Texnik iqtisodiy boshqarish

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	20.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Экономика

Texnik iqtisodiy boshqarish

Купить

MAVZU : TEXNIK IQTISODIY BOSHQARISH
Texnologik obyektlarni avtomatlashtirish ularning texnik-iqtisodiy
ko‘rsatkichlarini 3—5 % ga orttirib, maqsadga qaratilgan mahsulotni
olishda ko‘p mehnat talab qilishlik darajasini ancha kamaytirishga (30—
40% ga) olib keladi.
Ikkinchi tomondan, uni amalga oshirish uchun qo‘shimcha kapital
mablag‘lar talab qilinadi. Masalan, kimyoviy va unga yaqin sanoat
tarmoqlarida avtomatlashtirishga ketadigan xarajatlar TOB qurilmalari
tannarxining 35 % ini tashkil etadi.
Avtomatik tizimlar (AT) ni joriy qilish samaradorligining asosiy
ko‘rsatkichi — ularning o ‘zini qoplay olish muddati hisoblanadi:
T = (К + A) / E, (21.18) bu yerda: T — o ‘zini qoplash muddati, yil; К —
AT ni joriy qilish uchun sarflanadigan kapital mablag‘lar (harajatlar),
so‘m; A — joriy qilingan avto
matlashtirish qurilmalari tannarxidan ajratilgan amortizatsiya toiovlari,
so‘m; E — shartli — yillik iqtisodiy samara, so‘m/yil.
Iqtisodiy samara avtomatlashtirish bo‘yicha aniqlanadi:
E = ( S { — S2) /P , (21.19) bu yerda: S{, S2 — maqsadga qaratilgan
mahsulot birligining avtomatlashtirishdan
oldingi va keyingi tannarxi, so‘m; P — maqsadga qaratilgan
mahsulotning avtomatlashtirishdan keyin yillik ishlab chiqarish.
Kimyo korxonalari mahsuloti tannarxining asosiy bandi (50—80 %)

$xomashyo tannarxi ekanini hisobga olib, asosiy e’tiborni maqsadga qaratilgan mahsulot birligiga to ‘g‘ri keladigan xomashyo solishtirma sarfini pasaytiruvchi avtomatlashtirish vositalarini joriy qilishga qaratish zarur. 0 ‘zini qoplash muddatining teskari kattaligi iqtisodiy samaradorlik koeffitsiyenti E hisoblanadi: E = 1 / Т =(S{ - S2) ■ P /(K + A) (21.20) Keltirilgan form ulalar bo‘yicha aniqlangan samaradorlik k o ‘rsat- k ichining qiymatlari normativ qiymatlar bilan taqqoslanadi va natijaga asoslanib, AT ni joriy qilishning maqsadga muvofiqligi haqida xulosa chiqariladi. Kimyoviy korxonalarda AT ning o ‘zini qoplashining normadagi muddati taxminan uch yilni tashkil etadi.Iqtisodiy samaradorlikning AT ni joriy qilishga ketadigan kapital xarajatlarga bog‘liqligi 21.19-rasmda keltirilgan.Bog‘lanishni tahUl qilish shuni ko‘rsatdiki, birinchi bosqichda (K0 — Kt) iqtisodiy vositalar majmuasiga ozgina xarajatlar qilinganda, iqtisodiy samaradorlik S { tannarxning ortishi va oddiy boshqarish funksiyalarining (nazorat, signalizatsiya va hokazo) avtomatlashtirilishining samaradorligi ju d a kichik b o ‘lganidan iqtisodiy sam aradorlik m anfiydir. K apital mablag‘larning m a’lum qiymatidan boshlab (Kt) boshqarish vazifalari va masalalarini kengaytirish AT ning samaradorligini keskin o ‘sishiga olib keladi, demak yanada takomillashgan texnik vositalar majmuasidan foydalanish hisobiga iqtisodiy samarani hamoshiradi.Takomillashtirishning bu bosqichida AT eng katta samara beradi. Bu bosqich uzoq davom etmaydi. U kapital harajatlaming K2 qiymatigacha davom etadi. Kapital xarajatlarning b undan keyingi ortishi ( K2 — K3) AT ni jo riy qilishning iqtisodiy samaradorligini bunchalik keskin oshirmaydi, kapital xarajatlarning m a’lum qiymatidan boshlab ( ^ 3), boshqarishning vazifalarini bundan keyingi kengaytirish juda oz darajada samara beradi, natijada tizimning iqtisodiy samaradorligi tusha$

boshlaydi. Bu boshqaruvning funksiyalari va vazifa- larining takrorlanishi,
xodimlarga beriladigan texnologik axborotning haddan tashqari ko‘pligi, AT
ning murakkabligi, demak ishonchsizligi, boshqarish funksiyalarini
avtomatlashtirish bilan tushuntiriladi, ularni fan va texnika rivojining
erishilgan darajasida texnik personalga qoldirish maqsadga muvo- fiqdir.
K4 qiymatdan boshlab, texnik vositalar m ajmuasini murak- kablashtirish,
ko‘rsatilgan sabablarga ko‘ra, iqtisodiy samaraning manfiy qiymatiga olib
keladi.Bog‘lanishni tahlil qilish shuni ko‘rsatdiki, har bir BTO uchun eng
ko‘p iqtisodiy samara beradigan AT tanlab olish mumkin. Bunda capital
harajatlar K3 ni tashkil etadi.

XULOSA
Texnologik jarayonlarni nazorat qilish va avtomatlashtirish faqat ishlab
chiqarish texnikasini takomillashtirish hamda mehnat sharoitlarini yax-
shilash bilangina emas, balki ishlab chiqarish rentabelligini oshirish, birlik
mahsulotga ketadigan moddiy va mehnat xarajatlarini pasaytirib, uning
texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlarini orttirish bilan bog‘liq.Iqtisodiy omillar
avtomatlashtirish obyektini tanlab olishda asosiy omil hisoblanadi. Sanoatda
avtomatlashtirishning iqtisodiy samaradorligini o rtirish omillari juda ko‘p.
Hozirgi sharoitda avtomatlashtirishning iqtisodiy samaradorligiga xizmat
ko‘rsatuvchi xodimlar sonini kamaytirish hisobi- gagina erishishga k o ‘p
hollarda imkon b o ‘lmaydi, chunki zamonaviy zavodlar, korxonalar,
bo‘linmalarga nisbatan kam miqdordagi odamlar bilan xizmat k o ‘rsatiladi.

FOYDLANILGAN ADABIYOTLAR
1. Karimov I.A. Barkamol avlod — 0 ‘zbekiston taraqqiyotining
poydevori.- Т.: ,,Sharq“, 1997. - 63 b.
2. Yusupbekov N.R., Muhamedov B.I., G ‘ulomov Sh.M. Texno
logik jarayonlarni boshqarish sistemalari. Texnika oliy o ‘quv yurtlari
uchun darslik.
- Т.: ,,Olqituvchi“, 1997. — 704 b.
3. Yusupbekov N.R., Igamberdiyev X.Z., Malikov A. Texno
logik jarayonlarni avtomatlashtirish asoslari. — Т.: ToshDTY, 2007. —
237 b.
4. Artikov A. A., Musayev A.K., Yunusov 1.1. Texnologik jara
yonlarni boshqarish tizimi: 0 ‘quv qo‘llanma. — Т.: TKTI , 2002.
5. Лапшенков Г.И., Полоский Л.М. Автоматизация производст венных
процессов в химической промышленности. — М.: „Химия“, 1991. —
180 с.
6. Автоматическое управление в химической промышленности: -
Учебник
для вузов, под ред. Е .Г .Д у д н и ко ва — М.: „Химия“ , 1987. — 358
с.

Texnik iqtisodiy boshqarish

Купить

Информация о документе

Продавец

Texnik iqtisodiy boshqarish

Похожие документы