Sehrli-fantastik va hayotiy ertaklarning g`oyaviy – badiiy talqinlari - Литература - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	644.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Литература

Sehrli-fantastik va hayotiy ertaklarning g`oyaviy – badiiy talqinlari

Купить

Sehrli-fantastik va hayotiy ertaklarning g`oyaviy – badiiy talqinlari

REJA Kirish Sehrli-fantastik ertak haqida umumiy ma'lumot va ertak ustida ishlash metodikasi Hayotiy ertak ustida ishlashda asar qahramonlari harakterini o'rgatish usullari. Ertak ustida ishlashda ko’rgazmali qurollar va didaktik o'yinlarning ahamiyati. Xulosa.

Наг bir avlod oldida insoniyat yaratgan jamiki boyliklarni, bilimlarni o'rganish, ozlashtirish va rivojlantirish vazifasi turadi. Hayot taraqqiyoti va jamiyat rivojini shusiz tasavvur qilib bo'lmaydi. Bu vazifani amalga oshirishning birdan-bir уо'li ta'lim tizimini tinmay takomillashtirib borish orqali yosh avlodni ilm-fan asoslari bilan chuqur qurollantirishdir. Zero, ilm olish yo'lidagi izlanish insonning e'tiqodi va dunyoqarashi, manaviy- axloqiy kamolot sari etaklaydi. O'qish bolalarning nutq boyligini oshirish, adabiy- estetik tafakkurini kamol toptirish, mustaqil fikrlashga o'rgatishning muxim omilidir. Shuning uchun xam boshlang'ich ta'lim tizimida muhim o'quv predmeti ta'lim berish, kamol toptirish va tarbiyalash vositasi xisoblanadi.

Ertaklar xalq og'zaki ijodining qadimiy va keng tarqalgan janridan biridir. Qadimgi kishilarning tasavvurlari natijasida paydo bo'lgan afsonalarning zaminida dastlabki ertaklar paydo bo'lgan. Dastlabki ertaklarda mifologik obrazlar ko'p uchragan bo'lishlari kerak.

Sehrli-fantastik ertaklar Sehrli-fantastik ertaklar ming yillar davomida insoniyatning turli yozuv kuchlariga qarshi olib borgan kurashlari davomidagi xulosalari, ulardan kelib chiqadigan ehtiyojlarning o’ziga xos yechishi sifatida maydonga kelgan. Inson doimo hayoliy orzu-istaklar bilan yashaydi. Bunday hayoli orzu-istaklarni ro’yobini she’rli- fantastik ertaklarda ko’rish mumkin. Bu ertaklarda uchadigan otlar, va gilamlar, so’ylaydigan jonzodlar, sehrgar kampirlar, uchadigan devlar, suv ostida, osmonda, yer ostda yashaydigan odamlar va boshqalar ishtirok etadilar. Ur to’qmoq, Zumrad va Qimmat, Yoriltosh kabi ertaklar shular jumlasidandir.

Asrlar o'tishi bilan kishilar ongi o'qish, jamiyatdagi voqea xodisalar, odamlarning o'zaro muomala munosabatlari zaminida ertaklar tobora xayotga yaqinlashtirilgan. Keyinchalik aniq maqsad va yo'nalishlar zaminida ertaklar yaratilgan va ularni yaratishdan asosiy maqsad shunchaki qiziqarli voqealar bayoni emas, balki maslaxat va yo'nalishlar bera olish, ibrat va na'muna ko'rsatishga aylangan.

Ertaklarning ko'pida real xayot tasviri fantastik elementlar bilan qo'shilib ketadi. Ertakning o'tkir maroqli syujeti, voqea rivojidagi favqulodda ajoyib vaziyat bolalarni maftun qiladi: undagi mard, kuchli, topqir, dovyurak, chaqqon qaxramonlar, ertakning g'oyaviy yo'nalishi unda ezgu kuchning doimiy g'alaba qilishi bolalarni o'ziga tortadi. Ertakda qabul qilingan xikoya qilish shakli, bir xil so'z va iboralarning qayta-qayta takrorlanib turishi, oxangdorligi, tilning ta'sirchanligi, ifodali vositalarning jonliligi bolalar uchun g'oyatda qiziqarlidir. Ertakda qatnashuvchilarning raxmdil, saxiy, adolatli xamda ularning aksi bo'lgan yovuz, baxil, ochko'z kabi timsollarga bo'linishi o'quvchilarni axloqiy jixatdan tarbiyalashga o'z

1. Ertak orqali yuksak axloqiy tarbiya berish. 2. Ertak matni asosida o'quvchilar nutqini o'stirish. 3. Ertak orqali o'zbek xalqining milliy koloritini o'rgatish. 4. Ertak vositasida o'quvchilarda ijodkorlik xislatlarini tarkib toptirish. 5. Ertakdagi syujet orqali o'quvchilarning mantiqiy fikrlashini o'stirish. 1. O'quvchilarni ertakni idrok etishga tayyorlash. 2. Ertakni ifodali o'qish. 3. Dastlabki taassurot bo'yicha suhbat. 4. Ertakni izoxli o'qish. 5. Ertak matnini tahlil qilish. 6. Ertak matniga reja tuzish. 7. Reja asosida ertakni qayta hikoyalash. 8. Umumlashtiruvchi suhbat.Ertak ustida ishlashda quyidagi vazifa va tamoyillarga amal qilinadi: Ertakni izoxli o'qish darsining qurilishi quyidagicha bo'lishi mumkin:

Har bir ertakda ikki-uch yoki undan ham ko'proq yetakchi o'brazlar ishtirok etadi. Ertaklarda turmush voqealari ham ajoyib va qiziqarli, kishilarni hayajonlantiradigan darajada aks ettiriladi. Ertaklarda halq og'zaki ijodining asosiy xususiyatlari to’laligicha namoyon bo'ladi. O’tmishda ham, hozirgi zamonda ham ertaklar yozma adabiyot vakillari tomonidan kam yaratilgan. Demak, ularning deyarli barchasini og'zaki tarzda yaratilgan desak bo'ladi.

Ayrim ertaklarda inson mutlaqo ishtirok etmasligi ham mumkin. Ammo hayvonlar haqidagi ertaklarning aksaryatida insonning ishtirokini ko'ramiz. Hayvonlar xaqidagi ertaklarga ham boshqa turdagi ertaklar singari inson muammolari bilan bog'liq barcha masalalar ko'tarilib chiqishi mumkin. O'zining tarbiyaviy axamiyatiga ko'ra hayvonlar ishtirokidagi ertaklar boshqa turdagi ertaklardan kam emas. Ularda ham do'stlik, o'zaro xurmat va g'amxo’rlik, birodarlik kabi insoniy fazilatlar targ'ib etiladi. Sehrli-fantastic ertaklar ming yillar davomida insoniyatning, turli yovuz kuchlarga qarshi olib borgan kurashlari davomidagi xulosalari, ulardan kelib chiqadigan ehtiyojlarining o'ziga xos yechimi sifatidagi maydonga kelgan. Inson doimo xayoliy orzu-istaklar bilan

Sehrli-fantastic ertaklarning qaxramonlari bu toifa ertaklarning o'ziga xosligidagi asosiy belgilari bo'ladi. Ularda uchadigan otlar va gilamlar, so'ylaydigan jonzotlar, tutatqiga yetib keladigan ot, bo'ri, ayiq, sehrgar kampirlar, uchadigan devlar, suv ostida, osmonda, yer ostida yashaydigan odamlar va boshqalar ishtirok etadilar. Sehrli-fantastik ertaklarga quydagilarni misol qilish mumkin: "Ur to'qmoq", "Zumrad va Qimmat", "Yoriltosh", hayotiy-mantiqiy ertaklarda sehrli voqea va buyumlar ishtirok etmaydilar. Bunday ertaklar jamiyat va yakka shaxslarning kundalik hayot va inson umri davomidagi ayrim voqealarni aks ettiradi. Shunga qaramasdan, ularda muhim masalalar ko'tarib chiqiladi. Xayotiy-maishiy ertak qahramonlari faol yashaydigan kish

Ta'sirli o'qish o'quvchilarda xis tuyg’u uyg'otibgina qolmay, balki ularning asarda talqin etilayotgan asosiy g'oyani tushinib olishlariga, voqea-hodisalarni ko'z o'nglarida gavdalantirishlari, zavqlanishlariga ham imkon beradi. Ertak tugagandan keyin suhbat o'tkazish, huddi shu ertakka o'xshash уoki unga mazmunan zid ertak aytib berishga, ertak qaxramonlariga o'xshash insonlarni misol qilib ko'rsatishga ruxsat etish mumkin. Chunki o'quvchilar ko'pincha xikoyani yoki ertakni logik tarzda emas balki obrazli nutq formasida qabul qiladilar. Ertak mazmuni yuzasidan savol javoblar o'tkazish bolalarning fikr yuritishlarini ta'minlaydi. Asarni qayta o'qib, uni puxta o'rganishga undaydi. Bular faqat o'quvchilar uchungina emas

Xayotiy ertaklar Xayotiy ertaklarda boshqa turdagi ertaklarning elementlari saqlanib qolgan bo’ladi. Yaxshi ularda hayvonlar ishtirok etishi, xayotiy-maishiy masalalar ko’tarib chiqilishi, sehr va fantaziya ishtirok etish mumkin. Demak, bu turdagi ertaklar asosan o’zining sotirik mazmuni bilan farqlanib turadi. Xatviy ertaklarda ijtimoiy hayotdagi barcha salbiy holat va ko’rinishlar, inson harakterlari ochib tashlanadi, nishonga olingan kishilar turli tabaqa va toifa kishilari bo’lishi mumkin. Xullas ijtimoiy hayotdagi barcha ziddiyat va qarama-qarshiliklar bunday ertaklarga asos bo’la oladi. Xatviy ertaklarda zolim podshohlar, ochko’z amaldorlar, xasis va zihna boylikka o’ch boylar, faxm-farosatsiz kishilar xajv qilinadi.

Yuqoridagi ishlardan ko'rinib turibdi-ki darsda o'quvchilarning faolligini oshiradigan, tasavvurlarini boyitadigan usullardan foydalanish asarlarni janr tabiatidan kelib chiqib rollarga bo'lib o'qitish, qaxramonlar nomidan qayta xikoya qilish, qaxramonning taqdiri haqidagi xikoyani davom ettirish, qiziqarli mavzularda og'zaki hikoya tuzdirish kabi ijodiy topshiriqlardan foydalanish maqsadga muvofiqdir. Boshlang'ich sinflarda xalq og'zaki ijodi na'munalaridan foydalanish bilan bolalarni nafaqat tarbiyasiga, balki nutq ravonligiga ham ta'sir etgan bo'lamiz. Maktab isloxoti talablari amalga oshirilayotgan shu kunlarda quyi sinflarda ishlayotgan har bir o'qituvchi xalq og'zaki ijodi materiallarini puxta o'zlashtirib olishlariga e'tiborni

Foydalanilgan adabiyotlar. «Umumiy o'rta ta'limning davlat ta'lim standarti va o'quv dasturi» «Sharq» nashriyoti. 1999 yil 7- maxsus son. A. Jo'rahonov, « Bolalar adabiyoti va folklor» Andijon - 2004 yil Q. Yusupov, «Ona tili o'qitish metodikasi» Andijon - 2004 yil «Xalq ta'limi» jurnali. 3 - son. 1993 yil. K. Qosimova. «Ona tili o'qitish metodikasi»

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar