланиши истиқболда мамлакатимизнинг иқтисодий равнақига ўз ҳиссасини қўшади ва унинг иқтисодий потенциалини оширади. Иқтисодиётга чет эл инвестицияларини жалб қилишда тўғридан-тўғри хусусий хорижий инвестицияларнинг улушини оширишга алоҳида эътиборни қаратиш лозим. Тармоқлар ва ҳудудларда тузилмавий қайта қуриш вазифасини ҳал этишда бевосита хорижий инвестициялар самарадорлигини оширишга, шунингдек Ўзбекистон Давлат инвестиция дастурини амалга ошира бориб эришиш мумкин, чунки бундай бевосита инвестицияларнинг аксарият қисми фақат давлат кафолати остида кириб келаётганлигини ҳаммамиз яхши биламиз. Шу сабабли, тўғри инвестицияларни ва уму

- хорижий инвестицияларни суғурталашнинг самарали механизмини яратиш; - иқтисодиёт тармоқларини монополиядан чиқариш бўйича тадбирларни амалга ошириш; - иқтисодиётнинг базавий тармоқларини индувидуал лойиҳалар бўйича хусусийлаштириш; - биржаларда ва бошқа бозорларда акционерлик жамиятлари акциялари пакетларининг бир қисмини хорижий инвесторларга сотиш; - маҳсулот ишлаб чиқарувчи ва хизмат кўрсатувчи корхоналарни хорижий инвесторларга сотиш. Мазкур чора-тадбирларнинг амалга оширилиши хорижий инвестицияларнинг иқтисодиётимизга янада кенгроқ жалб этилишига имкон беради, деб ҳисоблайман. Иқтисодий самарадорлик - инвестиция учун қўйилган капиталдан фойдаланилганлиги учун олинган фойда, даромад тушунилса, ижтимоийиқтисодий самара эса инвестицияни ишлатишдан олинган фойдадан ташқари, кишиларнинг

сабаби фақатгина инфляция эмас, балки даромадларни кўпайтиришнинг турли имкониятлари мавжудлиги ва улардан воз кечиш келажакдаги муайян пул суммасини йўқотиш билан тенгдир. Дисконт меъёрини танлаш инвестициявий таҳлилнинг мураккаб муаммосидир. Бозор иқтисодиёти шароитларида дисконт меъёри биринчи навбатда корхона пул ресурсларини ишлатиш бўйича алтернатив инвестициявий имкониятларни акс эттириши лозим. Дисконтлаш операцияси инвестициявий лойиҳалар самарадорлигини баҳолашда кенг қўлланилади, чунки у вақтнинг турли даврларига тегишли даромад ва харажатларни таққослаш имконини беради. Экспертларнинг фикрига кўра, Ўзбекистонда ЭИҲларнинг фаолият кўрсатиш шакли сифатида Самарқанд маҳсус очиқ халқаро туризм ҳудуди (МОХТҲ) бўлиши мумкин. Бу ҳудудда махсус хуқуқий тарти ўрнатилиши кўзда тутилган б

Молиявий ва валюта механизмининг мукаммал эмаслиги. Бугунги кунда, фикримизча, Ўзбекистонда қуйидаги ЭИҲларни ташкил этиш муҳим ҳисобланади: - жаҳон бозорига чиқиш имкониятига эга корхоналар асосида илмий ва технологик ҳудудлар. Тошкентда бундай ҳудудлар “Фотон”, “УзЭлектроаппарат” каби ишлаб чиқариш ассоциациалари ёрдамида ташкил этилиши мумкин; - Хоразм, Тошкент, Андижон, Самарқанд вилоятларида агросаноат ҳудудларини ташкил этиш мақсадга мувофиқ. Ўзбекистоннинг ўзига хос хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда агросаноат ҳудудларини ташки этиш орқали қишлоқ хўжалиги ва ишчи кучидаги афзалликлардан фойдаланиш мумкин. - Жиззах вилоятининг Зомин туманида туристик ҳудуд ташкил этиш мумкин. - Тошкент ва Сирдарё вилоятларида эркин божхона ҳудудларини яратиш орқали сақлаш, навлаш, қадоқлаш каби хизм

1. “Чет эл инвестициялар тўғрисида ги” Ўзбекистон Республикасининг 1998 йил 30 апрелдаги Қонуни. - Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами. Адолат, 2004 й . 3. 2011-2015 йилларда Ўзбекистон Республикаси саноатини ривожлантиришнинг устувор йўналишлари тўғрисида. Ўзбекистон Республикаси Президентининг Қарори ПҚ-1442., 15.12.2010 й. 4. Ўзбекистон Республикаси Президентининг ПҚ- 1717-сонли «Мустаҳкам оила йили” Давлат дастури. 2012 йил 27 февраль. 5. “Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик” Давлат дастури. Ўзбекистон Республикаси Президентининг Қарори. 07.02.2011 й. № ПҚ-1474. 43

Купить