savdo inshoatlarining tipalogiyasi - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	195.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

savdo inshoatlarining tipalogiyasi

Купить

MAVZU:SAVDO
INSHOATLARINING
TIPALOGIYASI

REJA
1-savdo inshoatlarining tabiy sharoitiga
moslashtirishi
2-O’rta osiyoda savdo va bozor
3- ochiq va yopiq bozor

1. O'rta Osiyoning issiq va quruq
iqlimi sharoitidagi davomli yoz
faslida xavoning yuqori harorati va
kuchli quyosh radiatsiyasi tufayli
insoning soya va sal;qin muhit
bolgan ihtiyoji ortib boradirga bu
xolat insonning kundalik turmush
sharoitida ham ijtimoiy hayotida
memoriy tashkil qilishda ham sezilib
turadi. O'rta osiyo iqlimi bilan
bog'liq ushbu qonuniyat fuqaro
memorchiligi va shahr sozlik
yechimlarida ham o'z aksini topgan .

Buxoro pesh bozori
kurinishi


Xivadagi Ollohqulixon karvonsaroyi va timi.
XIX asr boshi. Ichki ko'riishi va tarhi
Karvonsaroy va tim, tim va darvozaxonaning bunday yopiq majmuasi ko'rinishida qurilishi Xivaning
mahalliy issiq iqlim sharoitidan kelib chiqqan. Issiq va quruq, chang va to'zonli iqlim shaharning eng
gavjum joyi hisoblangan bozorni aynan shunday, ya ’
ni hajmiy yopiq va berk, immoriy yaxlit uslubda
qurilishni taqozo etgan. Olloqulixon karvonsaroyiga tim orqali kiriladi. Timning uzunligi 74 metr, eni 26,5
metr bo'lib, u nafaqat yopiq savdo ko'chasi, balki Ichan qaFani tashqi Dishan qal’a bilan bog'lovchi usti
uch qator gumbazlar bilan yopilgan dalon hamdir. Uning o'rtasida katta gumbazli zal miyon saroy bo'lib,
undan karvonsaroyga o'tiladi. Tim ichki va tashqi tomondan peshtoq bilan tugallangan. Ushbu
majmuaning ichi yozda doimo salqin, qishda esa iliq va yorug' muhitga ega.
Polvondarvoza Ichan qal’adagi bozor maydoriiga o'tishdagi yopiq savdo ko'chasi (tim) bilan qo'shilib
yagona me'mjpriy inajmuani tashkil qilgan. Majmua ichidagi savdo ravoqlari ko'cha tlari bo'ylab qator,
joylashgan. 0'rtada dalon hamda chetki ravoqlar usti gumbazlar bilan yopilgan.
Xiva ob-havosi yozda shunchalik issiqki, hatto bundan ko'cha do’konlari, karvonsaroylar va
madrasalarning tashqi devorlari yoki kursilari ichiga tahmon ko'rintahida ishlangan qator va chuqur o'yiq
ravoqlik yopiq savdo ayvonlari shaklini olgan.
XVI-XVTI asrlarga kelib, Turkiston va Rossiya o'rtasida savvdo aloqalari ancha kuchaydi. Ma]lumki,
bu ikko o'lka o’rtasidagi iqtisodiy' munosabatlar ancha ilgari boshlangan edi. 1464 yili Hirotda temuriy
Abusaid tomonidan birinchi rus elchilari qabul qilinadi. Bu savdo aloqalari buyuk jug'rofiy
kashfiyotlardan keyingi dastlabki savdo aloqalari ekanligi bilan ham uning ahamiyati har ikki tomon uchu
beqiyos edi.
XVI asrda Buxoro va Xorazm xonligi Ivan
Grozniy bilan elhi almashib, diplornatik va saydo afoqalaririi
yo'lga qo'yib yuboradi. Toshkent bekligidah chekkaga charmdan ishlangan buyumlar, egarlar, o'qdonlar,
chodirlar, choponlar, joynamozlar, elkapo'shlar, kamonlar, qog'ozlar, g'alla chiqarilgan.


xivadagi Ollohqulixon karvonsaroyi va timi.
XIX asr boshi. Ichki ko'riishi va tarhi
Karvonsaroy va tim, tim va darvozaxonaning bunday yopiq majmuasi ko'rinishida
qurilishi Xivaning mahalliy issiq iqlim sharoitidan kelib chiqqan. Issiq va quruq, chang
va to'zonli iqlim shaharning eng gavjum joyi hisoblangan bozorni aynan shunday,
ya ’
ni hajmiy yopiq va berk, immoriy yaxlit uslubda qurilishni taqozo etgan. Olloqulixon
karvonsaroyiga tim orqali kiriladi. Timning uzunligi 74 metr, eni 26,5 metr bo'lib, u
nafaqat yopiq savdo ko'chasi, balki Ichan qaFani tashqi Dishan qal’a bilan bog'lovchi
usti uch qator gumbazlar bilan yopilgan dalon hamdir. Uning o'rtasida katta gumbazli
zal miyon saroy bo'lib, undan karvonsaroyga o'tiladi. Tim ichki va tashqi tomondan
peshtoq bilan tugallangan. Ushbu majmuaning ichi yozda doimo salqin, qishda esa
iliq va yorug' muhitga ega.
Polvondarvoza Ichan qal’adagi bozor maydoriiga o'tishdagi yopiq savdo ko'chasi
(tim) bilan qo'shilib yagona me'mjpriy inajmuani tashkil qilgan. Majmua ichidagi
savdo ravoqlari ko'cha tlari bo'ylab qator, joylashgan. 0'rtada dalon hamda chetki
ravoqlar usti gumbazlar bilan yopilgan.
Xiva ob-havosi yozda shunchalik issiqki, hatto bundan ko'cha do’konlari,
karvonsaroylar va madrasalarning tashqi devorlari yoki kursilari ichiga tahmon
ko'rintahida ishlangan qator va chuqur o'yiq ravoqlik yopiq savdo ayvonlari shaklini
olgan.
XVI-XVTI asrlarga kelib, Turkiston va Rossiya o'rtasida savvdo aloqalari ancha
kuchaydi. Ma]lumki, bu ikko o'lka o’rtasidagi iqtisodiy' munosabatlar ancha ilgari
boshlangan edi. 1464 yili Hirotda temuriy Abusaid tomonidan birinchi rus elchilari
qabul qilinadi. Bu savdo aloqalari buyuk jug'rofiy kashfiyotlardan keyingi dastlabki
savdo aloqalari ekanligi bilan ham uning ahamiyati har ikki tomon uchu beqiyos edi.

A. Samarqanddagi «Panjob» hammomi, XIX asr. Umumy ko'rinishi ya
tarhi.
B. Samarqandning Xujum ko'chasidagi hammom, XVIII asr! Umumiy
ko'rinishi, tarhi, qirqimi.
С . Tosnkentdagi Yunus Obod hammomi.
XX asr boshi. Tarhi va qirqimi.


A. Samarqanddagi «Panjob» hammomi,
XIX asr. Umumy ko'rinishi ya tarhi.

B. Samarqandning Xujum ko'chasidagi
hammom, XVIII asr! Umumiy ko'rinishi,
tarhi, qirqimi.

С . Tosnkentdagi Yunus Obod
hammomi.

XX asr boshi. Tarhi va qirqimi.


Toshkentdagi yopiq bozor (bizgacha saqlanmagan). O'rta Osiyo sharoitida hajmiy usti yopiq qurilgan bunday bozorlardan tashqari yarim yopiq savdo inshootlari-"kappon"lar, oldi ayvonli va soyabonli savdo do'konlari va hunarmandchilik rastalari ham shakllangan. "Kappon"larning usti yopiq,
atrotlari ochiq bo'lib, asosan don mahsulotlarini sotishga mo'ljallangan .


Chorsular, rast al ar, t oqlar v a t iml ar

«Chorsu» gumbazlar bilan yopilgan savdo inshooti tarzida
adabiyotlardan bizga XI asrdan ma’lum. Chunonchi, tarixchi at-
Tartusiyning ma’lum qilishicha, O'rta Osiyoning ba'zi ilk o'rta asr
shaharlarida chorsudan tashqari "tim" deb ataluvchi savdo

inshootlari ham bo'lgan. Jumladan, shunday timlar
Buxoro,Ispijob, Ushturkat, Chog'oniyon, Amul va boshqa
shaharlarda qurilgan. "Tim"jso'zi dastlab "bozordagi rastalar
ustiga qurilgan tom» ma'nosini anglatib, keyinchalik istalgan
me'moriy berk, ya’ni usti va atroflari yopiq savdo binosiga,
alohida qurilgan bozor inshooti, ixtisoslashgan usti berk savdo
hunarmandchilik ko’chasi va usti yopiq savdo rastalariga
nisbatan ham birday qo’llangan. Tarixchi al-Muqaddasiy "tim"
so'zini hatto ko'tara savdo va xorijiy saydogarlarga
mo'ljallangan karvonsaroylarga nisbatan ham ishlatgan.
Qisqasi, ilk o'rta asrlarda savdo bilan bog’liq istalgan usti yopiq
bino, ko'cha yoki inshootning "tim" deb atalishi mumkin
bo'lgan. Ta'kidlash zarurki, tim binosining nafaqai usti, balki
atrofiari ham yopiq bo'igan. Bunday savdo binolarida yozning
jazirama issig'ida, qishu kuzning sovug'i, qor-yomg'irlarda ham
bemalol himoyalangan holda savdo qilish mimkin bo'igan.


Adabiy ot lar :



Uralov A.S. Rol i mesto VShP v formirovanii vostochn ы x
bazarov. Nauch. Otchet. Sam. otd. ANRUz, Sam. 1997.

Uralov A.S. Me’moriy shakllarni uygunlashtirish va bezash.
Samarqand, 2003.

Mankovskaya Yu.L. Tipologicheskiye osnovы zodchestva
Sredney Azii ( IX - nachalo XX veka). T., 1980.

Nozilov D.A., Uralov A.S. O’rta Osiyo me’morchiligi
tarixidan lavhalar. T., 2004.

Rempel L.I. Dalekoye i blizkoye. Buxarskiye zapisi. T.,
1982.

Uralov A.S. Markaziy Osiyo o’tmishdagi jamoat binolari
arxitekturasi. Sam., 2006.

savdo inshoatlarining tipalogiyasi

Купить