Sharq va G‘arb adabiyoti - Nobеl mukofoti sovrindorlari - Литература - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	08 Сентябрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Литература

Sharq va G‘arb adabiyoti - Nobеl mukofoti sovrindorlari

Купить

Sharq va G‘arb adabiyoti: Nob е l mukofoti sovrindorlari

REJA 1. Zamonaviy Sharq va G'arb adabiyoti: Nob е l mukofoti sovrindorlari haqida umumiy ma’lumotlar 2. Zamonaviy Sharq va G'arb adabiyoti: Nob е l mukofoti sovrindorlarining asosiy namoyondalari 3. Zamonaviy Sharq va G'arb adabiyoti: Nob е l mukofoti sovrindorlarining muhim asarlari

Adabiyotshunoslar XX asr oxiri – XXI asr boshidagi Sharq va G arb adabiyotining rivojlanish tendensiyalari sifatida ʻ quyidagilarni tasniflashgan: 1) realistik va modernistik poetikaning yagona badiiy maydonga birlashishi; 2) ijtimoiy-shaxsiy muammolardan shaxsiy-maishiy muammolarga ko‘chish; 3) yangicha mifologik yozish uslubini yaratgan ramzlardan foydalanish (bu ramzlar Sharqning o‘ziga xos xususiyatlari va milliy an’analariga (masalan, xalq asotirlari va shu kabilar) asoslangan); 4) “mo‘jizaviy realizm” tendensiyalariga moyillik; 5) real voqelikning sun’iy in’ikosi bo‘lgan, “abadiy olam” yaralishi haqidagi diniy-afsonaviy model elementlari syujetdan tashqari unsurlar sifatida “purkab qo‘yilgan” asarlar, shuningdek, reallik va afsonaviylik o‘rtasidagi syujet chegaralari bo‘lmagan, syuje

Adabiyot bo‘yicha Nobel mukofotlari har yili idealistik tendensiyani Alfred Nobel so‘zlari bilan eng noodatiy tarzda ifoda etgan yozuvchiga beriladi. Ushbu mukofotga loyiq insonlarni aniqlash ishlari Shvetsiya akademiyasi azolariga topshirilgan. Ular har yili bu ishni amalga oshirishmoqda. Alfred Nobelning bu bayonoti dastlab ko‘plab muhokamalarga sabab bo‘ldi. Shved tilidagi “idealisk” so‘zi “idealistik” va “ideal” deb tarjima qilingan. Bu Lev Tolstoy va Henrik Ibsen kabi dunyoga mashhur yozuvchilarning bu mukofotni qo‘lga kiritolmasligiga sabab bo‘ldi. Negaki ularning asarlari dastlab idealistik emas edi.

Nobel mukofoti birinchi marta 1901-yilda Rene Fransua Armand (Sully) Prudhomme (Rene Fransua Armand (Sully) Prudhomme)ga berilgan. U “yuksak idealizm, badiiy barkamollik, yurak va aql fazilatlarining noyob birikuvidan dalolat beruvchi she’riy kompozitsiyani yaratgani uchun Nobel mukofotiga sazovor bo‘lgan. Adabiyot yo‘nalishida Nobel mukofotini qo‘lga kiritgan ayollar: Selma Lagerlof, Grazia Deledda, Sigrid Undset, Pearl S. Bak, Gabriyela Mistral, Nelli Saks, Nadin Gordimer, Toni Morrison, Vislava Shimborska, Elfriyedris Munis, Elfriyedris Munssing, Alilins Aleksiyevich, Olga Tokarchzuk, Luiza Glyuk, Enni Ernaux. Rudyard Kipling adabiyot bo‘yicha Nobel mukofotining eng yosh laureatidir. Britaniya mustamlakachiligi haqidagi pozitsiyasi bilan tanilgan romannavis, shoir va qissa yozuvchi Kipl

• Shvetsiya akademiyasi kotibi Karl Virsen Tolstoyning o‘lmas asarlar yaratganini tan olgan va shu bilan birga, bu nomzodga mutlaqo qarshi bo‘lgan. Tolstoy bu janobni “tsivilizatsiyaning barcha shakllarini inkor etib, buning o‘rniga hamma mavjud madaniyatlardan uzilib qolgan primitiv yashash tarzini qabul qilishga undagani” uchun ham g‘azablantirgan edi. • Albatta, shved olimi Tolstoy asarlarini o‘ta vulgar talqin etgan. Biroq haqiqat shundan iboratki, yigirmanchi asrning, ta’bir joiz bo‘lsa, erta tongida jahon adabiyotining eng yirik adibi, deya Syulli-Pryudom tan olindi.

NOBEL MUKOFOTIG А S А ZOVOR BO LOLMʼ А G А N BUYUK SHOIR V А YOZUVCHIL А RNING А YRIML А RI (FYODOR DOSTOEVSKIY, SHERVUD А NDERSON, G А RSI А LORK А, JOZEF KONR А D, NOZIM HIKM А T, OSIP M А NDELSHT А M, M А RIN А SVET А EV А,А NN А А XM А TOV А, А NTON CHEXOV)

• Nobel mukofotiga sazovor bo‘lgan yozuvchilarning 26 nafari ingliz tilida yozgan, bu jami laureatlarning 25 foizini tashkil qiladi. 13 nafar yoki 12,5 foizi fransuz tilida ijod qilgan, 12 laureat yoki 11,5 foiz yozuvchi nemis, 10 foizi ispan, 6 foizi italyan va shved, 5 foizi esa rus tilida yozgan adiblardir.

• Nobel mukofotiga ko‘pincha Yevropa va AQSh yozuvchilari munosib topiladi. Mingyillik adabiy an’analarga ega bo‘lgan Osiyodan, qolaversa, Afrikadan laureatlikka erishgan yozuvchilar nihoyatda kam foizni tashkil etadi. Rossiyalik tanqidchi V.Kojinovning fikricha, ba’zi-ba’zida osiyolik va afrikalik yozuvchilarning mukofotga loyiq deb topilayotgani mukofotning xalqaro maqomga ega ekanini ko‘z-ko‘zlash uchun qilinayotgan ko‘zbo‘yamachilikday gap. Darhaqiqat, g‘arblik adiblar orasida skandinaviyaliklar, xususan, finlyandiyalik, norvegiyalik, shvetsiya va daniyalik Nobel mukofoti sohiblari ham mutloq ko‘pchilikni tashkil etadi.

• 1901- yilda – Rene Syulli-Pryudom ( Fransiya ). • Asarlarining adabiy ahamiyati, yuksak badiiyligi, hissiyot va intellektning uyg’unligi, shuningdek, ularda ilgari surilgan g’oyalar uchun. • 1902- yilda – Teodor Mommzen ( Germaniya ). • Tarixiy mavzuda ijod qilgan zamonaviy yozuvchilar ichida eng ulug’i, «Rim tarixi» yirik monumental tadqiqotning muallifi. • 1903- yilda – Byornsterne Martini Byorson ( Norvegiya ). • Chin ilhom mahsuli bo’lgan rux sofligi bilan ajralib turuvchi oliyjanob va keng qamrovli she’riyati hamda epik va dramatik iste’dodi uchun. • 1904- yilda – Frederik Mistral ( Fransiya ). • Xalq ruhini haqqoniy aks ettiruvchi betakror va o’ziga xos she’riyati uchun. • 1904- yilda – Xose Mariya Yaldo Ichigaray ( Ispaniya ). • Ispan dramasi an’analarini o’ziga xos original uslub

• 2005- yilda – Garold Pinter ( Buyuk Britaniya ). • O’zining yozgan asarlarida muallif kundalik hayotda uchraydigan qiyinchiliklarni ko’rsatib bergani uchun. • 2006- yilda – Orxan Pamuk ( Turkiya ). • «Begunohlik muzeyi» asari uchun. • 2007- yilda – Doris Lessing ( Buyuk Britaniya ). • «Afrikaning oq umidi» asari uchun. • 2008- yilda – Jan-Mari Gyustav Leklezio ( Fransiya ). • Asarlarida avtor urushning dahshatli tomonlarini yozgani uchun. • 2009- yiIda – Gerta Myuller ( Germaniya ). • O’zining she’rlarida muallif bechora insonlaming hayotini tasvirlab bergani uchun. • 2010- yilda – Mario Vargas Lyos (Peru). • Inson huquqlarini himoya qilishdagi faoliyati uchun. • 2011- yilda – Tomas Transtryomer ( Shvetsiya ). • Boyitilgan yorqin obrazli she’rlari uchun. Uning komik she’rlari ham shuhrat

• 2023-yil uchun Nobel mukofoti laureatlarini e’lon qilish davom etmoqda. 5- oktyabr kuni adabiyot yo‘nalishi bo‘yicha mukofot sovrindori e‘lon qilindi. • 2023-yilgi adabiyot bo‘yicha Nobel mukofoti norvegiyalik yozuvchi Yon Fossega berildi. Nobel qo‘mitasi bayonotida yozuvchi bu mukofotni “o‘zining innovatsion pyesalari va so‘z bilan ta’riflab bo‘lmaydigan narsalarga ovoz ato eta olgan nasriy asarlari uchun” olgan.

Stokgolmda Shvetsiya Fanlar akademiyasi adabiyot bo'yicha 2024 yilgi Nobel mukofoti sohibini e'lon qildi. Bu yilgi mukofot Janubiy Koreyalik yozuvchi Xan Kanga nasib etdi . Uning asarlari “tarixiy jarohatlar va inson hayotining nozikligini aks ettiruvchi kuchli nasriy she’riyat” sifatida e'tirof etildi.

Gabriel Garsia Markes • Gabriel García Márquez, 1928, Arakataka – 2014, Mexiko) — kolumbiyalik yozuvchi. «El Espektador» gazetasining Bogota va Yevropadagi reportyori. 1959—60 yillarda Kuba «Prensa Latina» agentligining muxbiri. Dastlab stsenariylar yozgan. «To‘kilgan yaproqlar» (1955), «Polkovnikka hech kim yozmaydi» (1958), «G‘arazli soat» (1962) povestlari realistik ruhda yozilgan, «Grande-Ona dafn marosimi» (1962) to‘plamiga kirgan hikoyalari fantastikaga boy. «Yuz yil tanholikda» (1967—70) roman epopeyasi Kolumbiya tarixiga bag‘ishlangan. «Vabo va muhabbat» (1985) romanida folklor va mifologiyadan foydalanib, o‘ziga xos milliy ongni tiklashga harakat qilgan. Gabriel Markesning «Yuz yil tanholikda» (1986) romani o‘zbek tiliga tarjima qilingan. Nobel mukofoti laureati (1982).

Orxan Pamuk 1952 yil 7 iyunda Istanbul shahrining Nishontoshi tumanida o‘ziga to‘q oilaning kenja farzandi sifatida dunyoga keldi. Bobosi va amakisi ham, otasi Gunduz Pamuq ham oliy ma'lumotli va yuksak malakali muhandis edi. Ota avlodi oppoq lo‘ppi yuzli bo‘lganlari uchun odamlar ularga "Pamuklar" deb laqab qo‘yishgan ("pamuk"- "paxta" degani), keyin ular bu laqabni o‘zlariga familiya qilib olishgandi.

O‘rxon Pamuq Istanbulda ulg‘aydi. Rassom bo‘lish orzusida Robert kollejida o‘qidi. Keyin Istanbul texnika universitetining me'morlik kulliyotida ham uch yil tahsil oldi. Ammo rassom ham, me'mor ham bo‘lolmasligiga ishonch hosil qilgach, o‘qishni tashlab ketdi. Vaqti ko‘pligidan yozuvchilikda o‘z kuchini sinab ko‘rmoqchi bo‘ldi va malakasini mustahkamlashga ehtiyoj sezib, Istanbul universitetining Jurnalistika institutiga kirdi va shu yerda o‘qishning oxirgi yili diplom olish uchun ta'tilga chiqarildi. Diplom ishini yarmida qoldirdi. Faqat "Qor" romanini yozdiyu, ortiq malaka ixtisosi olganligi to‘g‘risidagi diplom uchun kuch sarflamadi. U 1985-1988 yillarda Yava universitetida dunyo yozuvchilarining AQSh hayotini o‘rganishlari va kitob yoza oladigan bir holga erishishla

Orxon Pamuk yozuvchilikni 1974 yilda boshladi. Ilk bor Mehmet Ero‘g‘li bilan hamkorlikda yozgan va 1979 yilda "Qorong‘ilik va nur" nomi bilan bosilib chiqqan romani "Milliy romanlar" tanlovida birinchi o‘rinni oldi. Ammo 1982 yilda bu romanni kengaytirib va to‘g‘rilab, "Javdat Bey va o‘g‘illari" nomi bilan qayta chop qildirdi. Asar jahon adabiyotida ko‘p uchragan oila hayotini aks ettiruvchi romanlar tipida bo‘lib, tijoratchilar oilasida yuz bergan yuksalishlar va inqirozlarni hikoya qilardi. Bu safar kitob O‘rxon Kamol mukofotiga loyiq deb topildi.

Pamuqning bundan keyingi kitoblari ham ketma-ket mukofotlar olishda davom etdi. 1984 yilda nashr etilgan ikkinchi romani "Sassiz uy" "Modern roman" mukofotini oldi. Bu romanning fransuzcha tarjimasi esa 1991 yilda Frantsiyaning "Ovrupoda kashf" mukofotiga sazovor bo‘ldi. 1985 yilda nashr etilgan "Oq qal'a" nomli tarixiy romani 1990 yilda AQShda "Independent Award for Foreign Fiction" mukofotini qo‘lga kiritdi va chet ellarda yanada kengroq dong taratdi. O‘rxon Pamuq 2002 yilda nashr qildirgan "Qor" kitobini "Turkiyaning etnik va siyosiy masalalarini tadqiq etuvchi siyosiy roman" sifatida ta'riflamoqda. Bu kitobi 2004 yilda inglizchaga tarjima qilinib, chop etilganda "Yilning eng yaxshi 10 kitobidan biri" sifatida ko‘rs

Pamukning romanlaridan tashqari, maqolalar va suhbatlar saylanmasi hamda bir hikoyadan tashkil topgan "Boshqacha ranglar" (1999) kitobi ham bor. Ayni chog‘da u "Niqobli yuz" nomli kinoqissa muallifi hamdir, uning stsenariysi asosida rejissyor Umar Qovur shu nomli kinofilmni suvratga olgan. Yozuvchining bu stsenariysi uchun 1990 yilda chop qildirgan "Qora kitob" romanidagi bir bo‘lim asos bo‘lgandi. 1991 yili Antaliya "Oltin po‘rtaxol film" festivalida "Niqobli yuz" "Eng yaxshi ssenariy" nominatsiyasi bo‘yicha mukofot oldi.

O‘rxon Pamuq hozir 10 ta kitob muallifi bo‘lsa, 11 marta mukofotga sazovor bo‘lgan, 30 tilga tarjima qilingan va Turkiya hamda butun dunyoda tanilgan muallifdir, kitoblarining 2 millionga yaqin nusxasi sotilgan.

Orxon Pamukning Nobel mukofotiga sazovor bo‘lishi munosabati bilan internetda tarqatilgan ma'lumotlarning qisqacha bayoni asosan shulardan iborat. Uning ana shu mukofotni olgan "Istanbul. Xotiralar va shahar" kitobi Istanbulda 2003 yilda bosilgan va bu kungacha turk tilida 9 marta nashr etilgan. Asarda yozuvchining o‘zini "men" sifatida ilk bor tanigan paytlari, onasi, otasi, butun oilasining ichki dunyosi haqidagi hikoya, hazinlik va saodat manbai bo‘lgan Istanbul ko‘chalarida ochiladi. Davrimizning taniqli yozuvchisi 1950 yillarning Istanbul ko‘chalarini, tosh qoplagan prospektlarini, yongan yo yiqitilgan ajoyib mehmonxonalarini, qadim madaniyatning izlari yo‘qolib ketayotganini, uning kullari va qoldiqlari uzra bir yangisining tiklanishidagi qiyinchiliklarni o‘smir n

Jahon adabiyotida bolalik tarixlari haqida ko‘pdan-ko‘p badiiy asarlar yozilgan. Ammo Orxon Pamukning bu kitobini ularning hech biriga o‘xshatib bo‘lmaydi. Birinchidan, tasvir uchun olinayotgan voqealarda qamrov kengligi, mavzu ichiga kirishdagi fikr teranligi va har doim o‘quvchi qalbini larzaga solib boruvchi hazinlik va samimiylik bir ohanrabodek o‘ziga jalb etadi.

G‘amginlik ruhining haq qoniyligi borasida o‘quvchida hech qanday shubha uyg‘otmaydi. Chunonchi, Pamuklar xonadonidagi bo‘hronlar (bobosining o‘limidan keyin otasi va amakilarining uquvsizlikdan sina borishi, aka-ukalar o‘rtasidagi kelishmovchiliklar, ota-onasining ayrim-ayrim hayotlari) yosh Orxonning qalbini zirqiratsa ham, ikkinchi tomondan, bu xonadondagi sovuq va yoqimsiz hayot, qilar ishi tayini yo‘q buvisining bekorchilikdan qarta, hatto qimor o‘ynab kun kechirishlari bu hayotning tanazzulga ketishi muqarrarligini ichki og‘riq bilan his qiladi. Orxon, albatta, buvisi o‘zining dastlabki ustozi bo‘lganini minnatdorlik bilan xotirlaydi. Pamuk bu asarida Istanbulda yashab o‘tgan bir qator fidoyi insonlar hayotini ham achinish bilan tasvirlab o‘tadi.

Orhan Pamukning romanlari hali o‘zbek tilida to‘liq chop etilmagan. Tarjimon Miraziz A’zam Pamukning "Istanbul. Xotiralar va shahar" romanidan bir parcha tarjima qilib ("Maktab alamlari va zavqlari"), 2007-yili "Ma’rifat" gazetasida e lon ʼ qilgan.

Yaponiyadan chiqqan ingliz Kadzuo Isiguro Kadzuo 1954 yilning 8 noyabr kunida tavallud topib, 1981 yildan buyon postmodern yo‘lida, ingliz tilida ijod qilib kelayotgan yozuvchidir. U asli Yaponiyaning Nagasaki shahridan. Bu shaharni hamma biladi. 1945 yil, ikkinchi jahon urushi yakuniga borib, butun dunyo uchun Ikkinchi jahon urushi ham bir bo‘ldi- yu, Xirosima bilan Nagasakidagi atom bombasining portlatilishi ham bir bo‘ldi. Isiguroning otasi okeanshunos bo‘lgan. 1960 yilda ularning oilasi Britaniyaga ko‘chib o‘tadi. Uning otasini Surreym grafligining ma’muriy markazi bo‘lgan Surrey shahrida joylashgan Milliy Okeanshunoslik institutiga ilmiy ishga taklif etishgan edi.

Jan-Mari Leklezio • fransuz adabiyotining yorqin vakili Jan-Mari Leklezio 1940 yili Nitstsa shahrida harbiy shifokor oilasida dunyoga kelgan. Uning ilk badiiy asari — “Jarayon” romani esa 1963 yilda nashr etilgan. Ana shu davr oralig‘ida u to‘rt yil Markaziy Amerika hindulari bilan yashaydi, Tailand va AQSh universitetlarida dars beradi, ko‘plab roman, qissa, esse, hikoyalar to‘plamlarini e’lon qiladi. Adibning “Jarayon” romani unga katta shuhrat keltirdi. Adabiy tanqidchilarning fikricha, bu asar adabiyotga o‘z so‘zi, uslubi va o‘ziga xos qarashlarga ega, “yangi romanchi”larning o‘rnini egallaydigan ijodkor kirib kelganidan dalolat berardi. Biroq yosh yozuvchi adabiy davralardan ko‘ra sayr qilishni, turli xalq va elatlar hayoti, turmush tarzi bilan yaqindan tanishishni afzal biladi.

• U Afrika, Lotin Amerikasi, Osiyoning ko‘plab mamlakatlariga safar qiladi, turli xalqlar madaniy merosi bilan tanishadi. Uning aksariyat asarlari, jumladan, “Jarayon”, “Oltin baliqcha”, “Afrikalik odam”, “Diyego va Frida”, “Meksika tushi”, “G‘amgin tropiklar”, “Adashgan yulduz” romanlari ana shu sayohatlar, taassurotlar mahsulidir. Adib 2008 yilda “O‘ziga xos badiiy uslub va chizgilar orqali inson his-tuyg‘ulari, insoniylik masalasini yangicha talqin etgani uchun” adabiyot bo‘yicha Nobel mukofotiga sazovor bo‘ldi.

• XX asrning eng buyuk fantast-yozuvchilaridan biri – Rey Bredberi (Ray Bradbury) 1920 yili Illinoys shtatidagi Uokigan shahrida tavallud topgan. Bo‘lajak yozuvchi faqat o‘rta ta’lim bilan cheklanib, hech qachon oliy ma’lumotli bo‘lmagan. Bredberi 12 yoshida yozuvchi bo‘lishga qaror qilgan. O‘zining dastlabki ishlarida u viktorian prozasi vakili – Edgar Poning uslubiga taqlid qilgan. Bredberining hikoyalari, odatda, arzon jurnallarda chop etilgan va faqatgina “Mars xronikalari” hikoyalar to‘plami unga dastlabki tijoriy muvaffaqiyatni taqdim etgan (1950 yil).1953 yili Bredberining “Farengeyt bo‘yicha 451 daraja” roman-antiutopiyasi chop etilganidan so‘ng, uning shuhrati butun dunyoga yoyildi. Shundan keyin, yozuvchining har bir yangi kitobi katta bir voqelikka aylandi.U to‘qqizta roman, jum

Kobo Abe haqida qisqacha ma’lumot  1924-yilning 7-martida Yaponiyaning Kita shahrida tug’ilgan. Haqiqiy ismi Abe Kimifusa.  Yaponiya adabiyotining yetuk vakillaridan biri. Asarlarini yaratishda ko`proq modernistik metoddan foydalangan.  Kobo Abening ijtimoiy - falsafiy yo`nalishdagi “Qumdagi xotin” asari uni juda ham mashhur qilgan.  Asarlarida realizm va fantastika uyg’unlashgan holda falsafiy mohiyat aks ettiriladi.  Yozuvchining “Xuddi odamdek” nomli fantastik qissasi mavjud.  Uning yana “Begonaning yuzi”, “Yoqilgan karta” asarlari asosida 1960-yildayoq rejissyor Xirosi Tesigaxara filmlar suratga olgan.  1993-yilda Tokioda vafot etgan.  Kobo Abe insonning hali tadqiq etilmagan qirralarini mohirona tasvirlaydi.  Shaxsning eng intim tuyg’ularini va bu tuyg’ularning jamiyat bilan

 Asardagi falsafiy mushohadalar doimo inson o`zligini anglash yo`lida kechadi. Aql dengiz bo’yidagi to’lqinlar yuvib ketgan qumqo’rg’onga o’xshab bebaho. Inson aqlidan ayrilmas ekan hech qanday pushaymonlikka yo`l qo`ymaydi.  Odam qalbini o’z ko’zi bilan ko’ra olishi – noyob hodisa. Inson o`z qalbini anglab, unga nima kerakligini anglab yetgandagina hayotni ham tushunib oladi.

Ijodkorning badiiy mahorati • Kobo Abe mavhum narsalar aro haqiqatni tasvirlay oladi. Bir - biriga aloqasi bo`lmagan voqea – hodisalarni mahorat bilan ulaydi va umumiy mohiyat keltirib chiqaradi. Modernistik ruh bilan insonning ichki kechinmalarini tasvirlashda psixologik holatlarni juda kam tasvirlar bilan yuqori cho`qqiga olib chiqa olgan.Ijodkorning badiiy mahorati

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar