“Tovar-moddiy zahiralar hisobi” mavzusida dars o’tish metodlari va ularni qo’llashni takomillashtirish - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	95.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	28 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

“Tovar-moddiy zahiralar hisobi” mavzusida dars o’tish metodlari va ularni qo’llashni takomillashtirish

Купить

“Tovar-moddiy zahiralar hisobi” mavzusida dars o’tish metodlari va ularni qo’llashni takomillashtirish BITIRUV MALAKAVIY ISHI 2

MUNDARIJA Kirish ………………………………………………………..………………………... 3 I bob. “Tovar moddiy zahiralar hisobi” mavzusining ilmiy nazariy masalalari va unga qo’yiladigan talablar 1.1Tovar moddiy zahiralar hisobini buxgalteriya hisobida tutgan o’rni, maqsad va vazifalari..........................................................................................................................6 1.2.Tovar moddiy zahiralar hisobi mavzusining o’ziga xos xususiyatlari va ular harakatini hujjatlarda aks ettirishni o’rganish zaruriyati va tutgan o’rni……..............12 II bob. “Tovar moddiy zahiralar hisobi” mavzusi bo’yicha dars o’tishda samarali metodlarni qo’llash amaliyoti 2. 1.Dars jarayonini tashkil etish va mavzuni o’rganish uchun metodlarni tanlashning roli, ahamiyati va me’zonlari...........................

xususiyatlariga mos metodlarni qo’llashni takomillashtirish 3.1. Tovar moddiy zahiralar hisobi mavzusida dars o’tishda qo’llaniladigan topshiriqlar ishlab chiqish va qo’llashni takomillashtirish……………………….......53 3.2. O’quvchi, talabalar bilimini sinash va baholash mavzuni puxta o’zlashtirish omili sifatida ………............................................................................................................. 57 Xulosa...........................................................................................................................64 Foydalanilgan adabiyotlar.........................................................................................66 Ilovalar KIRISH Bitiruv malakaviy ishining dolzarbligi. Jahon iqtisodiyotining tobora integratsiyalashuvi sharoitida pul mabla

qilish, ularni to'g’ri taqsimlash va ulardan maqsadli foydalanish lozim. Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar natijasida jahon moliyaviy-iqtisodiy inqiroz ta'sirini kamaytirishga erishilmoqda. Jahon moliyaviy –iqtisodiy inqirozi oqibatlarini bartaraf qilishda xo'jalik yurituvchi sub'ektlar faoliyatida pul mablag’lari hisobini tashkil etish va yuritishni takomillashtirish, ularning iqtisodiy qudratini belgilash va to'lov qobiliyatini baholash muxim hisoblanadi. Ayniqsa, iqtisodiyotning barcha tarmoqlari va sohalariga zarur bo'lgan buxgalter mutaxassislarni bozor talablari darajasida tayyorlash, ularga sohaning xususiyatlarini puxta o'qitish kabi vazifalarni bajarishni taqazo etadi. Yuqoridagi vazifalardan kelib chiqib, respublikamiz iqtisodiy

jarayonlar tizimi olingan. Tadqiqot ob'ekti qilib Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi tizimidagi ta'lim muassasalari belgilangan. Bitiruv malakaviy ishining maqsadi. “Tovar moddiy zahiralar hisobi” mavzusida dars o’tish metodlari va ularni qo’llashni takomillashtirish. Bitiruv malakaviy ishining vazifalari: • talabalarga “Buxgalteriya hisobi” fanini davlat ta'lim standartlariga asoslangan holda o'qitishni nazariy jihatdan asoslash; • “Tovar moddiy zahiralar hisobi” mavzusida dars o’tish metodlari va ularni qo’llashni takomillashtirishni inobatga olgan holda talabalarga bilim berishning afzalligini asoslash; • Fanni o'qitishda pedagogik me'yoriy talablarga asosan dars o'tishning muximliligini yoritish; • “Tovar moddiy zahiralar hisobi” mavzusida dars o’

Bitiruv malakaviy ishida olib borilgan tadqiqotlar natijasida ishlab chiqilgan xulosa va takliflardan kasb-hunar kollejlarida mazkur mavzuni o’rganishda foydalanish mumkin. Qo’yilgan maqsad va vazifalardan kelib chiqib, bitiruv malakaviy ishini tarkibiy tuzilishini quyidagicha belgilandi. Ish, Kirish, 3 ta bob, xulosa va foydalangan adabiyotlar ro’yxatidan iborat. Birinchi bobda “Tovar moddiy zahiralar hisobi” mavzusini ilmiy-nazariy asoslari o’rganilgan. Ikkinchi bobda mavzuni mustaqil o’rganish bilan samarali metodlardan foydalanish. Texnologiyalar va mavzuni o’rganishda ulardan foydalanishni tadqiq etishga, uchinchi bobda esa mavzuni mustaqil o’rganish uchun topshiriqlar ishlab chiqarish va qo’llash metodikasini va uni takomillashtirish keltirilgan. I bob. “TOVAR MODDIY ZAHIRALAR HISOB

3. Moddiy texnika ta’minoti rejasining bajarilishi ustidan nazorat olib boriladi. 4. Materiallarning ishlab chiqarishga to’g’ri berilishi va ularni sarflash me’yoriga rioya qilish ustidan nazorat olib borish. 5. Mahsulot tannarxini hisoblashda sarflangan TMZlarni kalkulyatsiya ob’ektlarida to’g’ri taqsimlash. 6. Ichki resurslarni ishga solish maqsadida ortiqcha va foydalanilmayotgan TMZlarni aniqlash va sotish. Materiallar, yangi mehnat mahsulotini yaratishdagi roliga qarab ikkiga bo’linadi. a) xom ashyo va asosiy TMZlar. b) yordamchi TMZlar. Ishlab chiqarilayotgan mahsulotning asosini asosiy TMZlar tashkil qiladi. Masalan, mashinasozlikda – metall, mebel ishlab chiqarishda yog’och, gazlama ishlab chiqarishda –paxta va boshqalar. Qazib chiqaruvchi sanoat va qishloq xo’jaligi mahsulotlari x

- 1080 - Inventar va xo’jalik jihozlari. - 1090 - Boshqa TMZlar. Buxgalteriya hisobining milliy standarti «Tovar-moddiy zahiralari» (4son) standartiga ko’ra ularni baholash belgilangan tannarxdan yoki sotishning sof qiymatidan eng kam baho bo’yicha baholanadi. Materiallarni tannarxi barcha sotib olish xarajatlarini va ularni manzilga etkazib berish bilan bog’liq bo’lgan transport tayyorlov xarajatlarini o’z ichiga oladi. Materiallarni sotib olish xarajatlari sotib olish qiymatini, import bojlari va yig’imlarini, tovarni sertifikatsiya qilish xarajatlarini, ta’minot, vositachi tashkilotlarga to’langan komission to’lovlarni, Soliqlarni, xizmat va zahiralarni sotib olish bilan bevosita bog’liq bo’lgan boshqa xarajatlarni o’z ichiga oladi. Bundan tashqari savdo foizlari yoki chegirmalari va sh

(LIFO) usulidir. Bunda sotilgan TMZlarning qiymati eng keyingi xaridlarga asoslangan bo’lib, davr oxiriga qolgan TMZ zahirasi eng avvalgi mavjud bo’lgan buyumlar qiymati bo’yicha baholanadi. Donalab baholashda, kamroq qiymati tanlangan bo’lsa, 18900 so’mni (120 x 90) + (70x 100) + (10 x 110), agar tannarxi eng yuqori bo’lgan 150 ta buyum tanlangan bo’lsa, LIFO usulida 20500 so’mni (90 x 110) + (70 x 100) + (40 x 90) tashkil etadi. O’rtacha qiymatda esa 19784 so’m (200 x 98,92) bo’ladi, ya’ni 27700 : 280 = 98,92. FIFO usulida, 18900 so’m (120 x 90) + (70 x 100) + (10 x 100) bo’lsa, LIFO usulida 20500 so’m (90 x 110) + (70 x100) + (40 x 90)ni tashkil etadi. Misol: Ko’rsatkichlar, buyumlar miqdori, birligining bahosi, umum bahosi: 1. Materiallar zaxirasi 1 yanvar 120 90 10800 2. 1 iyunda soti

TMZ yaroqsiz bo’lganda, brak, qisman yoki butunlay eskirganda, sotuvni tashkil qilish xarajatlari oshganda, raqobat kuchayib sotuv narxi pasaygan holatlarda, tovar-moddiy zaxiralari o’z tannarxidan ishlab chiqarish qiymatidan past bahoda sotish qiymatida baholanishi mumkin. Sof sotish qiymati – tovar sotilishining taxminiy qiymatidan tovarlarni sotuv oldidan tayyorlash va uni sotish xarajatlarining ayirmasidir. Tovar-moddiy zahiralari sof sotish qiymatigacha quyidagi usullar asosida qisman hisobdan chiqariladi: 1. moddalar bo’yicha usuli – bunda tovar-moddiy zahiralarining har bir turi baholanadi; 2. asosiy tovar guruhlarining usuli – bunda tovar-moddiy zahiralarining guruh imtiyozi baholanadi; 3. zaxiralarning umumiy darajasi usuli – bunda hamma tovar-moddiy zahiralari baholanadi. Masala:

2000000 so’m + 200000 so’m = 2200000 so’m / 2000 = 1100 so’mni tashkil qiladi. Sof sotish qiymati: • yaroqsiz holga kelgan mahsulotlar uchun 450 so’m • shikastlanmagan mahsulotlarning birligi uchun 1500 so’m Balansda TMZ tannarxi va sof sotish qiymatidan eng kichik qiymat bo’yicha aks ettiriladi: Yaroqsiz holga kelgan mahsulotlar 50 x 450 = 22500 so’m Shikastlanmagan mahsulotlar 300 x 1100 = 330000 so’m Jami TMZ qoldiqlari 352500 so’m Ikkinchi savolning javobi: Sotishdan olingan sof tushum (1650 x 1500 so’m) = 2475000 so’m Sotilgan mahsulotlarning tannarxi (1650 x 1100 so’m) = 1815000 so’m Sof sotish qiymati (50 x 350 so’m) = 17500 so’m Tannarx (50 x 1100 so’m) = 55000 so’m Yaroqsiz holga kelgan mahsulotlardan ko’rilgan zarar (37500 so’m) Sotuvdan kelgan yalpi foyda (1125000 - 825000 - 425

Joriy hisobga olish tizimini qo’llaganda, tovar-moddiy zaxiralarning balans schyotlaridagi qoldig’i inventarizatsiya yakunlanmaguncha boshlang’ich darajada qoladi. TMZning butun harakati xarajatlarning vaqtinchalik schyotlarida aks ettiriladi, masalan, metariallarning xaridi «Tovar-moddiy zaxiralar»balans schyotida emas, balki 1510 –«Materiallarni tayyorlash va xarid qilish» schyotining debetida aks ettiriladi. Hisobot davrining oxirida TMZ qoldiqlarining inventarizatsiyasi natijalari bo’yicha TMZni hisobga olish balans schyotlarining debetlanishi yoki kreditlanishi, «Tovar-moddiy zahiralar bo’yicha tuzatishlar» yoki «Materiallarni xarid qilish bo’yicha xarajatlar» schyotlari bilan o’zaro aloqoda tuzatuvchi yozuvlar amalga oshiriladi. Butun hisobot davri davomida sotilgan TMZning tannarxi

bo’yicha transport xarajatlari» kabi schyotlar zaxiralarni uzluksiz hisobga olish tizimi sharoitida ishlatilmaydi. 1.2. Tovar moddiy zahiralar hisobi mavzusining o’ziga xos xususiyatlari va ular harakatini hujjatlarda aks ettirishni o’rganish zaruriyati va tutgan o’rni Tovar moddiy zaxiralarning xususiyatlari quyidagilarda nomoyon bo’ladi: - materiallarning mahsulot tarkibidagi ulushiga qarab; - materiallar ishlab chiqarish jarayonida o’rniga qarab; - ishlab chiqarishning uzluksiz vositasi sifatida taminlash; - 4-sonli BHMS ga binoan, ombordagi va ombordan chiqib ketayotgan. Tovar-moddiy qimmatliklarni baholash va hisobga olishda: Donalab baholash, FIFO, LIFO usullaridan foydalanish; -materiallartning ombordagi hisobiga qarab; -hujjatlarning rasmiylashtirilishi bo’yicha; - mahsulot tan nar

E) Transport xarajatlari; F) Tovar moddiy zaxiralarni sug’urta qilish xarajatlari; G) Tovar moddiy zaxiralarni yuklash xarajatlari; H) Tovar moddiy zaxiralarni sotib olish bilan bog’liq boshqa xarajatlar; Materiallarni qabul qilish, xo’jalik yurituvchi sub’ekt ichida joylashtirilishi va ombordan berilishi muomalalarini rasmiylashtirish uchun bir xillashtirilgan idoralararo dastlabki hujjatlar ko’zda tutiladi. "Keladigan yuklarni ro’yxatga olish jurnali" M-1 haqli yuklarni temir yo’llar, suv pristanlari, transport ekspeditsiyasi idoralaridan olish va ularni xo’jalik yurituvchi sub’ekt omboriga kirim qilish bilan bog’liq transport, tovarga oid va boshqa hujjatlarni ro’yxatdan o’tkazish uchun qo’llaniladi. Jurnalga transport va yuk hujjatlari, kirim orderlari, TMZni qabul qilish dalol

JURNALI __oyi_____________uchun. Ro’yxatga olish raqami Sana Material yetkazib beruvchi Transport hujjat Tovar hujjat Tilxat Kirim order Yuk axtaruv haqida so’rovnoma Izoh Sana T/r Sana T/r Yuk turi summa Sana T/r Sana T/r 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 "Berilgan ishonchnomalarni ro’yxatga olish jurnali" M-3 shaklida beriladigan ishonchnomalar va ular olingani to’g’risidagi tilxatlar ro’yxatdan o’tkaziladi. M-2 shakldagi ishonchnomadan foydalanishda olinganlik va berilganlik to’g’risidagi ma’lumotlar ishonchnoma koreshogida qayd qilinadi. Bu holda jurnalda berilga ishonchnomalar hisobga olib borilmaydi. "Kirim-orderi" M-4 shaklida xo’jalik yurituvchi sub’ekt omboriga mol etkazib beruvchilardan yoki kayta ishlovdan kelib tushgan TMZlar hisobi olib boriladi. TMZlaromborg

aktlarning bittasi xo’jalik yurituvchi sub’ekt buxgalteriyasiga moddiy qiymatlarni hisobiga olish uchun, boshqasi mahsulot etkazib beruvchiga topshiriladi. TMZlarning xo’jalik yurituvchi sub’ektga o’z vaqtida keltirilishining ta’minot bo’limi nazorat qiladi. Bu bo’lim xodimlari mol etkazib beruvchi xo’jalik yurituvchi sub’ektlar tomonidan shartnoma majburiyatlari bajarilishini tekshirib, ularga TMZ kamomadi va sifati bo’yicha shikoyat va da’volar qo’yish, xo’jalik yurituvchi sub’ektga o’z vaqtida etib kelmagan yuklarni qidirib topish vazifalarini bajaradilar. Odatda mol etkazib beruvchilar xo’jalik yurituvchi sub’ektlardan TMZlarni ta’minot bo’limi ekspeditori etkazib beradi. Mol etkazib beruvchi yoki transport tashkilotlaridan TMZlarning qubul qilinganda ta’minotchi idish va plomba, tamg’

(lavozimi, familyasi, ismi, otasining ismi) Pasport seriya: SA 0336936 Kim tomonidan berildi A. Ikromov TIIB Berilish sanasi 04.04.1996 yil Olishga «Qo’rg’on TQYu» LTD (moddiy boyliklar etkazuvchisining nomi) 20.10.2012 yildagi 86-son to’lovnoma bo’yicha 29.12.2010 (hujjat nomi, raqami va sanasi) Orqa tomoni t/r Moddiy boyliklar O’lchov birligi Miqdori (so’z bilan) 1 2 3 4 2 Yo’maloq o’ramda qog’oz Tonna Ikki 3 Kitoblar Dona Bir yuzta Ishonchnoma olgan shaxs, Ochilov I., imzosini tasdiqlaymiz. M.O’. Xo’jalik yurituvchi sub’ekt rahbari (tashkilot) I. Ibragimov Bosh buxgalter G. Jumanov Beriladigan ishonchnomalar eng avval ishonchnomalarni ro’yxatga olish daftarida qayd etiladi. Bu daftar varaqlari oldindan raqamlanib, tiqilib so’rg’uch bilan muhrlanadi. Daftarning oxirgi betida bosh buxgalt

shaxsning lavozimi va familiyasi imzo olingan hujjat raqami va sanasi hujjat raqami va sanasi 1 2 3 4 5 6 7 8 1 03.01.20 13 15 Muhandis Ochilov I «Qo’rg’on TQYu» LTD 86-son to’lovnoma 20.10.2012 yil 8-son kirim orderi, 10.01.2013 yil Ishonchnoma olgan xodim TMZlar olingandan keyingi birinchi kundan qoldirmasdanunga yuklatilgan vazifani bajarganligi hamda olingan TMZlarni omborga topshirishi shart. Ishlatilmagan ishonchnomalar belgilangan muddati o’tib ketgandan keyingi kunda buxgalteriyaga qaytariladi. Muddati o’tib ketgan ishonchnomalar bo’yicha hisobot bermagan shaxslarga yangi ishonchnomalar berish man etiladi. TMZlarni ombor mudiri yoki omborchi qabul qiladi. Omborga qabul qilish vaqtida omborchi keltirgan TMZlar soni, turi, sifatini mol etkazib beruvchi tomonidan yuborilgan hujjatlar

Nomi Kod hisobvar aq, ilova hisobvar aq Kirim qilishga asos bo’lgan to’lovnoma yoki boshqa hujjatning ro’yxat raqami Yarashev 1011 13 Nomi, navi, miqdori, markasi TMZ deraza bloklari O’lchov birligi Miqdori Narxi Summasi Ombor kartotekasi bo’yicha yozuvning tartib raqami Nomi kod hujjat bo’yicha Qabul qilingan narxi 1 2 3 4 5 6 7 Kitoblar 200 200 500 100000 11 Qabul qildi Rajabov Z. Topshirdi Azizov Sh. Haqiqatda kirim qilingan TMZlar va yuborilgan hujjatlar orasidagi tafovut aniqlansa,TMZlarni qabul qilish dalolatnomasi rasmiylashtiriladi.(jadvalga qaralsin) Bu dalolatnomamol etkazib beruvchi yoki boshqa manfaatdorlarni xo’jalik yurituvchi sub’ekt vakillari,ombor mudiri va ta’minot bo’limi vaqilining albatta ishtirokida komissiya tomomnidantuziladi. Dalolatnoma tuzilganda kirim orderi ra

X o ’ j a l i k y u r i t u v c h i s u b ’ e k t Tovar(TMZ) qabul qilinganda miqdor va sifatdagi tafovutni belgilash to’g’risida 1-sonli DALOLATNOMA 2013 yil 13 mart Dalolatnoma tuzilgan joy Xo’jalik yurituvchi sub’ekt rahbari Komissiya tarkibi: direktor Ibragimov I., ombor mudiri Quziev I, etkazib beruvchining vakili Husinov I. K tovar (TMZ)ni qabul qildi va miqdor bo’yicha kamomadni aniqladi ( n o m i v a m a n z i l i ) Tovar olinuvchiniki Etkazib beruvchiniki Yuk jo’natuvchiniki Tovar ishlab chiqaruvchiniki (fabrika, artel) «Guliston» KK, Toshkent sh.,Chilonzor, 24mavze, 6-uy «Hamza» sollection, Farg’ona sh., Qoraqamish., 10.1 Fabrikaning o’zi Fabrikaning o’zi Yuklab jo’natish asosi (shartnoma, bitim, buyurtma) 2002 yil 1 martdagi 18-son shartnoma Etkazib beruvchining hisobvaraq-faktu

Hujjatlar bo’yicha brutto vazni Etkazib beruvchiniki, kg Jo’natish bekati, kg Yuborilish bekati, kg Etkazib beruvchiniki 525 525 525 Tovar dalolatnomasini tuzish uchun tovar oluvchining omborida o’rovdan ajratib, idishlardan olinib (keraksizi o’chirilsin) taqdim etiladi. Tovarni saqlash sharoitlari uni ochgunga qadar qoniqarli. Dalolatnoma tuzilayotgan tovar turkumida Tovar oluvchining omborida aniqlangan joylar soni va vazni bo’yicha tafovutlar Joylar soni Brutto (kg) Idish (kg) Netto (kg) Etkazib beruvchining hisobvaraqfakturasi bo’yicha 305 315 315 Haqiqatda kelib tushdi 300 315 315 Tafovutlar 5 Dalolatnoma tuzilgan paytda idish va o’rovlar holati qoniqarli. Dalolatnomani to’ldirish rejasi to’rtdan uch qismiga. Idishni tamg’alash va uni transport yuk xati ko’rsatmalariga muvofiqligi etk

Mahsulot etkazib beruvchining to’lovnomasi sanalgan boshqa tovarlar bo’yicha sifat va son bobida tafovutlar yo’q. Komissiya a’zolari: Isoev M., Toshmatov D., Kamolov G’. Materiallarning ichki bir ombordan boshqa omborga, bir tsexdan boshqa tsexga siljishi ishlab chiqarishda foydalanilmagan TMZlarni chiqindilarini omborga qabul qilish yuk xatlari bilan rasmiylashtiriladi. Ombordan tsexlarga TMZlar muntazam berib borilsa, k holda limit olish kartalari qo’llanilandi. Limit olish kartasi xo’jalik yurituvchi sub’ektning (uchastkaga) reja bo’limi(yoki dispetcherlik xizmati) tomonidan yoziladi. Unda shu tsexga berilish lozim bo’lgan TMZ ma’lum turining oylik cheklangan me’yori oldindan ko’rsatiladi.(Jadvalga qarang). Limit kartasi ikki nusxada yoziladi, bir nusxasi omborga, ikkinchi nusxasi tsex

soni Tsex boshlig’i soni Oy boshidan Imzolar Oldi Berdi 12.01.13 10 Ochilov I 10 10 Boltayev A 22.01.13 15 Ochilov I 15 25 Boltayev A 28.01.13 15 Ochilov I 15 40 Boltayev A Va h.k Omborchi har bir muomaladan keng foydalanilmagan limit qoldig’ini aniqlaydi. Limit etmagan taqdirda limitdan tashqari TMZlar xarajati talabnoma bilan rasmiylashtiriladi. Ishlab chiqarishda tsex xodimlari moddiy javobgar shaxs bo’lgan holatda ular tomomnidan har oyda xarajatlangan TMZlar to’g’risida moddiy hisobot tuzilib, buxgalteriyaga topshiriladi, bunda limit olish kartalari rsmiylashtiriladi. Qaytarilgan chiqindilarni topshirish ishlab chiqarishda foydalanmagan TMZlarni qaytarish, ombordan omborga TMZlarni o’tkazish TMZlarni boshqa tashkilotlarga yoki shaxslarga sotish yuk xatlari nakladnoy bilan rasmiylashti

shrifti raqami birligi Talab qilindi Berildi 1 2 3 4 5 6 7 8 6 «V» TMZ kg 20 20 2000 40000 Jami 40000 Boyliklarni berdi N. Rizaev Boyliklarni qabul qildi: B. Bo’riev. 1.5-jadval Materiallarni xo’jalik yurituvchi sub’ekt ichida olib o’tishga 6-SON YuKXAT 2012 yil 23 dekabr Operatsif Turi Tsex (bo’lim) uchastka yuboruvchi Tsex, ob’ekt ombor oluvchi Korrespondentlanuvchi hisrbvaraq Kod, Nomenk- latura raqami hisobvaraq, ilova hisob-varaq tahliliiy hisob shifri 40 02 06 10 1012 1001107 Nomi, navi, hajmi, markasi Boltlar 10 x 30 mm Berdi Ishmuhammedov U. Oldi Umarov D. Kirim va chiqim hujjatlari operatsiya sodir bo’lgan kunida rasmiylashtiriladi. Mol etkazib beruvchilardan TMZlarni etkazib bergan chog’ida kamomad summasini aniqlash tartibini kurib chiqamiz: (so’m hisobida) T/r Ko’rsatkichlar Ma

b. Kamomadga to’g’ri keladigan temir yo’l ta’rifi jami 10197 2039 12236 Kirim qilinadi (1satr - 2satr) 57803 1010 schyot Dt 11561 6410 schyot Dt 79364 Kamomadning umumiy summasini aniqlash uchun: 1. Temir yo’l tartibi summasining (8000 so’m) qo’shilgan qiymat solig’isiz (QQS) sotuv narxlari bo’yicha TMZlar qiymatiga foizli nisbatini aniqlash lozim. U 13,3%ni tashkil etadi.(8000 so’m: 60000 so’m x 100%). 2. QQS ni hisobga olgan xolda kamomad summasini aniqlash lozim. U 12236 so’mga teng (9000so’m + 1197 so’m x 1,20). Yuk schyoti to’langandan sung kelib tushgan bo’lsa quyidagi yoziladi: 1010 schyot debeti – 57803 so’m. 6410 schyot debeti – 11561 so’m. 6210 schyot debeti – 12236 so’m. 6010 schyot krediti – 91600 so’m. Agar yuk kelib tushgan paytda xo’jalik yurituvchi sub’ekt etkazib beruvchin

Fevralda tulash uchun 83400 so’m taqdim etildi, bunga QQS ham kiradi. Quyidagi yozuvlar qilinadi: Yanvarda: 1010 schyot Debeti – 66000 so’m 6010 schyot Krediti (QQS hisobga olinmaydi.) Fevralda: a) stornirovka yozuvi: 1010 schyot Debeti – 66000 so’m 6010 schyot Krediti - 66000 so’m b) natijali yozuv: 1010 schyot Debeti – 66000 so’m 6410 schyot Debeti – 17400 so’m. 6010 schyot Krediti – 83400 so’m. Faktura qilinmagan yuklar oy oxirida moddiy boyliklar va to’lash uchun taqdim etiladigan schyotlarning amaldagi kelib tushishi xaqidagi ma’lumotlar asosida aniqlanadi. Mol etkazib beruvchi o’z vaqtida ogohlantirildi: unga TMZlar qabuli hakida dalolatnoma ilova qilingan xat yuboriladi (M-7 shakl). Agar haqi to’langan bo’lsayu (6010 schyot Dt, 5110 schyot KT) oy oxirigacha kelib tushmasa TMZlarni x

natijasida kamomad yoki yuklar sifati buzilganligi aniqlansa, mol yetkazib beruvchi yoki transport tashkilotiga da’vo qo’yish huquqini beradigan tijorat dalolatnomasi tuziladi. Mol yetkazib beruvchi yoki transport tashkiloti omboridan materiallarni olish uchun ta’minotchiga buxgalteriya tomonidan 10 kundan oshmaydigan muddatga ishonchnoma beriladi. Ishonchnoma olish huquqiga ega bo’lgan hodimlar ro’yxati korxona rahbari tomonidan tasdiqlanadi.Ishonchnoma korxona rahbari va bosh buxgalter tomonidan imzolanadi. Korxona tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda yetkazib beruvchilardan Tovar-moddiy boyliklarni olish uchun ishonchli shaxsga berilgan yozma vakolat ishonchnoma deb tan olinadi. Ishonchli shaxs unga ishonchnoma bo’yicha berilgan vakolatlar doirasida harakat qiladi. Ishonchn

tugamagan ishonchnomalar bo’yicha boyliklarni olish huquqidan mahrum qilish chog’ida Tovar-moddiy boyliklarni oluvchi tegishli ishonchnomalarning darhol bekor qilinganligi haqida yetkazib beruvchini xabardor qiladi. Bunday xabarnoma olingan paytdan boshlab bekor qilingan ishonchnoma bo’yicha boyliklarni berish to’xtatiladi. Bunday hollarda bekor qilingan shartnomalar bo’yicha boyliklarni berganlik uchun yetkazib beruvchi javobgar bo’ladi. Ishonchli shaxs boyliklarni olgandan so’ng topshiriqlar bajarilganligi va u olgan Tovar-moddiy boyliklar omborga topshirilganligi to’g’risida hujjatlarni korxona buxgalteriyasiga yoki tegishli moddiy javobgar shaxsga taqdim etishi shart.Foydalanilmagan ishonchnomalar amal qilish muddati tugagan kundan keyingi sanada uni bergan korxonaga qaytarilishi kerak

Materiallarni omborga ombor mudiri yoki omborchi qabul qiladi. U keltirilgan materiallar soni, turi, sifatini mol yetkazib beruvchi tomonidan yuborilgan hujjalar (schyot-faktura, to’lov talabnomasi, spesifikasiya, tovartransport yukxatlari)ga muvofiqligini tekshiradi.Keltirilgan materiallar mol yetkazib beruvchining hujjatlariga to’la muvofiq bo’lsa, omorchi kirim orderi tuzadi.Mol yetkazib beruvchining hujjatiga kirim orderining asosiy rekezitlarini mujassamlashtirgan muhr qo’yishga ruhsat etiladi. Haqiqatda kirim qilingan materiallar va yuborilgan hujjatlar orasida tafovut aniqlansa, materiallarni qabul qilish dalolatnomasi rasmiylashtiriladi.Bu dalolatnoma mol yetkazib beruvchi yoki xolis korxona vakili, ombor mudiri va ta’minot bo’limi vakilining majburiy ishtirokida komissiya tomonida

Ombordagi materiallar hisobi: Omborlarda materiallar hisobi omborchi tomonidan miqdor , turkum va sort bo’yicha ombor hisobi varaqlari bilan olib boriladi.Ombor hisobi varaqlari materiallarning har biri turi, navi, xili bo’yicha buxgalteriya tomonidan alohida ochiladi.Olingan ombor hisobi varaqasida omborchi ushbu materiallar saqlanadigan joyni ( tokcha, yacheyka va x.k.) yozib qo’yadi. Saqlanadigan joyga materiallarning yorlig’I biriktiladi. Har kuni yuqorida ko’rsatilgan hujjatlar asosida omborchi bu varaqlarga miqdor jihatidan materiallarning qoldig’ini hisoblab chiqaradi. Jadvalda belgilangan muddatlarda omborchi kirim va chiqim hujjatlarini topshirish ro’yxatini ikki nusxada yozadi. Ro’yxatning birinchi nusxasiga birlamchi hujjatlarni tikib, uni buxgalteriyaga topshiradi. Buxgalter bu

reja tannarxlari orasidagi farq summasi hamda foizi aniqlangandan keyin hisob qiymati haqiqiy tannarxgacha yetkaziladi.Materiallarning jamlama hisobi 10101090 hisobvaraqlarda yuritiladi. II Bob.“TOVAR MODDIY ZAHIRALAR HISOBI” MAVZUSI BO’YICHA DARS O’TISHDA SAMARALI METODLARNI QO’LLASH AMALIYOTI 2.1.Dars jarayonini tashkil etish va mavzuni o’rganish uchun metodlarni tanlashning roli, ahamiyati va me’zonlari Hozirgi paytda,tayyor bilimni o’zlashtirish asosiy maqsad bo’lmay, eng asosiysi, talabalarning intellektual qobiliyatlarini rivojlantirish,mustaqil tanlash va qaror qabul qilish ko’nikmasini hosil qilish ob’ektiv zaruriyatga aylandi. Bu maqsadni amalga oshirish esa ko’p jihatdan dars o’tish metodlarini tanlashga bog’liq. Har qanday fanni o’rganishda turli metodlar qo’llaniladi. Buning sa

kategoriyadagi talabalar uchun qo’llanilishi ma’qulligi bo’yicha esa yagona qolip yo’q, Jahon pedagogikasi tajribasi shuni ko’rsatadiki, tahliliy fikr yuritadigan talabalardangina muvaffaqiyat bilan ishlovchi biznesmenlar, siyosiy liderlar(sardorlar), fan arboblari etishib chiqadi. Tahliliy fikrlash mustaqil fikrlashdir. Har bir kishining fikr yuritishi individual xarakterga ega bo’lib, boshqalarnikidan ajralib turadi. Axborot esa tahliliy fikrlashning boshlang’ich nuqtasidir. G’arb olimlari tomonidan chop etilgan uslubiy bilim berish uslubiga ta’sir etuvchi parametrlarga: a) har bir talabanig individual xususiyatlari; b) axborotni qayta tiklash qobiliyati; v) talabalarni bir biriga o’zaro ta’sir ko’rsatishi, hamkorlik qilish xislatlarini kiritishadi. 1. Har bir kishining – individual, o’z

Uchinchi guruh talabalar uchun kinestetik (O’ZI qatnashuvchi) axborot foydali. Ular o’qitishning aktiv uslublari, modellashtirilgan o’yinlarda rol o’ynash orqali axborotni yaxshi o’zlashtiradilar . 3. Talabalar ko’p narsalarni bir birlaridan o’rganishadi. Shuning uchun talabalarni birbirlariga ta’sir ko’rsatish, hamkorlik qilishga asoslangan dars o’tish metodlari muhim ahamiyatga ega. Masalan, ba’zilar mustaqil, birinchi bo’lishga intilishi bilan ajralib turadi. Ular alohida o’qishni ma’qul ko’radi. Ularga debat, munozara olib borish, konkurslarga qatnashish yoqadi. Boshqalar yolg’izlikdan ko’ra hamkorlikda o’qishga moyil. Ular uchun kooperatsiyalashgan o’qitish uslublarini qo’llagan ma’qul. Ba’zi talabalar aniq faktlar, ma’lumotlarni tezroq qabul qiladi. Boshqalari nazariy matematik model

metodlarini tanlashda esa uning samaradorligini e’tiborga olish zarur. Pedagog olimlarning tadqiqotlari bo’yicha o’qitish jarayonida berilgan axborotni eslab qolish qo’llanilgan metodlarga ko’ra quyidagicha ko’rinishda aks etar ekan Biz ma’ruza, doklad eshitar ekanmiz uning 5 foizini, o’qigan materiallarimizni 10 foizi, video, rasm, ko’rgazmalarni ko’rganimizni 20 foizini, tajribani namoyish qilinganida ko’rgan va eshitganlarimizni 30 foizini, munozaraga kirishsak, birga muhokama qilganimizni 40 foizini, mashq echar ekanmiz, o’qigan, yozgan, gapirganlarimizning 50 foizini eslab qolar ekanmiz. Ishbilarmon o’yin, loyiha metodi, mustaqil o’qiganlarimiz, tahlil qilganlarimizni muhokama qilish samarali metod ekan. Buning natijasida talabalar ongida ma’lumotning 75 foizi saqlanib qolar ekan. Lek

qolish jihatidan birbiridan farq qiladi. Psixologlarning fikricha, axborotni xotirada uzoq saqlanib qolishi uchun, u go’yoki miyangizda filtrdan o’tishi, saralanishi, go’yoki xotira qurilmasiga o’tkazilishi kerak ekan. Axborot saralanib, oxiroqibat u yoki bu tomoni bilan ajralib turadiganlarigina xotiraga o’tar ekan. Uzoq muddat xotirada qoladigan axborotlarga quyidagilarni kiritish mumkin: • Nihoyatda qiziqarliligi, jo’shqinligi va boshqa shu kabi xususiyatlari bilan ajralib turuvchi axborotlar; • Tasavvur, his tuyg’u va shu kabi bir birini eslatadigan bog’lanishdagi axborotlar; • Inson tomonidan tushunib, mohiyatiga etilgan axborotlar; • Faollik bilan qabul qilingan o’rganilgan, masalan, takrorlanib turadigan axborotlar . Bilimni o’zlashtirish bilan bir qatorda uni yodda saqlash, undan f

uchun juda ko’p sohalarga, bilishning turli metodlarini qo’llash va bilim berishda moslashuvchanlik, rangbarang pedagogik usullar qo’llash talab etiladi. Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan siyosiy, ijtimoiy, iqtisodiy o’zgarishlar, islohotlar ta’lim standartlarini o’zgartirishga, yangi fan, o’quv kurslarini kiritishnigina emas, balki dars o’tish metodlarini ham o’zgartirishni, talabalarni darsga qiziqib, faol qatnashishlarini ta’minlaydigan metodlarni qo’llash ehtiyojlarini keltirib chiqardi. Shuning uchun jahon pedagogikasida asosiy e’tibor talabalarda ana shu xislatlarni hosil qilishga qaratildi. Tajriba talabalarda aynan ana shu xislatlar, ko’nikmalarni hosil qilishda dars berishning interaktiv metodlarini qo’llash ijobiy natija berishini ko’rsatdi. Bu uslublar dars o’tishni dialog ta

ravishda o’qish, izlanish, savollarga javob topish, qaror qabul qilish ko’nikmasini shakllantirishdir. Dars o’tishning talabalar faolligini oshiruvchi interaktiv metodlari ayrim adabiyotlarda noan’anaviy dars o’tish metodlari deb ham ta’riflanadi. Bu metodlardan avvallari ham foydalanilgan, lekin kamroq e’tibor berilgan. Hozirgi paytda butun dunyoda faol interaktiv metodlarni qo’llashni dars o’tishning samarali metodi sifatida tan olinib, keng qo’llanilmoqda. Interaktiv metodika o’zaro hamkorlikning nihoyatda ko’p usul va turlarini qamrab oladi. Lekin metodik usul qanday bo’lishidan qat’iy nazar, o’quvchi talabalarning tajribalari asosiy ta’lim manbai hisoblanadi. Hamkorlik asosida amalga oshirilayotgan metodlarning asosiy xususiyati shundaki, unda o’quvchi, talaba o’zi uchun nimanidir kas

• barcha o’quvchi, talabalarni o’quv jarayoniga tortish, faolligini oshirish uchun sharoit yaratadi; • guruhda ko’ngildagidek ijobiy psixologik iqlim, muhit yaratadi. Dars o’tish metodlari turlicha bo’lib, ulardan ayrimlari quyidagilar: To’g’ridan to’g’ri bayon qilish uslubi. Bu model (uslub)da yangi tushunchalar, navbatma navbat, astasekinlik bilan, mantiqiy izchillikda berib boriladi. Bu uslub ko’proq ma’ruza o’qiganda qo’llaniladi. Guruhlarda juftlik yoki kichik guruhlarga bo’linib ishlash. Bu uslubda juftlik yoki kichik guruh bilan birgalikda qo’yilgan u yoki bu masalani, ma’lum belgilangan vaqt ichida o’zaro fikr almashish, muloqot qilish orqali echish ko’zda tutiladi. Intervyu – bir yoki bir necha kishilardan axborot olish uchun aniq maqsadga qaratilgan so’rov (savoljavob) o’tkazilad

Masala yoki mashq echish. O’tilganlarni nazariy jihatdan yodga tushirib, berilgan topshiriqni bajarish. Nazariy bilimni mustahkamlash va amaliy ko’nikmalarga ega bo’lishga qaratiladi. Tadqiqot metodi. Bu metodda biron muammo yoki gipoteza qo’yilib, guruh birgalikda tadqiqot o’tkazadi, mantiqiy xulosa chiqariladi, uni ilgari surilgan gipoteza bilan taqqoslaydi. «Aqliy shturm» metodi muayyan muammo echish uchun talabalar o’rtasiga qo’yiladi. Unda har bir guruh yoki alohida talabalar tomonidan fikr va mulohazalar bildiriladi. Ular solishtiriladi va xulosa chiqariladi. Konkurs(tanlov)lar o’tkazish. Ma’lum bir mavzu yoki muammo bo’yicha talabalar olgan bilimlarini aniqlash va baholash uchun qo’llaniladi. Dars o’tishda boshqa qator metodlar ham mavjud bo’lib, ularni o’qituvchi mavzuning mazmuni,

Kamchiliklar esa: 1) umumiy xarakterga ega bo’lgan; 2) o’quv jarayonidagi individual to’siqlar; 3) guruh tufayli kelib chiqqan qiyinchilik; 4) dars jarayonini tashkil qilishdagi qiyinchiliklar tufayli kelib chiqqan to’siqlar. Darsni tashkil qilish bilan bog’liq qiyinchiliklar shovqin, dars paytidagi tanaffus, darsni boshqalar tomonidan buzilishi tufayli kelib chiqishi mumkin. Dars jarayonida qo’llanishi kerak bo’lgan texnik vositalar, darslik, zarur o’quv qurollari etishmasligi kabilar ham qiyinchiliklar tug’diradi. O’qituvchininig O’Z fanini puxta bilmasligi, fanga doir yangiliklardan xabardor emasligi, o’zini birorbir aybi bor yoki biror narsa etishmayotganday tutishi ham dars o’tishda qiyinchilik tug’diradi.Talabalarning darsda o’zini tuta bilmasligi, o’zaro raqobatlashuvi, ham dars o’t

Demak, dars jarayonini tashkil qilishda o’qituvchi iloji boricha ana shu kamchiliklar yuz bermasligining oldini olishga harakat qilishi kerak. Darsda pedagog interaktiv metodlarni qo’llashi uchun shaxsiy tajriba talab qilinadi. Interaktiv metod va ularni qo’llash haqida ko’plab o’quv, uslubiy adabiyotlarni o’qish mumkin. Lekin ularni qo’llash malakasiga esa bevosita ana shu jarayonda o’zi qatnashibgina ega bo’lishi, ko’nikma hosil qilishi mumkin. Dars o’tish metodlarini tanlash mezonlari O’qituvchi darsni rejalashtirar ekan, albatta, uni qanday metod asosida o’tkazish haqida bosh qotiradi. Yuzaki qaraganda, har bir mavzuni xohlagan metodni qo’llab o’tkazaversa bo’ladi, lekin amalda buning iloji yo’q. Bunga qator ob’ektiv va sub’ektiv sabablar, mavjud sharoit salbiy ta’sir ko’rsatadi. Psix

zarur bo’lgan natija belgilanadi. Ikkinchi o’rinda ta’limning motivatsiya darajasi turadi. Motivatsiya – bu biologik jihatdan insonning irsiy va to’plangan tajribasi asosida individual va guruhiy ravishda ehtiyojlarini qondirishga yo’naltirilgan, undaydigan tuyg’u. Insonni o’qishga o’rganishga ham ana shu tuyg’u undaydi. O’qituvchi dars o’tish metodini tanlar ekan, albatta, o’quvchi, talabalardagi motivatsiya darajasiga e’tibor berish kerak. Dars o’tish metodini tanlaganda ta’lim qonuniyatlari va realizatsiya qilishni nazardan qochirmaslik kerak (qonuniyat ob’ektiv amal qiluvchi hodisalarning muhim aloqadorligi, bog’lanishlari va ularning qonunlari, qonuniy asosda tabiiy ravishda o’zo’zidan kelib chiquvchi muqarrar ish, hodisa va boshqa shu kabilar). Har bir fanni o’rganishda dars o’tish m

o’zlashtirishi mumkin bo’lgan o’quv jarayoniga qay darajada jalb qilinishi; • o’zlashtirilgan o’quv materiali mazmunining puxtaligini ta’minlashchda mavzuni to’liq yoki qisman takrorlash. O’quv jarayonida talabalar bilim qonuniyatlaridan qanday foydalanishlari didaktik printsiplarga amal qilish bilan bog’liqdir. Albatta, dars o’tish metodlarini tanlayotganimizda fanni o’rganishga qo’yilgan talablar va fanning mazmuniga alohida ahamiyat berish lozim. Bir fanni o’zlashtirishda yaxshi natija bergan metod boshqa fanga talabalarni chuqur o’zlashtirishlari uchun yaxshi yordam bermasligi mumkin. Shuning uchun ham dars o’tish metodlarini tanlaganda, albatta, fanning hususiyatlariga alohida diqqat qaratish lozim. Fanni o’rganishda o’quv materialining murakkabligi va miqdori ham muhim rol o’ynaydi.

Dars o’tish qiyin bo’lgan guruh talabalarning bilim darajasi birbiridan keskin farq qiladigan guruhdir. Shuning uchun bunday guruhlarda bilimdonlar boshqalarga yordam berishiga erishishga, fanni o’zlashtirishga ko’maklashadigan metodlarni ko’proq tanlashga to’g’ri keladi. O’qituvchi dars metodini tanlar ekan talabalarning faolligi, qiziqishini ham hisobga olishi zarur. Talabalarning qiziqishi past guruhlarda ularning faolligini oshiruvchi, fanni o’rganishga qiziqish uyg’otuvchi metodlarni qo’llash zarur. Bunda modellashtiruvchi o’yin turli qiziqarli mashqlar, konkurslar o’tkazish, talabalarga individual topshiriqlar berish, aytaylik, biron iqtisodiy ko’rsatkichlarni o’zgarishidan qanday xulosa chiqishi borasidagi fikrlashlar bilan kechadi. Talabalarning faolligi yuqori guruhlarda ularni o’

tanlashda o’qituvchi bilan talabalar o’rtasida o’quv jarayonida shakllanadigan munosabatlarda o’zaro hamkorlikka diqqat qaratilsa, boshqalarida avtoritarlik ustun. Dars o’tish metodini tanlashda eng muhim omil bu o’qituvchining darsga tayyorgarligi darajasidir. Chunki qaysi metodni qo’llash, qanday qilib dars o’tish, darsning mazmuni talabalar ongiga etkazish o’qituvchiga, uning bilimi, salohiyati, kasbiy ko’nikmasi, mahoratiga bog’liq. Yuzaki qaraganda dars o’tish metodini tanlash murakkab emas. Ularni qanday qo’llash uchun o’qituvchida tajriba bor. Ulardan birortasini tanlasa bo’ldi, deya fikr yuritamiz. Lekin ko’rib o’tganimizdek, dars jarayonini tashkil etishga ko’plab omillar ta’sir qiladi. Bundan tashqari real jarayonga kutilmagan holatlar, sabablar ta’sir qilishi mumkinki, uni avval

Shuning uchun ham masalaga faqat topshiriqni hisob kitob asosida bajarish, javobini aniqlash emas, balki fikr yuritish ob’ekti sifatida qaratilishi bejiz emas. Masala yordamida fanni o’rganganda aniq raqamlar, dalillar , hujjatlar asosida tahlil qilish imkoniyati keng. Undan tashqari modellashtiruvchi o’yin, kichik guruhlarga bo’lish, konkurs o’tkazish va boshqa metodlar asosida dars o’tishda ham masalamashqlardan keng foydalanish imkoniyati katta. Iqtisodiy fanlardagi mashqlar talabalarni mushohada qilish, hulosa chiqarishga o’rgatish bilan birga kam vaqt sarflanishi, ayrim masalalarda ikkilanib turgan talabalarni to’g’ri javob topishga o’rgatadi. Masala, mashq echish jarayonida talabalarning qabul qilingan qonunlar, me’yoriy hujjatlar va yo’riqnomalarni qay darajada bilishlarini ham aniq

eskirmaydigan, doimo zamonaviy, uchinchidan, universal, barcha iqtisodiy fanlarni o’rganishda qo’llash mumkin bo’lgan metoddir. Iqtisodiy fanlarni o’rganishda bu metod, shubhasiz, nihoyatda katta ustunliklarga ega, ya’ni: *Masalalardan foydalanish amaliyot yo’nalishiga ega bo’lgani uchun mavzuni o’rganish va talabalar bilimini nazorat qilishning samarali usuli hisoblanadi. Ayniqsa, talabalarning bilimini nazorat qilishda imkoniyati katta. *Masala mavzusi uchun har qanday vaziyatni tanlash mumkin. Masalalar talabalar bilimini butun dastur bo’yicha nazorat qilish, shu bilan birga, asosiy yoki qiyin kategoriyalar yoki mavzularni tushunishga qaratilgan bo’lishi mumkin. * Masalalarning muntazam echib turilishi hamda uni muhokama qilish talabalarning olgan bilimini uzluksiz nazorat qilish, tushu

dona narxi 15000 so’m.Sezar korxonasi 12.01.2011 yilda menedjer Ibragimov Asrorga ofis jihozlarini olib kelish uchun №1 sonli ishonchnoma yozib topshirdi. Menedjer Ibragimov Asrorning passport seriyasi CA №1234567, Xamza tumani IIB tomonidan 15.04.1996 yilda berilgan. “Ofissstar” korxonasi 12.01.2011 yilda №3-sonli schyotfaktura bo’yicha tovarlarni xaridorga junatdi. Masala shartlari bo’yicha ishonchnoma qog’ozini va hisob-fakturani to’ldiring. 1-SON ISHONCHNOMA Berilish sanasi ___________________ Kimga berildi ______________________________________ (lavozimi, familyasi, ismi, otasining ismi) Pasport seriya: _______________ Kim tomonidan berildi __________________________ Berilish sanasi ___________________________ Olishga ________________________________ (moddiy boyliklar etkazuvchisining

Bank kodi: Bank kodi: INN: INN: OKONX: OKONX: Tovarlar (ish xizmatlar) nomi O’lchov birligi Miqdori Narxi Qiymati Aksis solig’i QQS Qiymati qqs bilan stavka summa Stavka summa Jami Jami to’landigan summa: Rahbar __________________ Qabul qildi ___________________________ Bosh buxgalter____________ (xaridor tomonidan ishonchli shaxs imzosi) M.O’. № ____ sonli ishonch bo’yicha Tovarni topshirdi______________ “___” ______________ 20__ yil. (mol yetkazib beruvchi tomonidan: moddiy javobgar shaxs imzosi) №______SON KIRIM ORDERI “____”_____________ 20__ yil _______________________________ (mol yetkazib beruvchining nomi,shartnoma № va sanasi) ________________________________________________________ (korxona nomi) Ombor: TMZ nomi O’lchov birligi Miqdori Narxi Qiymati QQS siz QQS Qiymati QQS bilan

qaror qabul qilishga o’rgatadi. Ayniqsa, farqlanuvchi qarama qarshi, xilmaxil qarashlarni, malumot axborotlarni malum bir mezonlar bo’yicha ifodalash uchun nihoyatda qulay. Agar ana shu mezonlarni talabalarning o’zi ishlab chiqsa, dars yanada samarali bo’ladi. Odatda Tsxema birbiriga qaramaqarshi (antonim) fikrlar, qarashlar, malumotlar, axborotlarni ifodalaydi. Ularni ha/yo’q, tarafdor/qarshi, yuqori/past, minimal/maksimal kabilar orqali ko’rsatish mumkin. Bunda qo’yilayotgan maqsad o’rganilayotgan mavzu, savol yoki qarashlarni mazmuniga ko’ra, o’qituvchi taqqoslash variantlarini ishlab chiqadi. Tsxema uncha katta bo’lmagan maydonda katta manoga ega bo’lgan materialni ifodalash imkonini beradi. U ayniqsa, modul yoki ma’lum bir qarashlar mazmunini umumlashtirishda foydalanishda juda qulay.

I. Ochilov J. Qurbonboev ( Moliyaviy hisob ) Ishlab chiqarishning moddiy sharoitlaridan biri mehnat buyumlari hisoblanadi. Amalda ular TMZlar deb ataladi. Asosiy vositalardan farq qilib, TMZlar bir ishlab chiqarish jarayonida o’zining qiymatini to’la ravishda mahsulot tannariga o’tkazadi. Materiallarning xar bir turi bo’yicha normativ miqdori korxona tomonidan mustaqil belgilanadi. G’ulomova F.G’ (Zamonaviy buxgalteriya hisobi:noldan balansgacha) Tovar-moddiy zaxiralar -ishlab chiqarish jarayonida bir marotaba qatnashadigan va o’z qiymatini bir ishlab chiqarish sikli davomida to’liq ravishda yangidan yaratilayotgan mahsulotga o’tkazadigan aktivlardir. Buxgalteriya hisobining milliy standarti (BHMS) Tovar-moddiy zaxiralar - keyinchalik sotish maqsadida normal faoliyat yuritish jarayonida tu

2) kontseptual jadval tizimi bo’yicha berilgan topshiriq orqali o’tilayotgan mavzu yoki savolning mazmunini o’rganish amalga oshiriladi. Shuning uchun ham bu metoddan iqtisodiy fanlarni o’rganishda keng foydalanish mumkin. 53

III Bob. “TOVAR MODDIY ZAHIRALAR HISOBI” MAVZUSIDA DARS O’TISHDA MAVZUNING XUSUSIYATLARIGA MOS METODLARNI QO’LLASHNI TAKOMILLASHTIRISH 3.1. Tovar moddiy zahiralar hisobi mavzusida dars o’tishda qo’llaniladigan topshiriqlar ishlab chiqish va qo’llashni takomillashtirish. O’rganiladigan mavzu buxgalteriya hisobining muhim mavzularidan biri hisoblanadi. Shuning uchun talabalarga mavzuni tushuntirish uchun har hil metodlarni qo’llash talab etiladi. Talabalarga mavzuni tushuntirish uchun mavzu bo’yicha ko’proq masala-mashq ishlab chiqish maqsadga muvofiq hisoblanadi.Tovar moddiy zaxiralar hisobi mavzusida turli xil masala-mashqlar ishlab chiqish mumkin.Bu orqali talabalarning o’zlari ustida ishlashlariga majbur qiladi va mavzuni chuqurroq urganishga undaydi. Quyida bir qancha masala mashqlar ko

3.1-jadval. Materiallarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar korrespondensiyasi. T/R Xo’jalik operasiyasining mazmuni Hisobvaraqlar korrespondensiyasi Debet Kredet 1 Yetkazib beruvchidan materiallarni qabul qilish 2 Asosiy vositalarni yo’q qilish natijasida kelib tushgan materiallar qaytimi 3 Ta’sischilardan ularning ulushlariga hisobiga kelib tushgan turli materiallarni kirim qilash 4 Materiallarni boshga shaxslardan tekin olish 5 Materiallarni kirim qilgandan so’ng nuqsonlarni aniqlaganda yetkazib beruvchiga da’vo qilish 6 Yaroqsiz mahsulotlardan qolgan materiallarni kirim qilish 7 O’z ishlab chiqarish mahsulotini kirim qilish 8 Asosiy, yordamchi ishlab chiqarishga, xizmat ko’rsatuvchi xo’jaliklariga materiallar jo’natish 9 Ma’muriy ehtiyojlarga material junatish 10 Yaroqsiz mahsulotni tuzati

Tovar moddiy zaxiralarini xarid qilishda va sotishda Qo’shilgan qiymat solig’ining hisobi.Materiallarni xarid qiladigan korxona ular qiymatini yetkazib beruvchilarga QQS bilan birga to’laydilar.Yetkazib beruvchi olingan summadan ushbu soliqni byudjetga to’laydi. Demak, materiallarni qabul qilish paytida ularning qiymatini 1010-“Xom ashyo va materiallar” hisobvarag’i debetida, QQS esa 4410-“Byudjetga soliqlar va yeg’imlar bo’yicha bunak to’lovlari” hisobvarag’i debetida yoziladi. Misol.Korxona 200 ming so’mga materiallar xarid qildi, QQS schyotfakturada ajratilib alohida satr bilan ko’rsatilgan – 40 ming so’m.Jami 240 ming so’m.Ushbu summalarga buxgalteriya provodkalarini bering. Bozor iqtisodiyoti sharoitida korxona unga keraksiz bo’lgan moddiy boyliklarni sotish yoki berish huquqiga egadi

safari xarajatlari 15 ming so’mni tashkil etgan. Ushbu operatsiyalar uchun buxgalteriya provodkalarini bering: A) mol yetkazib beruvchilardan olingan ehtiyot qismlar qiymatiga: B) ehtiyot qismlarni tashib bergani uchun avtotransport korxonasining xizmati summasiga: C)xizmat safari xarajatlari summasiga: D)ehtiyot qismlarni haqiqiy tannarxi bo’yicha kirim qilinish summasiga: Misol. “Navro’z” MCHJ da yil davomida quyidagi TMQ sotib olindi. 3.2-jadval Sotib olish sanasi Birliklar dona miqdori Narxi,so’m Umumiy qiymati,so’m 23 yanvar 1000 600 600000 15 aprel 1700 800 1360000 12 oktabr 1500 900 1350000 Jami: 4200 3310000 Yil oxirida omborda 1400 dona Tovar qoldi.Sotishdan olingan daromad 3250 ming so’m.TMZ larni baholash usullaridan foydalanib sotilgan mahsulot tannarxihamda yil oxirida zaxiral

4200-1400=2800 dona. Tovarlar xarajati: (1000*600)+(1700*800)+(100*900)= 2050 Tovarlar sarf-xarajatini boshqa yo’l bilan yani tovarlar qoldig’idan kelib chiqqan holda aniqlash mumkin: 1400*900=1260 ming so’m. Sotilga tovarlar tannarxi 3310-1260 =2050 ming so’m. Sotishdan olingan daromad-3250 ming so’m Sotishga tayyor mahsulot tannarxi-3310 ming so’m Hisobot davri oxirida TMQ-1260 ming so’m Sotilgan mahsulot tannarxi-2050 ming so’m Mahsulot sotishdan olingan yalpi foyda-1200 ming so’m O’rtacha tortilgan qiymat (AVECO) usuli Tovar birligining o’rtacha qiymati: (3310/4200)=0.788 so’m. Tovarlar xarajati: 2800*0.788=2207 ming so’m. Sotishdan olingan daromad-3250 ming so’m Sotishga tayyor mahsulot tannarxi-3310 ming so’m Hisobot davri oxirida TMQ (1400*0.788)-1103 ming so’m Sotilgan mahsulot tan

Talabalar bilimini baholashda test muhim o’rin tutadi. Testlar talabalar bilimini baholash, bilim olishga ko’maklashishdan tashqari masala echish, referat yozish yoki savolga og’zaki yoki yozma javob yozish kabilardan quyidagi jihatlari bilan ajralib turadi. Testlar talabalar bilimini nazorat qilishning ob’ektiv usuli hisoblanadi, sababi unda o’qituvchi bilan talaba o’rtasida vujudga kelgan munosabatlar hech qanday rol o’ynamaydi va talaba bilimini baholashga ta’sir etmaydi. Testlarni yakuniy nazoratdan tashqari mavzuni boshlashdan avval ham, joriy va oraliq nazoratda ham qo’llash mumkin. Mavzu bo’yicha dars o’tishdan avval qo’llanilgan pretestlar talabalar diqqatini shu testdagi asosiy xatolarga, o’rganilayotgan kategoriyalarga qaratish imkonini beradi. Pretestda unga tanish bo’lmagan g’o

Iqtisodiy fanlar, ma’lumki, iktisodiy mantiqiy fikrlashga o’rgatibgina qolmay, o’z fikrini atrofdagilarga tushuntirish, o’rtoqlashish, nutq so’zlash, ilmiy munozaralar olib borish, boshqa kishilarni fikrini tanqidiy nuqtai nazardan baholashga ham o’rgatishi kerak. Testlar esa bunday imkoniyatga ega emas. Talabalar bilimini sinash va nazorat qilishda masala, mashqlardan ham keng foydalanish mumkin. Masala – mashqlar talabaning bilimini keng ko’lamda tekshirish, olgan nazariy bilimini real hayotda qo’llay bilish imkonini ochib beradi. O’rganilayotgan savolni mohiyatini talaba tushungani yoki tushunmaganini aniqlaydi. Bu usulning ham o’ziga xos kamchiliklari bor. Birinchidan, talabani hisoblash bilan birga keng mushohada yuritishga yo’naltiruvchi masalamashqlar tuzish oson emas. Ikkinchidan,

qo’llaniladi. Yozma ish sifatiga ko’ra ish 35 kategoriyaga bo’linadi. So’ngra ular ishning sifatiga ko’ra tabaqalashtirib baholanadi. O’qituvchi yozma ishni talabalarga qanday mezonga ko’ra baholanishini tushuntirishi kerak. Yozma ish o’quv yilining oxirida yakuniy baholash uchun o’tkazilib, ko’p variantli usulda qo’llaniladi. Har bir variantda asosiy savol va tayanch tushunchalar bo’lib, ularga alohida javob yoziladi. Qo’yilgan savolga to’g’ri va to’la javob yozilsa, savolning mohiyati, mazmuni yoritilib, boshqa iqtisodiy hodisa, jarayonlar bilan bog’lab, hayotiy misollar bilan boyitilib, izchil, mavjud adabiyotlarda yoritilishiga baho berishga intilsa, mantiqiy yaxlitlikka erishilsa, talabaga yakuniy nazorat uchun ajratilgan maksimal ballning 86 – 100 foizi darajasida baholanadi. Berilga

qo’llaniladi. Talabalarni avvaldan ularning ishi qanday baholanishi bilan tanishtirib chiqish mumkin. Bu ularga ishni yozishda mo’ljal bo’ladi. Yuqori ball olish uchun nima qilish kerak, ishni qanday yozish zarurligini avvaldan chamalash imkonini beradi. 3.3-jadval Rubrikatsiya jadvali Mezonlar Ball Asosiy g’oyalar mazmuni aniq bayon qilingan. Muallif mantiqiy izchillikda o’z fikrini ustalik bilan bayon qilgan. Hayotdan misollar keltirilgan. Ish tushunarli til bilan yozilgan. Statistik ma’lumotlardan foydalanilgan.Lug’aviy zaxiraga boy. Ish grammatik qoidalarga amal qilingan holda yozilgan. Muallifning bilimli ekani ko’rinib turibdi. 5 Asosiy g’oya, mazmun asosan ochib berilgan. Fikr etarli darajada izchillikda bayon qilingan. Fikr yuritish to’g’ri. So’zlar, iboralar to’g’ri tanlangan va i

Natijada ko’zlangan maqsadga erishmaslik mumkin. Baholash qiyin. Talabalar o’rtasida sifat jihatdan farqni ilg’ash qiyin . Masala-mashq bo’yicha topshiriqlar ishlab chiqishda talabalar bilimini baholash 10 3.4-jadval M E Z O N I Ball Baho Talabaning bilim darajasi 1 2 3 86-100 A’lo Berilgan masala bo’yicha tushunchaga ega bo’lish, uni to’liq yechish va mazmunini anglash va o’zgalarga tushuntirish qobiliyatiga ega bo’lish. 71-85 Yaxshi Masalani yecha bilish, tushunchaga ega bo’lish lekin boshqalarga tushuntirib bera olmaslik 55-70 Qoniqarli Masala bo’yicha tushunchaga ega bo’lmaslik , o’zgalar yordamida masalani ishlash 0-54 Qoniqarsiz Masala bo’yicha umuman tushunchga ega bo’lmaslik,yecha olmaslik, o’zgalar yordamida ham yecha olmaslik. Bunda o’quvchi-talaba masala yechish orqali uning mav

3.6-jadval . Hujjatlashtirish bo’yicha topshiriqlar ishlab chiqishda talabalar bilimini baholash M E Z O N I Ball Baho Talabaning bilim darajasi 1 2 3 86-100 A’lo Hujjatlar bo’yicha tushunchaga ega bo’lish uni to’ldirish qoidalarini bajara olish va mazmunini anglay bilash va amaliyotda qo’llay olish 71-85 Yaxshi Hujjatlar bo’yicha tushunchaga ega bo’lish uni to’ldirish qoidalarini bajara olish va mazmunini anglay bilash va amaliyotda qo’llay olmaslik 55-70 Qoniqarli Hujjatlar bo’yicha tushunchaga ega bo’lmaslik uni to’ldirish boshqalardan yordam olish mazmunini anglay olmaslik amaliyotda qo’llay olmaslik 0-54 Qoniqarsiz Hujjatlar bo’yicha umuman tushunchaga ega bo’lmaslik O’zbekiston Respublikasi Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligining 2005 yil 30sentyabridagi buyrug’i bilan tasdiqlangan

buxgaletriya hisobi mutaxassislarini tayyorlashda ilg’or zamonaviy pedagogik texnologiyalar va metodlarni qo'llash nechog’lik muxim ekanligini tushinib etdim. Talabalarga “Tovar moddiy zahiralar hisobi” mavzusida dars o'tishda eng samarali metod bu Masala mashq va savol-javob hisoblanar ekan. “Tovar moddiy zahiralar hisobi” mavzusi buxgalteriya hisobi fanining muhim mavzularidan biri sanaladi. Korxonada ishlab chiqarishning eng asosiy qismi Tovar-moddiy zaxiralar hisoblanadi. Bu esa hozirgi bozor iqtisodiyoti sharoitida TMZ to'g’risida tezkor va ishonchli axborotlar bilan ta'minlashda korxona uchun eng muhim jabhasi bo’lib hisoblanadi. TMZ lar buxgalteriya hisobida ishlab chiqarishda uzluksiz va doimiy qatnashadigan vosita hisoblanadi. Talabalarga “Tovar moddiy zahiralar hi

materiallar tayyorlash va ulardan foydalanish” metodikasini qo'llashning afzalliklari ko'p ekan. Tarqatma materiallar tayyorlash va ulardan foydalanishda barcha metodlar asosida dars o'tish, ulardan keng foydalanish mumkin ekan. 66

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI. I. O’zbekiston Respublikasi qonunlari va huquqiy - me’yoriy hujjatlari. 1.1. O’zbekiston Respublikasi qonunlari: 1.1.1. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. –T. Sharq,2010yil. 1.1.2. O’zbekiston Respublikasining “Ta’lim to’g’risida”gi Qonuni. Toshkent sh.,1997-yil 29-avgust 464-I-son. 1.1.3. O’zbekiston Respublikasi Kadrlar tayyorlash milliy dasturi. O’zbekiston Respublikasi 29.08.1997-yil qonuni bilan tasdiqlangan. 1.2. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari va qarorlari. 1.2.1. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori. “Chet tillarni o’rganish tizimini yanada takomillashtirish chora- tadbirlari to’g’risida”. 11.12.2012-yil, 240(5660)-son. 1.2.2. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori. “Oliy ta’lim muassasalarining moddiy

asarlari va ma’ruzalari. 1.4.1. Bosh maqsadimiz – Keng ko`lamli islohotlar va modernizatsiya yo`lini qat`iyat bilan davom ettirish. O`zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning 2012 yilda mamlakatimizni ijtimoiy – iqtisodiy rivojlantirish yakunlari hamda 2013 yilga mo`ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo'nalishlariga bag`ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma'ruzasi. 18.01.2013 yil. // Xalq so`zi gazetasi 19 yanvar 2013 yil. 1.4.2 O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning 2011yilning asosiy yakunlari va 2012-yilda O'zbekistonni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning ustuvor yo'nalishlariga bag’ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma'ruzasi. 1.4.2.O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A. Karimovning “Mamalakatimizn

2.1. Asosiy adabiyotlar. 2.1.1. Moliyaviy Hisob” I.Ochilov J.Qurbonboyev. 2.1.2. G`ulomova F.G`. Buxgalteriya hisobini mustaqil o'rganish uchun qo'llanma. -T.: Norma, 2010 2.1.3. Karimov A.A., Islomov F.R., Avloqulov A.Z. Buxgalteriya hisobi. Darslik.-T.: “SHarq” nashriyot-matbaa aksionerlik kompaniyasi, 2004 2.1.4. A.X.Pardayev va B.X.Pardayev “Boshqaruv hisobi”. O`z.Res. Prezidenti huzuridagi davlat va jamiyat qurilish akademiyasi.- T.: “G`afur G`ulom” nashriyoti-matbaa ijodiy uyi. 2008y 2.1.5. A.Ibragimov, I.Ochilov, I.Qo`ziyev va N.Rizayev. “Moliyaviy va boshqaruv hisobi”. O`quv qo`llanma. -T. IQTISOD-MOLIYA : 2008 y 2.1.6. D.Tojiboyeva. Maxsus fanlarni o`qitish metodikasi.O`quv qo’llanma-T: «Fan va tehnalogiya» 2007 y. 2.1.7. Iqtisodiy pedagogika” D.Tojiboyeva., N.Xo’jayev., G

2.2.4. T.Jo’rayev., D.Tojiboyeva. Iqtisodiyot nazariyasi. I-II qism, “Fan va texnologiya nashriyoti” 2011-yil. 2.2.5. Hakimov B.J., B.B.Alimov, U.A.Xolmirzayev, A.X.Po’latov Iqtisodiy tahlil nazariyasi –T.: “Iqtisod-Moliya” 2013-yil. 2.2.6. F. Yuldashev. Interfaol usullarni qo’llashda o’quvchilarning hamkorlik munosabatlarini yo’lga qo’yish. “Xalq ta’limi” 6-son / 2012y III. Davriy nashrlar, statistik to`plamlar va hisobotlar. 3.1. Eshonqulov L/ Mahsulot ishlab chiqarish tannarxi. Ro`znoma. “Iqtisodchi” 2012-yil, 5-son. 3.2. Tolipova J., Numonova N. Ta'lim-tarbiya jarayonida zamonaviy pеdagogik tеxnologiyalar. / “Xalq ta'limi” jurnali 3.3.Ma’rifat gazetasi. 2013-yil, 2-mart, №18 IV. Internet saytlari: - www.mf.uz - www.norma.uz - www.edu.uz - www.ziyonet.uz - www.pedagog.uz 70

Купить