Тижорат банкларида портфел риски ва уни бошқариш - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	591.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	17 Апрель 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

Тижорат банкларида портфел риски ва уни бошқариш

Купить

1Тижорат банкларида портфел риски ва уни бош аришқ

21. Тижорат банкларида портфел рискини бошқаришнинг асосий йўналишлари ва усуллари. 2. Тижорат банкларининг қимматли қоғозлар билан операциялари рисклари. 3. Тижорат банкларининг фонд бозоридаги операциялари ва улар билан боғлиқ рисклар. 4. Тижорат банклари фаолиятида портфел рискини бошқариш усуллари.

АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ 3Асосий 1. Sironi, Andrea. Risk management and shareholders’ value in banking : from risk measurement models to capital allocation policies / Andrea Sironi and Andrea Resti. 2. Includes bibliographical references and index.2007. 3. Joël Bessis . Risk Management in Banking, 4th Edition.Willey. June 2015 4. Абдуллаева Ш.З., Азизов У.Ў. Банк рисклари. Дарслик. - Т.: Иқтисод-молия, 2019.732 б. 5. Bank risklari. O’quv qo’llanma. Isakov J.Y. “Iqtisod-moliya”. 2017. -100 б. 6. И.Тоймухамедов. М.Умарова. «Банк рисклари» Ўқув қўлланма - Тошкент. 2019 йил, 125 бет 7. Қўшимча 8. A.Saunders, M. Milton Cornett, Financial Instiutions Management: A Risk Management Approach, Ninth Edition, 2018. 9. Skoglund, Jimmy. Financial risk management : applications in market, credit, asset and

1. Ўзбекистон Республикаси Конститутцияси.-Т.: “Ўзбекистон”, 2012.-4 0 б. 2. Ўзбекистон Республикасининг “Ўзбекистон Республикаси Марказий банки тўғрисида”ги Қонуни. – Т.: “Ўзбекистон ”, 2019 йил 11 ноябрь . 3. Ўзбекистон Республикасининг “Банклар ва банк фаолияти тўғрисида” ги Қонуни. – Т.: “Ўзбекистон”, 2019 йил 5 ноябр. 4. Ўзбекистон Республикасининг “Валютани тартибга солиш тўғрисида”ги қонуни. 20 19 йил 17 ноябрь. - №556-II. Ўзбекистон Республикасининг валютани тартибга солишга оид норматив-ҳуқуқий ҳужжатлари тўплами. – Тошкент: Ўзбекистон, 2019 5. Мирзиёев Ш.М. Танқидий таҳлил, қатъий тартиб-интизом ва шахсий жавобгарлик – ҳар бир раҳбар фаолиятининг кундалик қоидаси бўлиши керак. – Тошкент: “Ўзбекистон” НМИУ, 2017. – 104 б.Адабиётлар рўйхати

6. “Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги ПФ-4947-сонли Фармони 7. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 2 сентябрдаги ПФ-5177-сонли “Валюта сиёсатини либераллаштириш бўйича биринчи навбатдаги чора-тадбирлар тўғрисида”ги фармони. www.lex.uz . 8. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 12 сентябрдаги ПҚ-3270-сонли “Республика банк тизимини янада ривожлантириш ва барқарорлигини оширишга доир чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарори. www.lex.uz . 9. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 13 сентябрдаги ПҚ-3272-сонли “Пул-кредит сиёсатини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори. www.lex.uz . 10. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 9

 12. Абдуллаева Ш.З., Азизов У.Ў. Банк иши. Дарслик.1- исм - Т.: қ И тисод-молия, 2019.732 б. қ  13. Боба улов Т.И., Абдуллаев У.А. “Хал аро валюта-кредит қ қ муносабатлари” Дарслик. – “И тисод-Молия”, 2019. 241 б. қ  14. Омонов А.А., оралиев Т.М. “Пул ва банклар”. Дарслик. – Т.: Қ “И ТИСОД-МОЛИЯ”, 2018 й. – 351 б. Қ  15. Абдуллаева Ш.З. ва бош алар. “Пул ва банклар” Дарслик. Т.: қ - “И ТИСОД-МОЛИЯ”, 2019 й. – 628 б. Қ  16. Боба улов Т.И., Абдуллаев У.А. Исаков Ж.Я. “Монетар сиёсат” қ Дарслик. – “И тисод-Молия”, 2019. 274 б. қ  Интернет сайтлари:  www.lex.uz – Ўзбекистон Республикаси онун ужжатлари Қ ҳ маълумотлари миллий базаси  www.cbu.uz - Ўзбекистон Республикаси Марказий банки расмий сайти  www.tfi.uz - Тошкент молия институти расмий сайти  www.stat.uz – Ўзбекистон Республика

 Портфель рисклари қуйидаги турларга ажратилади: 1. Молиявий рисклар; 2. Ликвидлилик рисклари; 3. Систематик рисклар; 4. Носистематик рисклар.Портфель риски – бу алоҳида қимматли қоғозлар турлари ҳамда ссудаларнинг барча категориялари бўйича зиён кўриш эҳтимолидир. 7

 Қимматли қоғозлар бозори ёки фонд бозори деганда, фонд инструментлари билан савдо хусусида, ўз эгаларининг юқорида зикр этилган бозорлар молиявий товарларининг муайян бир турига бўлган мулкий эхтиёжларини қондирувчи пул бозори ва капиталлар бозори йиғиндиси тушунилади. Тижорат банкларининг қимматли қоғозлар билан операциялари билан боғлиқ рисклар. 8

 Қимматли қоғозлар бозори бу – юридик ва жисмоний шахслар ўртасида муомалага қимматли қоғозлар чиқариш , унинг айланиши ҳамда уларни тўлаб берилиши билан боғлиқ иқтисодий муносабатлар йиғиндисидир.  Қимматли қоғозлар бозори асосини товарлар бозори, пул ва пул капитали ташкил қилади. Булар биринчини асоси бўлса, қимматли қоғозлар бозори унинг хосиласи хисобланди. Қимматли қоғозлар бозорининг тузулиши ва қатнашчилари 9

 Қимматли қоғозлр бозори бажарадиган вазифалар мавжуд. Биз бу вазифаларни асосан икки гурухга ажратишимиз мумкин. Биринчи гуруҳни умумбозор яъни хар бир бозорга тегишли вазифалар ташкил этса, иккинчи гуруҳни фақат қимматли қоғозларга тааллуқли бўлган вазифалар ташкил этади. Қимматли қоғозлр бозори бажарадиган вазифалар 10

 Тижорат вазифаси;  Маълумотлар етказиш вазифаси;  Ташкил этиш вазифаси;  Тартибга солиб туриш вазифаси. Умумбозор ёки анъанавий бозор вазифаларига қуйидагилар киради : 11

 Мамлакат аҳолисининг, корхоналарнинг ва давлатнинг вақтинча бўш пул маблағлари жамланиши таъминланади;  Қимматли қоғозлар бозори капиталнинг жамланиши ва марказлашуви жараёнининг тезлаштиришни таъминлайди.;  Қимматли қоғозлар бозори тармоқлараро тўсиқларни олиб ташлашга хизмат қилади.;  Сармоядорларининг яъни мамлакат аҳолисининг, корхоналарнинг ва давлатнинг вақтинча бўш пул маблағларини жамлаб уни капиталга айлантириб, бу капитал оқилона ва самарали ҳаракатини таъминлайди;  Бозорда шаклланган талаб ва таклиф асосида ҳақиқий бозор баҳосини белгилайди;  Аниқ бир капитални (банк, савдо, саноат) ҳаракатини фаоллашувига имконият яратади.;  Қимматли қоғозлар бозори ёрдамида давлат бюджети тақчиллиги (дефицит) қопланади.;  Мамлакатда янги мулкдорлар синфини шакллантиради.Қимматли қоғоз

Молиявий рисклар молиявий ресурслар (яъни, пул маблағлари)ни йўқотиш эҳтимоллиги билан боғлиқдир. Молиявий рисклар деганда, ташкилот молиявий фаолиятининг олдиндан аниқ бўлмаган шарт-шароитлари ҳолатида кўзда кутилмаган молиявий йўқотишлар (даромад ва фойданинг камайиши, капитал бўйича йўқотишлар ва бошқалар)нинг эҳтимоллиги тушунилади . Қимматли қоғозлар бозорининг махсус инфратузилмасига-қимматли қоғозлар бозорида ўз фаолиятини асосий фаолият сифатида амалга оширувчи махсус малакали инвестиция институтлари киради. 13

 Ҳар бир мамлакатнинг акциялар бозори ўзининг шахсий индексига эга, ушбу индекс акциялар жорий баҳоларини уларнинг базис баҳоларига бўлган нисбати сифатида ҳисоб-китоб қилинади. Биржа индекси ҳисоб-китоби учун олинадиган акцияларнинг сони турли мамлакатларда бир- биридан фарқланади ва одатда 10дан 500тагача тебраниб туради. Биржа индекси 14

 Молиявий бозорлардаги операцияларнинг моҳияти валюталар (қимматли қоғозлар) курсларининг фарқи, товар-хом ашё биржаларидаги товарлар баҳоларининг ёки қимматли қоғозлар котировкалари индексларининг ўзгариши сифатида даромад олишдан иборатдир.Молиявий бозорлардаги операцияларнинг моҳияти 15

 Молия бозорлари - бу, пул оқимларини мулк эгаларидан қарз олувчиларга қарата йўналтира оладиган бозор институтларининг йигъиндисидир.  Молия бозорлари кўп турдаги хилма-хил “каналлардан” иборат бўлиб, ушбу каналлар оркали пул маблаглари эгаларидан қарз олувчиларга оқиб ўтади. 16

 Ушбу каналлар асосан 2 гурухга бўлинади, яъни:  1) тўғидан-тўғри молиялаштириш каналлари. Ушбу каналлар бўйича пул маблагълари бевосита пул эгаларидан қарз олувчиларга оқиб ўтади. Мазкур тўгъридан-тўгъри молиялаштиришнинг ўзини 2 (икки) кичик гурухга бўлиш мумкин, яъни:  а)капитални молиялаштириш. Ушбу хар қандай кўринишдаги келишувдан иборат бўлиб, унга асосан инвестиция қилиш нияти бўлган пул маблагининг эгасига фирманинг мулкида улуш иштирокига эга бўлиш хуқуқи эвазига, унинг пул маблагларини олади. Бунга яққол мисол бўлиб, коорпорация томонидан оддий акцияларни сотилиши ҳисобланади. Молиялаштириш каналлари 17

 Эгри каналлар оркали молиялаштиришда оила хўжаликларидан фирмаларга оқиб ўтаётган пул маблағлари махсус институтлар орқали оқиб ўтади. Бундай институтларга банклар, ўзаро фондлар, суғурта компаниялари киради. Ушбу турдаги ташкилотлар - молиявий воситачилар деб аталади. Молиялаштиришнинг каналлари 18

 Қимматли қоғозлар бозорининг профессионал иштирокчиларидан бири сифатида, уларни ташкил этишнинг аниқ юридик шаклидан қатъий назар, қимматли қоғозларни бошқариш фаолиятининг давлат лицензиясига эга бўлган бошқарувчи компаниялар бўлиши мумкин.  Ушбу фаолият ўз ичига қуйидагиларни олади:  -эгалари томонидан мазкур бошқарувчи компанияга берилган қимматли қоғозларни бошқариш;  -қимматли қоғозларга фойдали жойлаштириш учун мўлжалланган мижозлар пул маблағларини бошқариш;  -компаниялар томонидан қимматли қоғозлар бозоридаги фаолият борасида олинган қимматли қоғозлар ва пул маблағларни бошқариш.Қимматли қоғозлар бозорининг бошқа иштирокчилари 19

 Қимматли қоғозлар бозорида инвесторлар ва эмитентлар ўртасида вақтинча бўш пул маблағлар харакати, унинг миқдори жуда кўп омилларга боғлиқ.. Улардан асосийлари қуйидагилар:  1. Қимматли қоғозлар бозорининг даромадлилик даражаси;  2. Қимматли қоғозлар бозорининг солиққа тортилиш даражаси;  3. Қимматли қоғозлар бозорида капитал ва у келтирадиган фойдани йўқотилиш хатари даражаси;.  4. Қимматли қоғозлар бозорида сармоядорлар ҳақ- хуқуқларини химоя қилиш даражаси;  5. Қимматли қоғозлар бозоридан тўлиқ , аниқ ва ошкора маълумотларнинг мавжудлик даражаси ва бошқалар.Қимматли қоғоз бозорига таъсир кўрсатувчи омиллар 20

 Республикада қимматли қоғозларни олди- соттисига ихтисослашган “Тошкент” фонд биржаси фаолият кўрсатмокда.  Ўзбекистондаги йирик эмитентларга Акциядорлик-тижорат банклар, Миллий корпорациялар, Акциядор-тижорат корхоналари ва Молия Вазирлиги киради.2.Тижорат банкларининг фонд бозоридаги операциялари ва улар билан боғлиқ рисклар. 21

 Ўзбекистон Республикаси банклари Марказий банк томонидан бериладиган умумий лицензия асосида қимматбаҳо қоғозлар банк операцияларини амалга оширишлари мумкин.  а) банкнинг бир корхона устав капиталига, шунингдек ушбу корхонанинг бошқа қимматбаҳо коғозларига қўйилмасининг миқдори 1- даражали банк регулятив капиталининг 15% ошмаслиги керак.  б) банкнинг барча элиментлар учтав капиталига ва бошқа қимматбаҳо қоғозларига қилган инвестициялари миқдори 1- даражали банк регулятив капиталнинг 15%идан ошмаслиги керак.  в) олди-сотди учун нодавлат қимматбаҳо-қоғозларига қилинган банк қўйилмаси миқдори 1-даражали банк регулятив капиталининг 25%идан олиниши керак.  Банк истъемол корхона (молиявий институтлар миқдори) устав капиталига 20%идан ортиғига тўғридан тўғри ёки билвосита эгалик қилиши мум

 1. қимматбаҳо қоғозларга асосан кредитлар (ломбард).  2. қимматбаҳо қоғозларни ўз портфели учун сотиб олиш (инвестиция).  3. янги чиқарилган қимматбаҳо коғозларни бирламчи тақсимлаш (жамлаштириш);  4. Мижознинг топшириғига кўра қимматбаҳо қоғозларни сотиб олиш ва сақлаш (қимматбаҳо коғозлар иккиламчи муомаласига хизмат кўрсатиш). Банкларнинг фонд операцияларига қуйидагилар кириши мумкин: 23

 а) Банкларнинг ўзларининг мижозлари топшириғига кўра комиссион операцияларни амалга оширувчи масалан (ўзлари номидан мижоз ҳисобидан қимматбаҳо қоғозлар сотиб олиш операциялари амалга оширишлари мумкин.  б)банклар амалиётнинг келишуви асосида қимматбаҳо қоғозларни чиқаришни ташкил этиши мумкин.  в) 3- шахс номидан (фойдасига) қимматбаҳо қоғозларни жойлаштиришни кафолотини олиши мумкин. қимматбаҳо коғозлар сақлаш ёки уларни ҳисоблаш олиб бориш ҳуқуқи депозитлар операциялари.Банк брокерлик операцияси 24

 Ҳозирги вақтда қимматли қогозларнинг қуйидаги беш тури Ўзбекистон фонд бозорининг объектлари бўлиб колди: хусусийлаштирилган корхоналар акциялари, давлат қисқа муддатли облигациялари, давлат 12 фоизли ички заёми, тижорат банклари ва бошқа хўжалик юритувчи субъектларнинг дисконт Векселари, тижорат банкларнинг депозит сертификатлари ва депозит облигациялари. Ўзбекистон фонд бозорининг объектлари 25

 Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига мувофиқ, тижорат банкларига қимматли қогозлар акциялари, облигациялар, депозит ва жамгарма сертификатлари, Векселлар, шуниндек хосила қимматли қогозлар (фючерслар ва опционлар) каби турларини чиқаришга рухсат берилади .Тижорат банклари қимматли қогозлари 26

Ў з қимматли қоғозларини чиқарувчи эмиссион марказ Инвестицион маслаҳатчи Мижозларнинг андеррайтери ТИЖОРАТ БАНКИТИЖОРАТ БАНКИҚ имматли қоғозлар бўйича трансферагент Қ имматли қоғозлар депозитарийси Қ имматли қоғозлар гарови остида қарз берувчи Молиявий брокер £имматли қоғозларни ишончли бошқарувчи Ҳ исоб клиринг маркази Инвестицион институтлар таъсисчиси Давлат қимматли қоғозларини сотиш бўйича ҳукумат агентиМолиявий дилер4. Банкларнинг қимматли қоғозлар бўйича тижорат ва инвестицион операциялари 27

Тижорат банкларининг инвестор сифатидаги иштирокиТижорат банкларининг инвестор сифатидаги иштирокиАктивларни Диверсификациял айдиАктивларни Диверсификациял айди Даромадлиликн и оширадиДаромадлиликн и оширади Ëèêâèäëèëèê äàðàæàñèíè îøèðàäèËèêâèäëèëèê äàðàæàñèíè îøèðàäè Молиявий бозордаги иштирокини оширадиМолиявий бозордаги иштирокини оширади Мижозлар базасини кенгайтиради Мижозлар базасини кенгайтиради И тисодиётнинг қ реал секторига таъсирини оширадиИ тисодиётнинг қ реал секторига таъсирини оширади 28

3.Тижорат банкларида портфел рискини бошқаришнинг асосий йўналишлари ва усуллари. 29 1 Акциядорлик капиталининг даромадлилиги =Соф фойда/Акциядорлик капитал суммаси 2 Соф фойда (Маълум бир давр учун) (Маълум бир давр учун барча фойдаларнинг умумий суммаси + Маълум бир давр учун активлар бозор баҳосининг ўзгариши)/ Активнинг бирламчи қиймати (баҳоси) 3 Акцияларнинг ҳисоб-китоб баҳоси =Акциядорлик капитал суммаси/Муомалага чиқарилган акциялар умумий суммаси 4 Битта акцияга ҳисоб-китоб қилинган даромад =Акциядорлик капиталининг даромадлилиги х Акцияларнинг ҳисоб-китоб баҳоси 5 Жами капитал даромадлилиги =Соф фойда суммаси/Барча активларнинг қиймати 6 «Молиявий ричаг” =(Барча активларнинг қиймати/Акциядорлик капитал суммаси) х 0,33

4.Тижорат банклари фаолиятида портфел рискини бошқариш усуллари. 30Рискни суғурталаш риск даражасини пасайтиришнинг энг кенг тарқалган ва муҳим усулидир. Ўз моҳиятига кўра суғурталаш, турли рискларларнинг кутилаётган таъсирида юзага келадиган зарарларни қоплаш учун мўлжалланган ресурсларни олдиндан заҳиралашнинг шакли бўлиб ҳисобланади. Рискни бошқариш усули сифатида суғурталаш чора-тадбирларнинг 2та шаклини англатади: 1) суғурта компаниясига ёрдам сўраб мурожаат қилиш; 2) бир турдаги рискка учраган тадбиркорлар гуруҳи ўртасида зарарни тақсимлаш (ўз-ўзини суғурталаш).

 банк активининг сўндирилиш муддати бир йилдан ортиқ бўлган қимматли қоғозларга қўшимча даромад олиш учун йўналтирилиши ҳисобланади.  Халқаро банк амалиётида тижорат банкларининг инвестиция фаолияти жараёнини цратегиясида икки хил цратегия ажратилади:  -пассив стратегия  -актив стратегияТижорат банкларининг инвестицияларига 31

 Тижорат банки инвестиция фаолияти олиб боришнинг пассив стратегиясида асосан кутиш, яъни қимматли қоғозлар бўйича бир маромда ва доимий равишда даромад олишда уларнинг бозордаги ўртача даражадаги даромадга яқин даражада фойдаланади. Пассив стратегияни олиб боришда банклар икки хил усулдан фойдаланишлари мумкин;  -«зинапоя» усули;  -«штанга» усули;Тижорат банки инвестиция стратегияси 32

 Тижорат банки биринчи усулдан фойдаланганда ўзи томонидан аниқланган инвестиция муддати асосида қимматли қоғозларни турли муддати бўйича сотиб олади ва уларни инвестиция портфели таркибида бир текис жойлаштиради. Пассив cт ретегияни «штанга» усулида тижорат банки инвестицияга йўналтирилаётган маблағларнинг асосий қисмини инвестиция портфелининг ликвидлигини таъминлайдиган жуда қисқа муддатли қимматли қоғозларга ва маълум қисмини юқори фойда берадиган узоқ муддатли қимматли қоғозларга сарфлайди.  Ўзбекистон Республикасида тижорат банклари қимматли қоғозлар инвестиция портфелини шакллантириш ва уни бошқаришда пассив стратегиянинг икки усулидан хам фойдаланадилар.Тижорат банки инвестиция стратегияси 33

 Тижорат банкларнинг қимматли қоғозлар билан агрессив сиёсати асосида қимматли қоғозларнинг фонд бозорида курси ва фоиз ставкасини тебранишидан имкони борича кўп даромад олиш ётади. Лекин шуни таъкидлаш лозимки бундай агрессив сиёсатни фақатгина катта миқдордаги инвестиция портфелига эга бўлган молиявий барқарор йирик банклар олиб бориши мумкин.Тижорат банки инвестиция стратегияси 34

35Эътиборингиз учун раҳмат!

Купить