Telba asari tahlili - Литература - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	731.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	18 Сентябрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Литература

Telba asari tahlili

Купить

Fyodor Dostoyevskiy "TELBA" asari tahlili

Boģbon bilgay xazonni begumon, Bir kishi kòrganni goh kòrmas jahon. (Rumiy)

Asar yaratilgan davr va sharoit "Telba" romani 1868-yilda yozilgan. Asar òtgan asrda chor istibdodi yuz minglab yaxshi odamlarni ezib, xòrlab, intihosiz azob-uqubatlar girdobiga tashlagan davrda, zolimlar zamonida, puldorlar jamiyati odamlarning axloqini buzib, ma'naviy dunyosini muttasil bulģab turgan bir sharoitda yozuvchining ezgu va pokiza bir odamni tasvirlash ģoyasi òlaroq maydonga kelgan. Asarda rus xalqining ma'naviy muammolari badiiy bòyoqlarda aks ettirilgan.

Adabiy turga mansubligi, janri, janrning òziga xos spetsifik xususiyatlari  Epik turga mansub.  Janri - roman.  Hayotni keng kòlamda tasvirlaydi. Qahramonlar hayotidan katta davrni olib, turli ijtimoiy munosabatlar bilan talqin qiladi, kòplab va turfa kishilar taqdirlari orqali jamiyatning joriy holatini aks ettiradi. Kòp va murakkab syujet chiziģiga ega bòladi.

Asarning mazmun unsurlari

Problema - ijodkorni òylatgan va tashvishga solgan muammo. ▪ Rus xalqining ma'naviy-axloqiy hayoti, jamiyatdagi ziddiyatlarning kuchayishi, insonlar òrtasidagi haqiqiy ma'nodagi mehr-muhabbatning yòqolib borishi. Mavzu - ijodkor òzini òylatgan va tashvishga solgan muammolarni badiiy idrok etish uchun qulay va keng imkon bergan hayot materiali. ▪ Insof-u vijdondan voz kechib, shon-shuhratga berilgan zòravonlar, beor qalloblar muhitida yashayotgan halol, tòģrisòz, pokiza qalbli inson taqdiri va jamiyatning gòzal insoniy fazilatlarga munosabati masalasi.

G'oya - asarda qòyilgan problemaning qalamga olingan hayot materiali asosida idrok etilishi va baholanishi. ▪ Tabiatan kamtar, sabrli, halol, nihoyatda oqkòngil, bolalik ma'sumligini yòqotmagan, beģaraz va samimiy inson obrazini yaratish va bu orqali odamlarni ezgulikka chorlash, halol-u pok yashashga undash. Tendensiya - tasvirlanayotgan voqea -hodisalarga muallifning ģoyaviy-hissiy munosabati, obrazlar sistemasi vositasida ifodalangan problematikaning badiiy idrok etilishi va baholanishi. ▪ Ularning, iyezuetlarning qarmoqlariga laqqa tushib òtirmaylik, biz ularga rus madaniyatimizni yetkazaylik, biz endi ularning qarshisida qad kòtarib turishimiz darkor, kimdir hali ularning tarģibotlari nafis dedi, endi bunday gaplarga chek qòyaylik...... Ana shunday bizning tashnaligimiz! &#34

Badiiy konsepsiya "Telba" romanida jamiyat qahramon ustidan hukm chiqarmaydi, balki qahramon jamiyat ustidan hukm chiqaradi. Asarda bosh qahramon hech qachon òzini yuqori olishga harakat qilmaydi, lekin u atrofidagilardan òzining bilimi, ichki dunyosi va oqilligi bilan yuqori turadi. Muallif asar orqali faqat òzim bòlay deydigan shafqatsiz jamiyatda halol-u pok yashash mumkinmi? - degan savolga javob berishga harakat qiladi.

Asarning kompozitsion qurilishi

 Matn kompozitsiyasi - rivoya, tavsif, dialog.  Kompozitsiya - lotincha "tartibga solish, tuzib chiqish". Rivoya - makon va zamonda kechgan voqealarni sòz vositasida aks ettirish. Hikoyamizning ikki qahramoni kòk òrindiqda uchrashgandan beri bir haftacha vaqt òtdi.Havolar yorishib turgan ertalabki payt Varvara Ardalionovna Ptitsina òzining tanish-bilishlarini kòrgani borib, uyga ģoyatda ma'yus qaytdi. Shunday odamlar bòladiki...

Tavsif - turģun holatdagi narsa, joy, holat, xususiyat kabilarni òz ichiga oladi. M: peyzaj, portret, muallif xarakteristikasi, ruhiy holat kabilar turadi. • U yerda sharshara bor edi, katta emasdi, baland toģdan xuddi ipday tik otilib tushardi, oppoq, ģalayonli, serkòpik edi.... chor atrofda qari, haybatli, shirador qaraģaylar: tepada qoya ustida òrta asrdan qolgan kòhna qasr, vayronalar, qishloģimiz juda ham pastda bazòr kòzga ilģanadi; oftob charaqlagan, osmon zangori, vahm sukunat....(82-bet) • U bilan yana Ptitsin degan kamsuqum, boodob, batartib, qashshoqlikdan chiqib, sudxòrlik darajasiga yetgan ģalatiroq yigit ham tanish edi. (63-bet) • Bòrkli xirqa kiygan kimsa yoshi 26 yoxud 27 larga borib qolgan, ancha bòydor, quyuq sochlari och sarģishdan kelgan, chakaklari ichiga botgan va bir

Dialog - badiiy asardagi nutq turlaridan biri. Ikki kishining bir-biriga qaratilgan suhbati. -Hozir kerakmikin shu gap... - Knyaz òzini yòqotib qòydi va biroz tundlashdi. - Bizga aytib bergingiz kelmayapti, - uni chaqib oldi Aglaya. - Undaymas, men òsha qatl tòģrisida boya hikoya qilib bergandim, shunga. - Kimga aytdingiz? -Eshikdagi malayga, kutib òtirganimda... - Qanday malay ekan? - savol yoģildi har tomondan.

Badiiy asarning syujet kompozitsiyasi

Syujet - (frans. predmet, asosga qòyilgan narsa)badiiy shaklning eng muhim elementlaridan biri bòlib, badiiy asardagi bir-biriga uzviy boģliq kechadigan qahramonlarning xatti-harakatlaridan tarkib topuvchi voqealar tizimi. Ekspozitsiya - syujetning boshlanish qismi bòlib, òquvchini asar voqealari kechadigan joy, qahramonlar, asar konflikti yetilgan shart- sharoit bilan tanishtiradi. Noyabrning oxirlari, iliq kunlar. Ertalab soat tòqqizlarda Peterburg - Varshava temiryòlining poyezdi shitob bilan Peterburgga kirib bormoqda. Havo shunchalar tumanli va rutubatli ediki, tong bazòr kòzini ochdi; vagon oynasidan qarab yòlning har ikki tomonida òn qadam naridagi narsalarni ilģab olib bòlmasdi.....(3-bet)

Tugun - asar voqealari boshlanishiga turtki bergan voqea, asar konflikti qòyilgan joy. Syujetning zaruriy elementlaridan biri tugun hisoblandi. ● Ganya va Nastasya syujet chiziģida Nastasya Filippovnaning kimga turmushga chiqishi... ● Rogojin va Nastasya Filippovna syujet chiziģida Nastasyaning tòy kuni qochib ketishi... ● Knyaz Mishkin, Nastasya Filippovna va Aglaya Ivanovna syujet chiziģida Mishkinning qaysi birini tanlashi...

Voqealar rivoji - tugundan keyin keladigan va kulminatsiyaga qadar davom etadigan voqealar. Shveytsariyadan Mishkinning poyezdda Yepanchinlar xonadoniga kelishi; uning oilasi bilan òzaro suhbatlari, qatl marosimi haqidagi fikrlari, Mari bilan bòlgan voqealar, bolalar bilan vaqt òtkazganlari... Ganya uni uyiga olib ketgandan keyingi voqealar: Ganyaning uyiga Nastasya Filippovnaning kelishi, undan keyin Rogojin odamlari bilan kelib Nastasyaga 100 ming taklif qilishi(turmushga chiqishi uchun), Nastasya esa Ganya va Rogojinlarga javobini kechqurun uyida òtkaziladigan mehmondorchilikda ma'lum qilishi va boshqalar......

Kulminatsiya - asardagi voqealar rivojining eng yuqori nuqtasi, konflikt benihoya kuchaygan òrni  Ganyaning xonadonida bòlgan mojarodan keyin Nastasyaning uyidagi oqshomda bòlib òtgan voqea.  Rogojin Nastasya Filippovnani topib olgandan keyin uni momataloq qilib kaltaklashi.  Knyaz Mishkin va Nastasya Filippovna ikkisi turmush qurishga ahd qilgani.

Yechim - syujet voqealari rivojining yakuni, ularning nihoyasida qahramonlarning ruhiyatida, taqdirida yuzaga kelgan holatdir  Nastasya Ganyaning turmush qurish taklifini rad yetib, Parfen Rogojin bilan ketishi.  Nastasyaning Rogojinga vafodor xotin bòlishga ahd qilgani va unga turmushga chiqishini aytganligi.  Nastasya Filippovnaning Rogojin tomonidan pichoqlab òldirib qòyilishi.

Voqealarning òzaro munosabatiga kòra Xronikali syujetda voqealar orasida vaqt munosabati( A voqea yuz berganidan sòng B voqea yuz beradi) ustunlik qiladi. "Telba" romanida xronikali syujet yetakchilik qiladi. Shuning uchun ham asarda parallel va retrospektiv vaqtda sodir bòlgan voqealar mavjud. ▪ Nastasyaning uyida hamma yiģilib, Nastasya Filippovna kimni tanlashi muhokamasi bòlib turgan paytda knyaz Mishkin xolasining vasiyati bòyicha kattagina merosga ega bòlgan edi. ▪ Mishkin Yepanchinlar xonadonidagi suhbatda Shveytsariyada bòlib òtgan Mari haqidagi hikoyani aytib beradi. Konsentrik syujet - voqealari orasida sabab- natija munosabati (A voqea yuz bergani uchun B voqea yuz beradi) ustunlik qiladi.

Obrazlar sistemasi tasnifi Personajlar sistemasi Bosh qahramon : Lev Nikolayevich Mishkin Qahramonlar : Nastasya Filippovna Barashkova, Parfen Semenovich Rogojin, Aglaya Ivanovna Yepanchin, Lukyan Timofeyevich Lebedev, Gavrila Ardalionovich Ivolgin. Ikkinchi darajali personajlar : Afanasiy Ivanovich Totskiy, Ivan Fedorovich Yepanchin, Lizaveta Prokofevna, Varvara Ardalionovna, Yevgeniy Pavlovich Radomskiy, Kolya, Ippolit, Aleksandra, Adelaida, Nina Aleksandrovna, Ptitsin, Keller. Epizodik qahramonlar : Ardalion Aleksandrovich, Ferdishchenko, Mari, Jyul Tibo, Shneyder, Tanya, Lyubov, Knyaz Sh., Semen Semenovich, Darya Alekseyevna, Vladimir Doktorenko, Belokonskaya, Knyaz N., Filisova, Salazkin, Katya, Nadya va b.

Hayvon va òsimliklar, ularning asardagi òrni: tipratikan Predmetlilik darajasiga kòra: Detal obrazlar : xat, kòk òrindiq, pichoq. Voqea-hodisalar obrazi : xat vositasida knyaz Mishkinning Yepanchinlar xonadoniga kelishi va ular bilan boģliq voqea-hodisalarning sodir bòlishi. Xarakter va sharoit : Knyaz Mishkinning Nastasya Filippovna va Aglaya Ivanovnaga bòlgan muhabbati hamda atrofdagilarning munosabatlari. Dunyo va taqdir : Nastasya Filippovnaning vafot etishi va knyaz Mishkinning ruhiy holati yaxshi emasligi sababli Shveytsariyaga qaytib ketishi.

Umumlashtirish darajasiga kòra Xarakter - muayyan davr va muhit kishilariga xos eng muhim xarakterlari ,umumiy xususiyatlari bilan alohida shaxsga xos individual xususiyatlarni òzida uyģun etgan obraz ---->> Knyaz Lev Nikolayevich Mishkin. Tipik obraz - muayyan ijtimoiy-tarixiy sharoit, davr va muhitga xos muhim xarakterli xususiyatlarni òzida namoyon etgan obraz ---->> Totskiy, Lebedev, Gavrila Ardalionovich, Nastasya Filippovna, Parfen Semenovich Rogojin. Individual obraz - òzigagina xos bòlgan fe'l-atvori, gap-sòzlari, betakror xarakter xususiyatlari bilan namoyon bòluvchi obraz ---->> Kolya Arxetip - inson tafakkuri va ijodiy tasavvuriga xos bòlgan turģun "sxema"lar, konstruksiyalar va qoliplar demakdir --->> Mishkin <=> Nastasya <=> Rogojin

Asarning tashqi kompozitsiyasi Asar muallifi: Fyodor Mixaylovich Dostoyevskiy Asar nomi: "Telba" Asar janri: roman Epigraf berilmagan. Asar hajmi: asar 1 ta kitob, 4 qism va xotimadan iborat.

Konflikt turlari Konflikt- badiiy asar personajlarining òzaro kurashlari, qahramonning òz muhiti bilan ziddiyatlari, tuning ruhiyatida kechuvchi qarama-qarshiliklar tushuniladi. Xarakterlararo konflikt - Mishkin va Rogojin, Nastasya va Aglaya Qahramon va muhit konflikti - Mishkin va jamiyatdagi muhit Ichki psixologik konflikt - Mishkinning òz xayollari bilan kurashida kòrinadi: " Agar qòlingdan kelsa ayt, nimaga? - derdi u tòxtovsiz suratda òziga òzi ta'na va dashnom berib, - òz fikringni aniq qilib ayt, bir shaklga sol, ikkilanmasdan ochiq-oydin Iguodala, mard bòlsang! O, qanchalar ģirromlik qildim men! ..... O, bu qanday kun òzi! O, Xudoyim, qanday rasvogarchilik!......... E, nima bòlgan òzi menga, nuqul kasal xotinga òxshab turli narsalarga ishonadigan bòlib qolibman!" - deb

Badiiy asar tili

Leksik-frazeologik vositalar : • Ham xushlayman, ham mushtlayman. • Sabr tagi sariq oltin. • Tayoqning uchi ikkita. • Kòrgani kòzi, otgani òqi yòq. • Rang kòr, hol sòr. • Kalavaning uchini yòqotib qòygan. • Eshovidan tushovi qimmatga tushadi. • Sigirga egar yarashmaydi. • Aytilgan sòz - otilgan òq.

Sòz qòllashda normadan oģish: Fonetik: - E-e-e-eh! Nima qilib valdirab yuribsiz! - Y-y-y-òq! - dedi jon holatda Lebedev va qattiq tashvishga tushib qoldi. - A-a-a! Ana, xolos! Aytmovdimmi! Leksik: - Men hammasini tushuntirib berishni istayman, hammasini, hammasini, hammasini! - Men...men... -shivirladi general borgan sari "òz farzandi"ning yelkasiga qattiqroqyopishib, -men... sanga.. - Va, albatta.. va men...va bu knyazchasiga! Va bu... siz, demak, generalsiz! - Obbo, huvori, bu rostdan ham biladiganga òxshaydi. - Salom, Ganka, ablah! Nima, kutmovdingmi Parfen Rogojinni? - Lekin u, baribir, aloha juda antiqa, umumning fikridan keskin farq qiladigan bir nuqtaga keldi.

Xulosa ▪ Muallif bejizga qahramonini "telba" deb atamagan. U òz doirasida emas, balki umumiy plandagi telba. Gyote aytgan:" 100 ta ahmoq ichida 1 ta aqlli bòlmaydi, 100 ta aqlli ichida 1 ta ahmoq bòladi" iborasi asarimizga juda mos keladi. ▪ Asl haqiqatni buyuk qalb egalari tushuna oladi, oddiy insonlar esa tushunishi qiyin. Chunki insonlar u yoki bu haqiqatni tushunishga qodir bòlsagina anglaydi. ▪ Zero, poklik, halollik, ezgulik shunday uluģ ma'naviy qudratki, hayotning zaharli ģuborlaridan bezib, tòyib ketgan insonlar ham bunday ma'naviy tiniqlikka muhtojdir.

E'TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT! Tayyorladi: 301-guruh talabasi Oripova Charosxon.

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar