Tilshunoslikning zamonaviy yo‘nalishlari va dolzarb muammolari
![Ushbu atama dastlab 1946-yilda amerika psixologi N.Pronko tomonidan qo‘llangan
bo‘lib, XX asrning 50-yillaridan keng yoyildi.
Psixologik yo‘nalish bilan bog‘liq muammolar tilshunoslikka naturalistik va
logik ta’lim egalarining g‘oyalari bilan bog‘liq ravishda kirib kelgan. Bu borada
V.fon Gumboldtning semantik qurilishda nutqiy ijodiy yondashuv xususidagi
konsepsiyasi e’tiborga loyiq. Tilshunoslikdagi psixologizm oqimi naturalizmni
qattiq tanqid ostiga oladi, ular tilning taraqqiyotini shaxs tafakkuri, ruhiyatidagi
taraqqiyot bilan bog‘liq, deb hisobladilar. Uning ildizlari XIX asrda qiyosiy-tarixiy
tilshunoslik negizida vujudga kelgan psixologizm oqimiga borib taqaladi.
Psixolingvistika sohasidagi nazariy va amaliy xarakterdagi ayrim umumiy
hamda xususiy masalalar bugungi kunda dolzarb ahamiyatga ega. Birinchidan,
matnning semantik tuzilishini modellashtirish, qabul qiluvchi va matnning o‘zaro
ta'sirida shakllanadigan matn tushunchasini yetarli darajada aks ettirish muammosini
hal qilish zarur. Ikkinchidan, matnning semantik tuzilishini shunday o‘rganish
kerakki, ushbu tadqiqot natijalari aloqa jarayonini optimallashtirish, semantik
ma'lumotlarni mashinada qayta ishlash, chet tillarini o‘qitish usullari va tarjima
faoliyatini optimallashtirish uchun pragmatik ahamiyatga ega. Psixolingvistik
tadqiqotlar rus psixologiya maktabi doirasida L.S.Vigotskiy, A.A.Leontyev va
A.R.Luriya tomonidan ishlab chiqilgan nazariy tamoyillarga asoslanadi. Psixologik
maktab XIX asrning birinchi yarmi va XX asr boshlarida vujudga kelgan bo‘lib, til
va nutq muammosiga doir tilning funksional (vazifaviy) belgilarini, shuningdek, til
qurilishini va nutqiyijodiy yondashuvni o‘rgangan edi. Ma’lumki, vazifaviy-struktur
yo‘nalish psixolingvistika uchun muhim.
Psixolingvistik tadqiqotlar, birinchi navbatda, matn semantikasini
eksperimental o‘rganishga, matn mazmunini uni qabul qiluvchi tomonidan semantik
idrok etish kontekstida shakllanishi va tuzilishini o‘rganishga qaratilgan.
A.A.Leontyevga ergashgan holda biz matnni aloqa aktining (muloqot holati)
obyektivlashtirilgan shakli sifatida tushunamiz, uning tarkibiy qismlari aloqa
predmeti, muallif va qabul qiluvchi [6]. Matn esa o‘z navbatida: 1) hosila sifatida
(shakl sifatida); 2) bu shaklda ifodalangan qandaydir tushuncha sifatida qaraladi.
21](https://docx.uz/documents/57a40892-d90c-4afa-9147-1105057bdeee/page_21.png?v=1)
MUNDARIJA
Kirish
Asosiy qism
I Bob. Tilshunoslik fan sifatida
1.1. Tilshunoslikning dastlabki muammolarini o‘rganish
1.2 . Antroposentrizm - tilshunoslikning zamonaviy yo‘nalishi sifatida
II Bob. Tilshunoslikning zamonaviy yo‘nalishlari
2.1. Tilshunoslikning boshqa fanlar bilan munosabati
2.2. Tilshunoslikdagi yangi yo‘nalishlar boʻyicha qilinayotgan tadqiqotlar
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati