Республикамиз минтақаларини ривожлантиришда хорижий кредит линияларининг ўрни - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	493.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Республикамиз минтақаларини ривожлантиришда хорижий кредит линияларининг ўрни

Купить

Республикамиз минтақаларини ривожлантиришда хорижий кредит линияларининг ўрни 5340700 – “ Банк иши ” таълим йўналиши бўйича бакалавр даражасини олиш учун БИТИТУВ МАЛАКАВИЙ ИШИ 1

МУНДАРИЖА : Кириш ..................................................................................................................3 I боб . Хорижий кредит линияларини жалб этишнинг назарий - ҳуқуқий асослари ...............................................................................................6 1.1 Хорижий кредит линиялари хусусидаги илмий – назарий қарашлар .....................................................................................................6 1.2 Хорижий кредит линияларини жалб қилишнинг ҳуқуқий асослари .....................................................................................................18 II боб . Ўзбекистон Республикасига жалб этилган хорижий кредит линияларининг замонавий ҳолати ............................................................29

қилади , жаҳон иқтисодий ҳамжамиятига бирлашиши учун янги истиқболлар очади . И . А . Каримов . 1 Битирув малакавий ишининг долзарблиги мамлакатимизнинг турли минтақаларини ривожлантиришда хорижий кредит линияларидан фойдаланиш , улар учун қулай шартларда бўлган хорижий маблағлардан самарали фойдаланиш ҳамда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликнинг хорижий кредит линиялари ҳисобидан кредитлаш ижтимоий - иқтисодий манфаатларни кўзлайди . Мустақил Ўзбекистон ўзи танлаган ва ўзига хос эркин бозор иқтисодиётига асосланган кучли демократик - ҳуқуқий давлат қуриш йўлида босқичма - босқич олға бормоқда . Барпо этилаётаган давлат аввало умумжаҳон цивилизациясига , давлат қурилиши соҳасида тараққий этган бошқа халқлар эришган тажрибаларга , ўзига хос миллий анъаналарга , ижтимоий қадриятларга асосл

алоқаларнинг хусусиятлари ва уларнинг самарадорлиги миллий иқтисодиёт барқарорлигини ҳамда унинг ривожланиш ҳаракатини аниқлаб беради . Бинобарин , замонавий мамлакатлар халқаро иқтисодий алоқаларни кенгайтириш ва чуқурлаштиришга катта эътибор бермоқдалар . Ҳозирги вақтда халқаро молиявий институтлар , дунёнинг йирик банклари фаолиятини ва уларнинг асосий функцияларини таҳлил қилиш ниҳоятда долзарбдир . Бунинг республикамиз иқтисодиётини янада ривожлантириш мақсадида уларнинг фаолиятини ҳамда республикамиз билан ҳамкорлик истиқболларини ёритиш муҳим аҳамиятга эга . Бизга маълумки , халқаро молиявий институтлар бутун жаҳон ҳамжамиятининг иқтисодий ва ижтимоий ислоҳотларини ривожлантиришга қаратилган ташкилотлар бўлиб , улар асосан ривожланаётган мамлакатларга ёрдам кўрсатиш ва ҳамкорлик қил

кредит линияларини жалб қилиш билан боғлиқ муаммоларни аниқлаш , уларни бартараф этиш имконияти мавжуд бўлади . Ушбу битирув малакавий иши кириш , уч боб , хулоса ва таклифлар ҳамда фойдаланилган адабиётлар рўйҳатидан иборат . Ишнинг биринчи бобида хорижий кредиларнинг илмий – назарий асослари ҳамда бу билан боғлиқ тегишли қонунчилик базаси , асосий халқаро молия ташкилотлари фаолиятларига ҳамда уларнинг Ўзбекистон билан алоқалари умумий жиҳатдан ёритилган . Иккинчи бобда мамлакатимиз тижорат банкларида очилган хорижий кредит линиялари орқали кредитлашнинг замонавий ҳолати ёритилган бўлиб , унда ҳозирги кунда амалда мавжуд бўлган кредит линияларининг асосий шартлари ва бу линиялар бўйича ажратилган кредитлар миқдори келтириб ўтилган . Учинчи бобда хорижий кредит линияларини жалб қилиш била

ўзлаштирилиши натижасида ривожланди . Халқаро кредитнинг кейинги ривожланиши ишлаб чиқаришнинг кенгайиши ва миллий чегарадан чиқиши , ихтисослашиши ҳамда кооперациялашуви билан боғлиқ . Иқтисодиётда таркибий ўзгаришларни янада чуқурлаштириш , корхоналарнинг фаолиятини жадаллаштириш , ишлаб чиқаришни модернизация қилиш , техник ва технологик жиҳатдан қайта қуроллантириш дастурларини амалга оширишда хорижий кредит линиялари ва улар орқали кириб келаётган инвестицияларнинг ўрни беқиёс саналади . Бунда илғор технологияларни татбиқ этиш , янги иш ўринлари яратиш ва шу асосда мамлакат иқтисодиётининг барқарор ва бир маромда ривожланишини таъминлаш имконияти яратилади . Халқаро кредит ҳажмининг ўсиши дунё хўжалиги алоқалари интернационналашуви , халқаро меҳнат тақсимоти ва фан – техника тараққиёт

кафолатланганлиги ; 4. Мақсадлилик , яъни ссудани аниқ обьектларга йўналтиришни кўзлаш . 5. Фоиз тўлашлилик . Халқаро кредитнинг шартлари бозорнинг иқтисодий қонунларида ўз аксини топади ҳамда бозорнинг иқтисодий агентлари ва давлатнинг баъзи вазифаларини ҳал этиш учун ишлатилади . Ҳалқаро кредитнинг функциялари ўзида халқаро иқтисодий муносабатлар соҳасидаги ссуда капитали ҳаракатининг ўзига хос хусусиятларини ифодалайди . Улар : 1. Такрор ишлаб чиқариш талабларини таъминлаш мақсадида давлатлар ўртасида ссуда капиталининг қайта тақсимланиши . Ссуда капитали халқаро кредит механизми орқали даромадлироқ ва кўпроқ фойда келтирадиган бўлган тармоқларни ривожлантиришга интиладилар . Шу орқали кредит миллий даромадни ўртача даромадга тенглашишига сабаб бўлади ва унинг массасини ошишига олиб кел

транс миллий корпорациялар ва транс миллий банкларнинг пайдо бўлишга ёрдам беради , учинчидан йирик корхоналарга имтиёзли хорижий кредитларни жалб қилинишига шароит яратади . 4. Иқтисодиётни тартибга солиш . Бу функция биринчи навбатда халқаро валюта – кредит ва ҳудудий ташкилотларнинг капиталини ҳамда хорижий инвестицияларни жалб қилади ва бу эса ЯИМнинг ўсишига , унинг тўғри тақсимланишига ёрдам беради . Бир – бирига боғлиқ бўлган бу функцияларни бажариш билан бир қаторда халқаро кредит мамлакат иқтисодиёти ва ишлаб чиқаришини ривожлантиришда икки хил , яъни : ижобий ва салбий рол ўйнайди . Бир томондан халқаро кредит такрор ишлаб чиқаришнинг тўхтовсиз ишлашини ҳамда унинг кенгайишини таъминлайди , ишлаб чиқариш ва айирбошлашни интернационаллаштиради , халқаро меҳнат тақсимотини чуқурлаш

бир қаторда , давлатларнинг иқтисодий потенциали ва халқаро кредитни ўзлаштириш самарадорлиги имкониятларига нисбатан жуда катта миқдордаги ташқи қарздорлик пайдо бўлишига олиб келиши мумкин . Давлат ташқи қарзи – бу муайян бир давлатнинг бошқа хорижий давлатлар ҳукуматлари , халқаро молия институтлари ҳамда дунёдаги йирик тижорат банкларидан кредитлар олиниши натижасида юзага келган қарздорликлардир . Ташқи қарзга хизмат кўрсатиш ( қайтариш ) унинг асосий суммаси ҳамда унга ҳисобланган фоиз суммаларига ажратилади . Халқаро амалиёт тажрибаси шундан далолат берадики , ҳозир дунёда халқаро молия институтларидан , йирик тижорат банкларидан ва бошқа мамлакат хукуматларидан маълум миқдорда ташқи қарз олинган давлат учрамайди . Шуни алоҳида таъкидлаш лозимки , сўнгги йилларда юзага чиққан жаҳон

- инфляция даражаси Европа Иттифоқига аъзо мамлакатлардан энг мўътадил нарх - наво мавжуд бўлган учта мамлакатдаги кўрсаткичдан 1,5 % дан ортмаслиги лозим ; Қуйидаги жадвал маълумотлари асосида ривожланган мамлакатларнинг ялпи давлат қарзлари динамикасини йиллар кесимида кўриб чиқамиз . 1 – жадвал . Жаҳон мамлакатларида ялпи давлат қарзи динамикаси , 2 ( ЯИМга нисбатан фоизда ) 2008 2009 2010 2011 2012 Жаҳон 81,3 94,9 101,5 105,5 110,2 шу жумладан : Ривожланган мамлакатлар 65,7 75,8 79,5 79,7 81,1 АҚШ 75,5 89,1 98,2 102,5 106,5 Евроҳудуд 70,3 80,0 85,6 88,1 92,9 Франция 68,2 79,2 82,3 86,0 90,3 Германия 66,8 74,5 82,5 80,5 82,0 Греция 112,5 129,3 147,9 170,6 158,5 Ирландия 44,5 64,9 92,2 106,5 117,1 Италия 106,1 116,4 119,3 120,8 127,0 Португалия 71,6 83,1 93,2 108,0 123,0 Испания 40,2 53,

1 – расм . Ўзбекистоннининг ялпи ташқи қарзлари динамикаси 3 Ўзбекистоннинг ялпи ташқи қарзлари динамикасига эътибор берадиган бўлсак , 2012 – йилга келиб бу кўрсаткич ЯИМ га нисбатан 15 % ни ташкил қилган . Инфлация 7 % ни , давлат бюджети профицити эса 0,4 % ни ташкил этган . Жадвал маълумотлари асосида жаҳон молиявий – иқтисодий инқирози шароитида ҳам республикамиз кўрсаткичлари барқарор равишда ушлаб қолинганлигини кўришимиз мумкин . Халқаро кредит ва ташқи қарзларнинг назарий ва методологик асосларини ўрганиш ва ишлаб чиқишда чет эл иқтисодчилари Д . Сальваторе , П . Кругмана , Ф . Лариана , М . Обсфельда , А . Ослунда , Дж . Сакса , С . Фишера , А . И . Михайлушкина , Е . Ф . Жукова , С . Р . Моисеев , Л . Т . Литвиненко , Л . Н . Красавиной , П . Д . Шимко , Г . М . Костюнина ва бош

Белгиланишига кўра : • тижорат кредитлари ( тўғридан тўғри ташқи савдо ҳамда товар ва хизматлар , халқаро савдо билан боғлиқ кредитлар ) • молиявий кредитлар ( инвестиция обьектлари , қимматли қоғозларни харид қилиш , ташқи қарзларни сўндириш , капитал қўйилмалар , инвестицион обьектлар қурилиши , Марказий банк томонидан валюта интервациясини амалга ошириш билан боғлиқ кредитлар ); • оралиқ кредитлар , яъни инжиниринг ( капитални олиб келишни аралаш шаклига хизмат қилиш ҳамда белгиланган товар ва хизматлар , масалан , пудрат ишларини бажаришга хизмат кўрсатади ) Турларига кўра : • товар кредити ( экспортёрнинг импортёрга сотилган товар ёки кўрсатилган хизмат учун тўлов муддати узайтириш орқали ) ва валюта кредити ( банклар томонидан пул кўринишида тақдим қилинади ); Тақдим қилинишига кўра

натижасида давлат гарант сифатида иштирок этиши талаб қилинади . Авваламбор узоқ муддатли халқаро кредит ( амалиётда ўртача 10 – 15 йил ) давлат ва нодавлат молия – кредит институтларига берилади га берилади Таминланишига кўра : • Таминланган кредитлар • Таъминланмаган , яъни ишончли кредитлар Халқаро кредитнинг таъминоти сифатида товарлар , тижорат ва молиявий хужжатлар , қимматли қоғозлар , кўчмас мулк , бошқа қимматликлар , баъзида олтин қабул қилиниши мумкин . Масалан халқаро кредитларнинг таъминоти сифатида 70 – йилларнинг ўрталарида Италия , Уругвай ва Португалия давлатлари , 80 – йилларда эса баъзи ривожланаётган мамлакатлар кредит гаровининг бир қисми сифатида ўртача бозор нархларида баҳоланган расмий олтин захираларини тақдим қилишган . Халқаро кредит кўриниши бўйича 2 та асосий ш

ҳужжатларини олиб акцептлайди , яъни унда кўрсатилган муддатда тўловни амалга оширишга розилик беради . 3. Очиқ счётлар бўйича бериладиган кредит . Бу кредит экспортёр ва импортёр ўртасидаги келишувга асосланади . Экспортёр жунатилган ҳар бир товарлар қийматини импортёрнинг ҳисобига қарз сифатида қайд қилиб боради . Импортёр шартномада кўрсатилган вақтда кредит суммасини тўлаб боради . Очиқ счётлар бўйича бериладиган кредитлар фақатгина доимий алоқада бўлган фирмалар ўртасидагина амалга оширилиши мумкин . Халқаро савдода банк кредитлари тижорат кредитларига нисбатан устунликка эга . Улар кредит олувчини олган маблағларидан товарлар сотиб олишга мустақил фойдаланиш имкониятини яратадилар , мол етказиб берувчи фирмадан кредитга мол сўрашдан озод этадилар ҳамда охирги товарларга ҳисоб - китоб

рискка тортилган капиталга тўғри келувчи фойда нормаси . Шунингдек , охирги компонент рискка тортилган капиталга тўғри келадиган ўртача даромадга боғлиқ бўлиб , камида 3 та кўрсаткичга асосланади : ликвидлик риски учун мукофот , фоиз риски учун мукофот ва валюта риски учун мукофот . Рисклар бўйича мукофот даражасини аниқлаш қарздорнинг молиявий ҳолатини , пул бозорини шунингдек мамлакакат рискини аниқ прогнозини ва пухта таҳлил қилинишини талаб қилади . Молиялаштириш харажатлари даражаси ўз навбатида банк томонидан кредитлашда ишлатиладиган қўшимча маблағлар манбаси ( кредитор мамлакат валютаси , евровалюта , банк акцепти , “ стенд - бай ” аккредитив , хорижий валюта ва бошқалар ) га боғлиқ . Агар халқаро кредит кредитор давлатнинг валютада молиялаштирилган кредитларни баҳолаш учун банкла

Кредит муддати ўз ичига тақдим этилган кредитнинг фойдаланиш муддатини , имтиёзли муддатни ҳамда кредитни сўндирилиш муддатини олади . Ташқи иқтисодий фаолиятни кредитлашда юзага келадиган энг катта муаммолардан бири ссуда сўндирилмаслиги рискидир . Бунда турли таъминот турларини кўриб чиқиш керак бўлади . Халқаро амалиётда одатда таъминот сифатида муомаладаги қимматли қоғозлар , варрантлар , коносаментлар , документар аккредитив , қарз валютасидаги депозит , нотариал тасдиқланган кафолатлар , қарздор давлатнинг ёки қарздор давлат Марказий банкнинг сўзсиз кафолати қабул қилинади . Агар қарздор етарли ва мақбул таъминотни гаров сифатида тақдим этолмаса , кредит бериш учун учинчи шахснинг кафиллиги гаров сифатида қабул қилинади . Учинчи шахс сифатида корпорациялар , фирмалар , банклар , давл

Республикаси халкаро муносабатларнинг тўла ҳуқуқли субьекти эканлиги белгилаб берилди . Ўзбекистоннинг жаҳон хўжалик муносабатларига интеграциясини таъминлашда , хорижий давлатлар , халқаро молиявий институтлар катта ёрдам бермоқда . Бу эса Ўзбекистоннинг халқаро майдонда обрўси юқорилиги ҳамда жаҳондаги энг йирик халқаро молиявий ташкилотларининг юртимизга қизиқиши ортиб бораётганидан далолат беради . Ривожланган давлатлар тажрибаси шуни кўрсатадики , чет эл кредит линияларини жалб қилиниши мазкур давлатларнинг юксак даражада тараққий этишида ҳал қилувчи омиллардан бири бўлган . Ўзбекистонда Президентимиз И . Каримов раҳбарлигида Ватан равнақи , юрт тинчлиги , халқ фаровонлигини таъминлаш мақсадида чет эл кредит линиялари жалб этиш стратегик устувор вазифа сифатида қаралиб , мазкур масала

валюта фонди , халқаро тараққиёт банклари , ривожланган мамлакатларнинг бошқа йирик банкларини мисол қилиб келтириш мумкин . « Ўзбекистон Республикасининг Халкаро валюта фонди , Халкаро тикланиш ва тараккиёт банки , Ривожланиш халкаро ассоциацияси , Халкаро молия корпорацияси , кўп тамонлама сармоя ажратишни кафолатловчи агентликка аъзолиги тўғрисида » ги 1992 йил 2 июлдаги Қонуни бу сохада қабул қилинган илк қонунлардан бири бўлди . Ушбу қонун Ўзбекистон Республикасининг тенг ҳуқуқлилик асосида жахон ҳамжамияти таркибига кириши зарур эканлигини ҳисобга олиб , Ўзбекистон Республикасининг халкаро молия ташкилотларига кириши , бу ташкилотларга аъзо бўлиши ҳамда уларнинг имкониятларидан республикани ривожлантириш учун фойдаланишининг ҳуқуқий асослаларини белгилаб берди . Ушбу қонунда Ўзбекист

Ўзбекистон Жаҳон банкига 1992 йил 21 сентябрда Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг 633 - XII сонли “ Ўзбекистон Республикасининг Халкаро Валюта Фонди ва Жахон Банки ташкилотларига аъзо бўлиш тўғрисида » ги Қонунига биноан аъзо бўлди , унинг олдидаги мажбуриятларини бажариш учун 12,1 млн АҚШ доллари миқдорида бадал тўлади . Халқаро молия институтларининг Ўзбекистондаги асосий йўналишлари қуйидагилардан иборат : • Бозор структурасининг шаклланишда техник ёрдам кўрсатиш ; • ишлаб чиқариш ва ижтимоий соҳаларни ривожлантириш бўйича лойиҳаларни амалга оширишга молиявий жиҳатдан кўмак бериш ; • мутахассисларни тайёрлаш ва қайта тайёрлаш ; • молия секторини ва банк инфратузилмасини ривожлантириш ; • бозор инфратузилмасини ривожлантириш ; • энергетика мажмуини ривожлантириш ; • туризм инфратуз

ўрнатилиши ҳисобланади . Ўзбекистон Республикаси ХВФ га 1992 йилнинг 21 сентябрида аъзо бўлди . 1992 йилнинг 2 июлида Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгаши томонидан « Халқаро валюта фондида агентлик қилиш тўғрисида » ги Ўзбекистон Республикасининг қонун қабул қилинди . Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Махкамасининг 1993 йил 21 мартдаги 93 Ф - сонли буйругига асосан Ўзбекистоннинг ХВФ га квота тўловлари амалга оширилади . Ўзбекистон Республикаси Марказий банки кўрсатилган халкаро молия ташкилотларнинг алока агентини депозит авуари ҳамда Ўзбекистон Республикасининг шу ташкилотларга аъзолик билан ҳамкорлик операцияларини амалга ошириш вакили хисобланади . Халқаро валюта фондининг миссияси Ўзбекистонга техник ёрдам ва маслаҳат хизматларини кўрсатиш мақсадида ташриф буюради . Миссия фаолияти ик

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Махкамасининг Раисига ва у ваколат берган идораларга тегишли қонунда шундай шартномалар хамда битимлар Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Махкамасининг Раисига ва у ваколат берган идоралар томонидан тузилган ратификация қилинмаслиги ( яъни Олий Мажлис томонидан тасдиқланмаслиги ) ҳамда Ўзбекистон Республикаси учун имзоланган пайтдан бошлаб кучга кириши кўрсатиб ўтилган . “ Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари тўғрисида ” ги 1995 йил 22 декабрдаги Ўзбекистон Республикасининг қонуни хорижий ҳамкорлар билан алоқаларни ўрнатишда муҳим ҳуқуқий омил ҳисобланади . Ушбу қонун Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларини тузиш , бажариш ва депонсация килиш тартибини белгилайди . Ушбу қонуннинг « Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларини тузи

бахсларни ҳал этиш , қонун ҳужжатларини бузганлик каби масалалар алохида моддалар билан белгиланиб берилган . Ўзбекистоннинг ташки иқтисодий фаолиятига доир ҳуқуқий хужжатлар тизимида хорижий кредит линиялари ва улар ҳисобидан ажратилаётган инвестициялар масаласига бевосита тааллуқли бўлган қонунлар ҳам мухим ўрин тутади . Хорижий инвесторларнинг самарали фаолият кўрсатиши кафолатларини таъминлаш , хорижий молиявий , интелектуал ва бошка ресурсларни , замонавий чет эл технологияси ва бошкарув тажрибасини жалб қилиш ҳамда ундан оқилона фойдаланиш максадида , мамлакатнинг иқтисодий ривожланишига , шунингдек , унинг жахон тизимига интеграциялашувига кўмаклашиш учун 1994 йил 5 майда Ўзбекистон Республикасининг “ Хорижий инвестициялар ва хорижий инвесторлар фаолиятининг кафолатлари тўғрисида ”

инвесторлар учун қулай шарт – шароит ва кенг имкониятлар яратиб берилаётганлигининг яққол намоёндаси ҳисобланади . Кейинги йилларда республикамизнинг инвестицион фаолияти ортиб бораётганлигини ҳам муҳим аҳамиятга эга . Хорижий сармояни кенг жалб қилиш асосан таркибий ўзгаришларни янада чуқурлаштиришга , иқтисодий сохани мустахкам моддий - техника базасини яратишга , мамлакатнинг макроиқтисодий баркарорлигини ва иқтисодий ривожланишини таъминлашга каратилган . Хорижий инвесторлар билан кенг кўламли ҳамкорлик алоқаларини ўрнатиш мамлакатимизга : • янги , замонавий техника ва технологияларни республика иқтисодиётига жалб қилиш , уларни ишлаб чиқаришга жорий қилиш эса , жахон стандартларига жаваоб бера оладиган маҳсулатларни ятатиш , мамлакатимизнинг жаҳон бозоридаги позицияларини мустаҳкамлаш

турларини ривожлантириш йули билан республикамизда эришилган илмий - техник ютукларининг жахон хўжалиги айланмасига кириб боришини тезлаштириш ; • илмий ишланмаларга , хусусан , амалий фан ва технологиялар трансферти сохасидаги илмий ишланмаларга бозор йуналишини берувчи шарт - шароит яратувчи инновацияларни қўллаб - қувватлашнинг самарали тизимини ишлаб чиқиш ; • инновация жараёнини давлат томонидан ва тижорат усулида қўллаб - қувватлашнинг энг мақбул уйғунлашувининг асосий йўлларини белгилаб олиш хамда илмий - техник ишланмаларни тижорат ахамиятига молик натижалар даражасигача етказиш ; • юкори даражали маркетинг тадқиқотлари ўтказиш , тижорат ва технология менежменти сохасидаги ютукларни ўрганиш , хорижий бозорларнинг коньюнктураси , сиғими хамда ракобатчиларнинг нарх сиёсати , кооперац

• ишлаб чиқариш билан боғлик лойихаларга қаратилган , валютада ўзини - ўзи қоплашни таъминлайдиган инвестицияларга кўмаклашиш ; • мамлакатнинг кредит қобилиятини , Ўзбекистоннинг биринчи даражали қарз олувчи мамлакат сифатидаги обру – эътиборини қўллаб - қувватлаш ; • мамлакатнинг айрим минтақаларида ижтимоий ва экология муаммоларини ҳал қилишга қаратилган инвестицияларга ёрдам бериш . Инвестиция мухитини янада яхшилаш шартларидан бири банк тизимини такомиллаштириш , молия бозорида рақобатни вужудга келтириш , шунингдек , хорижий инвесторларни жалб қилиш , улар учун қулай инвестицион муҳитни яратиш ҳамда уларни ахборот билан таъминлашни яхшилашдан иборатдир . Инвестицияларни мамлакатга жалб қилишда ҳуқуқий асосларга тааллуқли ҳозирги вазифа — бу , хукуматнинг хорижий инвестициялар бўйича у

• Ўзбекистон Республикасидаги инвестиция фаолияти натижасида олинган ўзига қарашли ихтиролар , фойдали моделлар ва саноат намуналарини чет элларда ва Ўзбекистон Республикасида патентлаштириш тўғрисида мустақил равишда қарор қабул қилиш ; • инвестиция фаолияти натижасида олинган даромадни мустақил ва эркин тасарруф этиш ; • Ўзбекистон Республикасига кредитлар ва қарзлар тариқасида пул маблағлари жалб этиш ; • ўз ҳисобварағидаги миллий валюта маблағларидан ички валюта бозорида чет эл валютасини сотиб олиш учун фойдаланиш ; • қонун ҳужжатларида назарда тутилган ҳолларда ва шартларда ер участкаларига доир ҳуқуқларни сотиб олиш ; • Ўзбекистон Республикасининг қонун ҳужжатларига мувофиқ , ўзига мулк ҳуқуқи асосида қарашли бўлган мол - мулк ва ҳар қандай мулкий ҳуқуқлардан зиммага олган мажбурият

II боб . Ўзбекистон Республикасига жалб этилган хорижий кредит линияларининг замонавий ҳолати . 2.1 Республикамиз иқтисодиётига жалб этилган халқаро молия институтларининг кредит линиялари Халқаро молия ташкилотлари кр e дит линиялари ҳисобидан кр e дитлаш амалиёти халқаро ташкилот ва мамлакат ҳукумати ўртасида имзоланадиган ҳамкорлик битими ва бу битим асосида чиқариладиган ҳукумат қарорлари асосланган ҳолда амалга оширилади . Ҳукумат ўзининг қарорида халқаро кр e дит линияларидан кр e дитлашни амалга оширувчи тижорат банклари ва йўналтириладиган р e сурс суммасини кўрсатиб ўтади . Сўнг кр e дитлаш жараёни банк ва унинг филиалларида давом этади . Кр e дитлаш шартлари халқаро ташкилот талаблари доирасида б e лгиланади ва кр e дитлар мониторинги бўйича ҳисобот мунтазам равишда халқаро молия

• ” Пахтабанк ” ( ҳозирги ” Агробанк ”) га 15 млн . АҚШ доллари . Ҳозирги кунда мамлакатимиз тижорат банклари орқали қуйидаги халқаро молия ташкилотларининг кр e дит линияларидан кредитлаш мақсадларида фойдаланилмоқда : • Европа тикланиш ва тараққиёт банки кр e дит линияси ; • Осиё тараққиёт банкининг “ Кичик бизн e с ва микромолиялашни ривожлантириш ” лойиҳаси ; • Жаҳон Банкининг “ Қорақалпоғистонда пиллачиликни ривожлантириш ” кр e дит линияси ’ • Халқаро тараққиёт ассотсиациясининг “ Қишлоқ хўжалиги корхоналарини қўллаб - қувватлаш лойиҳаси ” II босқичи кр e дит линияси ; • Хусусий с e кторни ривожлантириш Ислом корпорацияси кр e дит линияси ; • Ланд e сбанк Б e рлин ( Г e рмания ) кр e дит линияси ; • Хитой тараққиёт банки кр e дит линияси ; • Г e рмания тараққиёт банки ( КФ W) кр e ди

жамият эҳтиёжлари ва иқлим ўзгариши билан боғлиқ бўлган масалаларни ҳал этишга қаратилган дастурларга инвестиция қилиш орқали ёрдам беришга йўналтирилган . Банкнинг Ўзбекистондаги биринчи кредит линияси 21 млн АҚШ доллари миқдорида Институционал ривожланиш учун те x ник кўмаклашиш лойиҳаси шаклида 1994 - йилда тасдиқланган ва 2000- йил 31- октабргача амалда бўлган . Умуман олганда , Жаҳон Банки томонидан Ўзбекистон Республикасига бугунги кунга қадар 23 та лойиҳа бўйича қарз маблағлари ажратилган бўлиб , улардан 13 таси амалга оширилган , 10 таси фаол лойиҳа ҳисобланади . Жаҳон Банкининг аввалги йилларда Ўзбекистонга йўналтирилган кредитлар динамикаси қуйидаги диаграммада акс эттирилган : 2- расм . Жаҳон Банки томонидан Ўзбекистонга ажратилган кредитлар динамикаси ( млн . АҚШ доллари ) 4 Бу

тизимини шакллантириш ва стратегиянинг турли йўналиши бўйича банк томонидан сиёсий шароитлар яратишга уринишлар бўлди . Бироқ бундай ёндашув самара бермади , чунки бу ҳолат Ўзбекистон ҳукумати томонидан танланган босқичма - босқич ривожланиш стратегиясига зид келар еди . Жаҳон Банкининг Ўзбекистон Республикаси билан ҳамкорлиги давомида мамлакатларда эришилган натижаларга тў x таладиган бўлсак , қишлоқ жойларда соғлиқни сақлаш муассасаларида ҳолат я x шиланди . Қишлоқлардаги 11 млн . дан ортиқ аҳоли 2300 та таъмирланган врачлик пунктлари орқали сифатли тиббий x изматдан фойдаланиш имкониятига эга бўлди . Бундан ташқари , мамлакатнинг ғарбий қисмида яшайдиган аҳоли тоза ичимлик сувидан фойдалана бошлади . Ривожланишнинг ҳозирги даврида ҳам Ўзбекистон Республикаси ва Жаҳон банки ўртасидаги ҳа

Жаҳон банки жорий ва келаси йилларда кичик бизнес ва x усусий тадбиркорликни ривожлантириш масалаларига бағишланган тадқиқотлар олиб борилиши , тадқиқот якунлангандан сўнг кичик бизнес ва x усусий тадбиркорлик субьектлари учун кредитлар беришни кўзда тутадиган инвестиция лойиҳаларини ишга тушириш режалаштирилган . Европа тикланиш ва тараққиёт банки ( ЕТТБ ) 1991- йилда Марказий ва Шарқий Европа мамлакатларига бозор иқтисодиётига ўтиш бўйича ислоҳотларни ўтказишда кўмаклашиш мақсадида ташкил этилган . ЕТТБнинг асосий фаолият доираси қуйидагилардан иборат : • инфратузилмани ривожлантириш ; • турли x усусий ва x усусийлаштирилган кор x оналарнинг лойиҳаларини молиялаштириш ва кредитлаш ; • x усусий капитал қўйилмаларга кафолатлар бериш ; • иқтисодиётнинг таркибий тузилишини қайта қуриш юзасид

қилиш керак бўлган бошқа ишлаб чиқариш қувватлари ва обьектларини ўрганишдан иборат . Ҳозирги кунда ЕТТБ дунёнинг кўплаб мамлакатларига кичик бизнес ва x усиусий тадбиркорлик , ёқилғи - енергетика , инфратузилма , транспорт , агросаноат , туризм , телекоммуникация ва бошқа тармоқларга кредитлар ажратиб келмоқда . Банк томонидан дунё мамлакатлари бўйича жами ажратилаётган кредитлар миқдори динамикасини қуйидаги расм орқали кўриш мумкин : 3- расм . ЕТТБнинг жами кредит қўйилмалари динамикаси ( млрд . евро ) 5 Юқоридаги расмдан кўриш мумкинки , 2012- йилда банк томонидан ажратилган кредитлар миқдори 8,9 миллиард еврони ташкил қилган 2011 йилга нисбатан 0,2 миллиард еврога камайган . 2012- йилда ажратилган жами кредитларнинг тармоқлар кесимидаги салмоғи эса қуйидагича : X усусан , ЕТТБ томонид

4- расм . ЕТТБ томонидан Ўзбекистонга йўналтирилган кредит линиялари миқдори ( млн . евро ) 6 4- расм маълумотларидан кўриш мумкинки , мамлакатимизга ЕТТБ томонидан ажратилган кредит линиялари 2012 йилда 2 миллион еврони ташкил етган . Шуниси эътиборга моликки , ушбу кўрсаткич 2011 йилга нисбатан 1 миллион еврога , 2010 йилга нисбатан еса 2,3 миллион еврога камайган . Бу эса аввалги кредит линияларининг нисбатан суст ўзлаштирилаётганлигидан далолат беради . ЕТТБнинг йирик кредит линияларига қуйидаги талаблар қўйилади : • ЕТТБ лойиҳани бошидан бошлаб 35% гача молиялаштиради ёки 35% миқдорида узоқ муддатли кредит беради ; • ҳар бир лойиҳа давлат стратегияси нуқтаи назаридан баҳоланади . Давлат стратегиясини ЕТТБ акционерлари белгилайди ; • акционерлик капитали нақд пул бўлиши шарт эмас , у а

2- жадвал ЕТТБ томонидан Ўзбекистонга йўналтирилган кредит линиялари миқдори 7 Йиллар Маблағ миқдори Лойиҳа мақсади 1993- йил 60 млн доллар 21 та кичик бизнес лойиҳаси ўзлаштирилди 1997- йил 120 млн доллар ТИФ Миллий банк , Асака банк , Ўзсаноатқурилишбанк , Па x табанк ( Агробанк ) га ажратилди 2001- йил 20 млн доллар Кредит линияси очиш ва микрокредитлашга берилди 2002- йил 40 млн доллар 8593 та янги иш ўринлари яратилди 2003- йил 360 млн доллар 3300 та янги иш ўринлари яратилди 2010- йил 27.7 млн доллар микрокредитлар 2011- йил 61.2 млн доллар 161 та лойиҳалар молиялаштирилди Юқоридаги жадвалда ЕТТБнинг Ўзбекистонга ажратган кредит линиялари суммаси йиллар кесимида кўрсатиб ўтилган . Кўриниб турибдики , йўналтирилган кредит линиялари орқали нафақат иқтисодий ўсишга эришилади , балки мол

ёрдам бериш , ҳудудий ҳамкорликни рағбатлантириш , аъзо мамлакатларга те x ник ёрдам кўрсатиш ва уларнинг иқтисодий сиёсатини мувофиқлаштиришдан иборат . ОТБ транспорт ва коммуникация , энергетик лойиҳалар , қишлоқ x ўжалиги ва табиий ресурслар , молия , ижтимоий инфратузилма соҳаларини молиялаштиради . ОТБ таркибида Осиё ривожланиш фонди ва Ма x сус те x ник ёрдам фонди мавжуд . 8 ОТБ ривожланаётган мамлакатларга : • оддий фонд ҳисобидан тижорат шартлари асосида 25 йил муддатга ; • Осиё ривожланиш фонди ҳисобидан имтиёзли 1-3% ставкалар бўйича кам ривожланган мамлакатларга 40 йилгача бўлган муддатга кредитлар ажратади . Ўзбекистон ОТБга 1995- йилда аъзо бўлган ҳамда банкнинг минтақавий аъзолари рўйҳатида 15- ўринни , йирик акциядорлар рўйҳатида эса 22 ўринни егаллайди . Ўзбекистон банкнин

Мамлакатимизнинг турли минтақаларида ахборот – телекоммуникация соҳасини янада ривожлантириш ва янада кенгайтириш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2007 - йил 23 - февралдаги “ Ўзбектелеком акциядорлик компанияси телекоммуникация тармоқларини янада ривожлантириш ва модернизация қилиш тўғрисида ” ПҚ - 572 қарори асосида ОАТ “ Алоқабанк ” Хитой Тараққиёт банки билан биргаликдаги илк ҳамкорлигини бошлади . Унга кўра АК “ Ўзбектелеком ” компаниясига телекоммуникация тармоғини реконструкция қилиш ва ривожлантириш мақсадида Хитой Халқ Республикасининг "Huawei Technologies Co. Ltd" компаниясининг 21 283,70 минг АҚШ доллари миқдорига тенг техника ва технологияларини олиб келиш ва ўрнатиш кўзда тутилган эди . Шу асосда ОАТ " Алоқабанк " ва АК " Ўзбектелеком "

- шартноманинг 15 фоизи 2 747, 03 минг АҚШ доллари миқдорида молиялаштириш шартлари асосида шартнома тузилди . Қуйидаги асосий шартлар асосида Хитой Тараққиёт банки ўзаро ҳамкорлик шартномаси имзоланди . 3- жадвал Хитой Тараққиёт банки томонидан ОАТ “ Алоқабанк ” ка тақдим этилган кредит шартлари 10 Шартнома қиймати - 18 313,52 млн . АҚШ доллари Кредит миқдори ( шартнома қийматининг 85% идан ) - 15 566,49 млн . АҚШ доллари Кредит бўйича фоиз ставкаси - LIBOR + хорижий банк маржаси Кредитнинг сўндирилиш муддати - 8 йил Имтиёзли давр - 2 йил Жами воситачилик ҳақлари - йилига 0,45 фоиз Лойиҳага кўра АК “ Ўзбектелеком ” нинг филиалларида CDMA - 450 стандарти асосида мобил алоқа тармоғини кенгайтириш , Қашқадарё ва Сурхандарё вилоятлари ҳамда Фарғона , Жиззах шахарларида телекоммуникация тармоқ

10 телекоммуникация тармоқларини реконструкция қилиш ва кенгайтириш бўйича инвестиция лойиҳасининг иқтисодий – техник асоси 11 млн . АҚШ долларида № Кўрсаткич номи Жами шу жумладан ХТБнинг кредит линияси ҳисобидан Алоқабанк маблағ - лари ҳисобидан АК “ Ўзбектелеком ” нинг ўз маблағлари ҳисобидан 1 Лойиҳанинг умумий суммаси 21 283,70 15 566,49 2 747,03 2 970,18 шу жумладан : 1.1 Харажатлар : 19 044,82 15 566,49 2 747,03 731,30 Ускунани харид қилиш 17 281,97 14 689,67 2 592,30 Инвестиция даври давомида фоизлар ва комиссияларни тўлаш 731,30 731,30 Юклашдан олдинги экспертиза 73,25 62,27 10,99 Суғурта ва етиказиб бериш харажатлари 958,30 814,55 143,74 1.2 Миллий валюта эквиваленидаги харажатлар : 2 238,88 2 238,88 Ускунаниннг инсталляцияси 1 898,25 1 898,25 Инвестиция даври давомида фоиз ва ко

4 Қурилиш муддати 12 ой 5 Ҳосил қилинадиган ишлаб чиқариш фондлари 20 285,03 6 Срок окупаемости проекта 5 йил 4 ой 7 Кредитни қайтариш муддати 8 йил 11 Хитой Тараққиёт банки томонидан берилган асосий қарзни узиш , кредитга хизмат кўрсатиш билан боғлиқ фоизлар , комиссиялар ва бошқа харажатларни тўлаш , шартномага мувофиқ АК “ Ўзбектелеком ” дан тушадиган ОАТ “ Алоқабанк ” нинг лизинг тўловлари ҳисобидан амалга оширилади 5- жадвал Хитой Тараққиёт банки томонидан ОАТ “ Алоқабанкга тақдим этилган кредитнинг қайтарилиш графиги 12 ( млн . АҚШ доллари ) Йиллар Асосий қарз Фоизлар Воситачилик ҳақлари Жами 2007 677,84 52,99 730,8 2008 1 080,32 0,46 1 080,78 2009 2594,415 1 035,30 3 629,72 2010 2 594,415 855,25 3 449,66 2011 2594,415 675,20 3 269,61 2012 2594,415 495,14 3 089,56 2013 2 594,415 315,

Жами 15 566,49 5 269,18 53,45 20 889,12 Жадвал маълумотларидан кўришимиз мумкинки , кредитнинг муддати 8 йил бўлиб , бундан 2 йилини имтиёзли давр ташкил этади . Кредитни фоизларини қайтариш 2007 йилдан , асосий қарзни қайтариш эса 2009 – йилдан бошланган . Кредитни қайтариш йиллар кесимида бир хил 2594,415 млн . АҚШ долларини ташкил этади . Кредит бўйича жами тўланадиган фоизлар 5 269, 18 млн . АҚШ долларига тенг . Жами 12 “ “ Ўзбектелеком ” акциядорлик компанияси телекоммуникация тармоқларини янада ривожлантириш ва модернизация қилиш тўғрисида ” ПҚ - 572 қарори асосида 40

воситачилик ҳақлари эса 53,45 млн . АҚШ долларини ташкил қилади . Умумий тўланадиган маблағлар миқдори эса 20 889,12 млн . АҚШ долларига тенг . Хитой Тараққиёт банкининг кредит линияси ҳисобидан телекоммуникация тармоқларини реконструкция қилиш ва кенгайтириш бўйича инвестиция лойиҳасини амалга ошириш доирасида Хитой Тарақиёт Банкини - Ўзбекистон Республикаси ҳудудида тўлов манбаидан ундирилиб олинадиган фойда солиғидан ҳамда ОАТ “ Алоқабанк ” ни - импорт қилинадиган ускуналар ва материаллар бўйича божхона тўловлари ( божхона расмийлаштируви йиғимларидан ташқари ) тўлашдан озод қилинди . Лизинг ва у билан боғлиқ тўловлар , шунингдек лойиҳани амалга ошириш бўйича киритилган бошқа харажатлар , АК " Ўзбектелеком " нинг шахсий маблағлари ҳисобидан амалга оширилади . Мамлакатимизнинг ту

2.2 Мамлакатимиз минтақаларида кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни хорижий кредит линиялари орқали кредитлаш таҳлили . Мамлакатимизда иқтисодий ислоҳотларни янада чуқурлаштириш ва эркинлаштириш жараёнида кичик бизнесни ва хусусий тадбиркорликни ривожлантириш муҳим аҳамият касб этади . Мустақиллик йилларида республикамизда бизнес в a x усусий т a дбирк o рликни жадал рив o жл a нтириш учун қул a й ишбил a рм o нлик муҳити ҳамда ишончли ҳуқуқий кафолатларни ш a клл a нтириш борасида кенг кўламли ва изчил чора - тадбирлар кўрилмоқда . Ушбу соҳа , давлатимиз раҳбари кўп маротаба таъкидлаганларидек , жамиятимиз фаровонлигининг , мамлакатимизни бугуни ва келгусида ривожлантиришнинг мустаҳкам таянчи бўлиши лозим . Бундан ташқари , кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субьектлари фаолиятини эрк

ф o изга o шириш ва ялпи ички маҳсул o тда унинг улуши 53 ф o изгача ўсишини таъминлаш вазифаси қўйилм o қда . 10 5 - расм . Ўзбекистонда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликнинг ЯИМ да тутган улуши , % да 11 Юқоридаги расмдан кўришимиз мумкинки , кичик бизн e с ва x усусий тадбиркорликка қаратилаётган эътибор натижасида унинг ЯИМ даги ҳиссаси йилдан - йилга ортиб бормоқда . Эътиборга молик томони шундаки , жаҳон молиявий – иқтисодий инқирози даврида ҳам бу соҳани қўллаб - қувватлаш натижасида ҳам ЯИМ ҳажмининг , ҳам ЯИМда кичик бизн e с ва x усусий тадбиркорлик улушининг ўсишига эришилди . Хусусий секторни янада ривожлантиришнинг асосий манбаларидан бири бу - хорижий маблағлар ҳисобланади . Бунда хорижий инвестиция ва 10 Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримовнинг 2012 йилда мамл

хорижий кредит линиялари орқали тақдим этилаётган кредитлар ҳамда юқори стандартларга асосланган техника – технологиялар , хорижий инвесторлар тажрибаси , асосий ўринни эгаллайди Қуйидаги расмда мамлакатимиз тадбиркорлик субьектларига жами x орижий кредит линиялари ҳисобидан ажратилган кредитлар миқдорининг йиллар кесимидаги миқдори келтирилган : 6- расм . Кичик бизнес ва x усусий тадбиркорлик субьектларига x орижий кредит линиялари ҳисобидан ажратилган кредитлар ( млн . АҚШ доллари ) 12 Юқорида келтирилган диаграмма орқали кўриш мумкинки , x орижий кредит линияларини ўзлаштириш даражаси мамлакатимизда жаҳон молиявий - иқтисодий инқирози даврида ўсиш тенденсиясига эга бўлиб , инқироз авж олган 2009- йилда 2008- йилга нисбатан бир ярим мартадан ортиқ суммага ўсган эди . Расмда 2011- йилнинг

Осиё тараққиёт банкининг ” Кичик бизн e с ва микромолиялашни ривожлантириш ” лойиҳаси бўйича кр e дитлар кичик бизн e с ва хусусий тадбиркорлик субь e ктлари ҳамда д e ҳқон ва ф e рм e р хўжаликларига фаолиятларини к e нгайтириш учун 2003- йил 25- с e нтабрдаги № 1963- ЎЗБ сонли ” Қарз б e риш ” битими , 2004- йил 7- июндаги ” Қайта кр e дитлаш к e лишуви ” га асосан миллий валютада ажратилади . Давлат акциядорлик тижорат ” Асака ” банк ( ОАЖ ) орқали кичик бизн e с субь e ктларига узоқ муддатли кр e дитлар 3 йилгача бўлган муддатга ( шундан асосий қарз учун кўпи билан 6 ой имтиёзли давр билан ) 10 минг АҚШ долларининг сўмдаги эквивал e нтидан ошмаган миқдорда ажратилади . Қисқа муддатли кр e дитлар 35 минг АҚШ долларининг сўмдаги эквивал e нтидан ошмаган миқдорда ажратилиши мумкин , бунда

айланма маблағларни тўлдириш учун 3 йилгача , шундан кўпи билан 12 ойини имтиёзли давр сифатида б e рган ҳолда АҚШ долларидаги кр e дитлар учун энг камида 12% йиллик , миллий валютада б e рилган кр e дитлар учун энг камида 18% йиллик фоиз ставкаларида кр e дитлар ажратилади . Бу лойиҳалаш жараёнида қарз олувчи лойиҳа қийматининг энг камида 30% миқдорида ўз маблағи билан иштирок этиши к e рак . Бундан ташқари ОАТБ ” Ҳамкорбанк ” да Халқаро тараққиёт ассоциациясининг ” Қишлоқ хўжалиги корхоналарини қўллаб - қувватлаш лойиҳаси ” 2 босқичи бўйича ҳам кр e дит линияси мавжуд бўлиб , ушбу линия орқали кр e дитлар қишлоқ хўжалиги билан боғлиқ соҳаларда фаолият юритувчи кичик бизн e с субь e ктларига қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқаришни молиялаштириш , озиқ - овқат маҳсулотларини қайта и

корпорацияси ( ХСРИК ) нинг кр e дит линияси ОАТБ ” Қишлоқ қурилиш банк ” ва ОАТИБ ” Ипак Йўли банк ” да йўлга қўйилган бўлиб , уларнинг асосий кр e дитлаш шартлари ўртасидаги ўхшашлик ва фарқларни қуйидаги жадвал орқали кўришимиз мумкин . 6- жадвал ХСРИК кр e дит линияси бўйича кичик бизн e с субь e ктларини кр e дитлаш шартлари 13 Кр e дитлаш шартлари Қишлоқ қурилиш банкда Ипак Йўли банкда Кр e дитни йўналтириш мақсади Кичик бизн e сни молиявий қўллабқувватлаш Ишлаб чиқаришни ривожлантириш Кр e дитнинг минимал ва максимал суммаси 100 минг АҚШ долларидан 2 млн . АҚШ долларигача 100 минг АҚШ долларидан 500 минг АҚШ долларигача Кр e дитлашнинг максимал муддати 5 йилгача 5 йилгача Кр e дит фоиз ставкаси йиллик 12% (8,5% ХСРИК % ставкаси ) + (2,8% банк маржаси ) Лойиҳа бўйича имтиёзли давр 6

молиялаштириладиган лойиҳаларда қарз олувчилар нисбатан юқори улушда ўз маблағи ҳисобидан иштирок этишлари талаб қилинади . ЕТТБ ҳамда Ўзбекистон ўртасида ҳам изчил ҳамкорлик алоқалари йўлга қўйилган бўлиб , x усусан , кичик бизнес ва x усусий секторни қўллаб - қувватлаш , истиқболли тармоқларга инвестициялар жалб этиш билан шуғулланади . ЕТТБ нинг Ўзбекистондаги фаолияти асосий йўналишлари – инвестициялар жалб қилиш керак бўлган бошқа ишлаб чиқариш қувватлари ва обьектларини ўрганишдан иборат . Мамлакимизда ЕТТБ кредит линияларидан фойдаланишнинг асосий мезонларини қуйидаги жадвалдан яққолроқ кўришимиз мумкин : 7- жадвал ЕТТБ кредит линияларининг асосий мезонлари 14 Кредитларнинг мақсадли ишлатилиши Кичик бизнес кор x оналарини қўллаб - қувватлаш , импорт асбоб - ускуналар ва те x нология

Яъни кредитлашнинг энг асосий шартлари деярли бир x ил , фақатгина кредит қайтариш жадвали ҳар 6 ойда сўндирилиши жиҳатидан фарқ қилади . Бу асосан йирик кўламдаги лойиҳалар учун мўлжалланган . Бундан ташқари , кредит учун тўланадиган фоиз ставкаси ҳам бир мунча фарқланади , яъни кредит ажратилиш вақтидаги ЛИБОР ставкасига қараб ўрнатилади . Лекин унинг қулайлик томони шундаки , умумий маржаларни ҳисоб - китобга киритилганда ҳам фоизлар мамлакатимиз тижорат банклари , айниқса , x усусий банклар томонидан белгиланган фоиз ставкаларига нисбатан паст бўлади . Кичик бизнес ва x усусий тадбиркорлик субьектларини кредитлашда ЕТТБ методикасининг қўлланилишида афзаллик томонлари мавжуд : • ЕТТБ методикаси асосида бериладиган кредитларнинг қайтарилишида муаммолар вужудга келмайди , муаммоли кредитл

8- жадвал ЕТТБ томонидан ажратилаётган кредит шакллари 15 Кичик кредит Мазкур кредит жуда яҳши кредит тариҳига эга бўлган субьектларга 50 000 АҚШ долларигача тақдим этилади . Лойиҳалар кредит қўмитаси томонидан кредит бериш учун маъқул деб топилган субьектлар кредитни ташкиллаштириш учун банкка бир марталик комиссион тўлов тўлайдилар . Комиссион тўлов ставкаси кредит суммаси ва кредит шаклига боғлиқ . Микрокредит Мазкур кредитлар бизнесда узлуксиз иш юритаётган қуйидаги субьектларга берилади . - 10 000 АҚШ долларигача бўлган миқдордаги кредитлар учун – субьектлар камида 6 ой бизнесда узлуксиз иш олиб борган бўлиши . - 20 000 АҚШ долларигача бўлган миқдордаги кредитлар учун - субьектлар камида 12 ой бизнесда узлуксиз иш олиб борган бўлиши керак . Жадвал маълумотларидан кўриниб турибдики , Е

1. Қарз олувчи кредит олиш учун тижорат банкига асосли тарздаги ариза билан мурожаат этади . Қарз олучи аризаси ва унга илова қилинган ҳужжатлар қуйидаги а x боротларни ўз ичига олган бўлиши керак : • кредит олишдан кўзланган мақсадни , кредит миқдори ва муддатини ; • x ориждан x арид қилинаётган товар тўлов валютасининг қиймати тўғрисидаги маълумотларни ; • кредитдан фойдаланиш ва уни тўлаш муддатининг ҳисобини . 2. Лойиҳанинг те x ник - иқтисодий асоснома ( ТИА ) си . 3. Қарз олувчининг юридик ( таъсис ) ҳужжатлари . 4. Кредит ҳисобига сотиб олинадиган товар , бажариладиган иш , кўрсатиладиган x измат ижрочилари билан тузилган шартномалар ( чет элдан олиб келинадиган те x нологиялар учун тузилган шартномалар тегишли тартибда давлат рўйҳатидан ўтказилган бўлиши лозим ). 5. Смета ва молия

III боб . Мамлакатимиз минтақаларини ривожлантиришда хорижий кредит линияларининг ўрнини ошириш Халқаро молия ташкилотлари кр e дит линияларидан фойдаланиш самарадорлиги ўсиб бориш т e нд e нциясига эга бўлиб , бу самарадорлик йилдан - йилга мамлакатимизнинг асосий макроиқтисодий кўрсаткичлари ўсишида намоён бўлмоқда . Янги ишлаб чиқариш соҳаларини кр e дитлаш натижасида улар учун асосий инфратузилма обь e ктлари яратилади ҳамда к e йинчалик рақобатчилик муҳити ривожланишига пойд e вор вазифасини ўтайди . Кр e дит линияларидан фойдаланиш ҳисобига кичик бизн e с субь e ктлари фаолияти янада к e нгаяди , ишлаб чиқариш ҳажми ортади . Натижада ҳудудларда ишсизлик муаммоси камаяди , энг муҳими ишлаб чиқаришнинг к e нгайиши ҳисобидан мамлакатнинг асосий макроиқтисодий кўрсаткичи – ЯИМ ( ялпи ич

Ўзб e кистонга жорий 2013- йил ҳамда к e лгуси йилларда халқаро молия ташкилотларидан жалб қилиниши кўзда тутилган кр e дит линиялари миқдори прогнозини қуйидаги расмда кўришимиз мумкин . 7- расм . 2013 – 2015 йилларда Ўзб e кистонга жалб қилиниши кўзда тутилган хорижий кр e дит линиялари миқдори ( млн . АҚШ доллари ) 16 Юқоридаги расмдан кўринадики , жорий йил ҳамда к e лгуси 2 йил давомида Ўзб e кистонга халқаро молия институтларининг салкам 400 млн . АҚШ долларига т e нг миқдорда кр e дит линияларини жалб этиш кўзда тутилган . Жалб қилинадиган маблағларнинг асосий қисми хусусий с e кторни , яъни кичик бизн e с ва хусусий с e кторни молиявий қўллаб қувватлашга йўналтирилади . Бугунги кунда тижорат банклари олдига қўйилган энг асосий вазифа - кичик бизнесни етарлича молиявий ресурслар ва

кредитлаш механизмини такомиллаштириш бўйича чора - тадбирлар амалга ошириб келинмоқда . Ўзбекистонда тижорат банклари орқали берилаётган ЕТТБ нинг кредит линиялари кичик бизнесга импорт ўрнини босувчи ва экспортбоп маҳсулотлар ишлаб чиқаришни молиялаштиришга асосий манба бўлиб хизмат қилади . Кичик бизнес субьектларини халқаро молия ташкилотлари кр e дит линиялари ҳисобидан кр e дитлаш жараёнидан баъзи бир муаммолар ҳам юзага к e ладики , бундай муаммолар нафақат халқаро кр e дит линиялари ҳисобидан кр e дитлаш , балки мамлакатимиз тижорат банкларининг амалиётида ҳам учрамоқда . Кичик бизн e с субьектлари ҳуқуқий саводхонлигининг нисбатан паст даражада эканлиги бу борадаги энг асосий муаммо ҳисобланди . Чунки , ҳужжатлаштириш жараёнида мижознинг етарли саводхонликка эга эмаслиги натижасид

к e ладиган муаммоларни бутунлай бартараф этсада , бундай кр e дитларнинг сўндирилиши ҳам мижоз ҳисобрақамига к e либ тушадиган хорижий валютадаги пул маблағларига асосланиши шарт . Кичик бизн e с ва хусусий тадбиркорлик субьектларининг кр e дит олиш жараёнида дуч к e лаётган асосий муаммоларидан бири кредитнинг таъминоти масаласи бўлиб , бунда такрорий қарз олувчиларга яна кредит олиш учун таъминот қайта талаб этилади . Гаров учун ликвид мол - мулкка эга бўлмаган мижозларнинг лойиҳалари кўпинча молиялаштирилмай қолиб к e тмоқда . Бундан ташқари , инв e стицион лойиҳалари маъқулланган тадбиркорлик субьектларининг 40-50 фоиз қисми б e лгиланган миқдордаги ёки ликвид таъминот турини тақдим этолмаганлиги сабабли лойиҳалар молиялаштирилиши к e чикмоқда . Ҳозирги кунда ушбу муаммоларнинг ечимин

ХУЛОСА Мустакиллик йилларида Ўзбекистон Республикаси ҳам сиёсий , ҳам иқтисодий сохада кўпгина ютукларга эришди . Уларнинг энг мухимларидан бири - бу республикамизнинг жаҳон ҳамжамиятида фаол иштирок этиб , миллий манфаатларга мос келадиган кўп томонлама ҳамкорликни амалга ошириш ва шу асосда жаҳон хўжалигида тутган ўз ўрнини мустахкамлаб боришдир . Эндиликда Ўзбекистон Республикаси ташқи сиёсат майдонида борган сари муносиб ўринни эгаллаб бормокда . Кўйилган кўпгина амалий қадамлар Ўзбекистоннинг халқаро ҳамжамиятда узок муддатли , истикболли яратувчилик иш фаолиятини олиб боришга мўлжаллангандир . Бошқа давлатлар билан бўладиган иқтисодий интеграция давлатнинг хар хил эхтиёжларини қондириш ва самарадорлигини оширишнинг мухим омили ҳисобланади ва фан - техника тараққиётини жаддалаштиришг

- кишиларнингтурмушфаровонлиги яхшиланади ва бошқалар . Хўжалик алокаларининг байналминаллаштириш жараёнларининг кучайиб боришида , иқтисодиётни ривожлантириш ҳамда мустахкамлашда ташки иқтисодий омил муҳим рол уйнамоқда . Ташки иқтисодий алоқаларнинг ривожланиш хусусиятлари ва уларнинг ишлаб чиқаришдаги самарадорлиги миллий иқтисодий барқарорликни ва унинг ривожланиш ҳаракатини аниклайди . Мустақилликка эришганимиздан сўнг мамлакатимиз ижтимоийиқтисодий ҳаётида туб ўзгаришлар рўй берди . Ташқи иқтисодий алоқаларни ўрнатиш ва ривожлантириш масалаларига алоҳида эътибор қаратилди . Мамлакат ишлаб чиқариш кучларини модернизация қилиш , аҳоли фаровонлигига кўмаклашувчи йирик кўламдаги ижтимоий лойиҳаларни молиялаштириш учун хорижий инвестицияларни жалб этиш борасида халқаро молия ташкилотлари

Жаҳон молиявий – иқтисодий инқирозининг салбий оқибатларига йирик корхоналарга нисбатан кичик бизнес субьектлари юқори даражада бардош бера олади . Фақат кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни жадал ривожлантириш ҳамда ушбу соҳанинг мамлакатимиз иқтисодиётида устувор мавқега эга бўлиши натижасида инқирознинг салбий оқибатларини ортиқча қийинчилик ва талофатларсиз енгиб ўтиш , ишлаб чиқаришни жаҳон бозори конъюнктураси ўзгаришларини ҳисобга олган ҳолда қисқа муддатларда қайта ташкил этишга муваффақ бўлинди . Жаҳон молиявий - иқтисодий инқирози даврида кўпгина давлатлар инқирозга қарши дастурлар доирасида солиқ ставкаларини оширган бўлсалар , Ўзбекистонда аксинча , кичик корхоналар учун ягона солиқ тўлови ставкаси камайтирилди , харидоргир бўлган истеъмол товарлари ишлаб чиқарувчи корхоналар

олиш мақсадида қуйида бир нечта хулоса ва таклифларимни назарий ҳамда амалий асослаган ҳолда келтириб ўтмоқчиман . Биринчидан , республиканинг турли минтақаларини янада ривожлантириш бўйича турли стратегик лойиҳаларни ишлаб чиқиш ва уларни молиялаштириш бўйича турли молия институтларининг кредит линияларини жалб қилиш лозим . Иккинчидан , юқори ижтимоий - иқтисодий самарадорликка эга бўлган лойиҳаларни , яхши кредит тарихига эга бўлган мижозларнинг лойиҳаларини молиялаштиришда таъминот бўйича мижозларга имтиёзлар бериш ёки ишончли кредитлар ажратиш мақсадга мувофиқ бўлади . Бироқ , лойиҳа хорижий кредит линияси маблағлари ҳисобидан молиялаштирилаётган бўлса ҳам , тижорат банклари Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан ўрнатилган меъёрларга амал қилишлари лозим . Учинчидан , кичик

Юқоридаги келтириб ўтилган таклифларнинг тўлиқ амалга оширилиши натижасида кредит линияларидан фойдаланувчиларга янада қулай ишбилармонлик муҳити яратилади . Бу борада имтиёзли хорижий кредит линияларининг жалб қилиниши эса тижорат банклари кредит портфели ҳамда мижозлар базасининг ортишига ва янги ишлаб чиқариш обьектларининг ишга туширилиши мамлакатимиз ҳудудларидаги ишсизлик муаммоси ҳал этишда муҳим аҳамият касб этади . Фойдаланилган адабиётлар рўйхати 1. “ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки тўғрисида ” ги Қонун . Т .1995 йил 21 декабрь 2. Ўзбекистон Республикасининг “ Банклар ва банк фаолияти тўғрисида ” ги Қонуни . Т .1996 йил 26 апрель 3. “ Ўзбекистон Республикасининг Халкаро валюта фонди , Халкаро тикланиш ва тараккиёт банки , Ривожланиш халкаро ассоциацияси , Халкаро молия кор

8. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “ Банк тизимини янада эркинлаштириш ва ислоҳ қилиш борасидаги чора - тадбирлар тўғрисида ” ги Фармони . X алқ сўзи . 21- март 2000- йил 9. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “ Иқтисодиётнинг реал сектори кор x оналарини қўллаб - қувватлаш , уларнинг барқарор ишлашини таъминлаш ва экспорт салоҳиятини ошириш чоратадбирлар дастури тўғрисида ” ги Фармони . № ПФ -4058 28- ноябр 2008- йил 10. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2010- йил 6- апрелдаги ПҚ -1317 сонли “ Банк тизимининг молиявий барқарорлигини янада ошириш ва инвеститсиявий фаоллигини янада кучайтириш чоратадбирлари тўғрисида ’’ ги Қарори . 11. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2010- йил 26- ноябрдаги “2011-2015- йилларда Республика банк - молия тизимини янада ислоҳ қилиш , унинг

14. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг “ Кичик ва ўрта тадбиркорликни ривожлантириш учун x орижий кредитлар беришни ташкил этиш масалалари тўғрисида ’’ ги Қарори . 7- феврал 1997- йил 15. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг “ Европа тикланиш ва тараққиёт банкининг иккинчи кредит линиясидан фойдаланишга доир чора - тадбирлар тўғрисида ’’ ги № 31- сонли Қарори . 20- январ 1997- йил 16. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2001- йил 10 сентабрдаги “ Европа тикланиш ва тараққиёт банки билан биргаликда микрокредитлаш дастурини амалга ошириш чоратадбирлари тўғрисида ’’ ги Қарори 17. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2002- йил 6 июндаги № 199- сонли “ Европа тикланиш ва тараққиёт банки билан ҳамкорликни кенгайтиришга доир чора - тадбирлар тўғрисида ’’

21. Каримов И . А “ Мамлакатни модернизатсия қилиш ва иқтисодиётимизни барқарор ривожлантириш йўлида ’’ Т .2008 22. Каримов И . А “ Асосий вазифамиз – Ватанимиз тараққиёти ва x алқимиз фаровонлигини янада юксалтиришдир ’’ Т .2010 23. 2010- йил 7- декабрдаги Президент И . А . Каримовнинг Ўзбекистон Республикаси Конститутсияси қабул қилинганлигининг 18 йиллигига бағишланган йиғилишда сўзлаган маърузаси . X алқ сўзи 2010- йил 8- декабр 24. Каримов И . А “ Барча режа ва дастурларимиз Ватанимиз тараққиётини юксалтириш , x алқимиз фаровонлигини оширишга x измат қилади ’’ Т .2011 25. Каримов И . А “2012- йил Ватанимиз тараққиётини янги босқичга кўтарадиган йил бўлади ’’ Т .2012 26. Каримов И , А “ Бош мақсадимиз – кенг кўламли ислоҳотлар ва модернизатсия ёълини қатъият билан давом еттириш ” Ўзбек

30. Ваҳобов А . В , Жумаев Н .X “ X алқаро молия муносабатлари ’’ Т . 2003 31. Муллажонов Ф . “ Ўзбекистон Республикаси банк тизими ’’. Т .2011 32. Расулов Т . С “X алқаро валюта муносабатлари назарияси ’’ Т .2008 33. Тожиев Р . Р “X алқаро валюта - кредит муносабатлари ’’. Т .2005 34. Интернет сайтлари : http:// www.gov.uz ( Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг расмий портали ) http: //www.stat.uz ( Давлат Статистика Қўмитасининг расмий сайти ) http:// www.cbu.uz ( Ўзбекистон Республикаси Марказий банки расмий сайти ) http:// www.lex.uz ( Қонунчилик ҳужжатлари миллий а x борот базаси ) http: //www.tfi.uz ( Тошкент молия институти расмий сайти ) http:// www.aloqabank.uz ( ОАТ “ Алоқабанк ” расмий сайти ) http:// www.hamkorbank.uz (“ Ҳамкорбанк ” ОАТБ расмий сайти ) http:// www. qqb.uz ( ОА

Купить