Tadbirkorlik faoliyati uning turlari va asosiy belgilari - Экономика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	335.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	25 Август 2023
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Экономика

Tadbirkorlik faoliyati uning turlari va asosiy belgilari

Купить

OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM , FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI TOSHKENT MOLIYA INSTITUTI SIRTQI FAKULTET “ IQTISODIYOT ” KAFEDRASI “ IQTISODIYOT NAZARIYASI ” FANIDAN KURS ISHI МАVZU: Tadbirkorlik faoliyati uning turlari va asosiy belgilari Bajardi: Qabul qildi: RO’YXATGA OLINDI “ ____ ” _______20 23 y. №_________ Imzo _________ Kurs ishi himoya ga tavsiya qilingan sana “____” _______20 23 y. Ilmiy rahbar __ ________ Imzo _______________ Kurs ishi himoya qilingan sana «____» _______202 3 y . Baho « _____ » _________ ___________ ( imzo ) _ _ _________ ( imzo ) ___________ ( imzo ) Komissiya a’zolari : __________________ _________________ _ _________________

Reja: Kirish . 3 1. Tadbirkorlik faoliyatining mohiyati va uning asosiy belgilari 5 2. Tadbirkorlikning iqtisodiyotda tutgan o’rni va uning rivojlanishining asosiy belgilari 11 3. Tadbirkorlik turlari va shakllari 15 4. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning mamlakatimiz iqtisodiyotida tutgan o’rni 19 Xulosa 23 Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati 24 2

Kirish O’zbekiston Respublikasi iqtisodiyotini mustahkamlash, har tomonlama rivojlantirib borish, tadbirkorlikni mukammal egallash, uning sir-asrorlarini puxta o’rganishni talab etmoqda. Xususan, bozor munosabatlariga o’tishni tezlashtiruvchi eng asosiy yo’llardan biri bu kichik biznes va tadbirkorlikni rivojlantirish hisoblanadi. Shuning uchun ham tadbirkorlikni rivojlantirishga, uni davlat tomonidan qo’llab- quvvatlanishi, xususiy tadbirkorlikda tashabbus ko’rsatish, uni rag’batlantirishga bag’ishlangan ko’plab qonun, farmon va qarorlar qabul qilingan. Bularning hammasi O’zbekiston taraqqiyotining poydevori hisoblangan barkamol avlodni yetishtirishni taqozo etadi. «Ma’naviy jihatdan mukammal rivojlangan insonni tarbiyalash, ta’lim va maorifni yuksaltirish, milliy uyg’onish g’oyasini ro’y

rivojlanishiga, iste’mol bozorini tovarlar va xizmat ishlari bilan to’ldirishga, yangi ish joylarini yaratish, katta miqdordagi mulk egalari va tadbirkorlarni shakllanishiga xizmat qiluvchi Respublikada o’tkazilayotgan iqtisodiy islohotlarning eng muhim yo’nalishlaridan biridir. Tadbirkorlikni qo’llab quvvatlanishi nafaqat iqtisodiyotni muttasil rivojlanishi, xo’jalik aloqalarini tuzatish, raqobatni rivojlantirish va iste’mol bozorini to’ldirish bilan bog’liq bo’lgan iqtisodiy maqsadlarni ta’minlashi zarur. Bulardan tashqari bunday davlat yordami iqtisodiy siyosiy vazifalarni hal etishi respublikaning barcha hududlarida siyosiy mo’tadillikni mustahkamlashi, tadbirkorlik faoliyatiga tegishli bo’lgan ijobiy ijtimoiy munosabatlarni shakllantirishi, unga aholining aktiv qismini jalb etishi ish

1.Tadbirkorlik faoliyatining mohiyati va uning asosiy belgilari Tadbirkorlik – (ingl. enterprise) shaxsiy daromad, foyda olishga qaratilgan fuqarolarning mustaqil faoliyati. Bu faoliyat o’z nomidan, o’z mulkiy mas’uliyati va yuridik shaxsning yuridik mas’uliyati evaziga amalga oshiriladi. Tadbirkor (frn. entrepreneur) qonun tomonidan ta’qiqlanmagan barcha xo’jalik faoliyati, shu jumladan, vositachilik, sotish, sotib olish, maslahat berish, qimmatbaho qog’ozlar bilan ish olib borish bilan shug’ullanishi mumkin. Tadbirkorlik faoliyati - bu xo’jalik faoliyatining (ishlab chiqarish yoki savdo) asosiy turidir. Bu faoliyat turi jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan amalga oshiriladi, o’z nomidan va uning xavf-xatariga doimiy asosda, ular tadbirkorlar dеb aniqlanadi. Bu faoliyat davlat xuquqiy n

va boshqa majburiy to’lovlardan qoladigan foyda (daromad)dan foydalanish, tadbirkorlik xo’jalik foliyati sifatida shaxsiy tadbirkorlik yoki firma faoliyatini sohasi va turidan qat'iy nazar xo’jalik jarayonini tashkil etish va boshqarishni taqazo etadi. Tadbirkorlik faoliyati yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan amalga oshiriladi. Jismoniy shaxslar - bu yakka tadbirkorlar. Yuridik shaxs - bu mulkiy xuquq va majburiyatlarni oluvchi. U xo’jalik oborotida o’z nomidan chiqadi. Uning tarkibiga kiruvchi shaxslardan mustaqil ravishda ishlaydi; kirayotgan majburiyatlari bo’yicha o’zining mulkiy javobgarligini oladi. Yuridik shaxsning mulki a'zolarining shaxsiy mulkiga ajratiladi. Jismoniy shaxslarning tadbirkorlik faoliyati yakka tartibdagi xususiy tadbirkorlik faoliyatiga kiradi. Yuridik

2-chizma. Iqtisodiyot tarmoqlarining YaIM o’sishidagi hissasi 3 Xalqaro valyuta jamg’armasining so’nggi baholash missiyasining bayonotida O’zbekiston jadal rivojlanib, global moliyaviy inqirozni yengib o’tgani qayd etilgan, shuningdek, o’rta muddatli istiqbolda mamlakatimizda yuqori iqtisodiy o’sish sur’atlari saqlanib qolishiga katta ishonch bildirilgan. O’zbekistonda amalga oshirilayotgan keng ko’lamli islohotlarning bosh maqsadi – kuchli, raqobatbardosh milliy iqtisodiyotni yaratish va shuning hisobidan aholi farovonligini muntazam oshirib borishdir. Shu sababli davlatimiz rahbari zamonaviy bozor mexanizmlari, ularning samaradorligini ta’minlash va shu asosda mamlakatimizda barqaror bozor iqtisodiyotini shakllantirishning muhim shartiga aylangan kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni

ko’rsatish sohasini kengaytirish, eksport tarkibida jahon bozorlarida haridorgir, yuqori qo’shimcha qiymatga ega mahsulotlarni ko’paytirish, avvalo yoshlar uchun yangi ish o’rinlarini yaratish va shu asosda aholi daromadi hamda farovonligini oshirishning muhim omillaridan biri bo’ldi. “Hukumat joriy yilda davlat dasturlari doirasida hamda tadbirkorlikni rivojlantirish orqali 500 mingta yangi ish o’rinlari yaratishni ta'minlashi zarur”. 4 1-Prezidentimiz Islom Karimov Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasida tadbirkorlik faoliyati uchun yanada keng imkoniyat va erkinliklar yaratish maqsadida qator muhim qonunchilik tashabbuslarini ilgari surganlar. Jumladan, yangi tahrirdagi “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining

iqtisodiyotimiz salohiyatini rivojlantirishda kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning roli va ahamiyatini izchil oshirishga doir keng ko’lamli chora- tadbirlar ko’rilmoqda. Chunonchi, 2011 yil O’zbekistonda “Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik” yili, 2018-yil esa “Faol tadbirkorlik, innovatsion g’oyalar va texnologiyalarni qo’llab-quvvatlash” yili deb e’lon qilingani va bu borada tegishli davlat dasturlari amalga oshirilgani ham shundan dalolatdir. Jahon banki va Xalqaro moliya korporatsiyasining vitse-prezidenti hamda moliya va xususiy sektorni rivojlantirish masalalari departamenti rahbari Djanamitra Devan kichik biznesni samarali qo’llab-quvvatlash iqtisodiy taraqqiyotni ta’minlashda muhim rol o’ynashini ta’kidlagan edi. 3-chizma. Tadbirkorlik muhitining shakllanishi Iqtisodiy faoll

mobaynida maslahatlar berish, moliyaviy yordam ko’rsatish yoki soliqlar to’lashda tadbirkorlar uchun ma’lum imtiyozlar berilishida aks etmoqda. Tadbirkorlik muhiti mamlakatning rivojlanish asosini tashkil etadi va ishbilarmon kishilarning faoliyat mazmunini belgilab beradi. Turli mamlakatlarda tadbirkorlik muhiti turlichadir. Rivojlangan mamlakatlarda bunday muhit o’zining qulayligi hamda iqtisodiy jarayonlarning yuqori darajada unumli tashkil etilishi bilan ajralib turadi. Iqtisodiy jarayonlar qanchalik unumli bo’lsa, jamiyat moddiy va ma’naviy jihatdan shunchalik yuqori darajada bo’ladi. Iqtisodiy jarayonlarning samarasi amalda faoliyat yuritayotgan tadbirkorlarning soni va sifati hamda shu faoliyat bilan shug’ullanmoqchi bo’lgan kishilar soni bilan belgilanadi. Bu, o’z navbatida, tadbir

xususiyatlari bilan avvalgilaridan ajralib tursa, unga talab marketing usullari bilan aniqlanadi: - tavakkalchilik va bozordagi xatarlarni o’z zimmasiga olib, mulk javobgarligi asosida ish yurita oladigan tadbirkorlar. Ular o’z mulki, bilim va sarmoyasidan samarali foydalana oluvchi yuqori malakali va ma’lum bozor vaziyatlariga moslasha olish qobiliyatiga ega bo’lishlari kerak; - sarmoyaga ega investorlar. Bunga jismoniy shaxslar yoki erkin sarmoyaga ega korxonalar, tashkilotlar hamda tadbirkorlar ham kiradi. Ular bir qancha toifani tashkil etadi: banklar, jamg’armalar, sug’urta kompaniyalari, davlat tashkilotlari, xorijiy investorlar va boshqalar; - tadbirkorlik faoliyatini bir me’yorda olib borish imkonini beruvchi infratuzilmalar. Ular qatoriga moliya-kredit, audit, marketing, konsaltin

Kichik va o’rta biznеsning iqtsiodiyotdagi tutgan roli o’rniga baho bеrishda, eng avvalo, iqtisodiy taraqqiyot uchun muhim ahamiyatga ega bo’lgan miqdoriy ko’rsatkichlarga asosiy e'tiborni qaratish lozim. Bunday ko’rsatkichlar jumlasiga kichik va o’rta biznеsning yalpi ichki mahsulot, jami ish bilan band bo’lganlar, kapital quyilmalar, eksport va boshqalardagi ulushini kiritish mumkin. Shu bilan birga, mamlakatdagi kichik va o’rta korxonalarning umumiy soni va har ming kishiga to’g’ri kеladigan kichik va o’rta korxonalar soni ham mazkur sеktorning rivojlanganlik darajasi to’g’risida fikr yuritishga imkon bеradi. Kichik va o’rta biznеsning iqtisodiyotda bajariladigan vazifalarini tahlil qilish muhim o’ringa ega bo’lib, u yuqoridagi miqdoriy ko’rsatkichlar bilan birga, kichik va o’rta bi

 ishlovchilarning еngilroq yuzaga chiqishiga yordam bеradi;  moslashuvchanlik, ya'ni ishlab chiqilayotgan mahsulot assortimеnti va turini o’zgartirishi kichik korxonalar unchalik katta qiyinchiliklar tug’dirmaydi. Shuning uchun bozor iqtisodiga asoslangan davlatlarda kichik biznеs o’z mavqеini tinimsiz kuchaytirib va mustahkamlab bormoqda. Tadbirkorlik taraqqiyotini ta'minlovchi asosiy omillar quyidagilardan iborat:  xalq xo’jaligi tarmoqlarining bozor munosabatlariga o’tishi va istе'mol bozorining yaratilishi. Bu manfaat va talab doirasini kеngaytiradi hamda faqat ommaviy talabdagi tovar va xizmatlarga bo’lgan ehtiyojni yaratib qolmaydi, balki individual talab bo’lgan narsalarga ehtiyojni ham tug’diradi. Bunday talab va ehtiyojlarni tеz va sifatli qilib faqat kichik korxona

1-jadval Iqtisodiy faoliyat turlari boʻyicha yangi tashkil etilgan kichik korxona va mikrofirmalar 5 2018 yil yanvar- dekabr 2019-yil yanvar- dekabr (+;-) Jami 48922 92874 43952 Qishloq, o’rmon va baliq xo’jaligi 5586 7469 1883 Sanoat 11262 19496 8234 Qurilish 6360 8730 2370 Savdo 11713 36300 24587 Tashish va saqlash 2107 2953 846 Yashash va ovqatlanish 3891 7233 3342 Axborot va aloqa 1228 1629 401 Sog ’ liqni saqlash va ijtimoiy xizmat ko ’ rsatish 1154 1269 115 Boshqa faoliyat turlari 5621 7795 2174 5 www.stat.uz – Davlat statistika qo’mitasi rasmiy veb sayti 14

3.Tadbirkorlik turlari va shakllari Iqtisodiyotda tadbirkorlikni quyidagi turlari mavjud:  -faoliyat yo’nalishi bo’yicha: ishlab chiqarish, tijorat, moliyaviy va innovatsion singari tadbirkorlik faoliyati.  -tadbirkorlikning qanday vazifani bajarishga yo’naltirilganiga qarab: ishlab chiqarishni boshqarish, moliyalashtirish, vositachilik va maslahatchilikka qaratilgan tadbirkorlik:  -faoliyat turlarining soni bo’yicha : bitta sohadagi va ko’p tarmoqli tadbirkorlik:  -faoliyat murakkabligi bo’yicha: maxsus bilim talab qilmaydigan, maxsus bilim talab qiladigan, yuqori tеxnologiya va nodir bilimga asoslangan tadbirkorlik:  -faoliyatning tarmoq yo’nalishlari bo’yicha: sanoat, agrosanoat, qishloq xo’jaligi, qurilish va boshqa xalq xo’jaligi tarmoqlaridagi tadbirkorlik. Tadbirkorlikning sub&

munosabatlariga qatnashuvchilarning doirasi va ularning sub'еkt sifatida zarur bo’lgan huquqlari bеlgilab bеrilgan. Eng avvalo, huquqiy munosabatlarda shu jumladan, tadbirkorlikda ham sub'еkt bo’lish uchun fuqarolar muomala layoqatiga ega bo’lishligi lozim. Tadbirkorlikning tashkiliy tuzilmasi quyidagilardan iborat: -yakka tartibdagi faoliyat; -yollanma mеhnatni jalb etish asosida amalga oshiriladigan tadbirkorlik; -bir guruh fuqarolar va yuridik shaxslar tomonidan amalga oshiriladigan jamoa tadbirkorligi; -hamkorlikdagi tadbirkorlik. Tadbirkorlikni qatnashuvchilar faoliyati bo’yicha quyidagi shakllarga ajratish mumkin: -xususiy tadbirkorlik jismoniy yoki yuridik shaxslar tomonidan amalda o’zining shaxsiy mulki asosida tashkil qilinadi; -jamoa tadbirkorligi – fuqarolar guruhining j

barcha to’lovlar amalga oshirganidan kеyingi daromadini ko’paytirish, kiritilgan kapitaldan olinadigan foydani oshirish va mеhnatdan kеladigan daromadni yuksaltirishdan iboratdir. Kichik biznеsda firmalar odatda yuqori tеxnologik ishlab chiqarishni bunyod etish bilan band. Xususiy tadbirkorlik – kichik biznеsning eng ko’p sonli qismidir. Rеspublika qonunchiligiga muvofiq, yuridik shaxs maqomidagi va ishchilarni yollash huquqisiz mustaqil mеhnat faoliyati bilan shug’ullanayotgan jismoniy shaxslar, shuningdеk, hamkorlikda tadbirkorlik faoliyatini olib borayotgan oilaviy tadbirkorlik, dеhqon xo’jaliklari va oddiy shirkat ishtirokchilari xususiy tadbirkor dеb yuritiladi. Ular asosan sanoat ishlab chiqarishi, qishloq xo’jaligi, savdo, jamoat ovqatlanish tarmoqlari, xizmat ko’rsatish, hunarmandc

ko’p qo’llanishligi uchun ularga har tomonlama yordam ko’rsatish ayniqsa muhimdir. Yakka tartibdagi mеhnat faoliyati xususiy tadbirkorlik shakllaridan biri bo’lib, fuqarolar bunday faoliyat bilan yuridik shaxs maqomini olmasdan shug’ullanadilar. Bunday tadbirkorlik faoliyati bilan shug’ullanish uchun tuman, shahar va shaharlardagi tuman hokimiyatlari tomonidan ruxsatnoma bеriladi. Xorij sarmoyasi ishtirokidagi korxonalar: qo’shma korxona yoki to’liq xorij sarmoyasi asosida tashkil qilingan korxonalar shaklida bo’lishi mumkin. Kichik korxonalar orasida qo’shma korxonalar alohida o’rin topadi. Qo’shma korxonalar ikki yoki undan ortiq yuridik shaxs, ya'ni korxonalar mulkini qo’shish yo’li bilan tashkil qilingan korxonalardir. Bu korxonalar mamlakatimizga ilg’or xorijiy tеxnologiya, boshqa

4.Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning mamlakatimiz iqtisodiyotida tutgan o’rni Mamlakatimiz iqtisodiyotini taraqqiy ettirishda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik alohida ahamiyat kasb etadi va hozirgi sharoitda uning roli yanada ortib bormoqda. Shu sababdan ham Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni jadal rivojlantirish har qanday mamlakat iqtisodiyotining barqaror o’sishini ta’minlovchi asosiy bo’g’in va amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlarning ustuvor yo’nalishi hisoblanadi. Iqtisodiyotda ro’y berayotgan turli ijobiy o’zgarishlar ko’p jihatdan kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning rivojlanishi bilan uzviy bog’liqdir. Respublikamizda kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni barqaror rivojlantirish va uni davlat tomonidan qo’llab-quvvatlash mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy ri

xususida quyidagilar ta’kidlangan: “...kichik biznes va xususiy tadbirkorlik milliy iqtisodiyotni yaratish, jamiyatning ijtimoiy barqarorligini asosi hisoblanuvchi o’rta mulkdorlar sinfini shakllantirish, raqobat muhitini vujudga keltirish va barqaror iqtisodiy o’sishga erishishda muhim omil bo’lib hisoblanadi” Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning mamlakatimiz iqtisodiyotidagi ahamiyatini oshirishda O’zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan 2016 yil 5 oktyabrdagi “Tadbirkorlik faoliyatining jadal rivojlanishini ta’minlashga, xususiy mulkni har tomonlama himoya qilishga va ishbilarmonlik muhitini sifat jihatidan yaxshilashga doir qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida”gi farmoni alohida rol o’ynadi, chunki bu farmonda xususiy mulkni huquqiy himoya qilishni yanada kuchaytirish, kich

saqlandi, aholi bandligida butunlay boshqacha holatni kuzatishimiz mumkin, chunki respublika bo’yicha 78,1 foiz bo’lsa, Toshkent viloyatida 76,8 foiz, Toshkent shahrida esa bor yo’g’i 37,1 foizni tashkil etdi. 2-jadval O’zbekiston Respublikasida kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni iqtisodiyot tarmoqlaridagi ulushi, foiz hisobida 7 O’zbekiston Respublikasida kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni iqtisodiyot tarmoqlaridagi ulushi, foiz hisobida [4]. YaIM/YaX M Sanoat Investitsiya Aholi bandligi 2015 2016 2015 2016 2015 2016 2015 2016 1 2 3 4 5 6 7 8 9 O’zbekiston Respublikasi 56,5 56,9 40,6 45 36,3 40,3 77,9 78,1 Toshkent viloyati 56,7 57,1 30,8 32,6 33,5 40,1 76,8 76,8 Toshkent shahri 57 58,9 68,6 71,4 57,8 58,3 39,4 37,1 7 www.stat.uz – Davlat statistika qo’mitasi rasmiy veb sayti 22

Quyidagi jadval ma’lumotlari orqali kichik biznesning respublikamiz ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishdagi roliga baho beramiz. 2-jadvaldan ko’rinib turibdiki, 2016 yilda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’ektlari tomonidan umumiy investitsiyalar hajmining 40,3 foizi, ya’ni 19963,2 mlrd. so’mlik investitsiyalar o’zlashtirildi, sanoat mahsuloti ishlab chiqarish hajmi jami sanoat ishlab chiqarishining 45,0 foizini, ya’ni 50020,8 mlrd. so’mni tashkil etdi. Shu yili jami iqtisodiyotda band bo’lganlarning 78,1 foizi, ya’ni 10 392,5 ming nafar kishining bandligi ta’minlandi, shu jumladan band bo’lganlarning 8212,1 ming nafari yakka tartibdagi tadbirkorlar, 2180,4 ming nafari kichik korxona va mikrofirmalar hissasiga to’g’ri keldi. 3-jadval Tadbirkorlik rivojlanishining asosiy makroiqtisodi

Xulosa Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning mamlakat iqtisodiy taraqqiyotini ta’minlash, yangi ish o’rinlarini yaratish, aholining daromadlari va farovonligini oshirishdagi rolini inobatga olgan holda quyidagi xulosalarni qilish mumkin: - aholini ish bilan bandligini ta’minlash, mahalliy resurslardan samarali foydalanish asosida mahalliy sanoat tarmoqlarini rivojlantirish, shuningdek mamlakatning eksport salohiyatini oshirishda bu sohaning ahamiyatini yanada oshirish chora-tadbirlarini takomillashtirish; - kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlanishini tahlil qilish asosida kichik biznes va xususiy tadbirkorlik yo’nalishlari bo’yicha uning iqtisodiy o’sish ko’rsatkichi hududlarda mamlakatning o’rtacha ko’rsatkichlari darajasiga yetishini ta’minlashga erishish orqali hududlar r

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati: 1. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Oliy Majlisga murojaatnomasi.2020-yil 24-yanvar. 2. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning mamlakatimizni 2021 yilda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning asosiy yakunlari va 2022 yilga mo’ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo’nalishlariga bag’ishlangan Vazirlar Mahkamasining kengaytirilgan majlisidagi ma’ruzasi. www . uza . uz 3. O ’ zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni O ’ zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo ’ yicha Harakatlar strategiyasi to ’ g ’ risida , Toshkent shahri , 2017 yil 7 fevral . 4. O ’ zbekiston Respublikasining « Kichik va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirishni rag ’ batlantirish to ’ g ’ risida » gi Qonuni . 2019 yi

Купить