Tarixiy turizmni rivojlantirish yo’llari (Buxoro hududida misolida) - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	4.5MB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Tarixiy turizmni rivojlantirish yo’llari (Buxoro hududida misolida)

Купить

MUNDARIJA KIRISH. .................................................................................................... ........ ... ..2 I-B О B. TARIXIY TURIZMNI RIVOJLANTIRISHNING IJTIMOIY – IQTISODIY MOHIYATI VA TASNIFI ................................................................................4 1.1 Tarixiy turizm tushunchasi, mohiyati. ...............................................................4 1. 2 T arixiy t uri zm resurslarning ijtimoiy -iqtisodiy mazmuni va ahamiyati ............9 1.3 Tarixiy turizmda turistik resurs turlari . .......................................................... . ..15 II-BOB. BUXORODA TARIXIY TURIZMNING RIVOJLANTIRISH YO’LLARI. ........................................................................................ 23 2.1. Buxoro vohasining tarixi,

KIRISH Mavzuning dolbzarligi. Hozirgi kunda O’zbekiston juda katta turistik potentsialiga ega. Mamlakatimiz nafaqat Markaziy Osiyoda, balki butun jahonda ham turizmning markazlaridan biri hisoblanadi. Turistlarni jalb etuvchi qadimdan Xitoy va Yevropa mamlakatlarni bog`lab turuvchi Buyuk Ipak Yo’li o’tgan katta miqdordagi me’moriy haykallar va tarixiy davrga ega bo’lgan shaharlardan: Buxoro, Samarqand, Xiva, Shahrisabz, Qo’qon, Termizdir. O’zbekistonning qadimgi shaharlarda zamonaviy me’morchilik O’zbekiston uchun o’zgacha xususiyatga ega bo’lgan o’tgan asrlar milliy binokorlikning haykallari bilan bog`liqdir. O’zbekiston xorijiy mehmonlarni jalb qilishda ham boshqa zahiralarga ega: (gohida faqat O’zbekistonda uchraydigan) hayvonot va o’simliklar olamiga boy bo’lgan cho’l va qo’riqxonala

rivojlantirishning xususiyatlari va istiqbolli yo’llarini o’rganib chiqishdir. Bitiruv malakaviy ishning obyekti Buxoroda joylashgan madaniy va tabiiy turizm obidalari esa ulardan tarixiy turizmni rivojlantirish maqsadida foydalanish uchun yo’nalishlaridir. Ushbu maqsadga erishish uchun qo’yidagi vazifalar belgillandi:  Tarixiy turizmni yaqol ochib berish.  ijtimoiy – iqtisodiy mohiyatini ochib berish;  T arixiy t uristik resurs turlari ni aniqlash;  Buxoroning madaniy – tarixiy resurslar ini ko’rib chiqish ;  Buxoroda turizm resurslaridan foidalanishning qo’shimcha imkoniyatlarini belgilash. Bitiruv malakaviy ish kirish, 2 bob, xulosa va takliflar, foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati hamda ilovalardan iborat. Shuningdek, bitiruv malakaviy ishning tarkibida 2 ta chizma va 8 ta diagra

I-B О B . TARIXIY TURIZMNI RIVOJLANTIRISHNING IJTIMOIY – IQTISODIY MOHIYATI VA TASNIFI 1.1 Tarixiy turizm tushunchasi, mohiyati Hozirgi vaqtda ko’pgina tarmoqlar kabi turizm industriyasi ham tez rivojlanib bormoqda. Turistik biznesni mavjud kapital, texnologiya, hamda malakali ishchi – xodimlar orqaligina shakllantirib bo’lmaydi. Buning uchun birinchi navbatda turistik resurslarga ega bo’lish lozim. Tarixiy turistik resurslar deb – tabiiy, tarixiy, ijtimoiy – madaniy va boshqa turistlarni sayohatga qiziqtiradigan, insonning jismoniy, ruhiy va aqliy kuchini tiklashi va rivojlanishi ehtiyojlarini qondirishga qodir obyektlarga aytiladi. Rekreatsiya faoliyati nuqtai nazardan turistik resurslarga tabiiy va antropogen geosistemalar kiradi, tabiat manzaralari, rekreatsiya faoliyati ehtiyoji qiyma

kiritildi. D е mak, endiliqda mazkur to`rttala tarixiy maskan xalqaro hamjamiyat muhofazasida bo`ladi. Hozirgacha dunyodagi 721 ta madaniy va tarixiy yodgorliklar YuN Е SKOning Jahon merosi ro`yxatiga kiritilgan. Xalqaro turizm markazlari ishni yanada rivojlantirishlari lozim. T arixiy turizmda t uristik resurslarning mohiyati shundan iboratki, ular turistik mahsulot shakllanishiga asos hisoblanadi. Umumiy qilib aytganda, aniq hududda turistik faoliyatda foydalanish mumkin bo’lgan barcha obyektlar kiradi. Turizmni rekreatsiyaning ko’rinishi sifatida olsak, «turistik resurslar» tushunchasi «rekreatsiya resurslari» bilan birgalikda uyg’unlashadi. T arixiy t uristik resurslarning asosini rekreatsiya resurslari tashkil etadi. Rekreatsiya resurslari bu - turli komponentlar birikmasidan iborat,

- ijtimoiy – demografik xususiyati. 1 - chizma 6Rekreatsion resurslar Tabiiy Iqlimiy - (quyosh radiasiyasi, harorat,yog’in, namlik, shamol.) Geologik - (mineral, dengiz suvlari, shifobaxsh balchiqlar) Biologik - ( o’simlik va hayvonot dunyosi, tuproqlar va b.) Landshaftlar - (tog’, o’rmon, sharshara, sohillar va b.) Antropogen Madaniy – tarixiy - (madaniy va diniy markazlar, ziyoratgohlar, muzey, milliy bog’lar, tarixiy obidalar) Axborot - (kutubxona, ko’rgazmalar) Sport - Ko’ngilochar obyektlar Urbanistik Boshqalar01 01 0102 06 0B02 09 06 0A0B04 0E 0B 06 0E081305 0F 06 0A0B02 20 1710 21 14 14 1B 06 1D 22 1F 23

Tarixiy turizmni rivojlantirishda turistik resurslar tasnifiga bir qancha yondashuvlar mavjud. Ulardan polyak iqtisodchisi M.Truasi ( 1963 y.) va fransuz iqtisodchisi P.Deferem (1972 y.) taklif qilgan tasnifi ancha takomillashgan. М .Truasi turistik resurslarni uch guruhini ajratadi: 1. Tabiiy turistik resurslar, «turistik kapital potensiali» sifatida unga iqlim, havo, manzara, dengiz, ko’l, daryolar, tog’lar, o’rmon va boshqalar kiradi. Boshqacha qilib aytganda, bu resurslarni tabiiy – iqlimiy resurslar deb atash mumkin. 2. Inson tomonidan yaratilgan turistik resurslar, ya’ni arxitektura binolari, yodgorliklar, madaniy obyektlar va boshqalar. Bular ekskursiya obyektlari hisoblanadi. 3. «Qo’shimcha» turistik resurslar, inson mehnati tomonidan yaratilgan ma’lum mintaqadagi barcha turistlarn

litomlarga zamonaviy qo’rilmalar: ko’priklar, aeroportlar, sport majmualari, universitetlar, akvariumlar, observatoriyalar va boshqalar kiradi. Antronom – turistik qiziqishni orttiradigan barcha inson faoliyati ko’rinishlarini kiritish mumkin. Antronom elementlariga insonning o’zi, uning hayoti, urf – odatlari, yuqolgan yoki yuqolish arafasida turgan, ya’ni milliy xalq bayramlari, folkrol, milliy musiqa va kiyimlarni kiritish mumkin. Undan tashqari antronomga sanoat va qishloq xo’jaligi korxonalari, o’quv dargohlari va ijtimoiy – maishiy obyektlarni ham kiritish mumkin. Misol uchun Rio-de-Janeyrodagi mashhur karnaval, Fransiyaning Shampan provensiyasidagi mashhur uzumzorlar va vino ishlab chiqarishni ko’rsatish mumkin. Deferem tasnifini xususiyati shundaki, unda ayrim turistik resurslar bi

sayohatchilar maqsadiga ko’ra olim, resurslarni shartli ravishda 4 ta guruhga bo’lishni taklif etgan: 1. Kurortli; 2. Rekreasiyali; 3. Diniy – madaniy; 4. Axborot – ish yuzasidan. Umuman olganda tarixiy turistik resurslarga turlicha qarashlar mavjud. Shuni ta’kidlash lozimki, tarixiy turizm maqsadida turistik resurslardan to’g’ridan – to’g’ri foydalanib bo’lmaydi. Buning uchun ko’pgina qo’shimcha xizmatlar, ya’ni joylashtirish, ovqatlantirish, sayohat va transport xizmatini tashkillashtirish kabi xizmatlardan foydalanish orqaligina tarixiy turistik resurslardan turizm faoliyatida foydalanish mumkin. 1.2 T arixiy t urizm resurslarning ijtimoiy -iqtisodiy mazmuni va ahamiyati Turizmni barqaror rivojlanishida tarixiy turistik resurslarning ijtimoiy -iqtisodiy mazmuni yotadi. Hozirgi kunda ko’

6. Insonlarning jismoniy, iqtisodiy va ruhiy ehtiyojlaridan kelib chiqib va boshqa maqsadlar bo’yicha. Yuqoridagi ehtiyojlarni qondirishga turistik faoliyatni amalga oshirish yotadi. Bu o’z navbatida iqtisodiy turizm hisoblanib, uni qo’yidagilar asosida shakllantiriladi: - turistik xizmatlarni ishlab chiqish; - turistik mahsulotni shakllantirish ; - turistik mahsulotni sotish ; - turistik ehtiyojni qondirish. Turizm iqtisodiy kategoriya bo’lib, davlatlardan kelgan turistlarga mahalliy xizmatni sotadi, o’z ishchilariga ish-joy sharoitini yaratadi, kirib kelayotgan valyutadan daromat oladi. Bir tomondan turizm sohasi turistlarga bevosita xizmat qiluvchi tarmoqni taklif qiladi, ikkinchi tomondan turizm bozoriga yo’naltirilgan xizmat qilish va moddiy ishlab chiqarish kabi bir-biriga qo’shilgan

qiluvchi mamlakatga daromadni keltiradi, qattiq valyuta tushumini ta’minlaydi, aholini ish bilan bandlik darajasini oshiradi. Turistlarga xizmat qilish uchun mehmonxona kerak bo’ladi. Bu yerda ular ovqatlanishi lozim. Turli shou dasturlarda qatnashadilar. Bularning hammasi naqd pul, ko’p hollarda agar ular xorijiy turistlar bo’lsa, valyuta tushumining ko’payishini ta’minlaydi. Shu sababdan tarixiy turistik resurslarning turizm faoliyatida iqtisodiy mazmuni oshib boradi. Shunday qilib, tarixiy turistik resurslar iqtisodiyotning tarkibiy qismi sifatida o’ziga xos xususiyatlarga ega. Bulardan tashqari resurslar mamlakat hayotiga sezilarli darajada ta’sir qiladi. Buning mahalliy aholi uchun ham katta foydasi bor. Ular ish bilan ta’minlanadi, turli millat, elat va xalq vakillari bilan muloqotda

speleoturizm, daryo turizmi kabi turli tog’ turizmi turlarini amalga oshirish imkonini beradi. Shifobaxsh giyohlarning ko’pligi turli xil ekologik turlar, turli giyohlar va o’simliklar yig’ish uchun turlarni tashkil etishga ikmoniyat yaratadi. Bu esa ko’plab chet ellik turistlar orasida qiziqish uyg’otadi. Tarixiy turizmning hozirgi holatini baholar ekanmiz, shuni qayd etish muhimki, O’zbekistonda infratuzilmaning rivojlanish darajasi chet ellik turistlarning ehtiyojlarini to’liq qondira olmayapti. Infratuzilmaning rivojlanmaganligiga raqobat va takomillashishni rag’batlantirish imkonini bermagan avvalgi ma’muriy-buyruqbozlik tizimi sababchi hisoblanadi. Infratuzilma yetarlicha rivojlanmagan taqdirda turistlar oqimini ko’paytirish va shunga mos ravishda valyuta tushumini ko’paytirish mumki

Tarixiy turizm iqtisodiyotning tarkibiy qismi sifatida turistlar qabul qiluvchi mamlakatga daromadni keltiradi, qattiq valyuta tushumini ta’minlaydi, aholini ish bilan bandlik darajasini oshiradi. Turistlarga xizmat qilish uchun mehmonxona kerak bo’ladi. Bu yerda ular ovqatlanishi lozim. Turli tomoshalar qiladilar. Hammasi naqd pul, ko’p hollarda agar ular xorijiy turistlar bo’lsa, valyuta tushumining ko’payishini ta’minlaydi. Tarixiy turizm nafaqat iqtisodiy, balki muhim ijtimoiy sohasi hamdir. Buning iqtisodiy samaradorligi bilan birga ma’naviy, ruhiy va intellektual ahamiyati ham juda katta. Shu tufayli ushbu sohaga davlat alohida e’tibor berib ma’lum imtiyozlar ham belgilaydi. Odamlar bu imtiyozlardan faqat turist bo’lganliklari uchun foydalanadilar. Bu ham turizmning o’ziga xos xususi

ko’payadi va h.k. Atrof muhitga ham turizmni rivojlantirish katta foyda beradi. Xususan, mamlakatning biomaydoni asl holida saqlanishiga harakat qilinadi, ekologik barqarorlikni ta’minlash tadbirlari qo’llaniladi, tabiat resurslaridan turistlarning rohatlanishi uchun foydalanladi, manzarali maydonlarning yaratilishi imkoniyatini tug’diradi, suv, havo, o’rmonlarning tabiiy holda saqlanishi uchun kurashiladi. Turizm mahalliy aholi hayotiga ijobiy hamda salbiy ta’sir ko’rsatishi mumkin. Ijobiy xususiyatlari quyidagilardan iborat: - ish o’rinlarini yaralishi; - daromadni ko’payishi, mahalliy aholini yashash darajasini oshishi ; - urbanizasiya jarayonini tezlashishi, shaharcha xizmat, infrastruktura, madaniyat tashkilotlarini rivojlanishi; - ijtimoiy va madaniy jarayonlarin tezlashishi; - mahal

1 . 3 Tarixiy turizmda turistik resurs turlari Tarixiy turistik resurslarni foydalanish xususiyatiga ko’ra bevosita va bilvosita turlarga bo’linadi. Bevosita turdagi tarixiy resurslarga turistlarni o’zlari to’g’ridan – to’g’ri foydalanidigan tabiiy va tarixiy – madaniy resurslar kiradi. Bilvosita turdagi resurslarga bevosita turistik resurslardan foydalanish asos bo’ladigan ijtimoiy – iqtisodiy resurslar – moddiy, moliyaviy, mehnat, axborot beruvchi resurslar kiradi. В.С.Боголюбов ва В.П.Орловскаялар (Економика туризма. M.2005,151b.) tarixiy turistik resurslarda alohida ajralib turuvchi qo’yidagi asosiy belgilarni ajratishgan: - Qo’laylik (jozibadorlik); - Iqlimiy sharoit; - O’rganganlik darajasi; - Sayyohlik ahamiyati; - Manzara va ekologik xususiyatlari; - Ijtimoiy – demografik xususiyat

Kelib chiqishiga ko’ra: tabiiy - (geologik, iqlimiy, gidrologik, termal suvlar); biologik – tirik tabiat (tuproq resurslari, flora, fauna); axborot beruvchi - tabiatdan o’ziga xos maydon va landshaft sifatida foydalanish bo’lib, bu resurslar madaniy, ziyoratli kabi turizm turlarini rivojlantirishga asos bo’lib xizmat qiladi. Rekreatsiya sifatida foydalanish turiga ko’ra: mineral suvlar; botqoqlar; tuzlar; o’rmonlar. Resurslarnin g tugashi darajasiga ko’ra: tugaydigan tabiiy resurslar, ular o’z navbatida yangilanib turadigan (chuchuk suv, o’simlik va hayvonot dunyosi) va yangilanmaydigan (minerallar) turlarga bo’linadi. tugamaydigan tabiiy resurslar, ularga quyosh energiyasi, shamol, dengiz to’lqinlari, suvlar kiradi. O’zi qayta tiklanishi va o’sishi imkoniyatiga ko’ra: qayta tiklanadigan r

Kelib chiqishiga ko’ra: tabiiy - (geologik, iqlimiy, gidrologik, termal suvlar); biologik – tirik tabiat (tuproq resurslari, flora, fauna); axborot beruvchi - tabiatdan o’ziga xos maydon va landshaft sifatida foydalanish bo’lib, bu resurslar madaniy, ziyoratli kabi turizm turlarini rivojlantirishga asos bo’lib xizmat qiladi. Rekreatsiya sifatida foydalanish turiga ko’ra: mineral suvlar; botqoqlar; tuzlar; o’rmonlar. Resurslarnin g tugashi darajasiga ko’ra: tugaydigan tabiiy resurslar, ular o’z navbatida yangilanib turadigan (chuchuk suv, o’simlik va hayvonot dunyosi) va yangilanmaydigan (minerallar) turlarga bo’linadi. tugamaydigan tabiiy resurslar, ularga quyosh energiyasi, shamol, dengiz to’lqinlari, suvlar kiradi. O’zi qayta tiklanishi va o’sishi imkoniyatiga ko’ra: qayta tiklanadigan r

Tarixiy turistik resurslarni guruhlanishi 18Noyob tabiat yodgorliklari geologik – geomorfologik, botanik, paleontologik, astronomik va landshaft yodgorliklari Madaniy – tarixiy resurslar Yodgorliklar: arxitektura binolari, arxiologik ahamiyatidagi joylar, ilmiy, madaniy va tarixiy ahamiyatga ega g’orlar, yozuvlar; Ansanbillar : ilmiy, madaniy yoki tarixiy ahamiyatga ega o’zaro bog’langan binolar guruhi. Masalan, Poyi Kalon ansambili; Ijtimoiy – iqtisodiy resurslar Mehnat resurslari Sarmoya resurslari Turistik axborot resurslari Sayohat vaqtida yoki unga tayyorgarlik ko’rishda turistlar ehtiyojidan kelib chiqib, ularga beriladigan ma’lum hudud, obyekt to’g’risidagi ma’lumotlar majmuasi turistik axborot resurslari hisoblanadi.0102 01 02 0D040E 0F 0E07 17 02 10 19 2506040C10 03 15 1A0315 1C 1

Tarixiy tabiiy turistik resurslar orasida asosiy o’rinni rekreatsiya resurslari egallaydi, ular mamlakat aholisini, hamda turistlarni dam olishi va davolanishi uchun asos bo’lib xizmat qiladi. Undan tashqari tabiiy resurslardan to’g’ridan – to’g’ri foydalanish natijasida bir qancha muammolar ham kelib chiqmoqda. Bunda tabiatdan noto’g’ri foydlanish, ko’plab qurilishlarni amalga oshirish tufayli bo’lmoqda. Natijada ekosistemalar muvozanati buzilib, ekologik muammolarni kelib chiqishiga sabab bo’lmoqda. Madaniy – tarixiy resurslar . Ma’lum hududda turizmni rivojlantirishda u joyning tarixiy – madaniy resurslari potensiali asosiy urinni egallaydi. Turistik xizmatda madaniy – tarixiy resurslardan ko’p maqsadlarda foydalanish mumkin. Madaniy majmualarning jozibadorligi ularning tarixiy va tasvi

Tabiatning noyob ko’rinishlarini butunjahon ruyxatiga kiritiladigan hususiyatlari qo’yidagilardan iborat: - Yer taraqqiyotida geologik-geomorfologik jarayonlar asosida shakllangan yodgorliklar; - Turli-tuman o’ziga xos ekosistemalar, landshaftlar; - Ma’lum mintaqaning o’ziga xos o’simlik va hayvonlari; - Kamyob biologik turlari. Madaniy – tarixiy resurslarga moddiy va madaniy turli yodgorliklari majmuasi, ma’lum mintaqaning turistik qiziqish obyektlari hisoblanadi. Mintaqalarning arxitektura yodgorliklariga boyligi turizmni rivojlanishiga turtki bo’ladi. Ammo oxirgi paytlarda turistik oqimning oshishi ayrim muammolarni ham keltirib chiqarmoqda. Bu resurslardan turizm maqsadida saqlashni quyidagicha amalga oshirish taklif qilinadi: - mavjud tarixiy joylar, binolar va yodgorliklarni turistik

qiyinlashtiradi. Undan tashqari turizm iqtisodiyotning ko’plab tarmoqlari, qishloq xo’jaligi korxonalari, transport vositalari ishlab chiqaruvchi zavodlar, mebel ishlab chiqaruvchi korxona va boshqalar bilan o’zaro aloqada rivojlanadi. Shu resurs turida mehnat resurslari va sarmoya resurslari asosiy o’rinni egallaydi. Mehnat resurslari. Turistik mahsulot ishlab chiqarish jarayonida insonlarning jismoniy va aqliy mehnati ishlatiladi. Bunda insonlarni sog’ligi va jismoniy kuchi, ma’lumoti hamda malakasi darajasi asosiy o’rinni egallaydi. Mehnat resurslarining miqdori, malakasi iqtisodiy omil sifatida katta ahamiyatga ega. Turizm jahon xo’jaligining mehnat resurslarining ko’p talab qiluvchi tarmoqlaridan hisoblanadi. Turizm sohasidagi band ishchi kuchining o’ziga xos xususiyati shundaki, 80%

- transport vositalari: yengil avtomobil, avtobus va boshqa. Turizm salmog’ining yuqoriligi iqtisodiy tomondan daromatining oshishiga, yangi ish o’rinlarini yaratilishiga hamda kichik biznesni rivojlanishiga turtki bo’ladi. Turistik mamlakatlarda 50 foizdan ortiq mehnatga yaroqli aholi turizm sohasi bilan to’g’ridan – to’g’ri yoki bilvosita bog’langan. Agarda ularda turistlar kelishi qaysidir sababga ko’ra kamaysa, ishsizlar soni ortib boradi. Lekin yirik industrial mamlakatlarda turizm sohasida band aholi 5 foizdan ortmaydi, ammo turizmning dunyo bo’yicha rivojlanishi tufayli bu mamlakatlarda ham turizm sohasidagi band mehnat resurslarini salmog’i ortib boradi. Turizm sohasida miqdor jihatdan tahlil qilishdan tashqari, bandlikning sifat jihatdan tahlili ham mavjud. Ma’lumki turizmda asosa

Axborot beruvchi resurslarga Internet tarmog’i, adabiy va tasviriy nashrlar hamda xalq etnoslari, afsonalari ham kiradi. Axborot tashuvchilar moddiy obyektlar – inson va ijodlari, nomoddiy obyektlar – turli axborot manbalari hisoblanadi. Diniy turizmda moddiy obyektlar bo’lib, monax va dindorlar, ekskursiya olib boruvchilar, hamda diniy markaz va shaharlarning fotosi, kartasi, sxemalari hisoblanadi. II-BOB. BUXORODA TARIXIY TURIZMNING RIVOJLANTIRISH YO’LLARI 2.1 Buxoro vohasining tarixi, u bilan bog’liq ob’ektlar Buxoro viloyati O`zbekistonning janubi- g`arbida joylashgan. Qizilqu m cho`li Buxoro viloyati hududining katta qismini egallaydi. Viloyatning umumiy maydoni – 39 400 kvadrat kilometr. Viloyat tub kontinental, quruq iqlimga ega. Viloyat aholisi taxminan 1 543,9 ming kishiga teng,

olingan. Viloyatning boy madaniy me`rosi ming yillar davomida butun dunyoni o`ziga rom etib kelgan. Viloyatda 20 dan ortiq sayyohlik kompaniyalari hamda 60 yaqin zamonaviy mehmonxonalar faoliyat olib bormoqda. Buxoroning diqqatga sazovor joylari: Qal'alar  Ark qo’rg’oni (XVIII-XX asr)  Buxoro devorlari va darvozalari Me’moriy ansambl va komplexslar  BahouddinNaqshband (XVI asr)  Labi-havuz (XVI-XVII)  Poy-Kalon (XII-XVI)  Chor Bakr (XVI-XX asrlar) Maqbaralar  Somoniylar maqbarasi (IX asr)  Bo’yan-qulixona maqbarasi (1358-yil)  Sayf ad-din Boxarzi maqbarasi (XIV asr)  Chashmi-Ayub maqbarasi (1380-yil) Madrasa va xonaqohlar  Qo’sh madrasa (1566-1588 yillar)  Ulug’bek madrasasi (1417-1652 yillar)  Gavkushon madrasasi (XVI asr II yarmi)  Miri Arab madrasasi (XVI asr)  Mulla

 Xalifa Xudoyd xonaqohi (XVIII asr)  Hoji Zayniddin xonaqohi (XVI asr I yarmi) Masjidlari  Masjidi Kalon (1514-yil oxirlari)  Masjidi baland (XVI asr boshlari)  Katta markaziy masjid (1712-yil)  Ko’rpa masjidi (1637-yil)  Namozgoh masjidi (XII-XVI asr)  Mag’oki Attor masjidi (XII-XVI asr) Savdo rastalari  Toqi Sarrafon (XVI asr)  Toqi Zargaron (1586-1587 yillar)  Toqi Telpakfuro’shon (XVI asr)  Tim Abdullaxon (1577-yil) Bugungi kunda ham Buxoro viloyati O`zbekiston Respublikasining ilm-fan, hunarmandchilik, ma`naviyat va sayyohlik markazlaridan biri hisoblanadi. Buxoro viloyati aholisining ilmiy salohiyati, ma`naviy yetukligi hamda mehnatsevarligiga ko`ra Respublikada eng oldingi o`rinlarda turadi. Viloyat hududida tabiiy gaz, neft, grafit, betonit, marmar, granit, gips, olting

Eng asosiy qishloq xo`jaligi mahsulotlari – paxta, bug`doy, qorako`l teri va tabiiy ipakdir. Qishloq xo`jaligi faoliyati viloyatning faqat sug`oriladigan yerlarida olib boriladi. Viloyatda tadbirkorlik va xususiy biznesni rivojlantirish dasturiga ko`ra ipakchilik sanoatini qayta jihozlash, qurilish materiallari sanoatini hamda kommunikatsiya infratuzilmasini rivojlantirish, qishloq xo`jaligi mahsulotlari ishlab chiqarishni yanada yaxshilash va ularning qayta ishlanishini rivojlantirish, xizmat ko`rsatuvchi sektor hamda sayyohlikni rivojlantirishga katta e`tibor qaratilgan. Buxoro viloyatida iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirishning eng muhim ustivor yo`nalishlari va ular asosida qabul qilingan maqsadli kompleks va tarmoqlarni rivojlantirish dasturlarini amalga oshirilishi 2012 yil davomi

2.2 Buxoroda mavjud bo’lgan turistik resurslardan foydalanishda imkoniyatlar Buxoro viloyatida umumiy yodgorliklar soni 365 ta tashkil etib Buxoro shahrining o’zida 255 tani tashkil qiladi va bu yodgorliklarning qisqacha tahlili: 1-diagramma 5% 12% 19% 6% 2%57%Buxoro shaharining jami yodgorliklari Ba'zi asosiy tarixiy yodgor - liklar Madrasalar Masjidlar Karvonsaroylar Tim va Toqlar Boshqa Yodgorliklar Manba : Buxoro viloyatdagi viloyat inspeksiyasi balansda turuvchi yodgorliklar 31.12.2014 yildagi holat . Buxoro shahrining jami yodgorliklari 255 ta bo ’ lib shulardan Ba ’ zi asosiy tarixiy obidalar soni 14 ta , madrasalar – 30 ta , masjidlar – 48 ta , karvonsaroylar – 15 ta , tim va toqlar – 4 ta , boshqa yodgorliklar esa 145 tani tashkil etadi . Shu har bir yodgorliklarni alohida alo

Manba : Buxoro viloyatdagi viloyat inspeksiyasi balansda turuvchi yodgorliklar 31.12.2014 yildagi holat . Ba ’ zi asosiy tarixiy yodgorliklar soni jami 14 tani tashkil etadi . shulardan Buxoro viloyat inspeksiyasi – 1 ta , buxoro viloyat badiiy me ’ morchilik muzey qo ’ riqxonasi – 1 ta , diniy tashkilot – 5 ta , foydanilmaydi – 7 ta . Bu yerda 50 % ni foydanilmaydiga obyektlar ko ’ proq hissa qo ’ shgan ya ’ ni bular qaysilar Turki Jandi , Imom Qozixon Abdulloh , Zinda Filli Ahmadiy Jomiy , Boboi Parado ’ z , Sufiyoni Savri , Pushtan g ’ aribon va Bexishtion ( Mazori Sharif ) lardir . Bular ba’zi asosiy yodgorliklar hisoblanadi. 3-diagramma 10% 17% 63% 3% 7%Madrasalar Buxoro davlat badiiy me'morchilik muzey qo'riqxonasi Ijaraga berilgan Foydanilmaydi Diniy tashkilot Tekin foydalan

Madrasalarning umumiy jami soni 30 ta bo’lib shulardan 3 tasi Buxoro davlat badiiy me’morchilik muzey qo’riqxonasidir, 5 tasi ijaraga berilgan, 19 tasi hali hamon qayta tiklanmasdan foydalanishga topshirilmagan, 1 tasi diniy tashkilot bo’lib hisoblanadi, 2 tasi esa davlat tomonidan tekin foydalanishga berilgan. Bu yerda shuni aytiz joizgi yuqoridagi diagrammadek bu diagramma ham foydanilmaydiganlar soni 19 tani tashkil etilgan, va qolganlar hozirgacha turli maqsadlarda foydalanib kelinmoqda. 4-diagramma 2% 29% 54%2% 2% 10%Masjidlar Buxoro viloyat badiiy me'morchilik muzey qo'riqxonasi Diniy tashkilot Foydanilmaydi Tekin foydalanishga berilgan Buxoro viloyat inspeksiyasi Ijaraga berilgan Manba: Buxoro viloyatdagi viloyat inspeksiyasi balansda turuvchi yodgorliklar 31.12.2014 yildagi

5-diagramma 60% 7%27% 7%Karvonsaroylar Foydanilmaydi Buxoro davlat badiiy me'moriy muzey qo'riqxonasi Ijaraga berilgan Diniy tashkilot Manba : Buxoro viloyatdagi viloyat inspeksiyasi balansda turuvchi yodgorliklar 31.12.2014 yildagi holat . 30

Karvonsaroylar umumiy soni 15 ta shulardan 9 tasi foydanilmaydi , 1 ta Buxoro davlat badiiy me ’ morchilik muzey qo ’ riqxonasi bo ’ lsa , 4 tasi ijaraga berilgan qolgan 1 ta diniy tashkilot sifatida foydalanib kelinmoqda . Hozir kunda 2 ta karvonsaroy : 1 – si Badriddin karvonsaroyi qayta tiklash ishlari olib borilayotgan bo ’ lsa , 2 – karvonsaroy arxeologik qazilmalar davomida topilgan karvonsaroy hali hamon nomi aniqlanmasdan kelinmoqda lekin chet ellik mehmonlar nazaridan qolmagan . 6-diagramma 100% Tim va Toqlar Ijaraga berilgan Manba : Buxoro viloyatdagi viloyat inspeksiyasi balansda turuvchi yodgorliklar 31.12.2014 yildagi holat . Buxoro shahrida umumiy tim va toqlar soni hozirgi qadar 4 tani tashkil etadi shulardan 3 tasi toqlar bo ’ lsa 1 ta usti yopiq bozor ya ’ ni ( tim ) deb y

tim va toqlarda joylashgan do'konlardan foydalanib kelinmoqda. O ’ tmish nazar soladigan bo ’ lsak aslida toqlar 5 ta bo ’ lgan hozirgi qadar bularning soni 3 ta qolgan , qolgan 2 ta toq ya ’ ni toqi Ordfurushon bilan Tirgaron hozirgi qadar qolmagan . 7-diagramma 32

1% 3% 13% 1% 3% 1% 1% 1% 1% 1% 6% 70% Bo sh q a yo d g o rl i k l a r Buxoro viloyat inspeksiyasi Diniy tashkilot Foydanilmaydi Buxuro davlat badiiy me'moriy muzey qo'riqxonasi ijaraga berilgan Buxoro viloyat harbiy qo'mita Buxoro shahar elektr korxona Buxoro xalq ta'limi Viloyat ichki ishlar Fuqoro tomondan shaxsiy mulk sifatida foydalanib kelinmoqda Buxoro shahar klinik boshqarmasi Fuqoro tomondan shaxsiy uy-joy sifatida foydalanib kelinmoqda Manba : Buxoro viloyatdagi viloyat inspeksiyasi balansda turuvchi yodgorliklar 31.12.2014 yildagi holat . Boshqa yodgorliklarga nazar tashlasak bu yerda umumiy jami yodgorliklar soni 145 tani tashkil qiladi shulardan 69 % ni ya ’ ni 101 ta si fuqorolar tomondan shaxsiy uy - joy sifatida foydalanib kelinmoqda , qolgan yodgorliklardan

Buxoro viloyatidagi qolgan yodgorliklar tahliliFoydalanmaydi; 43% Foydalanadi; 57% Buxoro viloyatidagi jami yodgorliklar Manba: Buxoro viloyatdagi viloyat inspeksiyasi balansda turuvchi yodgorliklar 31.12.2014 yildagi holat. Buxoro viloyatida umumiy yodgorliklar soni jami: 365 ta shulardan 255 tasi buxoro shahriga to’g’ri keladi. Qolgan 110 tasi buxoro viloyatidagi tumanlarga to’g’ri keladi. Buxoro tumanida jami yodgorliklardan 3 tasi foydalanmaydi qolgan 4 tasi diniy tashkilot bo’lib hisoblanadi. Kogon tumanida esa 45 ta yodgorlik bo’lib shulardan 25 tasi fuqorolar tomonidan uy-joy sifatida foydalanib kelinmoqda. G’ijduvon viloyatida ham 17 ta foydalanmaydigan yodgorliklar bo’lsa, qolgan 5 tasi turli xil maqsadlarga foydalanib kelinmoqda. Shofirkon tumanida 2 ta foydanilmaydi, 1 ta diniy

turibdi. Bu sardobalarning 1 tasi yo’l bo’yicha bo’lsa 2 chisi qaravulbozor markazidan 21 km uzoqlikda joylashgan edi. U yerda yo’l infratuzilmasi yo’lga qo’yilmagan va hozirgi kunda juda og’ir ahvolda yastanib yotibdi. (1-ilova. Qaravulbozordagi bo’zachi sardobasi hozirgi ko’rinishi. Ilovada ko’rsatilgan.) Agar bu 2 ta sardobani yo’l infratuzilmasini qayta tiklab, 2 ta sardobani ham qayta tiklansa, ikkala sardobalarda ham turistlar e’tiboridan qolmaydi degan umidaman. Sardobalarning vazifasi qadimda cho’ldan o’tayotgan karvonlar uchun suv vazifasini bajargan. Agarda hozir qayta tiklab avvalgidek tiklansan chet el sayyohlar e’tiboridan qolmaydi degan mulohazada keldim. 2.3 Buxoro darvozalari, hovuzlari va Buxoro minoralari XX asr boshlaridan olib borilgan arxeoloik tadqiqotlar Buxoro tarix

Mag’oki Attori masjidi, Ismoil Somoniy maqbarasi hamda Chashmai Ayyub yodgorliklari atrofida olib borilgan arxeologik qazilma ishlari uhbu binolar haqida ma’lumot beribgina qolmay, Buxoroning Eski Qal’a devorlari qoldiqlarining bir qismi topilishiga sabab bo’ldi. 1970-yilda Ya.G’ulomov, A.Axrorov va A.Muhammadjonov rahbarligida Ark va Zindon yaqinida, Mir Arab madrasasi hamda Toqi Zargaronning shimoliy tomonida shurflar qazilib, arxeologik tadqiqotlar o’tkazilgan. Bu arxeologik tadqiqotlarda “Buxoro maxsus ilmiy-ishlab chiqarish ustaxonasi”ning o’sha paytida rahbari, me’mor- muhandis I.Muhsinov ham qatnashdi. Ushbu tadqiqotlar natijasida qadimiy shaharning 3 ta pasxa devorli qal’a bilan o’ralganligi ma’lum bo’ldi. Tarix esa bu ma’lumotlarni yana bir karra isbotlaydi. Jumladan, S.Tolstovnin

3. O’glon darvozasi 4. Shergiron darvozasi 5. Qorako’l darvozasi 6. Shayx Jalol darvozasi 7. Xo’ja Ismat (Xo’jayon) darvozasi 8. Namozgoh darvozasi 9. Sallaxona darvozasi 10. Qavola (Qarshi) darvozasi 11. Mozori Sharif darvozasi Abdulazizxon barpo ettirgan qal’a devorlarini Abdullaxon g’arbga tomon kengaytirib, “xiyobon” hosil qiladi. Maydoni kengaygan shahar ning darvozasi ham bittaga ko’payadi. O’g’lon darvozasidan kyin shimoli-g’arb tomonda Xorazmga yo’nalgan Talipoch darvozasi quriladi va drvozalar soni 12 taga yetadi. Darvozalar soni va ko’rinishi XIX asrgacha shu holaticha saqlangan. Qadim darvozalarning qurilishi, nomlanishi ham o’ziga xos tarixga ega. Mazkur inshootlarning asrlar sinovidan eson-omon o’ta olishi uchun dastlab qurilish materiallariga, texnologiyasiga alohida e’tibor

darvozasi yonida Buxoro markaziy bozori q ad rostlagan. (Talipoch darvozasi ilovda ko’rsatilgan.) 2. Samarqand darvozasi shayboniy hukmdor Abdulazizxon (1541-49) tomonidan qurdirilgan bo’lib, 1557-60 yillarda Abdullaxon tomonidan qayta ta’mirlangan. Samarand yo’li orqali keladigan G`ijduvon, Toshkent, Qo’qon va boshqa shaharlardan, uzoq xorijdan kelgan mehmonlar, savdogarlar shu darvozadan shaharga kirishgan. Darvoza yaqinida aravasozlik, yog`och materiallari, eshik, deraza bozori bo’lgan. Keyinchalik amir Abdulahad, Olimxon davrida yozgi saroy - Sitorai Moxi Xosaga eltuvchi yo’l shu darvoza orqali o’tgani bois, bu maskan savdogarlar uchun juda ahamiyatli hisoblangan. O’tgan asrning 60-yillarida shahar kengayishi bahonasida buzilgan inshoot o’rnida hozir darvoza asl qiyofasi asosida qayta

7. Shayx Jalol darvozasi. Buxoroning eng qadimiy darvozalaridan yana biri shaharning janubida joylashgan Shayx Jalol darvozasidir. XVI asrda hukmdorlik qilgan Abdulazizxon piri Shayx Jaloliddin sharafiga ilgari Bobi Morkushon (ilon o’ldiruvchilar darvozasi) deb yuritilgan darvozani Shayx Jalol deb atashga farmon beradi. 1549-1550 yillarga oid hujjatlarda Shayx Jalol darvozasi hamda shu nom bilan ataluvchi mahalla haqida ma’lumotlar bor. Darvoza yaqinida juda katta bog`lar, jumladan Xoja Ismatulloy Buxoriy bog`lari va maqbaralari bo’lgan.Istiqlol sharofati hamda viloyat hokimining tashabbusi bilan ushbu bog`lar, Ismat Buxoriy maqbaralari qayta tiklandi. Ayni paytda bu xayrli ishlar davom ettirilib, xuddi Samarqand darvoza kabi Shayx Jalol darvozasi ham asl o’rnida qaytadan bunyod etilmoqda.

1. Minorai Kalon 2. Chorbakr minorasi 3. Hazrati Imom minorasi 4. Vobkent minorasi 5. Vang’ozi minorasi 6. Piri dastgir minorasi 7. Shayx ul-olam minorasi 8. Hazrati Bahouddin minorasi 9. Qasri Orifon minorasi 10. Abduxoliq G’ijduvoniy minorasi 11. Boloi Havz minorasi 12. Govkushon minorasi 13. Soktare minorasi 14. Chor minor 15. Qavola minorasi 16. Hazrati Amir Kulol minorasi Buxoroyi sharifni Minorayi Kalonsiz tasavvur etib bo’lmaydi. Shaharga qaysi tomondan yaqinlashmang, u ko’z o’ngingizda gavdalanadi. Uning tashqi ko’rinishi kishini hayratga solishi turgan gap. Minoradagi nafislik, geometrik aniqlik, kun davomidagi nur va soyalarning o’yini uning benazirligini tasdiqlaydigandek. Go’yoki minoraning yuqori qismi boshiga kuloh kiyib, salla o’ragan kishini eslatadi, uning g’o’lasimon past

Minora o’rtasida juda katta va qalin ustun bo’lib, yuqori qismida 16 ta bir-biriga qarama-qarshi tarzda fonuslar yasalgan. Fonusning ustki qismi to’rt qator muqannas bilan jilo berilib, bir qator dandona bilan tugatilgan. Birinchi qavat fonus ustida ikkinchi qavatfonusning asosi turibdi. Usta ikkita fonus qurish niyatida bo’lgan. Biroq so’ng negadir qisqartirib, bir yarusli fonus bilan tugatgan. Fonusning shifti jimjimador shtrix terakotdan yasalgan, bir-biriga juft qilib gulli shift bitilgan. Fonusning pastki qismidagi qadimiy kufiy harf bilan ko’k rangda bitilgan koshinlari tushib ketgan. 1925-yildagi ta’mirlash davrida bu koshin yozuvlar Samarqand muzeyiga olib ketilgan. Ammo bitiklarning tarjimasi yo’q. Minoraga Masjidi Kalon yonidagi arka orqali kiriladi va minoraning ichidagi zina ka

Buxoro hovuzlari va Buxoro hammomlari. Ko’hna Buxoroning suv ta’minoti katta irrigatsion tarmoqqa asoslangan. Shaharning suv bilan ta’minlovchi asosiy arig’I Shoxrud (qadimgiZarirud) bo’lgan. Shohruddan 10 ta katta ariq suv olgan va Buxorodagi 104 hovuz suv bilan ta’minlangan. Bu hovuzlardan shahar aholisi turli maqsadlarda foydalangan. Faqatgina shahriston, asosan, quduqlardan suv olgan. Shaharning yuqori qismida joylashganligiShohrud suvining ungacha yetib borishini qiyinlashtirgan. Biroq shahristonning shimoliy qismidagi Qozi Kalon va sharqiy qismidagi Xo’ja Kalon hovuzlari Shohruddan suv olgan. Bu hovuzlar qurulishi uchun yer ostidan kanal o’tkazilib, hovuzlar chuqurligi ko’cha qismidan 8-10 metr pastroq qilib qazilgan. Manbalarda qadim Buxoroda quyidagi hovuzlar xalq xizmatida bo’lgan

20.Shukurboyi nav 21.Mirdo’stim 22.Qoplon 23. .Dilkushoyi darun 24.Xo’ja Tuyg’un 25.Machiti baland 26.Axtachi 27.Baland 28.Jilovxona 29.Boqixoni naqib 30.Chorsugaron 31 Ko’chabog’ 32.Jilovxona(2) 33.Abdulla Qushbegi 34.Dasturxonchi 35.Aspgardon 36.Arbob 37.Kimzon 38.Farmonqulbek 39.Mirzokeldi 40.So’fiyon 41.Saharsiyon 42.Kosagaron 43.Morkush 44.Poykand 45.Qirg’iz Olim 46.O’rda 47.Mirakon 48.Mirakon(2) 49.Shoh Arab 50.Eshoni imlo 43

51. Qozi Xiyobon 52. Shayx Jalol 53.Havzi Nav 54. Shoh Malik 55.Tolib Xo’ja 56.Chordara 57.Bobo Niyoz 58.Shahri nav 59.Otaliq 60.xo’ja Zayniddin 61.Lesak 62.Qozi Kalon 63.G’oziyon 64.G’aribiya 65.Dutlug’ 66.Shayx Shoh 67. Oybinak 68.Gavkushon 69.Nodir Devonbegi 70.Oybinak (2) 71.Mullaxon 72. Mulla Ashur 73. Poshshoxo’ja 74.Xo’xcha (Ko’rcha) 75.Xalifa Husayn 76.Samat 77.Shayxi Rangrez 78 Dilkusho 79.Qora Kamol 80.Sharifboy 81 Dilkushoyi darun 44

82.Ja’farxo’ja 83.Xo’ja Tabband 84.Korxona Buxoro atrofi suv ta’minotini mirob boshargan. Uning boshqarmasi amir saroyi- Sherbudun oldida, Shohrud tarmog’ining boshida bo’lgan. Suv shahar ichkarisiga oqib kirgani zahoti uni xalifa boshqargan. Xalifaning kuzatish joyi Mozori Sharif darvozasi oldida bo’lib, u shahardagi hovuz va bog’larnig suv ta’minotini amalga oshirgan. Shohrud arig’I Mozori Sharif darvozasidan Xo’ja (madrasasi) bozorigacha ochiq holda oqqan. So’ng usti g’ishtlar bilan yopilgan yer osti kanallar orqali shaxristonning janubiy qismidan o’tib, Gavkushon madrasasi oldidan “Bozori Nav” gacha ochiq holda oqib yo’lning odamlar harakatlanadigan qismida yer ostiga kirgan, so’ng Talipoch darvozasigacha ochiq holda oqib borgan. Shohruddan chiqqan birinchi katta tarmoq shaharning shim

ta’minoti qiyinlashgan. Buning natijasida hovuzlardagi suv oqmay qolib hidlangan. Atrofdagi tabiat muhitini buzgan va turli xil xastaliklarning, jumladan,rishta, malyariya, terlama hamda ichak kasalliklarining kelib chiqishiga sabab bo’lgan. Shu tufayi hovuzlar ko’milgan. Shunda asli buxorolik bo’lgan Mirzo Abdulvohid Burhonov bor mol-mulkini sotib, to’plagan mablag’ini Buxoroga suv keltirishga safarbar qilgan. 1920- yilgi to’ntarishdan so’ng, sentabr oyida Buxoro Xalq Respublikasi tashlik etilgach, A.Burxonov Maorif hamda sog’liqni saqlsh noziri vazifalarida ishlab, uning ishtirokida 1925-yilda Ark yonida Shuxov suv minorasi qurilib, shahar quvurlar orqali suv bilan ta’minlana boshlangan. So’nggi yillarda sharif shahrimizdagi ko’hna hovuzlarni asl holiga keltirish yo’lida ham jonbozlik ko

hammomlar yerning yuza qismida qurilib, vaqt o’tishi bilan chang, axlatlar yig’ilib,, buning natijasida bir-ikki metr yer ostiga ko’milib qolgan. Hammomlar quduq suvi bilan ta’minlangan va alohida tazar (kanalizatsion truba) orqali suvlar oqizilgan. Hammomlarning isitish usuli ham g’oyat puxta o’ylangan. Ya’ni 800-850 litrlik mis qozondagi suvni qaynatish uchun dimetri bir metrga teng bo’lgan teridan tayyorlangan ichi moy (ot yoki tuya yog’i) to’ldrilgan sham bo’lib,uning piligi maxsus to’qilgan ipdan tayyorlangan. Bu sham uzluksiz yonib turgan va almashtirilgan. Shu bilan birga, bu shamlar hammomni isitish vazifasini ham bajargan. Qadimiy hammomlar kirish xonasi, pul to’lanadigan xona (kassa), baland ayvon, kiyim-kechak yechiladigan va dam olinadigan xona, xontaxtalar qo’yilgan choy ichil

5. Hammomi kavshi olak 6. Hammomi Naqib 7. Qozi kalon hammomi 8. To’qim tikuvchilar hammomi 9. Hammomi kunjak 10. Jo’ybor hammomi 11. Hammomi Muhammad Payk 12. Bibi Hanifa hammomi 13. Poyi ostona hammomi 14. G’oziyon hammomi 15. Domla Sher hammomi 16. Shishaxona hammoni 17. Chashmayi Ayyub hammomi 18. Abdulla Xo’ja hammomi 19. Hammomi obi otasi 48

III-BOB. O’ZBEKISTONDA TARIXIY TURIZMNI RIVOJLANTIRSHDAGI AMALIY ISHLAR 3.1 O’zbekistonda tarixiy turizmni rivojlantirish maqsadida xorij mamlakatlari bilan hamkorlik qilish Hozirgi kunga kelib tarixiy turizmni rivojlantirish uchun O’zbekistonning har bir kadrlari o’z imkoniyatidan kelib chiqib harakat qilmoqda. Shuni aytib o’tish joizki har bir shaxs o’z kasbining mutaxasisi bo’lishni istaydi shu asnoda hozirgi kunga kelib yetuk kadrlar yetishtirilib kelmoqda. Shu bilan birga takidlab o’tish kerakki bizning mustaqil mamlakatimizning rivojlanishi dunyo mamlakatlarida bizga bo’lgan qiziqishni oshirmoqda desak adashmagan bo’lamiz. Shuning yaqqol misoli Xitoy mamlakati bilan biz yaqindan aloqalar olib borish maqsadida yangidan-yangi maqsadlarni ilgari surib yangidan-yangi g’oyalar asosida ham

bo’lmish “Buyuk ipak yo’li”ning ham qaytadan marshrutlarini ishlab chiqilishi bu sohaning rivoj topishiga katta hissaqo’shadi. 2016 yilgi “Ipak Yo’lida turizm” Toshkent xalqaro sayyohlik ko’rgazmasi (TXSK-2016) sanasi aniqlandi. Kelasi yilga mo’ljallangan va 22-marta o’tkaziladigan “Ipak Yo’lida turizm” Toshkentxalqaro sayyohlik ko’rgazmasi 5-7 oktabrda “O’zekspomarkaz” milliy ko’rgazmalar majmuasida o’tishi e’lon qilindi.Ushbu ko’rgazma BMTning Xalqaro turizm tashkiloti (UNWTO) ko’magida o’tkazilmoqda.TXSK ko’rgazmasi yurtimizdagi yetakchi turizm forumi bo’lib, sayyohlik sohasi mutaxassislari va yetakchi korxonalari o’zarouchrashuv va hamkorlikni boshlash uchun qulay joy sanaladi. Har yili o’tadigan ko’rgazmada o’nlab chet el kompaniyalari ishtirok etib, mahalliy turizm tashkilotlari bila

ekskursiyalar soni, birlik Muzeylar faoliyatining asosiy ko ’ rsatkichlari : Muzeylar nafaqat Buxoroda yaxshi rivojlantirildi tarixiy turizmni rivojlantirish uchun hamda boshqa regionlarda yaxshi yo ’ lga qo ’ yildi . Misol uchun Toshkentda yana bir muzey tashkil etildi . Poytaxtimizda sayyohlar orasida mashhur bo ‘ lib ulgurgan mavjud muzeylar orasida yana bir muzey tashkil etildi . Mehmonlargabirincha marta o ‘ z eshiklarini ochgan Politexnika muzeyi 2 ta hududdan ya ' ni , ekspozitsion va interfaol hududdlardan tashkil topgan . Ekspozitsion hududda barcha mehmonlar retro - avtomashinalari , qadimiy qishloq xo ‘ jaligi texnikalari bilan tanishdilar . Shuningdek , bu yerda mahalliy avtopromalar « GM Uzbekistan », “ Tiko ” dan boshlab “ Orlando ” ga qadar O ‘ zbekistonning asosiy avtom

targ`ib qilish bilan shug`ullanuvchi muassasa. 1922 y.da Buxoro davlat muzeyi sifatida tashkil topgan. Keyinchalik turli nomlar b-n atalgan: Buxoro viloyat o’lkashunoslik muzeyi (1940—45; 1969—83), Buxoro tarixiy o’lkashunoslik muzey i (1945—69), Buxoro tarixiyme’moriy muzeyi (1983—84), 1985 y.dan muzeyqo’rikxona, 1988 yildan hozirgi nomda. Muzey-qo’riqxona tarkibi: Muzey - qo’riqxona tarkibiga quyidagi 12 ta filial kiradi: 1.Ark – o’lkashunoslik muzeyi filiali. 2. Filial. SITORA – MOXI – XOSA xalq amaliy san’ati muzeyi filiali (Moxi - Xosa saroyida joylashgan). 3. Filial. Kamoliddin Behzod nomidagi Buxoro tasviriy san’at muzeyi (Sobiq davlat banki binosida joylashgan) quyidagi bo’limlari bilan: rasmlar galereyasi; "Qadimiy Buxoro zargarlik san’ati" va Nodir Devonbegi xonaqosidagi

ta’minlanmoqda. 10. Zindon - XVII -asr oxiri - XX asr boshi qamoqxonasi muzeyi filiali: 1957 yili tashkil etilgan. Davlat byudjeti shuningdek muzey izlab topayotgan maxsus mablag’ hisobidan ta’minlanmoqda. 11. Temirchilik tarixi muzeyi – ustaxonasi filiali: 2004 yilning aprel oyida filial sifatida Ark o’lkashunoslik muzeyi tarkibidan ajralib chiqdi. Davlat byudjeti shuningdek muzey izlab topayotgan maxsus mablag’ hisobidan ta’minlanmoqda. 12. Imom al - Buxoriy xotira – majmuasi: 2001 yilning 28 avgustida shahar hokimi qaroriga asosan muzey-qo’riqxonaga berildi. 2002 yilda mustaqil filial sifatida ajralib chiqdi. Ark qal’asi haqida ma’lumot hamda takliflar: Ark qal`asi yuz yillar davomida Buxoro hukmdorlarining rasmiy yashash joyi bo`lgan. U balandligi 16-20 metr bo`lgan sun`iy tepalikda qu

serhasham saroy binolari saqlanib qolgan. Samarqanddagi Amir Temur bunyod etgan Arki Oliy va Chaqartosh qo’rg’on binolarining qoldiklari. tashqi qal`a devorlari 19-asrda mustamlaka ma’muriyati tomonidan atayin buzib tashlangan. Ark hozirgi kunda ancha yaxshi saqlanib kelinmoqda. Tarixiy turizmni rivojlantirish uchun biz shunga o’xshash muzeylarni dunyoga tanitishimiz kerak. Buning uchun alohida bu masalaga to’xtalib o’tsam. Buning yechimi oddiy biz kores seriallarida ko’rganmiz ular o’tgan o’tmishni hozirgi kunga kelib juda mukammal darajada yoritib berishadi lekin asli oladigan bo’lsak bizning Amir Temur bobomiz sal qolgan deyarli butun dunyoni buysundirishiga. Demak biz ham tarizimizni dunyoga tanitish uchun o’zimizning qadimiy shaharchalarimizda o’z bobokalonlarimizni qaysidir kinolarni

holda, uning sifatini yanada yaxshilashga qaratilgan. O`zbekiston sharoitida tarixiy turizmni hozirgi zamon talablariga javob bera oladigan darajada rivojlantirish uchun y etarlicha turistik resurs imkoniyatlari mavjuddir. Tarixiy turizm obidalaridan samarali foydalanish imkoniyatlarini tadqiq etishda, ulardan foydalanishning samaradorligini oshirish yo`llari, ularga ta`sir etuvchi omillar va ularni aniqlash, hamda turistik resurslaridan foydalanish imkoniyatlarini baholash, iqtisodiy samaradorligini oshirishning nazariy va amaliy jihatdan o`rganish natijasida quyidagi xulosalarga kelindi va tavsiyalar ishlab chiqildi: O`zbekistonda tarixiy turizm inshoatlari salohiyatini yuqoriligi, ya`ni bu yerda madaniy – tarixiy yodgorliklarning mavjudligi, boy tarixiy merosi, diniy, ekologik, ilmiy, h

 ish o`rinlarining yaralishi;  daromadning ko`payishi, mahalliy aholini yashash darajasini oshishi;  ijtimoiy va madaniy jarayonlarn i ng tezlashishi;  mahalliy madaniyat o`choqlarning yaralishi, xalq ijodiyoti, an`analari, udumlarining rivojlanishi;  qishloq xo`jaligi mahsulotlari va mahalliy ishlab chiqarilgan tovarlarga talabning oshishi;  mahalliy madaniy yodgorliklarni tiklanishi va muhofazasi;  tabiiy komplekslarni ng kengayishi ;  mintaqa jozibadorligining oshishi;  mahalliy madaniy hayotning jonlanishi va boshqalar. O`zbekistonning turistik salohiyati dunyo mamlakatlari orasida o`rtacha ko`rsatkichdan baland hisoblanadi. Demak, mamlakat eksportida va YAIMda turizmning ulishi yuqori bo`lishi kerak. Lekin hozirgi kunda O`zbekiston YAIMda turistik xizmatlarning ulushi kam. Bu

oshirilmoqda. Shu sababli turizmni rivojlantirishda ilg’or mamlakatlar modelidan foydalanish va ular erishgan yutuqlarni respublikamiz turizmiga tatbiq etish yo’llarini o’rganish lozimdir. Shundan kelib chiqqan holda turizm sohasida davlat boshqaruvi funksiyasi sifatidagi rejalashtirishning samaradorligi, uni tuzishda quyidagi tamoyillardan foydalanganligiga bog’liq bo’ladi:  Turizmda xususiy sektor rolini oshirish;  Xususiy mehmonxonalarni ishga tushirish uchun kreditlar ajratish;  Xalqaro yarmarkalarda surunkali qatnashishni ta’minlash;  Rejalashtirishning aniqligi, reja tuzishda istiqbolni aniqligini ta’minlavchi zomanaviy metodlar, vositalar, taktika va jarayonlardan foydalanish;  Rejalashtirishning uzluksizligi - bu bir marta bajariladigan emas, balki uzluksiz jarayondir. 60-yill

 milliy urf -odatlar va tarixiy arxitektura yodgorliklarini asl ko’rinishda saqlab qolishga erishish:  milliy turistik mahsulotlarni yagona markaga birlashtirish:  turizm sohasi uchun malakali mutaxassislarni tayyorlashni takomillashtirishdan iborat bo’lishi kerak. Jahonning rivojlangan mamlakatlari tajribasidan ma’lumki, turizm asosan markazdan va bozor-manitor boshqaruv yo’llari bilan rivojlantirilgan. O’zbekistonda turizmni asosan markazdan boshqaruv ko’rinishda olib borilmoqda. Bu holat normal hisoblanib hozirda dunyo turizmda bunday ko’rinishlar mavjud, lekin zamonaviylashgan boshqaruv bozor-monetar boshqarish va turistik faoliyatni tartibga solish hozirda Yaponiya, Fransiya va Italiya kabi turizmi rivojlangan mamlakatlarda yo’lga qo’yilgan. Turizm sohasida markazlashgan modeldan,

Future of developing of the national tourism in Uzbekistan, becoming as one of the hot topics of the present days. Prove of it we can bring facts like: development of tourism rapidly, construction of new modern hotels with high quality services, creation of new workplaces, increasing of qualified professionals in tourism sector, rise of amount of foreign guests and increasing of the domectic travellers. Tourism is in the third place in profitability after oil and car production. On another hand it pulls foreign currencies flow in to our country. Proceeding above information, in the face of this final graduation work, can be as a prove of necessity of research. The main aim of the thesis: To use all potencial resources effectively and reasonably in a touristic way in order to develop of the

problems and lagging behind in the process of reviewing them for their suggestions. He said the shortcomings listed below: - First of all, to establish a clear strategy for internal tourism in Uzbekistan, the strategy selected to achieve the goals is much easier; - Internal apathy on the tourism potential of the country, been the way. This problem is lack of qualified personnel. Taking their skills to the development of domestic tourism in the direction of all that is; - in order to attract more tourists, piloting of new tourist routes; - The successful implementation of marketing activities, tourism in the country would be carried out by qualified marketing purpose; - Bukhara is a high price to stay overnight in the hotel. These costs must be adapted to the local tourists' pockets;

services both for lovers of cultural, leisure, and for the extreme. Today, there are widespread business, environmental, health and beauty, folklore-ethnographic, historical, architectural, religious pilgrimage and other types of tourism. Yes, the potential for the development of international tourism in our province is huge. However, only two decades ago Uzbekistan were not famous to the world as a promising tourist destination. Only with independence, Uzbekistan has developed radically new principles of state policy in the sphere of national tourism. July 27, 1992 by the Decree of the President of the Republic of Uzbekistan established the National Company "Uzbektourism", and which have been entrusted with the task of government policy in this regard, the formation of a national

Many works are doing in the field of improvement of tourism infrastructure. "Uzbektourism" in cooperation with other government bodies and the organization implementing the project for the construction of the "Integrated roadside infrastructure of tourism" along the Uzbek national highway. In order to preserve the unique historical and archaeological territory of Karakalpakstan, the study of the historical and cultural heritage, as well as for the development of domestic tourism is working to establish a National Historical and Archaeological Park in Karakalpakstan. In the field of international cooperation for the period of formation of independent Uzbekistan was signed 45 intergovernmental, interagency 44 and 17 agency agreements. Since 1993, our country is a member of th

expanding the business partnership. To date TITF acquired the status of one of the largest exhibitions in Central Asia. The development of the tourism industry depends largely on the professionalism of the people working in this industry. In this connection, paid attention to the improvement of training in tourism. Work in this area by the Republican Scientific-Training and Consulting Centre, aimed at improving the training and retraining of personal workers in the field of tourism. After independence, Uzbekistan aimed at strengthening international cooperation in this field, the transformation of national tourism into a competitive export-oriented sector of the national economy that meets international standards. Thus, joint efforts will help to promote the tourism potential of Uzbekistan

yangi qоnunlаri. Toshkent, 2000. 2. O’zbеkistоn Rеspublikаsi Prеzidеntining 1995 yil 2 iyundаgi 1162 rаqаmli ”Buyuk Ipаk yo’li”ni qаytа tiklаshdа O’zbеkistоn Rеspublikаsining ishtirоkini аvj оldirish vа rеspublikаdа Хаlqаrо turizmni rivоjlаntirish bоrаsidаgi chоrа – tаdbirlаr to’g’risidаgi” fаrmоni. 3. O’zbеkistоn Rеspublikаsi Prеzidеntining “O’zbеkturizm” MKsining tаshkil tоpishi” to’g’risidаgi fаrmоni № PF – 447. 1992 y il 27 iyul . 4. O’zbеkistоndа turizmni rivоjlаntirishning 2005 yilgаchа bo’lgаn dаvlаt dаsturi O’zbеkistоn Rеspublikаsi Prеzidеnti I.А. Kаrimоvning 15.04.1999 yildаgi PF – № 2286 fаrmоni. 5. O’zbеkistоn Rеspublikаsi Vаzirlаr Mаhkаmаsining №346 1998 yil 8 аvgustdа qаbul qilingаn “Turistik tаshkilоtlаrning fаоliyatini tаkоmillаshtirish” to’g’risidаgi fаr

12. Kаrimоv I.А. “Yuksak ma’naviyat yengilmas kuch” Toshkent, O’zbekiston, 2009 yil, 56 bet. 13. Kаrimоv I.А. “Jahon moliyaviy – iqtisodiy inqirozi, O’zbekiston sharoitida bartaraf etishn9ng yo’llari va choralari” Toshkent, O’zbekiston, 2009 yil, 89 bet. 14. Kаrimоv I.А. “O’zbekiston mustaqillik ostonasida” Toshkent, O’zbekiston, 2011 yil, 44 bet . 15. I.A.Karimov. Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O‘zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yo‘llari va choralari. /-T.: O‘zbekiston, 2009.-56 b. 16. Sayyohlarining O‘zbekiston Respublikasiga kelishi va ketishi tartibi to‘g‘risidagi nizom. “O‘zbekturizm” MK. 13.09.2004 yil 23-son. 17. “Turizm faoliyatini lisenziyalash to‘g‘risida”gi nizom. 2003 y №-497. 18. Аliеvа M.T. “Turistik mаmlаkаtlаr iqtisоdiyoti” dаrslik, Toshkent, TDIU 2009 y

27. Kаmilоvа F.K., Tаishеvа I.M., Sаyfutdinоv SH.S. “Turizm industriyasi”. O’quv qo’llаnmа. Tоshkеnt. TDIU 2007 y il 192 b et. 28. Kоmilоvа F.K “Mukаmmаl turizm g’оyasi”. “Iqtisоdiyot vа tа’lim” № 2, 2003 yil 98 bet 29. Kоmilоvа F.K. “Turizm sоhаsining rivоjlаnish istiqbоllаri”. “Iqtisоdiyot vа tа’lim” № 1, 2004 yil 68 bet. 30. Кабушкин Н.И., Менежмент туризма: Учебник/-3-изд., испр. – Мн.: Новое знание, 2002. – 409с., 31. Кварталнов В.А. Теория и практика туризма: Учебник. – М.: Финансы и статистика, 2003. – 672 с. 32. Козарев В.М. Туристская рента: Методические рекомендации. – М.: Финансы и статистика, 1998 – 78 с. 33. Kозырев В. M., Зорин И. В., Сурин А. И. и др . Mенеджмент туризма. Экономика туризма. Учебник. -M: Финансы и статистика , 2004 . 25

40. www.wetpaint.com - Buxoro oqshomi gazetasi. 41. www.jamiyatgzt.uz - Jamiyat ijtimoiy – siyosiy gazetasi. 42. www.uzbekistonovozi.uz – O’zbekiston ovozi ijtimoiy siyosiy gazetasi. 43. www.uza.uz – O’zbekiston milliy axborot agentligi. 44. www.vatandosh.uz – AQSHdagi birinchi o’zbekcha gazeta. 45. www.narod.ru - O’zbekistonning tarixiy obidalari veb sayti. 46. www.infoman.uz – eng so’nggi yangiliklar. 47. www.Uzreports.uz – bussines news of Uzbekistan. 48. www.Uzbektourism.uz – “O’zbеkturizm” MK stаtistik mа’lumоtlаridаn. 49. www.library.uz – Alisher Navoiy kutubxonasi. 50. www.uzbektourism.uz – “O’zbеkturizm MK” veb – sayti 51. www.discovenger.uz – dunyo bo’ylab sayohat 52. www.dreambukhara.org - Buxoro viloyatidagi mehmonxonalar haqida ma’lumot 53. www.tour.uz – O’zbekistondagi mehmonx

1-ilova. Qaravulbozordagi bo’zachi sardobasi hozirgi ko’rinishi. 2-ilova 68

3-ilova Buxoro darvozalari 69

Купить