Tilshunoslikda tovush, fonema va harf tushunchalari haqida. (ingliz va ozbek tillari misollarida) - Лингвистика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	63.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Лингвистика

Tilshunoslikda tovush, fonema va harf tushunchalari haqida. (ingliz va ozbek tillari misollarida)

Купить

MAVZU: TILSHUNOSLIKDA TOVUSH, FONEMA VA HARF TUSHUNCHALARI HAQIDA. (INGLIZ VA OZBEK TILLARI MISOLLARIDA) W W W .ARXIV.UZ

REJA  Fonetika va fonologiya  Ingliz tili konsonantlar sistemasi  O’zbek tili konsonantlar sistemasi W W W .ARXIV.UZ

 Fonetika atamasi grekcha phone – tovush so’zidan olingan bo’lib, tilshunoslikning alohida sohasini bildiradi va tildagi tovushlar xususiyatini o’rganadi. [ Djusupov, 1991, 85-b]  Fonetika keng ma’noda nutq tovushlarini hosil qilishda ishtirok etadigan nutq a’zolarining tuzilishi, fonetik birliklarning o’ziga xos xususiyatlari va tovush o’zgarishi hodisalarini tadqiq etadi. Fonetik birliklarga nutq tovushlari, bo’g’in, fonetik so’z, takt, fraza, o’rg’u, ohang kabilar kiradi. SHuni ta’kidlash lozimki, fonetika, tabiatdagi har qanday tovushlarni emas, balki inson nutq apparatida hosil bo’luvchi, ijtimoiy qiymatga ega bo’lgan tovushlarini o’rganadi. Tabiatdagi boshqa tovushlarni esa fizika fanining akustika bo’limi tekshiradi. [ Irisqulov, 1992, 22-b]  Fonetikaning maqsadi fonetik birlikla

 Fonetika tovushlarning eshitilishini o’rganishda akustikaga, talaffuz qilinishi, aytilishi, hosil bo’lish tomonlarini o’rganishda fiziologiyaga tayanadi.  Fonetikaning bo’g’in, o’rg’u bilan shug’ullanuvchi tarmoqlari badiiy adabiyot va she’riyat bilan ham aloqador.  Fonetikani o’rganish orfografiya (to’g’ri yozish), orfoepiya (adabiy talaffuz qilish) me’yorlarini yaxshi o’zlashtirib olishga, adabiy talaffuz bilan shevalar o’rtasidagi farqni aniqlashga, o’quvchilarining nutqini to’g’ri shakllantirishga katta yordam beradi.[ Azizov, 1996, b. 27]  XX asrning ikkinchi yarmida tilshunoslikda tilning og’zaki tamonini o’rganishda yangi soha yuzaga keldi.  Fonetikada nutq tovushlari turli jihatdan o’rganiladi. SHunga asosan uning quyidagi bo’limlari mavjud:  1) Umumiy fonetika – fonetikanin

 Inson nutqi makon va zamonda ketma-ket paydo bo’ladigan kichik va katta birliklardan tashkil topadi. Tilda uch asosiy qatlam – fonetika, leksika, grammatika farqlanib, ularning har biri o’z oldiga qo’ygan vazifasiga ko’ra nutqni tarkibiy qismlarga ajratadi. Nutqning eng kichik bo’linmas birligi tovush bo’lib, tildagi so’zlar, iboralar va umuman nutq tovushlar orqali shakllanadi. Nutq tovushlari nutqning bu birliklari uchun ifoda materiali bo’lib xizmat qiladi. Nutq tovushlarining quyidagi o’ziga xos uch jihati mavjud:  Ular nutq azolari vositasida hosil qilinadi;  Nutq tovushlari eshituv apparati yordamida qabul qilinadi;  Ular ijtimoiy ahamiyatga ega;  Demak, nutq tovushlarini talaffuz etmay, shuningdek, eshitmay turib tevarak olamdagi narsa-hodisalar haqida muayyan tushunchalarga e

 Tilning tovush tizimi murakkab hodisa bo’lib, fonetik va fonologik tomondan quyidagi 4jihatga yani:  fizik – akustik ,  anatomik – fiziologik ,  perseptiv (eshitib – xis etish) va  lingvistik – funksional jihatlarda o’rganadi. [Abduazizov,1986, 12-b]  Fizik hodisa sifatida tabiiy tovushning qanday akustik belgilari mavjud bo’lsa, nutq tovushlarining akustik xususiyatlari ham ana shulardan iborat, ya’ni nutq tovushlarining akustik xususiyatlari tovushning kuchi, balandligi, tembri, cho’ziq-qisqaligi bilan izohlanadi.  Tovushlarni hosil qilishga qatnashuvchi nutq a’zolari va ularning ishtiroki, harakat- holatini o’rganish anatomik-fiziologik jihatning tadqiqot doirasiga kiradi. Buyuk rus tilshunosi Bodeun de Kurtene uni “antropofoniks” deb atagan. Uning ma’nosi nutq tovushlarini antr

 Fonema – tildagi ma’nodor birliklar bo’lmish so’z va morfemalarni shakllantiruvchi va ularni farqlash uchun xizmat qiluvchi tilning eng kichik, o’zi mustaqil ma’noga ega bo’lmagan (bir planli) birligidir. Masalan, ingliz tilida: bar, bass, bag, run, gun, gum, ship, chip, lip so’zlarida |r|, |ss|, |g|, |n|, |m|, |sh|, |ch|, |l| fonemalariga ko’ra ma’no farqlangan. Bu turdagi undosh tovushlar va ularning yozuvda harflar bilan ifodalanishini qiyoslashda turli o’xshashlik va farqlarni ko’rish mumkin.  Ingliz tilida 26ta harf va 44ta tovush mavjud. Shulardan 20tasi unli tovush, 24tasi undosh tovushlardir. Undosh tovushlarga quyidagilar kiradi:  [b], bed- kravat, [d], do-bajarmoq, [f ], safe-xafsiz [g] good-yaxshi, [h], hat-qalpoq, [ j], you-siz, [k], cat-mushik, [l], allow-ruxsat bermoq, [m

 Masalan. Put [put] qo’ymoq, feeling [fi:li ] hissiyotƞ  Talk [t :k] suxbatlashmoq, chip [ ip] parcha, ↄ ʧ  Ship [∫ip] kema, thunder [θ nd (r)] ʌ ǝ chaqmoq  Ingliz tilida jarangli: [b], [d], [g], [ ], [v], [ ], [z], [ð], [m], [n], [ ], [w], [l], ʤ ƞ ʒ [r], [ j] tovushlar bo’lsa,  o’zbek tilida jaranglilarga [b], [d], [z], [g], [v], [g’], [ j], [g’], [m], [n], [ng], [y], [l], [r] tovushlari kiradi. [ Irisqulov, 2007, b. 21]  Bu tovushlar quyidagi misollarda uchraydi:  Bog [b g] batqoqlik, glass [glαs] shisha, ɒ  Dispute [díspju:t] janjal monkey [m ki] maymun. ʌƞ  Ingliz va o’zbek yozuvlarida, ba’zi bir undoshlarning turli xil harflar orqali ifodalanishini uchratish mumkin, masalan; ingliz undoshlari [θ], [ð], [w] o’zbek tilida mavjud emas, [kh], [g’], [q] undoshlari esa o’zbek tili

 Masalan. Put [put] qo’ymoq, feeling [fi:li ] hissiyotƞ  Talk [t :k] suxbatlashmoq, chip [ ip] parcha, ↄ ʧ  Ship [∫ip] kema, thunder [θ nd (r)] chaqmoq ʌ ǝ  Ingliz tilida jarangli: [b], [d], [g], [ ], [v], [ ], [z], [ð], [m], [n], [ ], [w], [l], ʤ ƞ ʒ [r], [ j] tovushlar bo’lsa,  o’zbek tilida jaranglilarga [b], [d], [z], [g], [v], [g’], [ j], [g’], [m], [n], [ng], [y], [l], [r] tovushlari kiradi. [ Irisqulov, 2007, b. 21]  Bu tovushlar quyidagi misollarda uchraydi:  Bog [b g] batqoqlik, glass [glαs] shisha, ɒ  Dispute [díspju:t] janjal monkey [m ki] maymun. ʌƞ  Ingliz va o’zbek yozuvlarida, ba’zi bir undoshlarning turli xil harflar orqali ifodalanishini uchratish mumkin, masalan; ingliz undoshlari [θ], [ð], [w] o’zbek tilida mavjud emas, [kh], [g’], [q] undoshlari esa o’zbek tili

Купить

Похожие документы
Tilshunoslik va psixologiya
Badiiy matnda nisbiy so‘zlar yordamida bog‘langan qo‘shma gaplar
Murakkab qo‘shma gaplar
Sintaktik va sintagmatik munosabat
O‘zbek tilshunosligida aksentuatsiya va sillabika. Urg‘u va bo‘g‘in