Талаб ва таклифнинг ўзаро таъсири - бозор мувозанати - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	156.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	09 Июнь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

Талаб ва таклифнинг ўзаро таъсири - бозор мувозанати

Купить

Талаб ва таклифнинг ўзаро таъсири: бозор мувозанати Режа: 1. Бозор мувозанати ва мувозанатли нарх. 2. Талаб ва таклиф ўзгаришининг бозор мувозанатига таъсири. 3. Максимал ва минимал нархлар. 4. Истеъмолчи ва ишлаб чиқарувчи ютуғи.Талаб ва таклифнинг ўзаро таъсири: бозор мувозанати

1. Ҳар қандай бозорда нарх, харидлар ва сотувлар ҳажми талаб ва таклифнинг ўзаро муносабати орқали ўрнатилади. Буни қуйидаги жадвал орқали кўриб чиқамиз: Нарх, сўм/кг. Талаб ҳажми ( Qd ), тонна Таклиф ҳажми ( Qs ), тонна Фарқи, тонна Нархдаги ўзгариш 3000 220 160 40 ошади 3200 210 180 10 ошади 3400 200 200 - мувозанатда 3600 190 210 20 пасаяди Шакарга бўлган талаб ва таклиф параметрлари: 1. Бозор мувозанати ва мувозанатли нарх 1. Ҳар қандай бозорда нарх, харидлар ва сотувлар ҳажми талаб ва таклифнинг ўзаро муносабати орқали ўрнатилади. Буни қуйидаги жадвал орқали кўриб чиқамиз: Шакарга бўлган талаб ва таклиф параметрлари:

Арзон нархларда талаб ҳажми таклиф ҳажмидан кўп бўлади: истеъмолчилар сотувчилар таклиф қилганидан кўпроқ шакар сотиб олишни хоҳлашади. Талаб ҳажмининг таклиф ҳажмидан ошиши шакарга бўлган ортиқча талаб нинг вужудга келишига сабаб бўлади. Агар нарх бир кг учун 3000 сўм даражасида қатъий ушлаб турилганда, бозорда шакар танқислиги вужудга келган бўлур эди. Истеъмолчилар ўзлари хоҳлаган миқдордаги шакарни харид қилиш имкониятига эга бўлмасдилар. Юқори нархларда талаб ҳажми таклиф ҳажмидан кам бўлади: сотувчилар кўп ҳажмдаги шакарни сотишни истайдилар, аммо харидорлар қиммат нархларда кўп шакар харид қилишни хоҳламайдилар. Агар бозорда таклиф ҳажми талаб ҳажмидан ошиб кетса, товарнинг ортиқча таклифи вужудга келади. Агар нарх юқори даражада (3600 сўм/кг.) ушлаб турилганда, бозорда ортиқча шак

Шакарнинг нархи 3400 сўм/кг. бўлганда талаб ҳажми таклиф ҳажмига тенг. Бу нархда шакар танқислиги ҳам, ортиқча шакар таклифи ҳам кузатилмайди. Бозор мувозанат ҳолатига эришади. P S D EP e Q0 Q eОртиқча таклиф Ортиқча талаб (дефицит) P 1 P 2 Q 1 Q 2Шакарнинг нархи 3400 сўм/кг. бўлганда талаб ҳажми таклиф ҳажмига тенг. Бу нархда шакар танқислиги ҳам, ортиқча шакар таклифи ҳам кузатилмайди. Бозор мувозанат ҳолатига эришади.

Талаб ва таклифни график ёрдамида таҳлил этиш қуйидаги хулосаларни чиқаришга ёрдам беради. Мувозанатли нархдан (3400 сўм/кг.) юқори ҳар қандай нархда ортиқча таклиф ҳажми сотувчилар томонидан туриб қолган товарни тезроқ сотиш учун рақобатлашиш натижасида нархларнинг пасайишига олиб келади. Нархларнинг пасайиши истеъмолчиларни кўпроқ маҳсулот харид қилишга рағбатлантиради ва бозордаги ортиқча шакар миқдорининг йўқолишига олиб келади. Бу ҳолат токи талаб ва таклиф ҳажми тенглашиб, бозорда мувозанат ўрнатилгунга қадар давом этади. Мувозанатли нархдан қуйи бўлган ҳар қандай нархда тақчил бўлган товарни қўлга киритиш учун истеъмолчилар ўртасидаги рақобат кураши нархнинг кўтарилишига олиб келади. Нархнинг кўтарилиши ишлаб чиқарувчиларни таклиф ҳажмини оширишга рағбатлантиради. Натижада бозордаг

Мувозанатли нарх – бу шундай нархки, бунда талаб ҳажми ҳар доим таклиф ҳажмига тенг ва бу ҳажм мувозанатли ҳажм деб аталади. Мувозанат нуқтасида P e = P d = P s Бу ерда, P e – мувозанатли нарх; P d – талаб нархи; P s – таклиф нархи. Мувозанатли нархда Q e = Q s = Q d Бу ерда, Q e – мувозанатли ҳажм; Q s – таклиф ҳажми; Q d – талаб ҳажми. eP Мувозанатли нарх – бу шундай нархки, бунда талаб ҳажми ҳар доим таклиф ҳажмига тенг ва бу ҳажм мувозанатли ҳажм деб аталади. Мувозанат нуқтасида P e = P d = P s Бу ерда, P e – мувозанатли нарх; P d – талаб нархи; P s – таклиф нархи. Мувозанатли нархда Q e = Q s = Q d Бу ерда, Q e – мувозанатли ҳажм; Q s – таклиф ҳажми; Q d – талаб ҳажми.

Олдинги мавзуда таъкидлаганимиздек, талаб ва таклиф товарнинг ўз нархи ёки бошқа омиллар таъсирида ўзгариши мумкин. Дастлаб таклиф ҳажмини ўзгармас (const.) деб қабулган ҳолда талабдаги ўзгаришларнинг бозор мувозанатига таъсирини кўриб чиқамиз. Фараз қилайлик, талаб ҳажми ошди. Бу бозор нархи ҳамда мувозанатига қандай таъсир кўрсатади? Талабнинг ошиши, бошқа омиллар ўзгармаган ҳолатда, товар нархининг кўтарилишига ва талаб ҳажмининг ошишига олиб келади. Бунда талаб ва таклиф чизиқларининг янги кесишиш нуқтаси (мувозанат нуқтаси) олдинги ҳолатдан юқорида бўлади. 2. Талаб ва таклифнинг ўзгаришиeP Олдинги мавзуда таъкидлаганимиздек, талаб ва таклиф товарнинг ўз нархи ёки бошқа омиллар таъсирида ўзгариши мумкин. Дастлаб таклиф ҳажмини ўзгармас (const.) деб қабулган ҳолда талабдаги ўзгаришларн

Талабнинг ошиши ва талаб чизиғининг ўнгга сурилиши Q eD 1 D SP E* P* e E P e Q Q* eТалабнинг ошиши ва талаб чизиғининг ўнгга сурилиши

Талабнинг камайиши, бошқа омилларни ўзгармас деб қабул қилганда, нархларнинг пасайишига ва талаб ҳажмининг ҳам қисқаришига олиб келади. Бунда талаб ва таклиф чизиқларининг янги кесишиши (мувозанат) нуқтаси олдинги ҳолатдан пастда жойлашади. 2. Талаб ва таклифнинг ўзгариши

Q eQ* eDD 1 SP E E*P e P* e QТалабнинг камайиши ва талаб чизиғининг чапга сурилиши Талабнинг камайиши ва талаб чизиғининг чапга сурилиши

Энди талабни ўзгармас деб қабул қилган ҳолатда таклифдаги ўзгаришларнинг бозор мувозанатига таъсирини кўриб чиқамиз. Фараз қилайлик таклиф ошди. Бу бозор мувозанатига ва мувозанатли нархга қандай таъсир кўрсатади? Бошқа омиллар ўзгармаган ҳолатда таклифнинг ошиши товар ҳажмини кўпайтиради ва нархни пасайишига олиб келади. Бунда талаб ва таклиф чизиқларининг янги кесишиш нуқтаси олдинги ҳолатдан пастда жойлашади. 2. Талаб ва таклифнинг ўзгариши

QS 2P S E* P* e ED P e Q e Q* eТаклифнинг ошиши ва таклиф чизиғининг ўнгга сурилиши

Бошқа омиллар ўзгармаган ҳолатда таклифнинг қисқариши бозордаги нархнинг ошишига олиб келади. Бундай ҳолатда нарх кўтарилиб, таклиф ҳажми камаяди. Талаб ва таклиф чизиқларининг янги кесишўиш нуқтаси (мувозан нуқтаси) олдингидан юқорида жойлашади. 2. Талаб ва таклифнинг ўзгариши

QS 1P S EE*D P e Q eQ* eP* e Таклифнинг қисқариши ва таклиф чизиғининг чапга сурилиши

Агар талаб ва таклиф бир вақтда ўзгарса бозор мувозанатига қандай таъсир кўрсатади? Талаб ва таклиф тескари йўналишда ўзгаришининг иккита ҳолатини ажратиб кўрсатиш мумкин. Фараз қилайлик, таклиф ошиб, талаб қисқармоқда. Бу ҳолатда нарх пасайиши билан боғлиқ иккита самара қўшилиб кетади: таклифнинг ошиши бозордаги маҳсулот ҳажмини кўпайишига олиб келиб, нархни арзонлаштирса, талабнинг қисқариши ҳам маҳсулот нархининг пасайишига таъсир кўрсатади. Натижада талаб ва таклиф чизиқлари олдинги мувозанат ҳолатидан анча пастда кесишади ва янги мувозанатга эришилади. Агар талаб ва таклиф бир вақтда ўзгарса бозор мувозанатига қандай таъсир кўрсатади? Талаб ва таклиф тескари йўналишда ўзгаришининг иккита ҳолатини ажратиб кўрсатиш мумкин. Фараз қилайлик, таклиф ошиб, талаб қисқармоқда. Бу ҳолатда нарх

QS 1P S E 1 P* e E E*D P e P 1 Q eQ* e Q 1DТаклифнинг ошиши ва талабнинг қисқариши оқибатлари

Иккинчи кутиладиган ҳолат – бу таклиф қисқариб, талаб ошадиган вазиятдир. Бунда нарх кўтарилиши билан боғлиқ иккита самарани кузатиш мумкин: талабнинг ошиши нархнинг кўтарилишига олиб келса, таклифнинг қисқариши ҳам товар танқислигини вужудга келтириб, нархни оширади .

QS 1P S E 1 P e E* ED P* e P 1 Q* eQ e Q 1DТалабнинг ошиши ва таклифнинг қисқариши оқибатлари

3. Талаб ва таклиф механизмлари баъзан истеъмолчилар, баъзан эса ишлаб чиқарувчилар манфаатларига зиён етказадиган адолатсиз нархларнинг шаклланишига сабаб бўлиши мумкин. Бундай ҳолатда давлат қонунчилик орқали нархларнинг юқори ва қуйи чегараларини ўрнатиши орқали бозорга таъсир ўтказиши мумкин. Нархларнинг юқори чегараси – бу қонуний асосда мувозанатли нархдан пастда ўрнатилган максимал нарх бўлиб, у сотувчиларга товарни сотиш учун сўраланадиган нархларнинг энг юқори чегарасини белгилаб қўяди. Нархларнинг юқори чегараси истеъмолчиларни биринчи даражали зарурий товарлар ва хизматлар билан минимал даражада таъминлашга имкон яратади. Агар нархлар бозордаги талаб ва таклиф нисбати асосида эркин ўрнатилганда, айрим тоифадаги истеъмолчилар бу товарлар ва хизматларни харид этиш имкониятига эга

P S D EP e Q0 Q eОртиқча талаб (дефицит) P max Q s Q d

3. Нархларнинг қуйи чегараси – бу давлат томонидан мувозанат нархдан юқорида ўрнатиладиган минимал нарх бўлиб, одатда бозор механизми ишлаб чиқарувчилар ёки сотувчиларнинг айрим гуруҳларига етарли даромад олишга имкон бермайдиган ҳолатларда қўлланилади. Минимал иш ҳақи бўйича қонунчилик ҳужжатлари, қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари нархларининг давлат томонидан қўллаб-қувватланиши – ҳукумат томонидан нархларнинг қуйи чегарасини (минимал нархларни) ўрнатишнинг энг ёрқин иккита намунасидир. Мувозанли нархдан юқори ҳар қандай нархда таклиф ҳажми талаб ҳажмидан ошиб кетади ва ортиқча таклиф вужудга келади. Бу эса нархларни яна пасайишига сабаб бўлиши мумкин. Агар ҳукумат минимал нархларни сақлаб туришга интилса, бозордаги ортиқча таклиф ҳажмини ўз буфер захирасига харид қилиши, ишлаб чиқариш ҳажмин

P S D EP e Q0 Q eОртиқча таклиф ҳажми P min Q d Q s

4. Мувозанатли нархнинг ўрнатилишидан айрим тоифадаги истеъмолчилар ҳам, ишлаб чиқарувчилар ҳам манфаат кўради. Мувозанатли нарх одатда истеъмолчиларнинг товар учун максимал таклиф қилиши мумкин бўлган нархдан қуйида жойлашганлиги сабабли, улар бундан маълум бир миқдорда ютуққа эга бўладилар ва бу ютуқ Р max EPe юзага тенг бўлади. P max S P e E QD Истеъмолчи ютуғи зонаси Q e 4. Мувозанатли нархнинг ўрнатилишидан айрим тоифадаги истеъмолчилар ҳам, ишлаб чиқарувчилар ҳам манфаат кўради. Мувозанатли нарх одатда истеъмолчиларнинг товар учун максимал таклиф қилиши мумкин бўлган нархдан қуйида жойлашганлиги сабабли, улар бундан маълум бир миқдорда ютуққа эга бўладилар ва бу ютуқ Р max EPe юзага тенг бўлади.

Мувозанатли нарх одат айрим илғор фирмалар (маҳсулот таннархи арзон бўлган) товар учун таклиф қилиши мумкин бўлган минимал нархдан юқорида жойлашганлиги туфайли, улар бундан маълум ютуққа эга бўладилар. Буни ишлаб чиқарувчи ютуғи деб атаймиз. Ишлаб чиқарувчи ютуғи зонасиP S P e E QD P minМувозанатли нарх одат айрим илғор фирмалар (маҳсулот таннархи арзон бўлган) товар учун таклиф қилиши мумкин бўлган минимал нархдан юқорида жойлашганлиги туфайли, улар бундан маълум ютуққа эга бўладилар. Буни ишлаб чиқарувчи ютуғи деб атаймиз.

ЭЪТИБОРЛАРИНГИЗ УЧУН РАҲМАТ !ЭЪТИБОРЛАРИНГИЗ УЧУН РАҲМАТ !

Купить