Tadbirkorlik 9-sinf - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	4.5MB
Покупки	0
Дата загрузки	15 Февраль 2022
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

Tadbirkorlik 9-sinf

Купить

9-sinf Iqtisodiy bilim asoslari darsligi asosida 1-mavzu: TADBIRKORLIK

Tadbirkorlik deganda kishilarning foyda olish maqsadida, tavakkalchilik asosida o‘z mablag‘lari, mulki, bilimi va imkoniyatlarini ishga solib, tovar ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish faoliyati tushuniladi. Tadbirkorlik, boshqacha qilib aytganda, ishbilarmonlik yoki biznes deb ham yuritiladi. Bunday faoliyat bilan muvaffaqiyatli shug‘ullana oladigan insonlarni tadbirkorlik layoqati bor kishilar yoki tadbirkor, ishbilarmon yoki biznesmenlar deb atashadi.

Tadbirkorlik — kishilarning foyda olish maqsadida, tavakkalchilik asosida, o‘z mablag‘i, mulki, bilimi va imkoniyatlarini ishga solib, tovar ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish faoliyati. Tadbirkorlar – foyda olish maqsadida tovar va xizmatlar yaratish uchun tavakkalchilikni zimmasiga oladigan kishilar.

Tadbirkorlik layoqati bor kishi: – boshlang‘ich mulk va mablag‘ topib, uni ishga sola olishi; – erkin iqtisodiy faoliyat yurita olishi; – foyda olishga intilishi va tavakkal qila olishi; – mehnatsevar, g‘ayratli va tashabbuskor bo‘lishi; – mas’uliyatdan qochmasligi; – qonunlarga rioya qilgan holda ish yuritishi; – halol raqobat tarafdori bo‘lishi lozim. Tadbirkorlikni rivojlantirishning eng muhim shartlaridan biri xususiy mulkchilikka asoslangan erkin raqobat muhiti yaratilishidir.

Tadbirkorlik bozor iqtisodiyotiga xos bo‘lgan faoliyatdir. Bozor iqtisodiyoti sharoitida odamlarning tadbirkorlik layoqati – tabiiy, kapital va mehnat omillari bilan bir qatorda ishlab chiqarishning asosiy omiliga aylanadi. Chunki ishlab chiqarishning xuddi shu omili qolgan uch omilni birlashtirish imkonini beradi. Tadbirkorlik jamiyat uchun kerak, chunki bu faoliyat natijasida yangi, qo‘shimcha ish joylari yaratiladi. Tadbirkorlik nafaqat iste’molchilar uchun, balki davlat uchun ham zarur va foydali faoliyatdir. Davlat tadbirkorlikka keng yo‘l ochib berishi bilan aholini ishga joylash, keng iste’mol tovarlari va xizmatlar bilan ta’minlash vazifasini, ma’lum ma’noda, o‘zidan soqit qiladi. Shu bilan birga, tadbirkorlardan olinadigan soliqlar hisobiga davlat xazinasi boyiydi. Shu bois, davla

Tadbirkorlik biznes-g‘oyadan boshlanadi. Biznes g‘oyaning qanchalik to‘g‘ri tanlangani — biznes muvaffaqiyatining eng asosiy va boshlang‘ich omillaridan biri hisoblanadi. Lekin biznes-g‘oyaning o‘zi muvaffaqiyatli biznes uchun yetarli emas. Uning uchun aniq hisob-kitoblarga asoslangan reja tuzish kerak bo‘ladi. Biznes-reja — biznes-g‘oyani amalga oshirish maqsadida bajarish zarur bo‘lgan, o‘zaro muvofiqlashtirilgan xattiharakatlar dasturidan iborat hujjat. Aytaylik, xayolingizga juda zo‘r biznes-g‘oya kelib qoldi. Uni amalga oshirish uchun sizga mablag‘ kerak.

Mablag‘ni bankdan yoki tanishlaringizni sherik qilib topishingiz mumkin. Ular mablag ‘larini “quruq” so ‘zga berishmaydi. Siz o ‘z g‘oyangizni qog‘ozga tushirib, hisob-kitob qilib, haqiqatan foydali ekanligini isbotlashingiz kerak bo‘ladi. Bir so‘z bilan aytganda, biznes reja tuzishingiz, uning muvaffaqiyatli bo‘lishiga, avvalo, o‘zingiz ishonch hosil qilishingiz va sheriklaringizni ham ishontirishingiz lozim.

Biznesreja, birinchi navbatda, tadbirkorning o‘zi uchun muhim. Odatda, biznes reja: – korxonaning qisqacha tavsifi; – ishlab chiqariladigan tovar yoki xizmatning tavsifi; – ishlab chiqarishni tashkil qilish va boshqarish tamoyillari; – ishlab chiqarish xarajatlari, tushum, rejalashtirilgan foyda va uning taqsimoti; – ishlab chiqariladigan tovar yoki xizmat bozorining tahlili; – yakuniy xulosalar kabi ma’lumotlardan tashkil topadi. Biznes reja – biznes-g‘oyani amalga oshirish maqsadida qilinishi zarur bo‘lgan, o‘zaro muvofiqlashtirilgan xatti- harakatlar dasturi.

Ulardan ba’zilari bilan tanishib chiqamiz. Ishlab chiqarish faoliyatiga asoslangan tadbirkorlikda ishlab chiqarishning tabiiy, kapital va mehnat omillari birlashib harakatga keladi. Tadbirkor ishlab chiqarish vositalari — yer, bino, inshoot, asbob-uskunalar, xom ashyoni sotib oladi, ishchi xodimlarni yollaydi. Turli xildagi tovarlar ishlab chiqaradi va iste’molchilarga sotadi. Odatda, tadbirkorlikning bunday turi bilan salohiyatli, biznesda yaxshigina mavqega ega bo‘lgan, uzoqni o‘ylab ish yuritadigan tadbirkorlar shug‘ullanishadi. Tadbirkorlikning tijorat turi bilan shug‘ullanuvchilar tovarlarni sotib olishadi, so‘ng esa boshqalarga sotishadi. Albatta, bu holda tovarning sotilish narxi, uning xarid narxidan yuqori bo‘ladi. Narxlar o‘rtasidagi farq tadbirkorlik foydasi sifatida tadbirkor t

Tijorat — tovarni muayyan narxda sotib olib, so‘ng boshqaga o‘z foydasini ko‘zlab qimmatroq narxda sotishdan iborat tadbirkorlik faoliyati. Tadbirkorlikning tijorat turi iqtisodiyotda muhim o‘rin tutadi. Tijoratchilar ishlab chiqaruvchilar va iste’molchilar o‘rtasidagi bog‘lanishlarni o s o nla s h ti ra di , ol di - s o t di m u n o sa ba tla ri ni te zla s h ti ra di. I s hla b chiqaruvchilar va iste’molchilar o‘rtasidagi, 1.1- chizmada tijoratchisiz, 1.2- chizmada esa tijoratchi yordamidagi bog‘lanishlar sxemasi buni yaqqol ko‘rsatib turibdi.

Chizmalarda ishlab chiqaruvchi va iste’molchilar soni to‘rttagina bo‘lgan hol tasvirlangan. Endi ularning soni o‘nta, yuzta yoki undan ham ko‘p bo‘lgan hollarni tasavvur qilib ko‘ring- chi! Moliyaviy tadbirkorlik tijoratga o‘xshab ketadi. Faqat moliyaviy tadbirkorlikda tovar oldi-sotdisi o‘rniga pul va qimmatli qog‘ozlar oldi-sotdisi amalga oshiriladi. Pul mablag‘lari qarzga beriladi.

Chet el valutalari, aksiya va boshqa qimmatli qog‘ozlar sotib olinadi va sotiladi. Moliyaviy tadbirkorlikda qarz berilganda foiz (protsent) ko‘rinishida, qimmatbaho qog‘ozlar oldi-sotdi jarayonida esa ularning xarid va sotish narxlari orasidagi farq ko‘rinishidagi foyda o‘zlashtiriladi. Moliyaviy tadbirkorlik — pul va qimmatli qog‘ozlar oldi-sotdisi bilan bog‘liq tadbirkorlik faoliyati.

Tadbirkorlikning sug‘urta turi hozirda keng tarqalgan. Bunday faoliyat bilan yuqori mavqega ega bo‘lgan tadbirkorlar shug‘ullanishadi. Chunki u katta boshlang‘ich mablag‘ni talab qiladi. Tadbirkor turli xil kutilmagan holatlarda ko‘riladigan zararni qoplashga ma’lum haq evaziga kafolat beradigan shaxs sifatida faoliyat ko‘rsatadi.

Hozirda qarz sug‘urtasi, mulk sug‘urtasi, hayot sug‘urtasi, tibbiyot sug‘urtasi kabi sug‘urta shakllari bor. Bunday sug‘urta turlarida muttasil to‘lab boriladigan sug‘urta badallari evaziga, biror falokat yuz berganda yetkazilgan zarar yoki yo‘qotishning o‘rni qoplanadi. Sug‘urta — turli xil ku tilmagan hola tlar na tijasida yuzaga keladigan moliyaviy muammolardan muhofaza qilish faoliyati.

Купить