Statistik jamlash va guruhlash, statistik jadval va grafiklar - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	316.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	09 Июнь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

Statistik jamlash va guruhlash, statistik jadval va grafiklar

Купить

STATISTIK JAMLASH VA GURUHLASH, STATISTIK JADVAL VA GRAFIKLAR

1. Statistikada jamlash: turlari va mohiyati 2. Guruhlash metodi: mohiyati, ahamiyati va turlari 3. Statistik jadvallar REJA:

О‘ rganilayotgan hodisa bo‘yicha statistik kuzatish o‘tkazish natijasida u haqida ko‘pdan- ko‘p va turli-tuman tarqoq ma’lumotlar to‘planadi. Bu ma’lumotlar asosida hali hech qanday fikr yuritib bo‘lmaydi, chunki ular tarqoq va har xildir. Shuning uchun ham navbatdagi vazifa to‘plangan ma’lumotlarni bir tizimga keltirish, tartibga solish, umumlashtirishdan iboratdir. Bu muammo statistikada jamlash (svodkalash) metodini qo`llash bilan hal etiladi. Statistikada jamlash:

Statistik svodkalash deganda to'plangan ma’lumotlarni ilmiy tekshirishdan ko‘zlangan maqsad va vazifalar nuqtayi-nazaridan qayta ishlash tushuniladi. Statistikada jamlash:

hisoblash texnologiyasiga qarab: oddiy va murakkab , tashkil qilinishiga qarab esa: markazlashgan va markazlashmagan jamlashlarga bo‘linadi. Statistik jamlash

Oddiy jamlash deganda olingan ma’lumotlarning umumiy yakunlarini hisoblash tushuniladi, murakkab da esa, to‘plam birliklari guruh va guruhchalarga ajratilib, ularning har biri va umumiy bo‘yicha jamlar chiqariladi.

Markazlashgan jamlash da barcha ma’lumotlar bir yerga to‘planib, o‘sha yerda qayta ishlanadi. Masalan, aholi ro‘yxati ma’lumotlarini qayta ishlash. Markazlashmagan jamlash da ish pog‘onama- pog‘ona amalga oshiriladi. Masalan, dastlab tumanda, keyin viloyatda va h. k.

1.To‘plangan ma’lumotlarni qayta ishlash rejasi va dasturi tuziladi. 2.To'plam birliklari о‘ rganilayotgan belgi bo'yicha guruhlarga ajratiladi. 3. Наг bir guruh va umumiy to'plam bo‘yicha jamlar chiqariladi. 4.Natijalar statistik jadvallarga joylashtiriladi va grafiklarda tasvirlanadi. Statistik jamlash bir qancha bosqichlarda amalga oshiriladi va quyidagi elementlarni o‘z ichiga oladi:

Statistik kuzatish ma’lumotlarni qayta ishlash va tahlil qilishning keng tarqalgan metodlaridan biri guruhlashdir. Statistikada guruhlash deb to‘plam birliklarini eng muhim belgilari bo‘yicha bir xil guruh va guruhchalarga ajratib o‘rganishga aytiladi Guruhlash metodi: mohiyati, ahamiyati va turlari

Guruhlash metodi statistikada ko‘p yillardan (XVIII asr) beri qo‘llanib kelinmoqda. Bu metodni qo‘llashdan maqsad, to‘plam birliklarini qandaydir bo`laklarga bo‘lish emas, balki faqat shu hodisaga xos xususiyatlarni ochib berish, undagi mavjud tendensiya va qonuniyatni baholash, miqdor o‘zgarishlardan sifat o‘zgarishlarga, sifat o‘zgarishlardan miqdor о ‘ zgarishlarga о‘ tish jarayonlarini aniqlash va baholashdir. Guruhlash metodi:

Guruhlash metodi oldida о‘ rganilayotgan to‘plam birliklarini tiplarga ajratish, hodisalar o'rtasidagi bog‘lanishlarni va to‘plam tuzilishini o‘rganish vazifalari ham turadi. Bu vazifalar guruhlashning uch (tipologik, analitik, tuzilmaviy) turidan foydalanish orqali hal qilinadi. Guruhlash vazifalari:

Aholini jinsi bo‘yicha guruhlarga ajratish, sinflarga bo‘lish, mulkni davlat va shaxsiy mulkka bo‘lish va boshqalar tipologik guruhlashga misol bo‘la oladi. Bu misollardan ko‘rinib turibdiki, о‘ rganilayotgan to‘plamning turli xildagi birliklari tipologik guruhlash yordamida sifat jihatdan bir xil guruhlarga, ya’ni tiplarga ajratiladi. Tipologik guruhlash

Analitik guruhlashdan maqsad hodisalar o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganishdir. Masalan, chakana savdo do‘konlarida tovar oboroti hajmi va rentabellik darajasi o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganish uchun do‘konlarni tovar oboroti hajmi bo‘yicha guruhlarga ajratib, har bir guruh uchun rentabellik darajasini hisoblaymiz. Agarda tovar oboroti oshib borishi bilan rentabellik darajasi oshib borsa, ular o‘rtasida to‘g‘ri bog`lanish mavjud, aksincha bo‘lsa, teskari bog‘lanish mavjud bo‘ladi. Analitik guruhlash

Amaliyotda shunday qiyin va murakkab hodisalar uchraydiki, ularni chuqur o‘rganish uchun ikki va undan ortiq belgilar bo‘yicha guruhlarga ajratish maqsadga muvofiq bo‘ladi. Statistikada bunday guruhlash kombinatsion guruhlash metodi deb yuritiladi. Tuzilmaviy guruhlashga taqsimot qatorlari, variatsion qatorlar yorqin misol bo‘ladi Tuzilmaviy guruhlash

Guruhlash belgisi to‘g‘ri tanlangandan so‘ng, eng muhim masalalardan biri to‘plam birliklarini guruhlarga ajratishdir. Bu yerda guruhlar soni va oralig‘i (intervali)ni aniqlash muammosi paydo bo`ladi. Bu muammo miqdoriy belgilar bo‘yicha guruhlashga tegishlidir, chunki tipologik guruhlashda, odatda, guruhlar soni tekshirishning vazifasi bilan aniqlanadi. Masalan, aholini jinsi bo‘yicha guruhlash vazifasi qo‘yilsa, bu yerda guruhlar soni doimo aniq-ikkita. Banklarni kapital miqdori bo'yicha guruhlarga ajratishdan maqsad, ularni katta, o‘rtacha va kichik bank ekanligini aniqlash bo‘lsa, guruhlar soni bu yerda ham aniq - uchta. Guruhlar soni

Agar belgining variatsiyasi juda tor chegarada namoyon bo‘lib, taqsimlanish bir muncha tekis bo`lsa, oraliqlar teng qilib belgilanadi. Teng oraliq deganda barcha guruhlar uchun bir xil bo‘lgan oraliq tushuniladi. Interval

bu yerda: i-oraliq kattaligi; Xmax-belgining eng katta qiymati; Xmin- belgining eng kichik qiymati; N -to ‘plamdagi birliklar soni; n-guruhlar soni. Interval

n = 1 + 3,322lgNAgarda guruhlar soni aniq bo‘lmasa, ularning optimal sonini Sterdjess formulasi bilan aniqlaymiz:

Faraz qilaylik, savdo korxonalarining oylik tovar oboroti 50 mln. so‘mdan 80 mln. so‘mgacha bo‘lsa, ularni 6 ga teng intervalli guruhga ajratsak, u holda interval miqdori quyidagicha bo‘ladi:

Guruhlash belgisining eng kichik qiymatiga 5 mln. so‘mni qo'shsak, birinchi guruhning chegarasi kelib chiqadi: 50+5=55 mln. so‘m. Demak, birinchi guruhga 50-55mln. so‘mgacha tovar oborotiga ega bo‘lgan korxonalar kiradi. Qolgan guruhlar: 55-60; 60- 65; 65-70; 70-75; 75-80 mln. so‘m. Interval

Teng bo‘lmagan oraliq deganda guruhdan guruhga o‘zgarib boruvchi interval tushuniladi. Bunday oraliqlar, odatda, to‘plam birliklari juda katta tarqoqlikka ega bo‘lgan hollarda qo‘llaniladi. Masalan, do‘konlar kichik, o ‘rta va yirik do‘konlardan tashkil topgan bo‘lsa, ularni tovar oboroti bo'yicha bir xil intervallarda guruhlarga ajratsak, ayrim guruhlarga bitta ham do‘kon tushmasligi mumkin.

Guruhlar chegarasini aniqlashda ayrim qoidalarga rioya qilishga to‘g‘ri keladi. Birinchidan, “gacha” deganda yoki “undan yuqori” so‘zlari yozilganda qanday yo`l tutish kerak. Masalan, do’kon xodimlarining mehnat unumdorligi bo‘yicha 5 ta guruh tuzilgan: 90 ming so‘mgacha; 90-120; 120- 150; 150-180; 180 dan yuqori. Bu yerda, masalan, 120 ming so‘mlik mehnat unumdorligiga ega bo‘lgan xodimni qaysi guruhga kiritish tekshiruvchining o‘ziga va aniqrog`i, uning yozuviga bog‘liq Guruhlar chegarasi

Statistikada ikkita tamoyil (qo’shilgan va qo‘shilmagan holda) mavjud. Agarda “qo‘shilgan holda” tamoyilini qo`llasak, 90 ming so‘m unumdorlikka ega bo‘lgan savdo xodimi birinchi guruhga, “qo‘shilmagan holda” tamoyili qo'llansaikkinchi guruhga qo‘shiladi. Endi yozuvga e’tibor bering, oxirgi guruhda “ 180 dan yuqori” deb yozilgan. Demak, 180 ming so'mlik unumdorlikka ega bo`lgan xodim oxiridan oldingi guruhga kiradi. Agarda “180 va yuqori” so‘zi yozilgan bo‘lsa edi, bu xodimni oxirgi guruhga kiritgan bo‘lar edik. Guruhlar chegarasi

Oraliqlarning o‘rtachasini aniqlash ham muhim ishlardan biri. Bu ish quyidagicha bajariladi. Intervalni quyi va Yuqori chegarasi qo‘shilib ikkiga bo‘linadi. Ikkinchi guruh uchun u (90+120):2=105 ming so‘mga teng. Uchinchi guruh uchun (120+150):2=135 ming so‘m. Bu natijani ikkinchi guruh intervali o‘rtachasi 105 ming so‘mga interval farqini qo‘shish orqali ham olish mumkin (105+30=135) Oraliq o`rtachasi

Ochiq intervalli guruhlarda birinchi va oxirgi guruhlarning o‘rtacha darajasini aniqlash quyidagicha amalga oshiriladi. Teng oraliqli guruhlarda birinchi guruh o‘rtachasini aniqlash uchun ikkinchi guruh o‘rtachasidan oraliq hajmi ajratiladi (105-30=75), oxirgi - o‘zidan oldingi guruh o‘rtachasiga oraliq hajmi qo‘shiladi (165+30=195). Teng bo‘lmagan oraliqlarda birinchi guruh oralig‘i ikkinchi guruh oralig‘iga teng, oxirgi guruh oralig‘i o‘zidan oldingi guruh oralig‘iga teng deb qabul qilinadi. Oraliq o`rtachasi

Statistik jadvallar deb o'rganilayotgan hodisa va voqealar to'g'risidagi ma’lumotlarni tartibli, ko‘rgazmali ifodalashga aytiladi. Tashqi ko‘rinishidan statistik jadval gorizontal va vertikal chiziqlarning kesishmasidan iborat bo'lgan tuzilmada ifodalanadi. Gorizontal chiziqlar qatorlar, vertikallari esa - ustunlar deyiladi. Tuzilgan, lekin raqamlar bilan to‘ldirilmagan jadval, statistik jadvalning maketi deyiladi. Statistik jadvallar

Statistik jadvallar o‘z egasi va kesimiga ega bo‘ladi. Jadvalda gap nima ustida borayotgan bo‘lsa, o‘sha hodisa jadvalning egasi deyiladi. Egani tavsiflovchi ko‘rsatkichlar esa, jadvalning kesimi deyiladi. Odatda ega jadvalning chap tomonida, ya’ni yotiq qatorlarda, kesim esa, jadvalning o‘ng tomonida, ya’ni ustunlarda joylashtiriladi. Tekshirish maqsadi va mavjud ma’lumotlarning xarakteriga qarab buning teskarisi ham bo‘lishi mumkin, ya’ni ega o‘ng tomonda, kesim esa, chap tomonda joylashtiriladi. Statistik jadvallar

Купить