Ресурсларни бошқаришнинг хозирги давр муаммолари - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	325.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Ресурсларни бошқаришнинг хозирги давр муаммолари

Купить

Ресурсларни бошқаришнинг хозирги давр муаммолари 5341600 – “Бозорлардаги фаолият ва операциялар” таълим йўналиши бўйича бакалавр даражасини олиш учун БИТИРУВ МАЛАКАВИЙ ИШИ 1

МУНДАРИЖА Кириш 2 Кириш ............................................................................................ ____ б. I боб. Давлат молиявий ресурсларини бошқаришнинг зарурлиги ва уларни вазифаларининг назарий-ҳуқуқий асослари ........................................................................................ ____ б. 1.1 Молиявий ресурсларни иқтисодий аҳамияти ва уларни вазифалари ................................................................................... ____ б. 1.2 Давлат молиявий ресурсларини бошқаришни зарурлиги ва уларни шакллантириш манбалари .................................... ____ б. 1.3 Давлат молиявий ресурсларини бошқаришнинг ҳуқуқий асослари ........................................................................................ ____ б. II боб. Ўзбекистон и

Ишнинг долзарблиги. Мамлакатимиз молия муносабатларида, жумладан, мамлакатнинг молиявий ресурсларини бошқариш тизими, бюджет жараёни ва республикада ишлаб чиқаришни модернизациялашни янада жадаллаштиришни талаб этмоқда. Ўзбекистон Республикасида бозор муносабатларининг шаклланишига оид туб иқтисодий ислоҳотлар ўгказилиши бюджет тизими, жумладан, молиявий ресурслар ҳажмини янада оширмоқда. Чунки ҳудудларнинг ижтимоий-иқтисодий ривожланиши маҳаллий молиянинг молиявий барқарорлигига боғлиқдир. Иқтисодиётнинг ривожланиши молия тизимининг қандай даражада барпо этилишига, шу жумладан ҳар қандай молиявий тизимнинг марказида турувчи молиявий ресурсларга бевосита боғлиқ бўлади. Ҳукумат асосий звеноси молиявий ресурслари бўлган молиявий тизим орқали иқтисодий ва ижтимоий жихатдан тартибга солиш тадб

Бу фикрларимизнинг ўзи давлат молиявий ресурсларнинг нақадар катта кучга, қудратга эга эканлигини яққол намоён қилади ва мамлакат ҳаёти учун қай даражада ахамиятли эканлигини очиб беради. Иқтисодиёт модернизациялашувига тобора чуқурроқ кириб борар эканмиз молия соҳасида бир қатор муаммоларни ечимига барҳам беришда давлат молиявий ресурсларни аҳамияти катта. Мавзунинг ўрганилганлик даражаси. Давлат молиявий ресурсларининг назарий асосларини С.Фишер, К.Макконнелл, Стенли Л.Брю, А.Лаффер, А.Шеремет, В.Пансков, Б.Сабанти, Д.Черник, Б.Болдирев, Г.Поляк, В.Романовский, Безденежних А.В., Малишева В.И. каби хорижий ва И.Каримов, М.Шарифходжаев, Ш.Абдуллаева, Т.Маликов, О.Олимжонов, Ҳ.Собиров, Қ.Яҳёев, Э.Гадоев, Н.Ҳайдаров, Н.Жумаев, Ғ.Яхшибоев каби Ўзбекистонлик олимлари томонидан етарли даражада

Такрор ишлаб чиқаришни молиявий жиҳатдан таъминлаш – бу барча ишлаб чиқариш харажатларини хўжалик субъектлари ва давлат қўлидаги молиявий ресурслар ҳисобига қоплашдир. Молиявий ресурслар – бу ЯИМ ва миллий даромадни тақсимлаш ва қайта тақсимлаш натижасида хўжалик юритувчи субъектлар ва давлатнинг қўлидаги у ёки бу вақтда бўлган пул даромадлари ва жамғармалари йиғиндисидир 3 . Молиявий ресурсларнинг ҳажми ва таркиби ишлаб чиқаришнинг ривожланиш даражасига, унинг самарадорлигига бевосита боғлиқ. Ишлаб чиқариш масштаблари қанча йирик, унинг самарадорлиги юқори бўлса, молиявий ресурсларнинг ҳажми шунча катта бўлади. Ўз навбатида, ишлаб чиқаришга жалб қилинган молиявий ресурслар унинг ўсишига ва такомиллашувига шарт-шароит яратади. Молиявий ресурсларнинг шаклланишида ЯИМ ва миллий даромаднинг б

2. Ташқи иқтисодий алоқалардан тушумлар. Бу манбага айниқса, мустақиллик йилларида алоҳида аҳамият берилмоқда. Бозор муносабатларига ўтишнинг 1босқичидаёқ (1992-94 йиллар) Ўзбекистон БМТ, ХВФ, Жаҳон банки, Европа тараққиёт ва тикланиш банки, Европа иттифоқи Комиссияси каби нуфузли ташкилотларга аъзо бўлиб кирди ва улар билан фаол иқтисодий ҳамкорлик қилмоқда. Дастлаб ХВФдан 74 млн. АҚШ доллари, Жаҳон банкидан 160 млн. АҚШ доллари, 1993-94 йил ичида 21 мамлакатдан жами 75 млн. доллар миқдорида турли мақсадларга мўлжалланган ёрдам олинди. Ташқи савдо обороти йилдан йилга ошиб бормоқда. 3. Миллий бойликнинг бир қисми – бюджет маблағларининг йилдан- йилга ўтувчи қолдиқлари. - суғурта ташкилотларининг ресурс фондлари; - мамлакат олтин заҳираларининг бир қисмини сотишдан тушган тушум; - ортиқча

- капитал қўйилмаларга; - айланма маблағларнинг ошишига; - фан-техника ютуқларини жорий қилишни молиялаштиришга; - табиат муҳофазасига; - ижтимоий мақсадларга сарфланиши мумкин. Макродаражадаги ижтимоий ишлаб чиқариш эҳтиёжларини марказлашган молиявий ресурслар орқали қондирилиб, уларга бюджет ва бюджетдан ташқари фондларнинг маблағлари киради. Такрор ишлаб чиқариш харажатларини таъминлаш 3 шаклда амалга оширилади: 1. Ўз-ўзини молиялаштириш. Бунда корхоналар ўз харажатларини ўз молиявий ресурслари эвазига қоплайдилар. Уларнинг етишмаслиги шароитида улар харажатларни камайтириш ёки четдан жалб қилишга (молиявий бозордан) ҳаракат қиладилар. 2. Кредитлаш. Бунда субъектлар харажатлари муддатлилик, тўловчанлик ва қайтарилиш асосида олинган банк кредитлари эвазига қопланади. 3. Давлатдан молияла

Кейинги бўлимда бевосита давлат молиявий ресурсларини бошқариш масалаларини кўриб ўтмоқчимиз. 1.2 Давлат молиявий ресурсларини бошқаришни зарурлиги ва уларни шакллантириш манбалари Давлат молиявий ресурсларини бошқариш - жамият олдидаги улкан масъулият, шу сабабли бюджет-молия назорати бошқарувнинг зарурий элементи бўлиши шарт. Юқорида қайд қилинганидек назорат мақсади - қабул қилинган стандартлардан чекинишларни, қонунийлик тамойилларини бузишларни имкони бор қадар дастлабки босқичларда аниқлаш, моддий ва молиявий ресурсларни сарфлаш самарадорлигини ошириш ва тежаш бўйича тавсиялар беришдан иборатдир. Бу, ўз навбатида, тузатиш чоралари кўриш, айрим ҳолларда айбдорларни жазога тортиш, етказилган зарар учун товон пули олиш ёки шундай қоида бузишларнинг олдини олиш (ёки камайтириш) учун тадб

Давлатнинг аралашуви қуйидагиларни ҳал қилиш учун зарур. - йирик таркибий ўзгаришларни таъминлаш; - иқтисодий ривожланишнинг самарали янги йўналишларини қўллабқувватлаш; - ишлаб чиқариш ва ижтимоий инфратузилма объектларини ривожлантириш билан. Давлатнинг молиявий усуллар ёрдамида иқтисодиётга аралашуви қуйидаги воситалар орқали амалга оширилади: - давлат инвестициялари орқали; - солиқлар орқали; - бюджет сиёсати орқали; - амортизация сиёсати орқали. Бироқ, шуни алоҳида таъкидлаш лозимки, давлатнинг иқтисодиётга аралашуви, айниқса, бозор шароитида маълум чегарага эга бўлиб, фақат қонун йўли билан амалга оширилиши керак. Иқтисодиётни молиявий тартибга солишда молия тизимининг бўғин ва соҳалари: - корхоналар молияси; - суғурта ташкилотлари; - давлат бюджети; - бюджетдан ташқари фондлар иштир

- иқтисодий ва ижтимоий жараёнларни молиявий тартибга солиш; - фаолиятнинг энг яхши натижаларини молиявий рағбатлантириш. Ижтимоий ишлаб чиқаришда молиявий маблағлардан фойдаланиш муайян натижаларга олиб келади, бу натижаларда шу категориянинг роли аниқ кўринади. Молиявий маблағларнинг роли муомалада бўлиш шарт-шароитлари, жамоат ишлаб чиқаришига таъсири йўналишлари, бошқа тақсимот категориялари билан боғлиқлиги ўзгариши каби омилларга мос равишда турлича бўлиши мумкин. Бироқ, турли тарихий даврларда молиявий маблағлардан фойдаланиш эвазига олинадиган натижаларнинг хилма-хиллигидан қатъий назар ягона омил – молиявий маблағлар воситаси ижтимоий ишлаб чиқариш жараёнларига таъсир кўрсатиш имконияти ўзгармас ва даҳлсиз бўлиб қолаверади. Ишлаб чиқаришни молиявий таъминлаш – бу хўжалик субъектла

маҳсулотлари ҳажмига ва ижтимоий-иқтисодий тараққиётнинг бошқа муҳим кўрсаткичларига салбий таъсир кўрсатди. Молиявий маблағларнинг шаклланишида ялпи миллий даромад қийматининг барча элементлари иштирок этади, бироқ миллий даромад асосий манба ҳисобланади, унинг соф даромад қисми анйиқса муҳим аҳамиятга эга. Айнан соф даромаднинг ва унинг муҳим молиявий шакли – фойданинг ўсиши молиявий маблағлар ўсишининг юқори ва паст суръатларини шарт қилиб қўяди. Ялпи миллий маҳсулот қийматидан ташқари ташқи иқтисодий фаолиятдан тушган даромадлар ҳам молиявий заҳираларнинг муҳим манбаи бўлиши мумкин, фақат бу ишни етарли даражада самарали ташкил этиш керак бўлади. Молиявий ресурс-заҳиралар, шунингдек хўжалик айирбошлашга сафарбар этиладиган миллий бойлик қисми эвазига ҳам шаклланади (жорий йил харажатла

қўлланилиши айни пайтда мазкур жараёнда (суғурта қилдириладиган ходисалар зарари сезиларли бўлган тақдирда), банк қарзлари (молиявий заҳиралар вақтинча етишмаганда), бюджет (солиқ солиш механизми, солиқ имтиёзлари берилиши, бюджетдан субсидиялар ажратилиши ва бошқаларда) иштирок этишини истисно этмайди. Қайта тикланган таркиб, энг аввало, хўжалик субъекти томонидан муайян мақсадларга ички хўжалик фондларига чегирмалар нисбатини ўзгартириш йўли билан тартибга келтирилади. Хўжалик самарадорлигини ошириш, янада юқори тижорат даромади олиш учун мана шундай тартибга келтириш зарур. Шу билан бирга, бозор шароитида давлатнинг тартибга солиш йўли анча ортади, давлат солиқлар (солиқ миқдори, ажратиш тартиби, бунда имтиёзлар бериш билан) ёрдамида корхоналарнинг шахсий молиявий заҳиралари билан таъми

Ҳудудий нисбатларни тартибга келтиришда асосан давлат ва маҳаллий молиявий маблағлар, қисман эса корхоналар молиявий маблағлари иштирок этади. Тартибга келтиришнинг ўзи эса қуйи бюджетларга дотациялар ва субвенциялар бериш, ҳудудий тартибга келтириш фондлари шакллантириш ва улардан фойдаланиш, турли давлат кредитлари каби усуллар билан амалга оширилади. Корхоналар молиявий маблағларни ижтимоий ишлаб чиқариш ҳудудий таркибларига тадбиркорлик ҳудудларини кенгайтириш, шаҳарлар ва янги турар жой зоналарини ривожлантиришга маблағлар ажратиш йўли билан таъсир кўрсатади. Молиявий заҳираларнинг худудлараро қайта тақсимланиши мамлакат турли минтақаларнинг иқтисодий ва ижтимоий тараққиёт даражаси бараварлашишига, халқ хўжалиги таркибида тармоқ ва ҳудудий нисбатлар такомиллашувига ёрдам беради. Қайта

қўлланилади. Шу боис ҳосил қилинган нисбатларни тартибга келтиришнинг қиймат-дастак омиллари – баҳо, сармоялар, кредитдан фойдаланишнинг таркиб топган амалиётини шундай қайта кўриб чиқишимиз керакки, иқтисодий воситаларнинг ҳар бири тақсимлаш муносабатларининг ижтимоий ўрни ва бажарадиган вазифаларига объектив мос соҳаларида фаолият кўрсатсин ёки ишини бажарсин. Тубли нисбат регуляторлари қулланилиши доирасида чегаралаш, уларнинг ўзаро хамжиҳатлигини кучайтириш молиявий маблағлардан (шу жумладан, бюджетдан) иқтисодий стратегиянинг тармоқ ва ҳудудий нисбатларни тартибга келтириш, иқтисодиётда таркибий силжишларни таъминлаш, давлат заҳираларни юзага келтириш, бутун ижтимоий ишлаб чиқариш самарадорлигини ошириш каби асосий йўналишларида самарали фойдаланиш имконини беради. Давлат молияси мамл

ахолининг мехнат фаровонлигини оширишга хизмат киладиган ижтимоий тадбирлар ва хакозолар. Давлат молияси соҳасининг таркибий қисмидан бири бу нобюджет фондлардир. Нобюджет фондларни зотан республика ва махаллий хокимият органлари бошкарсада, лекин булар узига хос молиявий сиёсатга ва мустакилликка эгадирлар. Нобюджет фондларнинг хусусиятли томони шундаки, улар олдиндан маълум бир максадга йуналтирилган булади ва факат шу йуналишларда фойдаланилади. Нобюджет фондлар таркибига: давлат нафака (пенсия) фонди, ахолини давлат бандлик фонди, давлат йул фонди, давлат ижтимоий сугурта фонди ва бир нечта умумжамоа ахамиятга эга булган “Умид”, “Устоз”, “Амир Темур”, “Навруз” ва бошка фондлар киради. Давлат молиясининг характерли буладиган бири бу давлат кредитидир. Давлат кредитининг мазмуни шундаки,

ҳисобварақларни очиш, мижозлар ҳисобварақларига маблағларни ҳисобга киритиш ва ҳисобдан чиқариш, нақд пул маблағларини иш ҳақи ва бошқа қонунчиликда кўзда тутилган мақсадлар учун бериш қоидаларини бузганликлари учун жарима жазоларини қўллаш тўғрисида»ги Низомлар ишлаб чиқилди. Ушбу кўрсаткич бўйича қилинган ишлардан Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Бюджет ташкилотларини маблағ билан таъминлаш тартибини такомиллаштириш тўғрисида»ги 414-сонли қарорининг чиқарилиши давлат бюджети ҳисобидан маблағ билан таъминланадиган тармоқларда иқтисодий ислоҳотларини чуқурлаштириш, бюджет ташкилотларини маблағлар билан таъминлаш механизмини такомиллаштириш, бюджет маблағларидан самарали ва аниқ фойдаланиш мақсадида қилинган энг муҳим ислоҳотлардан бири бўлди. Ана шу қарорга асосан 2000 йил 1

• дори-дармонлар; • коммунал хизматлар;  бошқа харажатлар. Бу қарорнинг чиқиши бюджет тизимида бозор муносабатларини шакллантиришдаги муҳим қадамлардан бири бўлди, дейишимиз мумкин. Чунки бу қарорнинг энг муҳим аҳамиятли жойларидан бири шундан иборатки, унга асосан бюджет муассасаларига юридик шахс мақоми ва уларнинг маблағ билан таъминланиш манбалари кўрсатиб берилди. Шунингдек, даромад манбаларининг йўналишлари белгиланиб, ўзларининг эҳтиёжлари учун, яъни моддий техника базасини мустаҳкамлаш, ўз ходимларини моддий рағбатлантириш мақсадларига маблағ тўплаш учун "Бюджет ташкилотларини ривожлантириш жамғармаси"ни шакллантириш ҳуқуқи ва жамғарма маблағларининг сарфланиш тартиблари белгиланди. Бюджет муассасаларига мустақилликнинг берилиши, албатта, жойлардаги молия органларига муста

Штат-смета интизомига ва бюджет маблағларини хўжалик эҳтиёжларига сарфлаш лимитларига риоя қилиши устидан иазорат олиб боришга оид кўрсаткичлар; Бу кўрсаткичлар бюджетдан молиялаштириладиган муассасаларда бюджет интизомининг аҳволини тавсифлашда марказий ўринни эгаллаганлиги учун мамлакатимизда кейинги пайтларда уларга ҳам алоҳида кўз билан қаралаётганлигининг гувоҳи бўлишимиз мумкин. Жумладан, бу борада Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан 2000 йил 3 февралда Ўзбекистон Республикаси Аддия вазирлигидан 888-сон билан рўйхатдан ўтган "Ўзбекистон Республикаси, Қорқалпоғистон Республикаси республика бюджетларида, шунингдек, вилоят, шаҳар ва туман маҳаллий бюджетларида турувчи ташкилотларнинг харажатлар сметаларини тузиш, кўриб чиқиш ва тасдиқлаш тартиби ҳақида"ги Йўриқном

Ўзбекистон Республикаси Президенти Фармонларини алоҳида ажратиб кўрсатишимиз мумкин. Ана шу муҳим ҳужжатларда бюджет ташкилотларига кўрсатилаётган коммунал хизматлар, иссиқлик манбаи, ичимлик суви, оқава сувлари, табиий газ ва электр энергияси бўйича республика ва маҳаллий бюджет ташкилотларининг хизмат кўрсатувчи ташкилотлар билан тасдиқланган харажатлар жадвалида белгиланган лимитлар доирасида шартномалар тузганликлари ва уларнинг молия идораларидан рўйхатдан ўтганлигини, тўловлар белгиланган лимит ва шартномага асосан амалга оширилганлигини, шунингдек жойларда ўзаро ҳисоб-китоблар ва таъриф ҳамда нархларни белгилаш бўйича мониторинг назоратини ташкил этиш ва қатъий иазоратга олиш юклатиб қўйилди. Ижтимоий нафақаларнинг ўз вақтида маблағ билан таъминланишини ва уларни кам таъминланган ои

манфаатларини инобатга олган ҳолда уларнинг мутаносиб ривожланишини таъминлаш давлатнинг зиммасидадир. Шунинг учун ҳам бу нарса доимо давлатнинг диққат марказидадир. Жумладан, Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида 2001 йил 12 апрелда 1025-сон билан рўйхатдан ўтган “Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар бюджетларида кўзда тутилган йиллик режалаштирилган даромадлар ва харажатлар ҳажмларини чораклар бўйича тақсимлаш, тадбирларни ва ташкилотларни молиялаштириш бўйича бюджет ижроси жараёнида киритиладиган ўзгаришларни ҳисобга олиш тартиби тўғрисида"ги йўриқномада Ўзбекистон Республикаси Инвестиция дастурида кўзда тутилган капитал қуйилмаларни бюджетдан маблағ билан таъминлаш, Ўзбекистон Репсубликаси Вазирлар Маҳкамасининг тегишли қарорлари билан белгиланган тартибда а

2002 йил 14 мартда рўйхатдан ўтган 1111-сонли «Ўзбекистон Республикасида Давлат бюджетини тузиш ва ижро этиш» қоидаларининг Y-боб 6-параграфида "Қорақалпоғистон Республикаси бюджети ва маҳаллий бюджетлар айланма касса маблағлари, даромадлар кўрсаткичларининг ошириб бажариш суммалари ва эркин қолдиқлари миқдорларини аниқлаш тартиби"да, Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида 2001 йил 12 апрелда 1025-сон билан рўйхатдан ўтган "Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар бюджетларида кўзда тутилган йиллик режалаштирилган даромадлар ва харажатлар ҳажмларини чораклар бўйича тақсимлаш, тадбирларни ва ташкилотларни молиялаштириш бўйича бюджет ижроси жараёнида киритиладиган ўзгаришларни ҳисобга олиш тартиби тўғрисида"ги йўриқноманинг 6-7 параграфларида бу нарсалар ан

гуруҳга бўлиш мумкин. Гарчи бу йўналишларнинг ҳар бири бўйича кейинги йилларда талайгина ишларнинг қилинганлигини, айрим ҳолларда эса бюджет интизомини янада мустаҳкамлаш борасида кечкин чораларнинг кўрилганлигини эътироф этиш мақсадга мувофиқ бўлса-да, амалга оширилган таҳлил натижаларининг кўрсатишича, ҳамон бу йўналишда ўзининг ҳал этилишини кутаётган муаммоларнинг мавжуд эканлигини аниқлашимиз мумкин. Жумладан, бюджет интизомининг ҳозирги аҳволи республика ва маҳаллий бюджетларнинг қатъий бажарилишини ҳамма вақт ҳам таъминламаяпти. Молия органлари, бюджет муассасалари ва тижорат банкларининг биринчи навбатдаги сарф-харажатлар навбатига, маблағ билан таъминлаш ҳамда бюджет муассасалари ходимларига иш ҳақи, ижтимоий нафақалар, стипендияларни тўлаш муддатларига ва тўлиқлилигига риоя қилиш

II боб. Ўзбекистон иқтисодиётида давлат молиявий ресурсларини бошқаришни иқтисодий холати таҳлили 2.1 Давлат бюджети ресурсларидан самарали фойдаланиш холати таҳлили Ўзбекистон Республикаси давлат молиявий ресурсларини бошқаришни ислоҳ қилиш лойиҳаси доирасида ғазначилик тизимини ривожлантириш дастури ишлаб чиқилган. Унда, биринчи навбатда, давлат молиявий ресурсларини бошқаришнинг илғор ахборот тизимини яратиш кўзда тутилган. Мазкур дастурнинг тадбиқ этилиши давлатнинг бюджет ва бюджетдан ташқари маблағларини реал вақтда тўлиқ ҳисобга олинишини, давлат бюджети ижроси жараёнининг тизимли назорат қилинишини, давлат бюджети маблағларини, улар ягона ғазна ҳисобварағига тушган вақтдан бошлаб давлат буюртмасининг сўнгги пудратчи ҳисоб рақамига келиб тушгунча бўлган даврда самарали бошқаришни та

1. Тўғри (бевосита) солиқлар. Уларнинг таркибига юридик шахсларнинг фойдасидан олинадиган солиқ; савдо ва умумий овқатланиш корхоналари учун ягона солиқ тўловидан Давлат бюджетига ажратмалар; ягона солиқ тўловидан (микрофирмалар ва кичик корхоналар билан биргаликда) Давлат бюджетига ажратмалар; жисмоний шахсларнинг даромадидан олинадиган солиқ ва тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган юридик ва жисмоний шахсларнинг даромадидан олинадиган қатъий солиқ киради; 2. Эгри (билвосита) солиқлар. Бу солиқларнинг таркиби қўшилган қиймат солиғи; акцизлар; божхона божлари; жисмоний шахслардан олинадиган ягона бож тўлови; транспорт воситалари учун бензин, дизель ёқилғиси ва газ истеъмолига жисмоний шахслардан олинадиган солиқдан иборат; 3. Ресурс тўловлари ва мол-мулк солиғи. Бу гуруҳга кирувчи сол

• қонун ҳужжатларида белгиланган нормативлар бўйича давлат молиявий ва бошқа активларини жойлаштирилиши, фойдаланишга берилиши ва сотилишидан олинган даромадлар; • қонун ҳужжатларига мувофиқ мерос олиш, ҳадя этиш ҳуқуқи бўйича давлат мулкига ўтган пул маблағлари; • юридик ва жисмоний шахслардан, шунингдек чет эл давлатларидан келган қайтарилмайдиган пул тушумлари; • резидент-юридик шахсларга ва чет эл давлатларига берилган бюджет ссудаларини қайтариш ҳисобига берилган тўловлар; • қонун ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа даромадлар. Ва ниҳоят, Қорақалпоғистон Республикаси бюджети ва маҳаллий бюджетлар даромадлари қуйидагилар ҳисобидан шакллантирилиши мумкин (“Бюджет тизими тўғрисида” ги қонуннинг 18-моддаси): • қонун ҳужжатларида белгиланган нормативларга мувофиқ Қорақалпоғистон Республикаси

акцизлар, божхона божлари, жисмоний шахслардан олинадиган ягона бож тўлови ва транспорт воситалари учун бензин, дизель ёқилғиси ва газ истеъмолига жисмоний шахслардан олинадиган солиқлар ҳал қилувчи рольни ўйнамоқда. Айнан шу гуруҳга кирувчи солиқлар ҳисобидан Давлат бюджети даромадларининг қарийб ярми (53 %) шаклланаяпти. Буни кўриш мумкинки, олдинги йилларга нисбатан ортиб борган. Бу ердаги солиқлар орасида 2010 йилда қўшилган қиймат солиғи (30,4%) бўлган бўлса, 2011 йилда бу кўрсаткич (32,3 %) га ортиши режалаштирилган ва 2010 йилда акциз солиқлар (16,7%) ни этса 2011 йилда (15,3 %) га режалаштирилган. Давлат бюджети даромадларини шакллантиришда алоҳида аҳамиятга эгадир. Биргина қўшилган қиймат солиғи ёрдамида Давлат бюджети даромадлари қарийб ¼ қисмининг шаклланаётганлиги бу солиқнинг

1-жадвал Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети даромадларининг таркиби ва тузилмаси 8 № Кўрсаткичлар 2010 йил 2011 йил (режа) млн. сўм (%) млн. сўм (%) I Даромадлар-жами Давлат мақсадли пул фондларининг даромадларисиз 13116396,9 100 16178564 100 1. Тўғри (бевосита) солиқлар 3420602,8 26,0 4238733 26,2 1.1 Юридик шахсларнинг фойдасига солиқ 645476,1 4,9 825011,7 5,1 1.2 Савдо ва умумий овқатланиш корхоналари учун ягона солиқ тўлови бўйича давлат бюджетига ажратма 297034,7 2,3 527481,4 3,3 1.3 Давлат бюджетига ягона солиқ тўлови бўйича ажратма, шу жумладан микрофирма ва кичик корхоналар учун 346321,2 2,6 378360,0 2,3 1.4 Жисмоний шахсларнинг даромадига солиқ 1789700,0 11,1 1.5 Тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланувчи юридик ва жисмоний шахсларнинг даромадига қатъий белгиланган солиқ 139145,

V Ўзбекистон Республикаси ривожлантириш ва тараққиёт жамғармасининг даромадлари 1529734,5 11,7 1905738,0 11,8 Ресурс тўловлари ва мол-мулк солиғи ёрдамида Давлат бюджети даромадларининг 15,0% ташкил топаяпти. Унинг яна бир қисми (шу гуруҳга кирувчи солиқларнинг 9,7%) ер ости бойликларидан фойдаланганлик учун солиққа тўғри келаяпти. Мамлакат миллий хўжалигини молиявий жиҳатдан тартибга солиш бюджет даромадларини режалаштириш ва бюджетдан молиялаштириш жараёнлари давомида амалга оширилади. Режалаштириш жараёнининг ўзидаёқ бюджет харажатларининг умумий ҳажми горизонталига (тармоқ, вазирлик ва мақсадли кесимларда) ва вертикалига (бошқарувнинг турли даражаларига мувофиқ равишда) тақсимланиб, иқтисодиётда таркибий ўзгаришларнинг содир бўлиши учун тегишли шароит яратилади. Бюджетдан молиялаштириш

№ Кўрсаткичлар 2010 йил 2011 йил (режа) млн. сўм (%) млн. сўм (%) I Давлат мақсадли жамғармаларсиз харажатларжами 13732502,5 100 16991100,0 100 1. Ижтимоий соҳалар ва аҳолини ижтимоий қўллабқувватлаш учун харажатлар - жами 8113004,0 59,0 10112313,4 59,5 шу жумладан: 1.1 Маориф 4635065,9 33,7 5890847,3 34,7 1.2 Соғлиқни сақлаш 1704132,2 12,4 2217691,9 13,0 1.3 Маданият ва спорт 159913,3 1,2 194851,1 1,1 1.4 Фан 83570,8 0,6 111052,5 0,6 1.5 Ижтимоий таъминот 59281,1 0,4 74321,3 0,4 1.6 Оилаларга ижтимоий нафақалар, шу жумладан болали оилалар 1431895,2 10,4 1582551,8 9,3 2. МНЖ, МПЖ ва фуқаролар жамиятлари институтларини ривожлантириш маблағлари ва грантлари 4500,0 0,03 5000,0 0,02 3. Иқтисодиёт харажатлари 1573250,1 11,5 1952119,4 11,5 4. Марказлаштирилган инвестицияларни молиялаштириш хара

ўринни эгаллаб, уларнинг ҳар бирига, мос равишда, бюджет харажатларининг 11,5% ва 6,0% салмоққа тўғри келаяпти. Бу рақамлар бюджет маблағлари ҳисобидан мамлакат иқтисодиётининг барқарор ўсишини таъминлаш, унинг таркибий тузилмасини такомиллаштириш ва ўзгартириш, миллий хўжалик секторларида иқтисодий самарадорликнинг ўсиши таъминлаш, илмий-техника тараққиётининг ўсиш суръатларини тезлаштириш, ягона техникавий сиёсатни юргизишга жиддий эътибор берилаётганлидан дарак беради. Битирув малакавий ишнинг мазкур бобида бюджет ижросини ҳозирги кундаги ҳолатини таҳлиллар асосида ўрганиб чиқдик. Кейинги бобда бевосита бюджет ижросини келгусида такомиллаштириш йўлларини кўриб ўтиш мақсадга мувофиқдир. Шундай қилиб, ишнинг иккинчи бобни биринчи параграфида биз Давлат бюджети ресурсларидан самарали фойда

маҳаллий хукумат органлари томонидан молиявий қийинчиликлар сезилган ҳолларда бундай жамғармалардан фойдаланиш имкониятларига эга бўлмоқдалар. Бюджетнинг мақсадли жамғармалар даромадларини оқилона ташкил этилиши туфайли давлатнинг ягона молиявий тизими доирасида молиявий ресурслар ҳаракатчанлиги кучаймоқда. Бюджетни махсус мақсадли жамғармалари мамлакат умумдавлат молиясининг таркибий қисми, яъни бир бўғини ҳисобланади. Зеро уларнинг фаолияти иқтисодий жиҳатдан асосланган ва ҳуқуқий жиҳатдан таъминланган бўлиб, мамлакатнинг ижтимоий-иқтисодий сиёсатида ўзига хос ўринга эга. Бюджетнинг махсус мақсадли жамғармалари иқтисодиёт олдида турган ишлаб чиқариш суръатларини ўстиришни таъминлаш, вақтинчалик барқарорсизлик ва инқироз ҳолатларини бартараф этиш каби вазифаларни ҳал қилишда ўз ихтиёрлари

мумкин. Лекин, бу албатта умумлаштиришган холатдаги таҳлил ҳисболанади. Шунинг учун қуйидаги жадвалга ҳавола этамиз. 4-жадвал Ўзбекистон Республикаси Давлатни мақсадли жамғармалари даромадларини турли жамғармаларга тақсимланиши № Кўрсаткичлар 2009 йил 2010 йил 2011 йил (режа) млн. сўм (%) млн. сўм (%) млн. сўм (%) I Давлат мақсадли жамғармалар даромадлари - жами 6433298,6 100 8200834,0 100 9815621,0 100 1 Давлат мақсадли жамғармаларининг (Пенсия жамғармаси, Республика йўл жамғармаси, Иш билан таъминлашга кўмаклашуви жамғарма, Давлат мулк қўмитасининг маҳсус ҳисобварағи) даромадлари 4963075,5 77,1 6205612,1 75,6 7725383,1 78,7 2 Молия вазирлиги хузуридаги бюджетдан ташқари мактаб таълими жамғармасининг даромадлари 577335,1 8,9 315487,2 3,9 - - 3 Молия вазирлиги хузуридаги унумдор ерларни ме

ривожлантириш учун турли тармоқларга инвестиция қилиш учун мўлжалланган, аҳолининг турмуш даражасини кўтаришга қаратилган, ижтимоий вазифаларни бажаришга ажратилган, давлатни бошқариш, мудофаани таъминлаш каби аниқ мақсадларга режалаштирилган харажатлардан иборат бўлади. Бу умумдавлат харажатлари бюджет орқали молиялаштирилади. Қуйидаги жадвалда Ўзбекистон Республикаси 2009-2011 йилги Давлат бюджетининг харажатлари таркибида давлатни мақсадли жамғармалари берилган. 5-жадвал. Ўзбекистон Республикаси Давлатни мақсадли жамғармалар харажатларининг давлат бюджети харажатларидаги салмоғи № Кўрсаткичлар 2009 йил (режа) 2010 йил (режа) 2011 йил (режа) млн. сўм (%) млн. сўм (%) млн. сўм (%) I Давлат бюджети жами харажатлари 16937635,0 100 21811651,5 100 26269315,0 100 Шу жумладан: 1 Давлат бюджети

2 Молия вазирлиги хузуридаги бюджетдан ташқари мактаб таълими жамғармасининг харажатлари 577335,1 9,5 315487,2 3,9 - - 3 Молия вазирлиги хузуридаги унумдор ерларни мелиоратив яхшилаш жамғармасининг харажатлари 130000,0 2,2 150000,0 1,8 184500,0 1,9 4 Ўзбекистон Республикасини ривожлантириш ва тараққиёт жамғармасининг харажатлари 354198,0 5,9 1408050,0 17,4 1368332,3 14,7 Манба: Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2008 йил 29 декабрдаги ПҚ – 1024 сон, 2009 йил 22 декабрдаги ПҚ-1245 сон, 2010 йил 24 декабрдаги ПҚ-1449 Қарорларидан олинган. Жадвалдаги маълумотларда Молия вазирлиги хузуридаги бюджетдан ташқари мактаб таълими жамғармасининг харажатларини 2011 йилда режалаштирилмаганлиги кўришимиз мумкин. Давлатни мақсадли жамғармалар харажатларини кузатадиган бўлсак, 2009 йилда 6024608,6 млн

жамғармасидан ҳам фойдаланади. Капитализм мамлакатларида аҳолининг жамғармаси мажбурий ҳарактерга эгадир. Муамолада юриш муддатига кўра заёмлар қуйидагиларга бўлинади: а) жорий заёмлар - бир неча хафта, йил ,3 йилгача; б) киска, муддатли заёмлар - 1 йил, 2 йил, 3 йилгача; в) ўрта муддатли заёмлар -3 йилги, 5, 10 йилгача; г) узоқ муддатли займлар- 10 йил ва юқори. Хозирги даврда узоқ муддатли, яъни муддациз заёмларга талаб кам, шунинг учун баъзи мамлакатларда кам чикариляпти. Хозирги замон капитализмнинг сиёсий ва молиявий .барқарорлиги сабаъли бу заёмлар ичида киска муддатли заёмлар миқдорини кўпайишига имкон яратиляпти. Заём тарқатишнинг йуллари ривожланган мамлакатлар тарихида қуйидагича бўлган: 1.Хусусий ривожланган корхоналар ёрдамида; 2.Банк бирлашмалари орқали; 3.Ёзилиш (обуна) йули

Манба: Ўзбекистон иқтисодиёти. 2010 йил апрел-июн ойлари. // Журнал. Бозорда хам бирламчи, хам иккиламчи дилерлар иш олиб бормокда. ДКК бозорида бирламчи дилер ифатида республиканинг 7 та тижорат банки фаолият олиб бораётган булиб, шулардан "Асака" ДАКБ, Ўзсаноаткурилишбанк" АТБ ва "Кредит-Стандарт" АТБ бозорда фаол иштирокчилар булиб колмокда. Жорий илнинг I ярмида давлат кимматли когозлари бозоридаги дилерлар таркибида узгаришлар юз бермади. 2-диграмма Манба: Ўзбекистон иқтисодиёти. 2010 йил апрел-июн ойлари. // Журнал. Молия вазирлиги муддатлари 2 йилдан 3 йилгача булган ДУГМларни жойлаштириш буйича аукционлар тказиш х.исобига карз муддатларини ошириш, даромадлиликни мувозанатли пасайтириш, шунингдек ирламчи ва иккиламчи 36

бозорларда операцияларни фаоллаштириш тадбирларини амалга ошириш иёсатини давом эттиришни режалаштирмокда. 3-диграмма Хулоса ўрнида айтиш мумкинки давлат қимматбаҳо қоғозлар эмиссиясининг молиявий ҳолати бу солиқсиз даромадлар таркибини тўғри ташкил этишдан далолат беради. Шундай экан кейинги параграфда биз ДМҚ махсус ҳисоб рақами даромадларини кўриб ўтамиз. III боб. Иқтисодиётни модернизациялаштириш шароитида давлат молиявий ресурсларини бошқаришни такомиллаштириш йўллари Бугунги кунда жахон хамжамиятида муаммо булиб турган бир пайтда молиявийиктисодий инкироз шароитида мамлакатнинг бюджет-солик сиёсатини самарали ташкил этиш буйича бир катор чора-тадбирлар амалга оширилмокда. Жамиятда иқтисодиётни ривожлантириш пул маблағларини талаб қилади. Пул ресурсларини ҳосил этиш, уларни жамлаш, та

Молиянинг мазмунидагибир хиллик обекти сабабларга ва молиянинг ўз функцияларида сақланиб туриши шартларига боғлиқдир. Бу шартлар орасдида энг асосийси: жамиятда Товар пул муносабатларининг ривожланиши ва бу муносабатларнинг субекти сифатида давлатнинг мавжудлигидир. Бунда пул, кредит, меҳнат ҳақи ва бошқа қиймат категорияларида фарқли ўлароқ молия категорияси давлат ва унинг функциялари билан чамбарчас боғлиқдир. Аммо, муносабатларнинг умумий белгиларидан қатъий назар молиянинг турлари ўртасида маълум даражада фарқлар мавжуддир. Шу сабабли молия тизими ҳар хил соҳаларидаги молиявий муносабатларнинг йиғиндисидан ташкил топиб, уларнинг ҳар бири пул маблағлари жамғармаларнинг жамиятдаги қайта ишлаб чиқаришда тутган ўрни ва ҳар хил ролига қараб белгиланади ва бир бутун молия тизимида шаклланад

Солиқ тушунчаси иқтисодий категория сифатида синфий ҳукмрон куч сифатида юзагачиқувчи давлатнинг пайдо бўлиши ва уни фаолиятининг давомийлиги билан бевосита боғлиқдир. Шу ўринда солиқ категорияси давлатмни иқтисодий сиёсати орқали иқтисодий воқийлик сифатида юзага чиқишини таъкидлаш лозим. Солиқ тушунчаси бут ор маънода давлат иқтиёрига бошқалардан мажбурий тартибда ундириладиган пул тушумларини нифодалайди. Маълумки солиқлар бевосита давлатнинг пайдо бўлиши билан боғлиқдир, яъни давлат ўзининг ваколатига кирувчи вазифаларни бажариш учун молиуавий манба сифатида солиқлардан фойдаланади. Солиқларнинг амал қилиши бу обективликдир, чунки жамиятни ташкил этувчи индивидларнинг ҳаммаси ҳам реал секторда (ишлаб чиқариш соҳасида) фаолият кўрсатмайди. Жамиятда бошқалар томонидан рад этилган ёки шуғ

товарлар ва хизматлар реализатсиясида ҳукмрон ва аниқловчи усул бўлиб- пул, баҳо, қиймат қонуни, талаб ва таклиф қонунини ўз ичига олган бозор механизми билан ташкил қилади. Бозор механизмининг бундай режалаштириш элементлари иштирокида ишлаб чиқариш ва алмашув натижаларини аниқловчи прогноз услубиёти амал қилишини аниқлаб беради. Бозор иқтисодиёти ўзининг бош омиллари билан амал қилади, яъни товарлар, ишчи кучи, ссуда капиталлари баҳоси бевосита товарлар ва хизматларга бўлган талаб ва таклиф нисбатига боғлиқдир. Бозорни ўрганиш, уни ташкил қилиш ва режалаштиришнинг элементларини бошқариш маркетинг мазмунини ташкил қилади. Бозор иқтисодиётига ўтиш шароитида иқтисодий ислоҳатнинг амал қилиши бошқарувнинг муҳим ва бош функтсияси сифатида режалаштириш ўрин эгаллайди. Молиявий режалаштириш боз

Хулоса Мамлакатнинг ижтимоий-иқтисодий ривожланишида, аҳоли турмуш фаровонлигини оширишда, давлатнинг ҳар йили ишлаб чиқадиган ва амалга оширадиган сиёсатининг натижавийлиги авваламбор давлат молиявий ресурсларнинг бошқариш холатига ва уни ижро этиш самарадорлигига бевосита боғлиқ бўлиб ҳисобланади. Давлат молиявий ресурслар орқали мамлакатдаги давлат аҳамиятига молик ва жамият ҳаёти учун зарур бўлган ижтимоий сохаларнинг тўлиқ молиявий таъминоти амалга оширилади. Малакавий битирув ишини ёзиш жараёнида давлат молиявий ресурсларни бошқаришнинг зарурлиги, вазифалари ва ҳозирги давр муаммоларини амалий ечими, услубий ва илмий ёндошувлар асосида тадқиқ этиш ва замон талаби ҳамда жаҳон андозалари асосида ушбу жараённи комплекс ислоҳ қилиш йўналишларини ёритишга қаратилган қуйидаги асосий хулос

 объектив иқтисодий қонунларнинг мавжудлиги ва уларнинг доимо ҳаракатда бўлиши;  муайян тарихий шароитларни ҳисобга олиш тадбирлари;  молия соҳасидаги маҳаллий ва хориж тажрибаларини уйғунликда олиб боришни таъминлаш;  молия механизмининг қурилишини мақсадга мувофиқ таъминлаш;  молия тизимининг барча бўғинларида даромад ва харажатларни мувозанатлаштириш;  бюджетдаги даромадларнинг харажатлардан юқорилигини таъминлаш мақсадида молиявий резервларни ташкил қилиш;  асосий молия ресурсларини муҳим ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришга йўналтириш маєсадида концентрациялаш;  салмоқли молия ресурсларини давлат ихтиёрида шакллантириш;  пул-кредит сиёсати билан молия сиёсатини мувофиқлаштириш, яъни бири иккинчисига зиддиятли бўлмасдан, бир-бирига муҳим шарт-шароит яратиши зарур;  банк тизими

6. “Бюджет ташкилотларини маблағ билан таъминлаш тартибини такомиллаштириш тўғрисида” Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1999 йил 3 сентябр 414-сон Қарори (ЎзР Вазирлар маҳкамасининг 16.06.07. 148-сон қарори билан тасдиқланган янги таҳрири). 7. “Давлат бюджетининг ғазна ижроси тизимини янада ривожлантириш чоратадбирлари тўғрисида”ги Президент Қарори. ПҚ-594-сон, 28 феврал 2007 й. 8. Каримов И.А., “Банк тизими, пул муомаласи, кредит, инвестиция ва молиявий барқарорлик тўғрисида”- Т.: “Ўзбекистон” нашриёти, 2005, 525 бет. 9. Каримов И.А. Ўзбекистоннинг 16 йиллик мустақил тараққиёти йўли. Тошкент, “Ўзбекистон” нашриёти, 2007 й. 10. Каримов И.А. Мамлакатимиз тараққиёти ва халқимизнинг ҳаёт даражасини юксалтириш барча демократик янгилаш ва иқтисодий ислоҳотимизнинг пировард мақсадид

23. Вахобов А., Жўраев А. Солиқлар ва солиққа тортиш. – Т.: Шарқ. 2009. 448 – бет. 24. Вахобов А., Маликов Т. Молия: умумназарий масалалар. – Т.: Иқтисод-молия. 2008. 316-бет. 25. Жумаев Н.Х. Жаҳон молиявий - иқтисодий инқирози: моҳияти, сабабоқибатлари ва Ўзбекистонга таъсири. – Т.: ЖИДУ. 2009. 56-бет. 26. Қосимова Г. Ғазначилик фаолиятини ташкил этиш. Ўқув қўлланма. - Т.: Иқтисод-молия. 2005. 27. Қосимова Г. Давлат бюджети ижросининг ғазначилик тизими. Ўқув қўлланма. Т.: Иқтисод-молия, ТМИ-2008. 28. Қосимова Г. Давлат молиясини бошқариш. Ўқув қўлланма. - Т.: "IQTISODMOLIYA". 2008. 29. Маликов Т., Жалилов П. Бюджет солиқ сиёсати. – Т.: Академнашр, 2011 й. – 462 б. 30. Матазимов О. Даромаднинг икки томонлама солиққа тортилиши муаммолари. / Солиқ солиш ва бухгалтерия хисоби. 2008. №

48. Кадомцева С.В. Государственные финансы. – М.: ИНФРА – М, 2010 г.- 352 стр. 49. Короткова Э.М. Антикризисное управление. – М.: ИНФРА – М, 2010 г. – 260 стр. 50. Поляка Г.Б. Финансы. – М.: Юнити-Дана. 2008. – 703 с. 51. Пчелинцев О.С., Минченко М.М. Региональнўе финансовые ресурсы в системе межбюджетных отношениях.//Финансы, 1999. №10. с 18-20 с. 52. Романовского М.В. Финансы. – М.: Изд. “Высшее образование ”, 2010 г. 53. http://www.referat . ru - Рефератлар, иншолар, курс ишлари, иқтисод ва бошқалар. 54. http://www.uz - Ўзбекистон Республикаси ресурслари каталоги. 55. http://www.cer.uz - Иқтисодий тадқиқотлар маркази - Ўзбекистон 56. http://cere.tfi.uz - Иқтисодий тадқиқотлар ва таълим маркази. 57. http://www.mf.uz – Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги. 58. http://www.stat.uz - Ўзбе

Купить