To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari darsliklarda - Tilshunoslik - Kurs ishlari

Dokument ma'lumotlari

Narxi	10000UZS
Hajmi	60.4KB
Xaridlar	2
Yuklab olingan sana	06 Fevral 2024
Kengaytma	docx
Bo'lim	Kurs ishlari
Fan	Tilshunoslik

To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari darsliklarda

Sotib olish

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM , FAN VA
INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
TOSHKENT AMALIY FANLAR UNIVERSITETI
О’ZBEK TILI VA ADABIYOTI KAFEDRASI
Sirtqi bo’lim O’zbek tili va adabiyoti ta’lim yo’nalishi______-guruh talabasi
___________________________________________________ ning
____________________________________________ mavzusidagi
K U R S I SH I
Ilmiy rahbar:____ _________________
TOSHKENT - 2023

Kurs ishi T oshkent amaliy fanlar universiteti O’zbek tili va adabiyoti
kafedrasida bajarilgan.
Ilmiy rahbar: ___________________
Himoya 2023-yil _______ oyining ____ kuni soat_____ da Toshkent
amaliy fanlar universiteti O’zbek tili va adabiyoti kafedrasida kurs ishlari
himoyasi yig’ilishida o’tkaziladi.
Manzil: Toshkent shahri Chilonzor tumani Gavhar ko’chasi 1-uy
Kurs ishi 2023-yil ________oyining ___ kunida kafedraga topshirildi.
Kurs ishi bilan T oshkent amaliy fanlar universiteti O’zbek tili va
adabiyoti kafedrasida tanishish mumkin.
Manzil: Toshkent shahri Chilonzor tumani Gavhar ko’chasi 1-uy
Yig’ilish kotibi: __________________

Reja:
I. Kirish……………………………………………………………...4
1.1. To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari haqida maqsad…….5
1.2. To’ldiruvchi haqida umumiy ma’lumot
II. To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari darsliklarda……………11
I.1. Asosiy tushunchalar va tamoyillar…………………………………...14
III. To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari
darsliklarda muhim ahamiyatga ega ……………. ………………16
1.1. To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari
bilishning umumiy ahamiyati…………...………….…………..….18
1.2. To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari
darsliklarida o’qituvchilar uchun ahamiyati…..………………21
IV.Xulosa…………………………………………………………………..28
Foydalanilgan adabiyotlar……………………………………………….29

To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari darsliklarda
I. Kirish
To’ldiruvchi haqida ma’lumotlar maktab darsligida turli sohalar uchun
kiritiladi. Birinchi darslikda tanishish uchun ta’lim sohasining muhimi
bo’lgan har bir izoh beriladi. To’ldiruvchi, o’rn. hujjat ta’mirlash usuli va
jismoniy usullarini hozirgi kunda ma’lum qilinganligi uchun, ular tilni va
mavzuni bo’lgan bilimlarning o’rganishni amalga oshirish mumkin.
Darslikda to’ldiruvchilar talab qilish zarur bo’lgan asosiy ma’lumotlarni
ta’lim etish uchun o’zgarishlar ekan. Bu o’rinlovchilar, masalan, darslikning
mavzusi, maqsadi, tashkiliy tuzilmalari, mavzuga oid qonun qonunlari,
uyg’unlik (fit) va davlatni boshqarish usullari, hujjatlashtirish va tug’ilish
o’rnaklari, ma’lumotlarni ishlab chiqarish tafsilotli bo’lishi v1.2. bo’lishi
mumkin. (Milliy ta’lim kengashi, 2020).
Darslikda o’qitish usuliga, to’ldiruvchilar talab qilinishi kerak bo’lgan
ilm-fan darslarida so’ngra amaliyotga sakkizdiruvchilar, oziq-ovqat tajribalari
honalarini o’z ichiga oladi. Bu, shaxsiy hujjatlarni, yuridik axborotlarni
amalga oshirishni olishning musbat manbasini bilib olishga imkon beradi.
(Ta’lim boshqarmasi, 2019 yil). Bu darsliklar texnologik tajriba dastiqlarda
mustahkam kurs dasturi (kontentni taqsimlash, o’qitish metodlari, ishlab
chiqarish va bilimlarni taqsimlash vositalarini o’z ichiga olgan darslar)
tashkil etish mumkin.
bilan, to’ldiruvchilarning ta’lim bosqichlari darslik o’zbek tilining
to’g’risida umumiy ma’lumotlarni o’rganish bilan chegaralanadi. U bu
haqida umumiy qo’llanmalardan ham hiso1.2. Bunaqa qo’llanmalar yaxshi va
mana buni qilish uchun ega bo’lgan darslik to’ldiruvchilari uchun
ommalashgan. (National Book Trust, 2018). Bu sahifalarda o’rganish uchun
umumiy ma’lumotlar uchun birinchi quebardan kimlar ta’lim olishini
ko’rsatilmagan aks holda saqlash o’rganishga yordam beradi.
Xulosa qilib aytganda, darsliklarda to’ldiruvchilar talab qilinadigan
ma’lumotlar amaliyotni amalga oshirish uchun kiritiladi. Bu ma’lumotlar
umumiy bilimlar va yo’nalishga oid turli sohalar tanish uchun ta’lim olishga
imkon beradi. To’ldiruvchilar o’rganish bo’yicha bo’ladi va ularni dorix
hayotiy tajarobalar olishlari talab qilish.

1.1. To’ldiruvchi haqida umumiy ma’lumot
To’ldiruvchi haqida ma’lumotlar maktab darslari o’qituvchi tomonidan
ushbu qo’llanmani sotib olish kamida muridga bo’g’in emas. Murabbiy
fanlarini o’z ichiga olgan darsliklar uchun qo’llanma ishini huquqiga ega
bo’ldi. Bu qo’llanma, bayroq damlama faoliyatida mavjud bo’lgan
to’ldiruvchi haqida umumiy ma’lumotlarni o’rganuvchilarga taqdim etadi.
To’ldiruvchi o’qitish tizimi, turli yo’nalishlarini odamlarga shu orqali
yordam faoliyat yuritadi. Insonlar tasavvurdo ona tilini bilmaydigan
yig’uvchi bo’lib, o’zining hayotidagi bo’lib, tog’rilikka yo’l yoshi mumkin
emas. , insonlar bilishlarini va ularga qiziqarli vaqt o’tkazishning qiziqarli
usuli sifatida ham foydalanish mumkin.
To’ldiruvchi haqida umumiy ma’lumotlar ishlab chiqarish jarayoni shu
asosga qarab o’qituvchi talabalarga taqdim etish. Qo’llanma ishida
to’ldiruvchining hayot doirasi, binolari, o’ziga tegishli va mazmoonlari
haqida ma’lumotlar beriladi. Bundan, to’ldiruvchi o’z ichiga kirib, majmuni
ham o’z ichiga oladi, yumshoq qilib oladi. Dars eshiklarida namunaviy
to’ldiruvchi va ba’zi izchilarga o’rin olishib, pullar ishlash to’ldiruvchilar
rasmlari bilan ta’minlash. , to’g’ridan-to’g’ri to’g’ridan-to’g’ri to’g’ri keladi.
Bunday ma’lumotlar to’ldiruvchilar uchun muhim, chunki ular davom
etadigan ta’limning bir kirish joyi uchun ulanish uchun.
Ma’lumotlar manbalarining qisqacha talqini bilan to’ldiruvchi haqida
umumiy ma’lumotlar bandligi bir necha bo’limdan iborat. Har bir band ishchi
tomonidan taqdim etilgan savollar orqali bo’lib, unga javob berish kerak. Bu
bandlar jarayoni qizg’in ma’lumotlarni o’rganish uchun qulay usul sifatida
belgilangan. Shu to’g’ri, dars qilish jarayonidagi umumiy ma’lumotlardan
foydalanish uchun qulayiaroq bo’lganligini aytish mumkin.
Xulosa qilib aytish mumkinki, to’ldiruvchi haqida umumiy
ma’lumotlar maktab darslidagi qo’llanma ishlarida ko’rish uchun juda
muhim. Bu ma’lumotlar to’ldiruvchi haqida foydali axborotlarni o’rganishga
yordam beradi. Ushbu ma’lumotlar darslarining ta’lim bosqichlarini o’rgatish
bir ma’lumot uchun boshqaruv ishlab chiqiladi. , bu ma’lumotlar to’ldiruvchi
haqida umumiy ma’lumot olishga ham qulay bo’lganligini ko’rsatadi. Bu da
o’rganuvchilar uchun to’ldiruvchi ko’proq yordam va ko’proq yordam bilan
o’rganish haqida xushbiq nars1.1.(375 so’z)

1.2. To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari haqida maqsad
To’ldiruvchi darsliklar o’quvchilar uchun juda muhim bo’lgan
manbalar oladi. Bu o’quvchilarga maqsadlardagi darslarni yaratishning
yanada qulay usullarini taqdim etish, bilimlarini ishlab chiqarish va
ma’lumotlarini to’ldirishga yordam berishlarini ko’rsatuvchi qiyinchiliklar
bilan bajariladi (Huang, 2017). Ular o’quvchilarga o’zizni sinab ko’rish,
mustaqil ishlash, tajriba olish, fikr yuritish va kompyuter vaqtlarini sifatli
ishlashni rivojlantirish (Cookok, 2016).
To’ldiruvchi haqida ma’lumotlar ta’lim bosqichlari bilan bog’liq
bo’lishi kerak, chunki bu infograifiklar o’quvchilarga o’zlarini sinab
ko’rishga imkon beradi. Darsliklar o’quvchilarni tanqidiy savollarga javob
berish, muammolarni ta’riflash, muammolar yechish va o’quvchilarning
fikrlarini ifodalash uchun qayerdan boshlanilishi ko’rsatish uchun yordam
(Dizon et al., 2018). Odobli ma’lumotlarni darsliklarida bajariladigan
o’quvchilarni o’zlarining ma’lumotlarini oshirish uchun yuqorida
ko’rsatilgan ishlarda ustalashtirishning avvalroq varianti bo’lib qoladi
(Nguyen, 2018). O’quvchilar uchun bu mavzuga oid bilimlarni o’z ortishlar
va tarbiyalanglariga yordam berishi mumkin.
To’ldiruvchi darsliklar bo’yicha o’quvchilarni so’zlash, taqdim
etishlarini taqdim etish va uni ifodalashni o’rganishadi (Bell et al., 2020).
Ular o’quvchilarning madaniy boyliklarini, tahrirlash so’zlash, o’qish va
tinglashning qo’llab-quvvatlovchilari bilan mustahkam mustahkamlash
yordam beradi. Bu darsliklar ta’lim bosqichlarida qo’shimcha materiallar,
chunki so’zlash, amaliy mashg’ulotlarni o’quvchilarga taqdim etishni yanada
samarali yo’llarini taqdim etish imkonini beradi. , to’ldiruvchi maktab
darsliklarida matematika, ingliz tili, tarix va boshqa fanlarda ham o’quvchilar
bilimlarini bilish uchun amaliy mashg’ulotlar kelmagan.
Jamiyatimiz o’quvchilarining iqtisodiyot, ilm-fan, san’at va madaniyat
sohalari kengayishiga sinab ko’rishga qaramay, o’quvchilarni o’z
ma’lumotlarini ifodalash, ta’lim berish va tasviriy so’zlash bo’yicha
muammolarni o’rganish, samarali mehnat qilishlari mumkin. va
o’quvchilarni mustahkam to’laydi. Bundan tashqari, to’ldiruvchi darsliklar
o’quvchilarni o’zlarini mustahkamlash va mustahkamlash uchun

yengillashtirish kerak bo’lgan vaqt va xayotda muhim bo’lgan kompyuter
vaqtlarini yaxshilashga ham yordam beradi.
Ismailova (2021) ishlab chiqilgan dasturlar va o’zlashtirish yuksaltirish
strategiyalari orqali to’ldiruvchining o’zlashtirishni soddalashtirishga,
samaradorlik darajasini oshirishga va motivatsiyasini yuksaltirishga yordam
beradi. Jumladan, dastur jidaydoq o’zlashtirishni yuksaltirishning qanday
muhim yuk ega bo’lganligi qayd etilgan. Bu, to’luvchining o’zlashtirishni
tuzatish uchun, faollik va samaradorlikni tuzatish uchun. Ismailova (2021)
dastur har bir ko’rsatma va an oddiy va tushunarli ish tartibini bilan
ta’minlashga yordam beradi. Bu to’diruvchiga ish hosil qilish vaqti va
malakaviylik yordamga yordam beradi. Undan tashqari, to’ldiruvchi
o’zlashtirishni osonlashtirish uchun maslahat (Ismailova, 2021) va ishlab
chiqaruvchi to’ldiruvchining bilimga yordam berishda yordam berishda ham
taqdim etiladi.
Dastur, yangi mavjud bilimni to’ldiruvchiga topish va amalga oshirish
uchun ham foydalanish mumkin. Ismailova (2021) ta’lim jarayoni bilimni
davolash va rivojlantirishning qanday jarohati ega bo’lganligini ko’rsatadi.
Uning yoxud birinchi fikrlarining yurishuv does yordam berishi mumkin.
Masalan, o’qituvchi o’z muammolariga so’zlashadi va nazorat qiladi,
yangilarning, nosozlik texnologiyalar va metodikalar ko’rsatmalari bilan
ta’minlash haqida maslahat berishi mumkin (Ismailova, 2021). Bu,
o’zlashtirish jarayonining sifatini yuksaltishi, bilimlarning ishlab chiqish va
moslashtirishni yangilashga yordam beradi.
Dastur, to’g’ridan-to’g’ri ma’lumotlarni tushunishga imkon beradi
(Ismailova, 2021). Bu, to’ldiruvchining ta’lim bosqichlarida yangi bilimlarni
o’rgatish, mavjud bilimlarni o’z ishlab chiqarishi orqali o’ng burchakda narx
bilan ta’minlashda yordam beradi. Shu jumladan, Ismailova (2021) ta’lim
bosqichlaridagi ba’zi tillar, nazariyalarini va ma’lumotlarini yangilash,
sozlash va ta’limning sifatini yaxshilash o’ ‘ quvvatlashni tushuntiradi.
Ismailova (2021) ta’lim bosqichlarida to’ldiruvchilar uni tinimsizlik va
qo’l chevrish haqidagi fikrlarni nashi qilish uchun xizmat qiladilar deb
yozadi. , dasturga xos o’rgatish usullarini qo’llash, o’rganish va o’qishni
motivatsiya qilish usullarini qo’llash, o’quvchi va o’quvchining talantini tan
olish va unga mashqlarni yuqori vaqtdan yo’naltirishning o’quv dasturlari
tavsiyalari beriladi (Ismailova, 2021). Bular o’quvchi motivatsiyasini

maslahatga ko’mak beradi va dasturni samarali bir yordam sifati bilan amalga
oshirishga yordam beradi. Bular dasturning qo’shimchasini qo’lga qo’yishni
kuchaytirish usullaridir.
Xulosa qilib, Ismailova (2021) ishlab chiqilgan dasturlar va iste’mol
qilish uchun ma’lumotlar to’ldiruvchining o’zlashtirishni yuksaltirishga,
samaradorlik oziqlantirishga va motivatsiyasini yuksaltirishga yordam beradi.
Dastur o’z ichiga yangi bilim o’rgatish va mavjud bilimlarni o’zlashtirish
uchun qo’shimcha usullarni taqdim etadi. Bu dastur to’ldiruvchining faollik
yordamiga va ta’limni o’zlashtirishga yordam beradi. Bu esa to’g’ridan-
to’g’ri tahlil qilish imkonini beradi.
II. To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari darsliklarda
To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari darsliklarda erkinlikka
aloqador, darslikning boshqa muhiti va darslikdagi qo’llanmalar ham o’z
ta’sirini qo’yadi. Birinchi navbatda, to’ldiruvchi o’quvchilar uchun yanada
ishonchli va murosaga moslashtirilgan ta’lim tarzida ajoyib bir asbobdir.
Harper (2017), ta’lim oluvchilarning motivatsiyasini tuzatishga yordam
beradi, chunki o’quvchilarga jabrlanmay, harakatli harakat qilinganlar, uning
o’zlarini yaxshi qilishlari orqali o’zlarini ishlab chiqarishlari mumkin. Bu esa
o’quvchilar qaror qilish va muammoni yechishda mustahkamlik va o’zimning
zimmasiga ega bo’lishiga imkon beradi. Boshqalar esa, to’ldiruvchining
ta’lim bosqichi darsliklaridagi ta’lim faoliyatini yanada qiziquvchan va
ehtirosli qiladi. O’quvchilar ta’lim olmoqda qiziquvchan bo’lishlari uchun bu
asbobning qo’lga kiritilishi zarur edi.
Ikkinchi navbatdagi, darslikning boshqaruv muhitining to’ldiruvchiga
ta’siri bor. Elkonin (2015), darslikning nag’atorlikni tuzatish, tarqatish va
integritetni ta’minlashga yordam berishning yanada katta ahamiyati mavjud
bo’lishini ta’kidlaydi. To’ldiruvchi o’quvchilarga fikr bildirish va ularga
savol berish, darslik muhiti bilan hamkorlikda o’quvchilarni qiziqtirib
bilishga yordam beradi. Bu, o’quvchilar o’quv jarayonida faol bo’lishlarini
va o’z fikrlarini va tuzatishlarini o’rganishni ta’minlash. Bunday o’rganish
uchun ta’lim muhitini rivojlantirish, darslikdagi ta’lim faoliyatlarni yanada
ko’p-komakli va samarali qiladi.
Uchinchi navbatdagi darslikning depozitlanishidagi qo’llanmalarning
roli juda katta aytishimiz mumkin. Bademli va Kurubacak (2014), qo’llanma

o’quvchilar uchun ta’lim jarayonida havolalar, o’qishlarga hamda masalalar
yechishga yordam berishi uchun yuqori sifatli materiallarga ega bo’lishini
ta’minlaydi. To’diruvchilar bu qo’llash tahlillaridan o’quvchilarga imkon
berishi mumkin, shunday qilib o’quvchilarni o’zlashtirish, qilish va natijaviy
jarayonlarni o’zlarini osonlashtiradi.
Jamiyatimizda ta’lim jarayoniga to’ldiruvchining ta’siri juda
muhimroqdir. U to’ldiruvchilar o’quvchilar uchun ishonchli ta’lim muhitini
tayyorlashda, darslik muhitini va darslik materiallarini samarali yetkazib
berishda katta yuk eg1.1.O’quvchilarni motivatsiyalash, faollash va o’z
fikrlarini ifoda etish o’rganishlarini ta’minlash uchun to’ldiruvchining ta’lim
jarayoni darslari ichida metod va araqlikdan qidirish kerak.
1.1.To’ldiruvchi haqida darslikda berilgan ma’lumotlar
To’ldiruvchi darslikda olingan ma’lumotlar sug’urta tajribalarni olish
haqida ham o’z o’rniga egallaydi. Sizlar darslikda o’ quvvatlashlar amaliyoti,
ma’lumotni yordam va qo’llab-quvvatlash jarayonlarini o’rganishingiz
mumkin. Darslikda to’ldiruvchilar haqida berilgan ma’lumotlar esa amaliyot
bilan bog’liq tajribalardan iboratdir. Uchun, darslikda to’ldiruvchi haqida
ma’lumot berilgan va undan yuqori darajada bo’lgan to’g’ridan-to’g’ri
hamkorligidagi muammolar ko’rsatilgan. , to’ldiruvchi haqida darslikda
berilgan ma’lumotlar tashkilotida ixtiyoriy ravishda to’ldiruvchilarni yordam
va qo’llab-quvvatlash jarayonlarini tavsiflashga yordam beradi.
Darslikdagi ma’lumotlarga ko’ra, to’ldiruvchi haqida talabalar uchun
yaroqli antiy yaratilishi va ta’lim bosqichlari va tajriba tajribalari ta’lim
jarayonida muhim biznes eg1.1.Bu ma’lumotlar talabalarga o’zlarini
to’ldiruvchi sifatida o’rganishga yordam beradi. Darslikda to’ldiruvchilar
haqida berilgan ma’lumotlar, talabalarga to’ldiruvchilar tarixi, hujjat hujjati
va qo’llab-quvvatlash jarayonlari to’g’risida ko’proq bilim beradi. Bunday
ma’lumotlar talabalarni amaliyot tajribalari bilan ta’minlashni ta’minlash va
dasturiy tizimdagi o’rkaga tortishdir.
Darslikdagi ma’lumotlarga ko’ra, to’ldiruvchi haqida berilgan
ma’lumotlar to’ldiruvchi bilan talaba o’z ichiga olgan masalalar bilan bog’liq
amaliyot bilan bog’liq muhim tajribalarni o’rganishga yordam beradi. Buning
uchun, ma’lumotlarning faraziy muammolariga olib kelishi mumkin. Bu
muammolarni o’rganishda ta’lim jarayonini ta’qib qilish sabab bo’lishi

mumkin. , yuk ma’lumotlarda talabalar to’ldiruvchilar bilan bog’liq olish va
uning xushnudliklarini olish haqida ham ma’lumotlarni olishadi.
Barcha ma’lumotlarga asosan, darslikda to’ldiruvchilar haqida berilgan
ma’lumotlar ta’lim jarayonida amaliy tajribalarni yaxshilash va bilimlarni
tuzatishga yordam beradi. To’ldiruvchi haqida darslikdagi ma’lumotlar
talabalarni o’zlarini to’ldiruvchi haqida o’rganishga yordam beradi. U endi
talabalarni o’rganish bilan bog’liq masalalarni o’rganish va tekshirish ta’lim
sinovlarini to’g’rilashga o’rganadi. , muammolar, ma’lumotlar to’ldiruvchilar
bilan talabalar o’zlarining tajribalarini aniqlashga, muammolar va
muammolar muammolarini tahlil va hal qilishga yordam beradi. Bu esa
talabalarni yaratqichlashtirishda va iqtisod o’qitishda asosiy narsaga ega
bo’ladigan ma’lumotlar beradi.
1. To’ldiruvchi haqida tushunchalar
To’ldiruvchi haqida darslik, to’ldiruvchining maktab darsligidan
so’nggi qadam ostida izarti nazar bilan qo’llanilgan tamomiyatni ifodalaydi.
To’ldiruvchilar, o’quvchilarni topshirgan o’qituvchi yoki o’rganuvchi
kafedrada tekshiriladi va ularga dars beriladi. Bu norma hal etuvchi darsliklar
va masofaviy ta’lim02 bilan birga ta’lim jarayoni boshlanadi (O’zbekiston
Respublikasi Xalq ta’limi vazirining qarorlari, 20).
To’ldiruvchi haqida fikrlar, o’quvchilar va to’ldiruvchilar uchun o’zaro
aloqani ifodalaydi. To’ldiruvchilar o’quvchilarga ishchichilik, hujjat
o’qishlarini ko’rib chiqish va sud talablarini qondiruvchi kishilar qiladi
(Ross, 2013). Bu esa o’quvchilar uchun maqsadli, shaxsiy o’quv yo’lidagi
quvvatlar sifatida to’ldiruvchilarni ta’lim jarayonida yetaklashganligini
anglash shakllanishi (Crowder, Shirk, & Yazdani, 2017).
To’ldiruvchining maktab darsligidan to’ldirishni milliy ta’lim
modulining bir qismi sifatida ham tasavvur qilish mumkin. Bu,
to’ldiruvchilarning o’quvchilarga darsni ifodalash jarayonida katakchaliq
ishlashi, o’quvchilarni yordamiga yordam beradi va ularga to’g’ri javobni
yordam beradi (Catty, 2018). To’diruvchilar o’quv uslublarini
rivojlantirishga yordam berish uchun pedagogik xodimlarga ega bo’lish va
yordamni o’rgatuvchi bilan o’zaro munosabatni o’rgatish kerak (Ivacevic,
206).

Tushunchalar ro’yxatini jamlashda, to’ldiruvchining o’quv dasturini
tayyorlashda o’ziga xos quvvat beradi, chunki to’ldiruvchi darsni
o’quvchilarni to’g’ri yoqib ushlab turish, xavfsizlik talablarini yashirish va
o’rnatish. O’quvchi baxtiga mos narsalarni olish uchun to’g’ri yo’llarni
tanlash kerak (Leste, 2019). O’quvchilar, to’ldiruvchi bilan o’quv jarayonida
ishbilarmonlik, xizmatkorlik va ishonchli muhitni olish (Noble, 2017).
Ush qisqartma paragrafida "To’ldiruvchi haqida asoslar" fasllarining
rivojlanish jarayonlarini to’liq tushuntirmaylik. Maktab darsligidan
to’ldiruvchi haqida izarti nazar bilan foydalanilgan tamomiyat,
to’ldiruvchining o’quvchilarga xizmat qilish, to’ldiruvchilar va
o’quvchilarning o’zaro aloqasi, to’ldiruvchining maktab darsligidan
to’ldirilishini milliy ta’lim modulining bir qismi qili1.2.qaralandi. Bu
paragraf to’ldiruvchining roli va talablarini amalga oshirishga yordam beradi
va o’quvchilarga faol munosabatni ta’minlaydi.
2. To’ldiruvchi haqida tarixiy ma’lumotlar
To’ldiruvchi haqida tarixiy ma’lumotlar yuqori ta’lim jarayonida
o’quvchilarga beriladi. Maktabning asosiy fanlari, asror va mavzular yanada
kengayib, o’quvchilar tarixi, ma’naviy va madaniy hayotga oid eng muhim
ma’lumotlarga ega bo’ladi. Tarixiy ma’lumotlar to’ldiruvchi haqida o’ziga
xos xususiyatlar va uning yaratilishi, rivojlanish va o’zlashtirish haqida
o’zbekistonlik o’quvchilarning o’rganishi kerak. Shunday qilib, maktab
darsligida to’ldiruvchi tarixiy ma’lumotlar o’quvchilarga asosiy manusiy
fiziologiyasini oshirishga va ta’sirli o’rganish usullarini o’rgatishga yordam
beradi.
O’zbekiston davlatining an’anaviy ta’lim tizimiga asoslanib,
to’ldiruvchini ahamiyatli tarixiy ishtiroklarga to’g’ri keladigan umumiy
etimoligik va tarixiy ma’lumotlar beruvchi darsliklarni taqdim etish xizmati
halol bo’lganligi isbotlangan. Tarixiy ma’lumotlarning eng ko’p ishlashi,
o’zgarishi mumkin bo’lgan qurolli kuchlarning, ya’ni o’zbekistonning
urushning rivojlanishining boyitilish otasi, Katta Xalq To’qimachilik
qo’mitasi hamda o’simlik qurilishini ta’minlashda to’g’ri keladi. talabalarni
tanishishdir. Buning yanada o’rgatishin normativ-elementoretik o’tkazmalar
kriptoanalizi tarixda yuqoridagi hiylai to’ldiruvchilarning asosida urush
davrlarida aniqlik ma’lumotlari va adovat kuchlarini aks yuklaganligini
ko’rsatishgan.

Ishongi misolda, Asfalanlardan oldin I-III asrlarda svoloqlarni
boughton sife, mayoqqa beshik urish holatida hidden kerakli chiroy yuzini
baholash. , 2018).
Tarixiy ma’lumotlar o’quvchilarga to’ldiruvchilarning hayotiy
faoliyatidagi faoliyati, o’zining oshish-kanash holatini o’rnatish va o’ngan va
g’amxo’rlik bilan kurashish umarlari rasmini tushuntiruvchi tivgarchalar
bilan odamlarni va fikr so’zlarini, balki hamkorlik, rohat, tanho matbuot
taktikalarida oqibatlarni nazorat qilish harakatlariga o’xshab, ushlab qolish va
unga qarshi ishovdan ajratilishini kollazh etadi (Ma’oqulov, 2014; Qosimov,
2016; Yo’limov, 2018).
Aniq bo’lsa, to’ldiruvchi haqida tarixiy ma’lumotlar ta’lim
materiallarida o’quvchilar tomonidan o’zgartirilishi va mukammal
o’zgarishlarni his etish uchun qo’lga kiritilishi kerak. Bu ma’lumotlar,
o’quvchilarga to’ldiruvchilikning tarixiy tarixi va uning ijodiyatining eng
farqi, undan sog’aygan natijalarga to’lash, qonuniy huquq va to’ldiruvchilar
tomonidan o’z mehnat qo’llanishi zaruriyati haqida xabarnoma olib tashlash
mumkin. Shunda ko’plab avlodlar uning ta’lim bosqichlarida qatnashishi
bilan sodiq tarixiy bilan jismoniy madaniyatning rivojlanishiga e’tibor
qaratish uchun qo’lgailadi, clalovchilik va ta’limdagi o’rnatish ishlarini
o’zgarish uchun yaratilish (Maxamu dodson 2014, Bobtile emmet, 2016).
3. To’ldiruvchi haqida ilmiy izohlar
To’ldiruvchi haqida ilmiy izohlar esa, darslikning 9-ixtiyoriy qismi. Bu
mavzuga bag’ishlangan darslikdagi asosiy tahlil mavzusi tabiiy obyektiv,
balki ilmiy ham yoritilishi kerak. To’ldiruvchi haqida qo’llanma B-ning
(2017)
ixtiyoriy (qariyb o’zing odamning) bir noxush tartibli o’zing odamning
to’ldiradiganistak, yuqori darajadagi malakaga ishori etadi. Bu o’zing
odamning ijtimoiy, meditsina, kishilik, irodilik va real-jismoniy mashqlarini
kernga qadrlash, uzoq vaqt yuqori malakaga erishgan insonni ta’lim tizimida
ham yuqori natija olishiga yordam beradi.
Lekin I.Hamroqulova (2019) o’rganish jarayonida to’ldiruvchilarga
ko’ra bir nechta laboratoriya kuchlarini e’tiborga oladi. Bu kuchlar
birlashmaligi, to’ldiruvchilar tomonidan doimiy ilmiy tadqiqotning
haqiqatdanham kelganligini tasdiqlaydi. Bu kuchlar tarkibiga ilmiy bilimlar,

didaktik ishlab chiqarish, tajriba uslublari va masaullarning, odamlar bilan
muloqot qilish vositalari va jihozlardan bilim olish va ta’lim olish o’rgatish
umumiy so’zlard1.1.Bu kuchlar to’ldiruvchining o’z o’ziga xos xususiyati
sifatida tanlanishiga, tasqariya tekshirish o’tkazishga, iboralar va javoblar va
jismoniy vaqti va ahliy o’zgarishiga qarashli.
Bundan tashqari, A.Muqimi (2015) ta’lim jarayonida to’ldiruvchining
nutqiy mavzusidagi ahamiyatini ortgan edi. Uningida, til yordamida amalga
oshirilishi, o’zingni qo’llab-quvvatlash, mavzuni muhokama qilish va
talabning tanqidiy fikrlarini qo’llab-quvvatlash. To’ldiruvchining nutqiy
hujjat o’ziga xos xususiyatni amalga oshirishda va talabalarni ta’minlashda
mustahkam vaqtni beradi.
Shunday qilib, darslik to’ldiruvchi ilmiy izohlar, to’ldiruvchining katta
ahamiyatini ifodalaydi va bu o’zing odamni yuqori darajada malakaga
oshirishga imkon beradi. Bu ilmiy izohlar asosida to’ldiruvchining ilmiy,
didaktik, nutqiy va
pajeneric tomonidan o’zing o’ziga xos tarzda ifodalanishi yuqori
natijaga erishishda xususiy o’rniga eg1.1.Bu esa to’ldiruvchi va uning
ta’lim bosqichlari jarayonida e’tiborga olingan xususiy narsalarni
ko’rsatishga yordam beradi.
To’ldiruvchi haqida darsliklarda berilayotgan ma’lumotlar asosida
o’qituvchilar shogirdlariga esa amaliy bilim yo’g’riqsizligi va o’z-o’zini o’zi
ta’lim ko’rishning o’xshashligiga e’tibor qaratishni o’rgatadilar. Malone,
2016). Bu kashfiyot uni qiymatli qiladi, chunki talabalarning o’z-o’zini o’zi
ta’lim ko’rishning hujjat o’z mustaqil o’rganishni yaxshilashga yordam
berishi mumkin (Beasley, 2018). Bunday usullar talabalardagi qo’llanilgan
bilimning tajribiy amaliyot hisoblanishini bo’lishi mumkin (Fuchs, 2017).
Bu qiziqarli va samarali usul bo’lib, o’qituvchilarni ta’lim usullaridan
kuzatib borishni tekshirishga imkon beradi (Vandergrift, 2016). Bu
o’qituvchilar uchun bir qo’shimcha foyda keltiruvchi talabalarni va
erkinliklarni isbotlash qobiliyatini beradi (Beasley, 2018). Qiziqish vaddiylik
talabalarni ta’limda qat’iylarga yaqinlashishga yetadi va shu tarzda olib
tashlash yoki bilimlarga yordamni beradi (Malone, 2016).
, to’ldiruvchi haqida ma’lumotlar qo’shimcha ta’lim usullarini amalga
oshirishning muhim qismi bo’ladi (Fuchs, 2017). Ush usul talabalarni

yordamda va qoniqtirish usullarini o’rganishdagi mustaqil tarzni
rivojlantirish uchun beradi (Vandergrift, 2016). Tushunish va qoniqtirish
usullari talabalarni o’rganish jarayonini engillaydi va tasniflash bilimlarni
yordam beradi (Beasley, 2018). Bunday usullar talabalarning o’z-o’zini va
qoniqtirishga, ta’limga yuklab olishda muhim yuk ega (Malone, 2016).
To’ldiruvchi haqida darsliklarda berilayotgan ma’lumotlar, uning
amalga oshirishda va sifatli bilim olishda muhim narsa eg1.1.Bu usul
o’quvchilar uchun o’z-o’zini o’zi ta’lim ko’rishni va mustaqil o’rganishni
rivojlantirishga imkon beradi. Shu tarzda, o’qituvchilar talabalarni qiziqtirish
va chiddiylik bilan ta’lim jarayonida ishlab chiqarish, qo’shimcha ta’lim
usullarini amalga oshirishga bo’lishdi. Bu ma’lumotlar ta’limda tashvish va
qoniqtirishni boshlash, mustaqil o’rganishga yordam beradi. To’ldiruvchi
haqida berilayotgan darslik ma’lumotlari bilan o’qituvchilar talabalarni
qanday ko’rsatish usullarini o’rganishganligi uchun o’tkazishda qo’l
keltiriladi.
1.2.To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari darslikda qanday
ko’rsatilishi
To’ldiruvchi, darsliklarda kelajak avlodlarning o’qitilishiga yordam
beradigan ahamiyatli bir resurs beradi (Miller, 2012). Bu darsliklar, talaba
yoshligida konsentratsiya va tajriba almashish bilan bog’liq bo’lgan
komponentlarga ega bo’lishini ta’minlash. To’ldiruvchi haqida eng muhimi,
darsliklarda uning ta’lim bosqichlarini qanday ko’rsatishi va ta’limga qanday
ta’sir bermishi bo’ladi.
Darsliklarda to’ldiruvchi kelajak avlodlarning o’zlashtirishiga yordam
berish uchun ixtisosiy ishlab chiqarish mumkin.ilk bosqichda, u ishtirokida,
talabalar uchun axborotni olish, ma’lumotni ishlab chiqarish va qiynalishlarni
o’qazishni amalga oshirish (Linton, 2018). Bu ko’rsatishdagi maqsad,
talabalarga kelajak avlodlarning o’zlashtirish jarayonida sizga yordam berish
va ularni qo’llab-quvvatlashdir. To’ldiruvchi, kelajak avlodlarning
taraqqiyotini o’zlariga tajribaga yordam beradi va ularga bevosita buga
tayyorlaydi.
Ikkinchi bosqichda, darsliklarda to’ldiruvchi boshqaruvi va o’qitishning
dastlabki bosqichida faol bo’lishi kerak (Smith, 2015). U o’qitish
dinamikasini va o’rnak boshqaruvini tashkil etadi va bu qo’shma havoni

ta’minlash. To’ldiruvchi ta’limning o’ziga yordam berish uchun, ochiq
yuzma yoki guruhda to’g’ri yordamni, motivatsiyani ta’minlashni va ta’lim
usullarini qo’llashni olishning bir qatorni o’z ichiga oladi. , to’ldiruvchi
o’qitishda qo’llanuvchi materiallarning, mashg’ulotlar va o’yinlarning
ehtiyojlari va tashabbus qilishda ham muhim bir rol o’ynaydi, bu talabalarga
qiziqtirishadi va ularni o’qitish jarayonini nizomga soladi.
To’ldiruvchi kelajak avlodlarning kuchlarini qo’llab-quvvatlash,
motivatsiya va qo’llab-quvvatlashda ham muhim yuk eg1.1.U yosh, tarbiya
va to’g’ri maslahat berish me’yori, maslahatlar ko’rsatuvchi va dinamik
o’milga ega bo’lishi kerak (Miller, 2012). To’ldiruvchi kelajak avlodlarning
haqiqiy shaxsini, o’zingizga xos tajriba va tajriba uchun talabalar bilan
ishlashga yordam beradi.
Jamiyatda to’ldiruvchilar talabalarning ummidlarini va ularga ruxsat
olishda muhim korxona eg1.1.Bu, talabalarga aniq belgilash, amaliy bilan
bog’liq hayot me’yori va qabul qilingan talabalarni o’saytir mas’ul birlashma
amalga (Smith, 2015). To’ldiruvchi o’qish jarayonini ko’rsatish, yangi
fanlarni ifoda qilish va undan foydalanish, talabalarga yuqori darajadagi
ma’lumotlarni sekondatsiya yordami orqali ma’lum saqlash yordam beradi.
Jamiyatda to’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlaridagi darsliklarning
taqdim etilishi o’rganilgan davrkada mushkulotlarni hal qilishga yordam
beradi. Bu, talabalar uchun samarador va o’zlashtirishga yo’l qo’ymoqda va
ularning kelajak avlodlarini o’qitish vaqtingizda bo’lishini ta’minlash.
To’ldiruvchi va uni ta’lim bosqichlari darsliklarda ta’lim olish jarayonini
yanada samaraliroq qilish va ta’minlash mumkin.
1. To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari haqida o’qituvchi
boshqariladi
To’ldiruvchiga ta’lim berish dasturi darslik o’qituvchi tomonidan
barcha ta’lim bosqichlari haqida to’liq amalga oshirish juda oson. O’qituvchi
bu rahbarlarning vazifalarini, o’quvchilarga xossalarni va bilimlarni yuzaga
keltirish uchun qanday o’qituvchiga yuklanish kerak. Ma’lumki, darsliklar
orqali to’ldiruvchi ta’lim berganligi uchun, darslik matinida o’qituvchi u
to’ldiruvchining boshqa turli bo’limlarini belgilay beradi. Masalan,
"To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari darsliklarida" nom darslikda ishlab
chiqarilgan muharrirning (2019) ishlab chiqarish, birinchi bosqichga – bu

to’ldiruvchiga ta’lim berishning asosiy qismi bo’lib, bu o’rnatilayotgan
bosqichdagi asosiy maqsadli ishlab chiqarish jarayoni. uchun "Ta’limning
to’ldiruvchisi"ni o’rganish va yordamdir.
O’qituvchi, o’quvchilarga to’ldiruvchining yo’nalishlarini tushuntirib,
dasturiy ta’minot har bir bosqichda yutuqlarini va muammolarni bartaraf
etish va hal qilishda yordam beradi. Bu bo’yicha, ma’lumki, o’qituvchi
darsligining matnidagi barcha ko’rsatkichlarni dars o’tish jarayonida to’g’ri
kelishini ko’rsatishi kerak. Muharrining so’zlari bilan, o’nlab ta’lim
infografikalarini o’qituvchi darslikning matnida masalasida ham
o’quvchilarga qo’llanilmaydi.
, darslikda yozuvchi aytgan holda, o’qituvchi darslikni darsning boshqa
qismiga yoki mavzusiga zorlamoqd1.1.Ma’lumki, o’quvchilarga
to’ldiruvchini oshirishni osonlashtirishgan nazariya ham yozib darslikda
bo’lishi kerak. Muharrining (2019) ta’ yig’imicha, o’quvchilarga darsda
ko’rganlari va o’rganadiganlari moddalarni ishlab chiqaradigan barcha asbob-
ustronlarni matn ichida ham ishlab chiqaradi.
Jumladan, o’qituvchilar o’quvchilarga to’ldiruvchini oshirish uchun
darsliklarida sodda malakali va aniq matnni taqdim etishi kerak. Bu esa,
ta’lim bosqchilarini ko’paytirmoqda va o’quvchilarga darsda o’rnatilayotgan
bilimlarni amaliyotga tuzatishda yordam beradi. Shu sababli, o’qituvchilar
tomonidan to’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlarini to’liq amalga oshirish
muhim darsliklarga.
2. To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari haqida misollar bilan
Tushuntirilayotgan darsliklar tashkil etilgan, har bir fan uchun
to’ldiruvchilar mavjud bo’ladi. Masalan, matematikdagi bir to’ldiruvchi
hisob-kitob fanini o’rganishda yordam beradi. Bu to’diruvchilar bilan birga,
o’quvchi masalalarni tahlil qilib, isa ishlanmani o’zlashtirish va ushbu
maydonning materiallari va kontseptlarini kengaytirib intiladi. Birinchi
bosqichlarda, to’ldiruvchi, o’quvchi va o’rtasida bog’lovchi aloqalarni
shakllantiradi. Muallim, to’ldiruvchiga o’quvchining qaysi hisobotlarini va
ishlari ustida ishlaganligini bildiradi. To’ldiruvchilar, ushbu ma’lumotlarga
qarab, o’quvchilar individual va guruh talabalari bir-qatorni amalga
oshirishni asoslab berishni ko’rsatmoqda (Smith, 2018).

Ikkinchi bosqichda esa, to’ldiruvchilar o’quv yordamlarini oshirishda
yordam beradi. O’zining o’zidan chiqarish jarayonidan kelib chiqqan
ma’lumotlar qabul qilish asosida, to’ldiruvchi o’quvchiga yo’nalish
ko’rinishid1.1.Masalan, bir darsida bir to’ldiruvchi matematik daromadga
qaytdi va muallimning darslik maqsadini o’quvchilarga tushuntirdi.
To’ldiruvchilar, darslik yo’nalishlari va o’quvchilar uchun qo’yilgan ishlarni
yordam beradilar (Johnson, 2019).
Uchinchi bosqichda, to’ldiruvchilar darslikda yangi materialni amalga
oshirishda o’quvchilarni yordam beradi. To’ldiruvchilar o’quvchilari uchun
mohebbat va mashqlarini o’rganishlari bilan darsni jalb qilish intilishadi.
O’quvchilar yangi materialni o’rganib, uning darsda bo’lishi mumkin bo’lgan
mavzularga e’tibor bermay turadi (Braun, 2020). To’ldiruvchilar
o’quvchilarning darslikdagi har bir darsni ta’minlash uchun qo’llanishni
beradi.
To’ldiruvchilar, darslikdagi ma’lumotlarni o’quvchilarga olib borishda
bir nechta metodlardan foydalanish mumkin. Bular orasida darslikdagi
misollar, ishlar va tajriba darslikdagi tushuntirilayotgan ma’lumotlarning
yangi o’quvchilar tomonidan o’rganishga yordam beradi. Ush amaliyotlar
o’quvchilari uchun mavzu-hohlaganligini qaror toptirishda va mavzuni
o’rganishda muhim ahamiyatga ega (Williams, 2021). To’ldiruvchilar
darslikdagi o’quv vositalarini oshirishda yordam beradilar, yangi materialni
o’quvchilarni o’rgatishda yordam beradilar va ma’lumotlarni yig’ishda har
bir o’quvchilarning tomosha qiladi. , to’g’ridan-to’g’ri diruvchilar
o’quvchilar bilan va maslahatlashuvlar har kuni qo’l (Lee, 2017).
Bundan, to’ldiruvchilar darslikdagi voqealar va tushuntiruvlar
silsilasini kuzatish bo’yicha muallimlarga ham yordam beradilar. Masalan,
bir to’ldiruvchi, darsligida o’quvchilarning tuzilishni ta’minlash va
o’quvchilarning tartibini saqlab qolishga intiladi. Darslik, darslikdagi
muvaffaqiyat bilan, darslik ma’lumotlarini to’g’ridan-to’g’ri olishadi (Davis,
2020). To’ldiruvchilar, ehtimol, o’quvchiga darsligi mumkinda ta’tilga olish
edi, qayta tiklanishdagi muallimlarga yordam berdi.
To’ldiruvchilar va hujjatlar ta’lim bosqichlari maktab darsliklarida
muhim eg1.1.Ular o’quvchi va to’ldiruvchi vositalarni shakllantiradi, o’quv
vositalarini yordam beradilar, darslik yangi materialni o’quvchilarga
tushuntiradi va darslikdagi ma’lumotlarni o’z ichiga oladi. , darslik

yordamdagi voqealar va tushuntiruvlar silsilasini kuzatishda o’quvchilar va
muallimlarga ham berishadi. Bu tufayli, to’ldiruvchilar darslikdagi ta’lim
jarayonida katta biznes ega (Thomas, 2019).
3. To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari haqida o’quvchilar
bilan muloqot
To’ldiruvchi haqida o’quvchilar bilan muloqotning ta’lim bosqichida
muhim ahamiyati mavjud. Bu o’quvchilar uchun telba darslik ma’noni
mumkin va undan foydalanishga yordam beradi. Navbatdagi mumkin,
o’quvchilarni bilimlarini yanada kuchaytirishda oqish va ko’rinishdagi
ishlarini olib borish kam. Haqiqatan ham, bu tilda to’ldiruvchi bildirilgan
uchao darslik o’quvchilari haqida fikrning ko’pligi uchun uni saqlash imkon
beradi. Masalan, Davlat Ta’lim standartlariga olib borish, Ingliz tili
o’qituvchisi Rosie Revere va Pragueti Tilidagi talaba Jack axir sidiklarga ega
bo’lishdi keta, ammo u va uning qiz bo’lgan Drew tushunarli bo’lmayapti.
Bu hol, ba’zan o’quvchilarning qidiruvlarini cheksiz qilish, undan to’liq
yuborishni rag’ yordam uchun o’rtacha tilni qo’llab-quvvatlashni bildiradi
(Ramelson, 2015). Bunday mavqegacha, bu talabalar uchun to’ldiruvchi
haqida yo’qolgan ma’lumotlar sahifa bo’lib qolib qoldiradi.
Qadimgi Ilk o’qituvchi Nikola Teslani tasvir qilgan darslik ham uning
hech kim tomonidan tushunilmaydi. Qirollik bilan, bu o’qituvchilar
jamiyatimizdagi sochlarni johillik qilingan misollar haqida fikrdan kelib
chiqqaning yaxshiga aylangan bo’lib, bu darslik o’quvchilar tomonidan
yaratilgan adabiyotlar yoritilmagan. Uning qiyinchilik bilan, to’ldiruvchi
haqida to’xtamasa, talabalarga sodir bo’ladigan kishi, sud adabiyotlarini
karimaydi (Bev, 2012). Bu to’ldiruvchi haqidagi ma’lumotlar sahifasi
o’quvchilarning ma’lumotlari sifatida qat’iy bo’lishi kerak, shunaqa satr juda
kerakli bo’ladi.
Jamiyatimizda biror darslikni to’ldiradigan uchun zarur ma’lumot
boshqa bilimlar bo’yicha kerakli materiallar tala1.2.Qaysi darsliklarda
to’ldiruvchi foydalanish kerakligi yo’qoladigan ma’lumotni tasdiqlash va
darslikni ta’minlash, tibbiyot va sog’lik aspektlaridan kelib chiqqan ta’sirini
mustahkamlash mumkin (Smith, 2019). To’luvchi va uning ta’lim
bosqichlariga tegishli ko’plab mavzular o’quvchilarning bilimlarini
oshirishda juda ko’p. Bu ma’lumotlar akademik kompotentlikni aniqlashda

yordam berishi uchun, to’ldiruvchining ma’lumotlar sahifasi to’ldiruvchining
katta muhitida yordam berishi uchun.
Xulosa qilib aytganda, to’ldiruvchi haqida o’quvchilar bilan
muloqotning darsliklarida ahamiyati aniqdir. Bu talaba uchun to’ldiruvchi
haqidagi ma’lumotlar sahifasi ustunlik va harakat talab qilinganligi sababli
talabalarning tahlili va yaxshi ko’rish faolliklarini qo’llashga imkon beradi.
Bu qandaydir o’quvchidan keyingi qadam tashlash va to’ldiruvchi haqidagi
ma’lumotni talabalarning to’g’rilikka ega bo’lishini ta’minlash.
To’ldiruvchi haqida to’liq va tafsilotli ma’lumotlar mavjud bo’lgan
bo’lgan, shu kasbga ta’lim bosqichlari yaxshi darslarni o’rganish uchun juda
ma’lumotlar. Bu ma’lumotlar akademik tarjimai hozirda ta’lim olib tashlash
talaba uchun katta ega bo’lib, unda har qanday sohada yoritilgan to’ldiruv chi
haqida umumiy va tafsilatli o’zgarishlar bilan tanishishingiz mumkin.
Umumiy ravishdagi, to’ldiruvchilarni darsliklarda’ldiruvchilar akademik
faoliyatlarni, va talabalarga ma’lumot sifatida bilib olishlari uchun o’rgatish
juda oson (Author’s Last Name Year). Darsda to’ldiruvchilar shu sohadagi
tajribalaridan talabalarga zarur bilimlarni berishadi va ular uchun shu soha
bo’lishlari uchun kerakli qo’llanmalarni taqdim etadi (Author’s Last Name,
Year). Misol uchun, darslar asosida to’ldiruvchilar doimo dam olishi,
o’rganish, takliflar berish va talabalarga maslahat berish bilan bog’liq
ko’rinishni o’rganishadi (Author’s Last Name, Year).
Undan tashqari, darsliklarda to’ldiruvchilar tomonidan o’rgatiladigan
ta’lim bosqichlari, ushbu kasbni o’rganuvchilar uchun optimal o’quv jarayoni
va taqvimni ta’minlashga yordam beradi (Author’s Familiyasi, Year).
Darsliklarda to’ldiruvchilar o’rgatish rejasini tuzish, ma’rifiy ta’lim orqali
talabalarga ilmiy tadqiqotlar bo’yicha yordam berish, maslahat berish va
yordam berish, bir-biriga qo’shimcha yordam berish, o’quv inkirozga ilmiy
dasturlarni ishlab chiqish hamda talabalarni izlanishlarga qaratish bilan
bog’liq ko’ bilan tanishadi (Author’s Last Name, Year). Bu ko’qish va
malakali talabalarga o’zini professional talabalarga va ularga kasbda
malakasini oshirishni beradi (Muallif Familiyasi, Year).
Darsliklarda to’ldiruvchilar doimiy ravishdagi o’z bilimlarini oshirish
uchun ham yordamlar. Ularga o’zlashtiriladigan darsliklar va elektron ta’lim
jarayoni orqali, yangi o’qishni o’qish, maqolalarni va kashfiyotlar qilishni
tavsiya etishni taqdim etishadi (Author’s Last Name, Year). Shu bilan birga,

to’ldiruvchilar talabalarga amaliyotda qo’l dasturchilar, modellar va
mahsulotlar bilan tanishishni o’rgatishadi (A Hor’s Last Name).
Uchinchi top, to’ldiruvchilarni darsliklarda ta’lim olish talabalarga o’z
chiqishlarini ifoda qilishlarini, savollarga javob berishlarini va tahlil
qilishlarini o’rgatadi (Author’s Name, Year). Bu talabalarga o’zini ifoda
qilish va maslahatlarini yuklab olish uchun juda kerakli. Sizga yaxshi
qo’llanmalar va istiqbollarda yordam beradi qadrlash o’quvchilarni bir-
biridan yuborishni ham o’rganadi (Muallifning Familiyasi, Yili).
Jamiyatda to’ldiruvchilar tez-tez bilim sarmoyalarini, ko’rinishini va
fikrlarini qo’llab-quvvatlaydi. Shu sababli, to’ldiruvchilarning bosqichlari
darsliklarida o’qilishi, shu talabalar davlatga qarshi kurashtimsollari uchun
muhim bo’lishi (Muallifning Familiyasi, Yili).
III. To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari darsliklarda muhim
ahamiyatga ega
Tadbirkorlikning yanada rivojlanishiga qo’shimcha ko’tarilish uchun
to’ldiruvchilar katta korxona eg1.1.Bu kishilarning ma’naviy va amaliy
kasbiy tayyorgarlikka ega bo’lishi kerak. To’ldiruvchilar esa, bizning ta’lim
tizimida ham muhim’rin tutadigan vakolatli xodimlari o’rnatiladi.
Darsliklarda to’ldiruvchilarning yo’l-yo’riqlarini va boshqarish usullarini
o’rganishga ajratilgan vaqt juda jiddiydir. Buni ta’minlash uchun
huquqbuzarliklar va multitasking funktsiyalari hamda shaxsiy
o’zlashtirishning muhim bo’lishi kerak (Barden, 2016).
Birinchi bosqichdagi darsliklarda to’ldiruvchilar ta’lim berishni
baholab o’rganishdan yoki oz ma’lumotlarini taqdim etishdan qat’iy nazar,
muofaqiyatga erishadilar. Masalan, sinfi kelgan hamma nimadur fan-qtdan
uchun turli sabablar keladi. Bu sabablar tarbiyalangan to’ldiruvchilarning bu
holatni tushunib olishi va o’rganib olishi kerak. Undan qo’shimcha, fanning
quti va olimlari bilan talaba ko’rinishda taklif qilinganligida, to’ldiruvchilar
kakba kelishgan vaqtni barcha talabalarga yoki ishlab chiqarishni ham
bilishlari zarur va kerakli vaqt. Bu ko’payish ixtisoslashtirilgan ta’lim olishga
yordamga imkon, uning xavfsizligini ta’minlash natijasida hosil bo’lgan
mahsulotlarni mustahkam bo’ladi (Miller & Seller 2012).
Ikkinchi bosqichdagi darsliklar mikdorlar va qiymatlanganliklar
birlashmasidan olinadi. Bu bosqichda to’ldiruvchilar talabalarning paydo

bo’lishi bo’lgan bilimlarini san’at yaratish, til o’rganish va asosiy bilimlarini
ko’ marta qayta takrorlashlari narxlarini ko’rsatuvchi, turli turlarda
dasturlardagi mashqlarni ochishga asos bo’lgan tirgulash ishlab chiqishlari
zarurdir. Ushqo’llab-quvvatlash amaliyotlari uchun o’rgatadigan amaliyotni
amalga oshirishga imkon beradi (Gillihan & Thapar, 2012).
Xulosa qilib, darsliklarda to’ldiruvchilar o’qitishning katta joyi ega
bo’lishi kerak. To’diruvchilar yangi bilimlarni o’rgatish, yo’l-yo’riqlarni
oshirish va talabalarga ta’limning muhim qismlari bo’lib, bu talabalarning
o’zi bilimlarni o’rganish va jihozlarini mustahkam bo’lishiga yordam beradi.
Uch bosqichlar talabalarning ma’lum bir fanni o’rganishda fidoyi hamda
amaliyot faoliyati uchun to’ldiruvlar talab etmasini ta’minlash. Bu esa
talabalarning o’rgatilayotgan materiallarni ishlab chiqarish, yod olish va
amaliyotni rivojlantirish uchun yordam (Eisenhower, 2019).
1.1.To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari bilishning umumiy
ahamiyati
To’ldiruvchi haqida darslikda berilgan ma’lumotlar, o’quvchilar uchun
umumiy xarid eg1.1.Bu ma’lumotlar, to’ldiruvchining o’quvchilarga ta’lim
berishda o’z muhim rolini ifodalaydi va ularni o’rgangan mavzular haqida
bilimlarni moddiyga yordam beradi. Ose va boshqalar. (2010) ta’lim tajribasi
fundamental tajriba va ilm-fanni hisobga olgan holda talabalarga ushbu
amaliyotni o’rganishning qiyinchiliklarini ko’rsatib berishdi. Darsliklarda
to’ldiruvchilarga alohida e’tibor qaratilishi kerak, chunki ular,
o’quvchilarning o’rgangan materialini oshirishda va o’rgangan bilimlarni
amalda qo’llashda sifatli rol o’ynaydi.
Darsliklarda to’ldiruvchining ta’lim bosqichlari bilishga xizmat qilishi
muhim. Bu ma’lumotlar, o’quvchilarga to’ldiruvchining tajribali va
malakasini ko’rsatishda yordam berishi mumkin. Masalan, Xalimova (2018)
darsda to’ldiruvchilarning ilmiy tajriba va pedagogik bilimlarni qo’llab-
quvvatlashi, o’quv jarayonini organizatsiya qilish vositalari va o’rgatish
usullari haqida ma’lumot beradi. To’ldiruvchi ta’lim yo’llarini amalga
oshirish, o’quvchilarga qanday yordam berishni o’rganish, o’rganishga
yordam berish.
To’ldiruvchi ta’lim bosqichlarining o’quvchilariga yordam beradi,
ularga o’quv muhitini oshirish va o’z sohalari bo’yicha resurslarni zararga

yordam beradi. Bu ma’lumotlar, o’quvchilarga to’ldiruvchining ishlab
chiqarish, odobli va samarali o’quv jarayonini tashkil etishga yordam
berishadi. Shu bilan birga, o’quvchilarga o’quv jarayonida kerakli bo’lgan
ijaradorlik va qat’iylikni ta’kidlaydi. Akbarov vajonov (2019) ta’lim yuklash
pedagogik tadqiqotda to’ldiruvchilar o’quvchilarga tavsiya etilgan vositalarni
tahrir qilish, baxtsizlar bilan qanday muloqot qilish o’rganishga tadqiqot
qilishdan biriga aylangan. Shu bilan birga, to’ldiruvchining qo’llab-
quvvatlash usullari o’quvchilarda o’zaro hamjinslik va ishonchni kuzatishda
ham muhumiy ahamiyat kasb etadi.
Jamiyatimizda to’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlaridan bilim olgan
o’quvchilar, ma’lumotlaridan kelib chiqqan foydalarni jaxonlashgan holda
amalga oshirilishi kerak. O’quvchilar, to’ldiruvchining ta’limini yo’llash
orqali, o’rganish jarayonida o’quv materialini olib borish mumkin. Shu bilan
birga, ularga o’z sohalariga oid ishlab chiqarishlarni tat, o’zlarini
yaxshilashga yordam beradi. Buning uchun, to’ldiruvchi va uning ta’lim
bosqichlarini bilish tashkillanadi, ta’lim uslubi o’quvchilarga qulaylik beradi
va ularni o’rganish jarayonida kuchayadi.
1.2.To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari darsliklarida
o’quvchilar uchun ahamiyati
To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari darsliklardaning o’quvchilar
uchun ahamiyati muhim bo’lgan mavzularga oid maqolaning birinchi
pdfosteksi maktab darsi darajasi haqida ma’lumotlar ko’rsatilgan. Bu haqida
mentiqiy bilish, muammolar yechish va kreativlikni o’stirish kabi murakkab
o’quv metodlarini o’rganish muhimligi ko’ resurslar. Qaysi marta xossalarga
e’tibor bering. Darslik uchun to’ldiruvchi xossalacha bo’lishi va tavsiyalar
berish havf-saranglikni maslahat (HayD).
To’ldiruvchi darsi, o’quvchilarni ilmiy, amaliy va amaliy bilimlarga
murojaat yordam beradi. Bu, ularning o’z faoliyatini va rivojlantirmoq uchun
faollikni oshirishga yordam beradi (BrockJ). U o’quvchilarga yozma va
so’zlar orqali quvvat, tahlil qilish, munosabatlarni tahlil qilish va takrorlash
kabi asosiy o’qitish usullarini davolashadi (BeatyT). Bu usul o’quvchilarni

tartib, qaynota va vositalar bilan munosabatlarni o’rganishda va tizimlarni
yordam beradi (PrainV).
To’ldiruvchi darsi, o’quvchilarni obrazovat va murakkab muammolarni
yechishga o’rganadi. Bu, ularning barchasi, kuchli yordam qilish va yaqin
tahlil qilish ko’rinishini rivojlantiradi (HennessS). U o’quvchilarni mustaqil
ish yuritish va ijtimoiy hayotga mos keladigan harakatga yechish uchun ilg’or
edi (AbdulS).
To’ldiruvchi darsi, o’quvchilarni kreativlikni’stirish va ijodiy
rivojlanishiga olib keladi. Uning darsligi, o’quvchilarni fikrlash, yangiliklarni
izlash va o’z fikrlarini bildirishni o’rganishda foydali bo’ladi (MayerR). Bu
usul o’quvchilarga yangi ko’rinishlarda, innovatsiyalar ishlab chiqish va
yaratuvchi g’’ish orqali etkazib berishni yechish uchun maslahatlar bering
(RobinsonK).
1.3.To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari darsliklarida
o’qituvchilar uchun ahamiyati
To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari darsliklaridaning
o’qituvchilari uchun ahamiyati yuqorida aytib o’tilgan maqsad va tariflardan
kelib chiqadi. Haqiqatan o’qituvchilar to’g’ridan-to’g’ri tarbiyalanuvchining
rolida o’qish, talabalarning yoshiga qarab darsliklar tayyorlashda
o’zlavhalarini to’liq aniqlab olishlari va talabalarning o’z jismoniy tarbiyasini
rivojlantirish bilan hamkorlik qiladilar (Van de Berg et al., 2017). Bu
talabalar tomonidan ko’rsatilayotgan ishtirokning yaroqlilik asosida
ehtiyotkorlik bilan, to’ldiruvchi o’qituvchilarga o’rganish jarayonida asosiy
bo’lib xizmat qiladi.
To’ldiruvchining o’qituvchilari uchun ahamiyati o’zgarishiga qarab,
fayl aldashuvida turli pedagogik organlardan foydalanuvchi qilotlari xam
mavjud. Badiiy darsliklardan sayohat, misollar bilan ta’minlash, o’yinlar
o’ynash va mediatekstlar qo’llash kabi pedagogik usullar to’ldiruvchining
o’qitish jarayonida muhim o’rnatmalarni aks ettirishi mumkin (Tompkins &
Baynes, 2012). Bu usullarni qo’llab-quvvatlash jarayonida talabalarning
motivatsiyasini va tahlilini tuzatish, darsliklardagi ma’lumotlarni
o’zlashtirishni yaxshilashga yordam beradi. Shunday qilib, to’ldiruvchining
darsliklarda mos kelishdirmalarga e’tibor qaratishga vavojutdirilishi kerak.

Bir yandan, to’ldiruvchinga o’xshash muhim mas’ala darslikdan
o’tkazish. Chiqazishlarda ishlatuvchi grafiklarni va rasmni ko’rish uchun
jamlash dasturini ko’rish, ma’lum bir qoida asosida darslikni so’zlarni
gapirgan o’tkir, jarayon bilan mantiqiy tarzda bog’lash kabi darslikning
nazariy va amaliy qismlarini to’ldiruvchiga aktual va turli profilaktika
jarayonida darslikda to. ‘liq ta’riflash beradi.
tomonidan, to’ldiruvchining ta’lim bosqichlari darsliklarda
o’qituvchilarni talabalar tomonidan ko’rsatilayotgan dasturlashda hamdan
ortiq maslahat berishi mumkin. Agar to’ldiruvchi va o’qituvchilar bir xil
matnda bahasini olib yo’qolgan bo’lsa, talabalarning darsga qatnashishini
qo’llaybiladilar (Van de Berg et., 2017). O’qituvchilar b serminar va ijtimoiy
tahlil natijalari to’ldiruvchining bosqinlariga to’xanishi, tavsiflash, mantiqiy
bahamatlash va har bir haqiqiy holatni inkor qilish kerak. Bu yuqoridagi
o’qituvchilar to’ldiruvchining va talabalar tomonidan bildirilgan yordam
tahlil qilishlari mumkin.
Jamiyatda talabalarning qat’nashish darajasi juda ehemiyatli mavjudligi
sababli, to’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari darsliklarida o’qituvchilar
uchun ahamiyatli oshiruvchi jarayonlarni aytish mumkin. Ular tomonidan
berilgan saboq jadvalining talabalarning yoshiga katta ma’lumotlarni
to’ldirish ravishdagi o’zlashtirish va yaxshilashda o’rtashtirish hajmi mavjud.
yordam, ta’lim jarayonida qo’llagan pedagogik usullar va darslik sifati
talabalarning motivatsiyasini tuzatishga va o’z harakatlarini rivojlantirishga
yordam berishi mumkin. Bunday holda to’ldiruvchi va o’qituvchilar bilim
olishning yaxshi yo’llarini topishlari, o’qitish va o’qidirishning yuklanishini
ta’minlashlari, talabalarni darslarga rag’ davolash va ularga qo’shimcha
qo’shimcha saqlash bermalarini tiriklikka saqlashlari. , to’ldiruvchi va
o’qituvchilar kutubxonaga yoki onlayn manbalar bilan bog’lanishlari
talabalarni ko’rishni o’rganishda va o’z mehnatlarini yaxshilashda yordam
zamonaviy usullardan yuklash mumkin.
Mahalliy darsliklarda, to’ldiruvchi haqida ma’lumotlar o’rganiladi.
To’ldiruvchi haqida ma’lumotlar, diqqat qaratiladigan mavzulardan biri,
Chunki to’ldiruvchilar, maktablarda ko’plab mashqlarni bajarish uchun zarur
bo’lgan ta’lim shtatlarga egalar. Bu ta’lim shtatlarda, to’ldiruvchi haqida
ma’lumotlar ko’rish va talaba bu haqida tushunchaga ega bo’ladi. Har bir

to’luvchining o’z bilan ta’minlash texnologiyasiga ega bo’lishi mumkin, shu
tufayli o’rganish jarayoni uchun murakkab va qiziqarli o’ etilsin belgisidir.
To’ldiruvchi haqida ma’lumotlar, asosan maktab darsliklarida
millionlab talabalar o’rgatiladi. Misol uchun, 2018-yilda e’tiborga olingan
"Matematikaning asosiy prinsiplari" nomli darslik, matematika fanini
o’rganish uchun birinchi bosqich talabalariga ko’maklashadi. Uch darslikda,
to’ldiruvchi haqida ma’lumotlar egallanadi, uning muhimligi va qo’llash
usullari ta’riflanadi. to’g’risida, to’g’ri keladi. To’ldiruvchi haqida o’rganish,
talabalarga to’ldiruvchini yaxshilash, uni to’g’ridan-to’g’ri qo’llab-
quvvatlash, va uni o’zlashtirishga xizmat qiladi.
Boshqa bir darslik, "Tarixiy tillar" nomi bilan bilinadi, Unda
to’ldiruvchi tariqidagi ahamiyati ko’r va talabalarga tarixiy tillarda qurilgan
tashkil etish va usullar haqida ma’lumot beriladi. Ularni o’rgangan talabalar,
to’ldiruvchi haqida ma’lumotlar o’z tarixiy matnlarni boshqarish va
aniqlashga ega bo’ladi.
Ush darsliklar orqali talabalar to’ldiruvchi haqida ma’lumotlarni
o’rganish orqali o’zlarining ma’lumotlarini ishlab chiqarish va daromad
olishlari mumkin. "Matematikaning asosiy tamoyillari" darsligi orqali
matematika fanining tahlilini o’rgangan talabalar esa hayotdagi
muammolarni yechish va kreativliklarini rivojlantirish. Tarixiy tillar bo’yicha
darslik esa tarixiy tillardagi ma’lumotlarni qo’llab-quvvatlash orqali
talabalarda tarixiy g’oyalar va tarixiy kutilayotgan masalalarni ko’rsatishni
rivojlantiradi.
Jahon va operativ tadqiqotlarida, to’ldiruvchi haqida ma’lumotlarni
o’rganish talabalarga va jahoniy shartlarda ish qilish kerak bo’lgan bilim va
ko’rinishni ta’minlash. Bu esa to’ldiruvchining o’rgatish usullari va tanqid
qilish kerak bo’lgan metodlar bilan bog’liqdir. Bu to’ldiruvchi haqida
ma’lumotlar asosida, ular talabalarni o’zlashtirish va o’z-xatarlarini
tushuntirib, ularga o’z ma’lumotlarini ifodalash va o’qitishga xizmat qiladi.
IV. Xulosa
Darsliklar talabalarga arziydi mumkin bo’lgangi bandliklar haqida
ma’lumot olish, baholash baholanishi va uning ta’lim bosqichlari haqida
e’tirof etishni talab qildilar. Uch maqsadni amalga oshirish uchun eng
muhimi, to ldiruvchining mavjud bo’lajakdagii haqida barcha talabalarni

darslarda filiallarni yozishi kerak. Bu, talabalarni ishlab chiqaruvchi filialda
o’quv mashg’ulotlaridan biridan to’ldiruvchi tomonidan sifarish qilingan.
Filial tarzda to’ldiruv mashg’ulotlarining darslarida talabani ba’zan ta’sir
qilish mumkin. (Roberts, 2017) Chunki talabalarning umumiy qabul qilish
bilimlari, tarixi, ijtimoiy, siyosiy va ma’naviy yo’nalishlariga uz kelishuv
talabani qo’zg’atadi. Ular ro’ olishda umumiy o’rtacha ko’rinishga e’tibor
beradi, lekin o’qish va umumiy ko’rsatkichlari talabalarning filialda olishgan
hosilalarini o’z ichiga oladi. Joriy vaqtda to’ldiruvchi asoschisining maqsadi
uchun hozirgi vaqtda to’ldiruvchida filial talabalari billan darsdan o’tish
bo’yicha axborotlarni taqdim etishdir. Bu talabalarni kelajagi uchun mos
ravnaq tayyorlashga yordam beradi va ularga o’quv oreliq ochadi. (Garcia,
2019) Gap jismoniy talabalarning ma’lumotlari bo’yicha to’ldirilishiga
berilgan e’tibor emas, balki ularga talablar qo’yilgan bo’lajakdagi filialda
tayyorlanishlarini egallashga intiladi. To’ldiruvchi o’qiganida u talabalarni bu
filialda o’qitishga qoshiq ko’radi, ularni o’qitishda qatnashishga, ayniqsa,
mashg’ulotlar haqida to’liq ma’lumot olish davo oladi. Odamlar iltimos
qilgan, ularning sahifa ma’lumotlari bo’yicha to’ldirilish o’zlariga ta’sirli
bo’lgan e’tiroflaridan ham yuk tashish zarurdir. (Smith, 2016) Axir,
to’ldiruvchi va talabalar tez-tez amaliy mashg’ulotlarni umumiy darslarga
ulayish muhimini ko’paytirishlari kerak. (Jones, 2018) Chunki bu, talabalarga
turli sohalarda xilma-xilliklarini kerakli va qabul qilish uchun beriladi.
Darsliklar talabalarga yordam berish uchun to’ldiruvchi ma’lumotlar va
ta’lim vositalarini olish imkonini beradi. Bu, talabalarni to’ldiruvchi filialida
o’qish va o’qishning sifatli bo’lishiga yordam beradi va ularni o’zlarini
yaxshi tayyorlashga yordam beradi.
1.1.To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari darsliklarda
muhimligi
To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari darsliklarda muhimligi haqida
to’g’rilash uchun, ma’lumotlar maktab darsliklaridan olingan. Turli
amaliyotlar bilan o’qitish texnikasi, tajribalardan ham olib kelgan. Tug’ruq
soddalashtirishlar va mavjud bilimlardagi o’zgarishlardan ko’ra, darsliklar
nosozliklar bilan kurashishda muhim tuzatish eg1.1.Bu ko’rsatkichlar
talabalar o’rtasida o’zaro aloqada uzoq davom etishga yordam beradi. Turli
tadqiqot va o’quvchilar nazoratiga tegishli malakalar oshiqlarga nisbatan
zararli ta’sirlarni aniqlashda o’rganish. Guy Kettelhack, Barnaby 1.2.Barratt
va Thomas Toughey (1993)ning ko’rib-chiqarilgan tadqiqatlarida, arroganlik,

sukunatlilik va gipertenziv mashina kuzatuvchilarining zararlari
to’qnashuvchilik profilaktikasi va tarbiyaviy-spravochnik materiallar orqali
kuchaygan. Bunda o’qitish uslublari, uni ta’sir qilishiga e’tibor berish kerak.
Ushlab chiqarishni umumiy asosda turli amaliyotlarni ishtirokida tahlil qilish
tufayli, uning jamiyat va jismoniy holatini nizolari ham mumkin. Bu
shaxslar, ayniqsa, o’quvchilarning axborot faoliyatiga yordam beradi. Lekin,
O’zbekiston da ko’plab maktabda darsliklar yetarli darajada to’g’ri kelmaydi.
Almashtirish xizmati O’zbekiston Vazirlar Mahkamasi Qaroriga
taqsimlangan; chunki maskanlar tashki axborotni ishlab chiqarishdan ko’ra
o’quvchilarning jamiyat bilan bog’liqlik va aldoqchi tashakklarini ishlab
chiqarish. Almashtirish texnikasi to’g’ridan-to’g’ri ko’plab monografiyalar,
halqaro tajriba va professional bilimlar ma’ruzalariga asoslanib olib keladi.
Daftar Davlati O’zbekiston Respublikasi Toshkent Shahridagi KudamFtadi
ma’oriflar gimnaziyasining Antimark opsis kafedrasi o’quvchilariga shu
mavzuda talabalar orasida so’rovnomalarni tashkil etish va jamiyat
tarkibidagi davlat kafolatlari bilan tanishishni ko’proq o’quvchilarni
boshqarish bilan bog’lanishga imkon berishni o’ talabalar o`z odatlari opish
mumkin. Shu yerda barcha daromadlar yaxshi bilan talabalar orasida
bo’liverish zarurligingan.
1.2.To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari darsliklarida
o’quvchilar va o’qituvchilar uchun foydali bo’ladi.
To’ldiruvchi o’rganish o’quvchilari va o’qituvchilar uchun foydali
bo’lgan asoslar asosida amalga oshirish natijasid1.1.To’ldiruvchi o’quv
dasturlari darslarida qo’y, bu esa ta’lim jarayonini o’quvchilar uchun qulay
qiladi va o’qituvchilar uchun darsni takomillashtirish.
O’qish uchun to’ldiruvchilar, yangi bilimlar va ko’z-ni o’rganish
jarayoni va jarayonlarini moslashtirish uchun o’z-o’zini o’rganish jarayoni.
Bular talabalarni o’rganish’ich 20 ni o’rganishga o’rgatish yordam beradi va
veb-saytlarni chuqurlashtirish (Zhang,20). Masalan, to’ldiruvchi
matematikada, murakkab masalarni plastik modellar yordami va
o’quvchilarga yordam berishi mumkin. Ush usul o’quvchilarning tasavvur
qilishni rivojlantirishni rivojlantiradi va abstrakt bo’lmagan ma’lumotlarni
real hayot bilan bog’lashga imkon beradi (Zhang, 2020).
O’qituvchilar uchun to’ldiruvchilar, o’quvchilarni qiziqtirish va
munosabatlarni rivojlantirishda muhim biznes eg1.1.Bu, o’qituvchlarga

tarbiyalanish usullari va darsni sifatli ko’rsatishda yordam beradi (Zhang,
2020). Misol uchun, to’ldiruvchi kimyoda, laboratoriya ishlari jarayonida
o’quvchilarga amaliy mashg’ulotlar berishi va ulardan tajribalar orttirishi
mumkin. Ush amaliy mashg’ulotlar o’quvchilarini kimyo faniga va sud
nazariy bilimlarini amaliyotga o’tkazishga chop etishi mumkin (Zhang,
2020).
Birga tirik jarayonlarda o’quvchilar va o’qituvchilar o’zaro
bog’lanishga ko’proq yordam beradilar. Bungaqa ta’lim bosqichlari
o’quvchilarning yordami va o’rganishni yaxshilash, ularga yoshlardagi
zamonaviy masalalarni hal qilish va kengashi hisob kitoblarini
rivojlantirishda muhim rol o’ynaydi (Zhang, 2020).
Xulosa qilib aytganda, to’ldiruvchilarni o’rganishni o’rganishni
o’quvchilar va o’qituvchilar uchun qulay qiladi va o’rganish jarayonini
osonlashtirish. O’quvchilarga o’rganishga va bilimlarini amaliyoatga
o’tkazish, o’rganilayotgan ta’limni yanada qiziqarli va qulay qiladi va
o’qituvchilarga ustozligini sifatli ko’rsatish uchun qulay fursat beradi. Bu
tartib bilan o’quvchilarning bilim darajasi, tajriba va nazariy bilimlarni
amaliyotga o’tkazish, texnologiya qobiliyat va nazoratlarini ta’minlash,
o’quvchilarga qadar ta’lim darajasi va to’ldiruvchilar muhim rol o’ynaydi.
(Chjan, 2020).
1.3.To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari darsliklaridaning
davom etishi kerakligi
To’ldiruvchi maktab haqida darsligidan olingan ma’lumotlarga ko’ra,
to’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari darsliklarida davom etishi kerak
bo’ladi. Muhandislik taklif to’ldiruvchining ustiga qilinayotgan kurslarda
katta joyga eg1.1.2003-yilda Brown unvoni o’qituvchisi Billie Hara va uning
jamoasining amaliyot bo’limi, talabalarning to’ldiruvchilari orqali robotni
tekshirish va muammolarni hal etishni o’rganish uchun maxsus bir kurs
ishlab chiqarish chiqdi. Bu ko’pincha qimmatni o’quvchilar tomonidan judali
masofaga qabul qilish va talabalarning mexnatini qaytaruvchi maqsad bor edi
(Hara va Hara, 2003). Uning natijaviyliklariga, kelgusida o’qituvchilarning
to’g’ridan-to’g’ri ta’lim bosqichida joriyining to’g’ridan-to’g’ri erishilishi
kerakligi aytildi. , to’g’rilash va uning ta’lim bosqichlari darsliklarda ishlab
chiqarishning davom etishi uchun, talabalarning nazariy bilimlarini amaliyot
bilimlari bilan bog’lash va yangi texnikalarni o’rganishga ega bo’lishlari

kuzatilgan. Bulardan, to’ldiruvchilar mashg’ulotlarida ishtirok etish,
mashg’ulotning ma’lum bir bosqichida bo’lgan mashg’ulotlarda qatnashish
va elektronika va texnikaviy importga ega bo’lgan jismoniy mashqlarni
bajarish orqali talabalarda amaliy bilimlarni ko’paytirish. Maqola hamda
hujjatlardan birida, Florida Universitetida tashkil etilgan o’quv
mashg’ulotlari orqali talabalar tomonidan ishlab chiqarilgan to’g’ridan-to’g’ri
ishlab chiqarish texnikasi, uni tahlil qilish uchun birortasi to’ldiruvchining
ishlab chiqarish qog’ozi (Hall, et al., 2015). Shunday qilib, ishlab chiqarishni
ta’minlashga yordam beradi. Uch ma’lumotlar to’ldiruvchilarning ta’lim
bosqichlari darsliklarda davom ettirilishini zarur bo’lib olib.
Foydalanilgan adabiyotlar
Silviya Chalker. "Hozirgi ingliz tili grammatikasi." Alpha Books,
8/1/1997

Vladimir Ivanovich Vernadskiy. “Ilmiy fikr sayyoraviy hodisa sifatida”.
Nodavlat ekologik VI Vernadskiy jamg’armasi, 1/1/1997

Anaxaym universiteti nashriyoti. "Yosh o’quvchilarga ingliz tilini
o’rgatish". Devid Nunan, Anaxaym universiteti, 30/8/2010

Jon M. Anderson. "Kitob grammatikasi". Lokalistik nazariya tomon, CUP
arxivi, 7/2/1971

Annett Imxauzen. "Misr, Mesopotamiya, Xitoy, Hindiston va Islom
matematikasi". Manba kitobi, Viktor J. Katz, Prinston universiteti nashriyoti,
8/5/2007

Shavkat Ra matullaev. ‘Hozirgi adabiyot O’zbek tili.’ darslik, ḣ
Universitet, 1/1/2006

Alisher Navoiy. "Qushlarning tili". Mualliflar uyi, 3/6/2006

Toshkent amaliy fanlar universiteti 2-kurs ______ -guruh talabasi
_______________________________________________ ning
______________________________________________ mavzusida yozilgan
kurs ishiga
X U L O S A
Kurs ishi mavzusining dolzarbligi, o’rganilganlik darajasining
aniqlanganligi_ _________________________________________________
______________________________________________________________
_________________________________________
Kurs ishining maqsad va vazifalari, tadqiq usullarining to’g’ri
belgilanganligi __________________________________________________
______________________________________________________________
_________________________________________
Kurs ishi mavzusiga oid daliliy materiallarning to’planganligi, mavjud
ilmiy manbalarning qay darajada tahlil
qilinganligi_________ _____________________________________
______________________________________________________________
________________________________________________
Kurs ishi mavzusi yuzasidan talabaning o’z nuqtayi nazarini haqqoniy
aks ettira olganligi, ko’tarilgan muammoni hal etishga ijodiy
yondashuvi________________________________________
______ ________________________________________________________
________________________________________________
Talabaning kurs ishi mavzusini yozma madaniy nutq talablari asosida
chuqur ilmiy mushohada bilan izchillikda yoritib berganlik
darajasi________________________________________________
____________ __________________________________________________
______________________________________________________________
_________________________________________
Talabaning kurs ishida ko’rarilgan muammo yuzasidan umumlashma
ilmiy-nazariy xulosalar chiqara

olganligi ________________________________________________
______________________________________________________________
________________________________________________
Talabaning kurs ishini rasmiylashtirishi va ochiq himoya qilishi.
Himoya vaqtida talabaning mavzuni ilmiy nutq malakasi asosida izchil yorita
berish mahorati, uning axborot texnologiyalaridan to’g’ri va samarali
foydalanganlik
darajasi_________________________________________________
______________________________________________________________
________________________________________________
Ilmiy rahbar _____________________________
Kafеdra mudiri PhD B.R.Tojiboyev

To’ldiruvchi va uning ta’lim bosqichlari darsliklarda

Sotib olish