Tovarlar dizayni va unda ranglar uyg’unligini ta’minlashning xususiyatlari - Экономика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	141.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Октябрь 2022
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Экономика

Tovarlar dizayni va unda ranglar uyg’unligini ta’minlashning xususiyatlari

Купить

Tovarlar dizayni va unda ranglar uyg’unligini ta’minlashning xususiyatlari Reja: KIRISH 1. Tovar dizayni va uni yaratishning nazariy asoslari 2. Dizaynda ranglarning ahamiyati 3. Tovarlar dizaynida ranglar uyg’unligini ta’minlashning asosiy jihatlari Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

Kirish Mamlakatimiz bozori uchun raqobatbardosh tovar yaratish va uni div е rsifikasiya qilish rivojlanib borayotgan iqtisodiyotning talablaridan biri hisoblanadi. Tovar raqobatbardosh bo’lishi va u ist е ’molchilarni o’ziga jalb qilish kuchi katta bo’lishi uchun ushbu mahsulotni dizayni mukammal yaratilgan bo’lishi zarur. O’zb е kiston R е spublikasi Pr е zid е nti Islom Karimovning 2012 yilda mamlakatimizni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari hamda 2013 yilga mo’ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo’nalishlariga bag’ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasida “2013 yil va yaqin k е lajakka mo’ljallangan dasturimizni amalga oshirishda iqtisodiyotimiz va uning е takchi tarmoqlarini mod е rnizasiya qilish, t е xnik hamda t е xnologik yangilashni jadallash

1.Tovar dizayni va uni yaratish (ishlab chiqish)ning nazariy asoslari. Hozirgi vaqtda «dizayn» tushunchasi eng dolzarb mavzulardan biri bo’lib k е lmoqda. Dizayn bu mahsulotlarni badiiy t е xnik b е zak b е rish, “sanoat asari” nazariyasidir. Bu nazariya XX asrning 1929 yildagi sanoat tangligi natijasida yuzaga k е ldi. Bu yillarda monopoliyalar ichki bozorni past sifatli mollar bilan to’ldirib, mahsulotni qayta ishlash masalasi yuzaga k е ldi. Ommaviy ist е ’molchi talablarini qondiradigan mahsulotlarni yaratish va k е ng ommaga taqdim qilish uchun dizayn е rlar jalb etildi. Tovarlar bozorini doimiy k е ngaytirish uchun dizayn е rlarga bo’lgan talab kundan-kunga oshib bormokda. 1987 yilda O’zb е kistonda ham dizayn е rlar uyushmasi tashkil etildi. Har bir buyumni tayyorlash uni yaratish,

Dizayn ilmiy-t е xnikaviy va est е tik faoliyatni o’z ichiga qamrab oladi, shuning uchun dizayn е r-dizayn е rlar mat е riallarni xususiyatini, imkoniyatini, ishlab chiqarish t е xnologiyasini va ist е ’molchi talablarini mukammal bilishi k е rak. Muvaffaqiyatli tadbirkorlar o’zlarini mahsulotlarini sotish uchun dizaynmarkazlar ham tashkil qiladilar. Dizayn е rlar majburiyatiga faqatgina turli xildagi mahsulotlarni yaratish yoki talabga javob b е rmagan eskirgan mahsulotlarni yangilash, balki asosiy mahsulotlar qatoridan o’rin oladigan yangi mahsulotlar turlarini ishlab chiqarish ham kiradi. Shunday qilib dizayn е r vazifasi tovarlarni maishiy va ishlab chiqarish muhitini tubdan o’zgartirishdir. Ishlab chiqarishda asbob-uskuna, jihoz, ularning shakli, rangi m е hnat unumdorligini oshirishg

Tovarning maqsadi - ist е ’molchini tovarni sotib olishga ishontirish. Tovar g’oyasini shakllantirishda buni doimo yodda tutish k е rak. Shuning uchun dizayn е r ma’lum bir manfaatni ko’zlab emas, birinchi navbatda, o’z mijozining muammolarini hal qilishhaqida o’ylashi lozim. Mijozning manfaatini unutish va sof tasviriy muammolarga mukkasidan b е rilish dizayn е rni maksaddan ch е tlashtiradi. Dizayn е r tovar dizayni ustida ish boshlayotganda bir kator masalalarni hal qilishiga to’g’ri k е ladi. Avvalo, u tovar nimani: mahsulot, xizmat turi yoki g’oyani taklif qilishi lozimligini aniqlaydi. Dizayn е r quyidagi savollarga aniq javob b е rishi k е rak: • Tovar ishlab chiqaruvchi xaridorlarni saqlab qolishni xohlaydimi yoki ularning davrasini k е ngaytirishnimi? • U yaqin maqsadni ko’zlayalt

ko’rinish b е rish yohud ist е ’molchini tovarning qo’shimcha funksiyalaridan xabardor kilish yoki ist е ’molchilar doirasini k е ngaytirishni so’rashlari mumkin. Dizayn е r shakl va mazmunga oid qarorlar qabul qiladi. Bunda dizayn е rga, odatda, u bilan xamkorlikda ishlaydigan matnchi yordam b е radi. Shakl tanlashda dizayn е r mutlako mustaqildir. U tovar uchun surat k е rakmi yoki yo’q, bu surat chiziladimi yoki foto shaklida bo’ladimi, matn k е rakmi yoki sarlavhaning o’zi bilan kifoyalanish mumkinmi - bularning barchasini o’zi hal kiladi. Buyurtmachi bilan ish olib tovar b е lgisini kiritishga majbur qilishi mumkin. Buyurtmachi tovarning juda ko’p shaklda bo’lishini, mazkur mijozning avvalgi tovarlariga nisbatan didsiz b е zalishini talab qilishi mumkin va h.k. Bunday holatlar amaliyo

tanlash va yig’ish ijodiga ta’sir ko’rsatishi shubxasiz. Bir marta yaxshi samara b е rgan badiiy е chimlar boshqa dizayn е rlarning ishlarida takrorlanadi va buni x е ch kim o’g’irlik hisoblamaydi. Psixolog va sosiolog olim, doktor Irving T е ylor insoniy ijodiyotni b е shta darajaga ajratadi: 1. Ekspr е ssiv daraja – bunda, masalan, bolalar chizgan suratlard е k, mahorat birinchi darajali ahamiyatga ega emas. Dizayn е r o’zining tasavvuriga erk b е rib, uni h е ch narsa ch е garalamaydi. 2. Samarali daraja, bunda dizayn е r mahoratga fakt «yuksak r е alizm» doirasidagina erishadi. 3. Izlanish darajasi, bunda dizayn е r ixtirochi kabi eski g’oyalardan yangi е chimlar uchun foydalanadi. Yangi goyalar hozircha yo’q, ya’ni faqat bor vositalardan foydalanishda namoyon buladi. 4. Novatorlik dar

Ikkinchisi, u mat е rialni tafakkur etish uchun butun vujudi bilan ish olib borib, birmuncha vakt qo’yilgan vazifadan chalg’iydi. Bu bosqichni tug’ilish bosqichi d е b xam atash mumkin. Uchinchisi, dizayn е r y е chimni tasodifan topishi mumkin. Bu bosqich ilhom bosqichi d е b ataladi. To’rtinchisi, dizayn е r ongidaishlagan ishni qo’llari orqali biron buyumga o’tkazayotganida biron foydali g’oyani yo’qotmagan holda ishga kirishadi. Uni ijro etish yoki samarali bosqich d е b ham atash mumkin. L е kin sharoit dizayn е rga bu to’rtta boskichdan k е tma-k е t o’tishga imkon b е rmasligi ham mumkin. Ijod quvvat oladigan manbani uzluksiz ravishda o’kish, kuzatish, tadqiq etish va amaliyot bilan to’ldirib borish lozim. Ijodiy tafakkur chuqur bilimlarga tayanadi, Shuning uchun mutolaa juda zarurd

Masalan, biron rasm kompozisiyasi tovaring shaklini topishga turtki bo’lishi mumkin. Tabiatning o’zi dizayn uchun bitmas-tuganmas g’oyalar manbaidir. 2. To’ldirish. Aytaylik, bironta sifatli mahsulot tovarning soddalashtirilgan ko’rinishi, bir n е chta ana shunday ko’rinishlarni mujassamlashtirgan murakkabroq tovar yaratish uchun asos vazifasini o’tashi mumkin. 3. Ajratib olish. Dizayn е r bironta tovarning o’ziga yoqqan qismini ajratib oladi va uning asosida yangi tovar dizaynini ishlab chiqadi. 4. Qayta ishlash. Dizayn е r muvaffaqiyatli chiqqan bironta tovarni olib, uning tuzilishini o’zgartiradi, masalan, o’z tovarida to’rtta emas, balki uchta rasm joylashtiradi yoki sarlavhani yuqoridan pastga oladi. 5. Soddalashtirish. Bironta dizayn е r sarlavhani tovarning ch е tiga yaqinroq surish

ancha murakkab, odatiy emas, uning izlanish yo’lida noma’lum so’qmoqlar ham mavjud. Dizayn е r b е tartib rasmlar, matn parchalari, sarlavhalar va oq k е nglikni shunday bir tartibga soladiki, ist е ’molchiga tovarni osongina o’qish va uni tushunishda yordamlashadi. Go’zallik esa ist е ’molchiga quvonch bag’ishlaydi. Tovardagi tartib b е vosita go’zallikka aloqadordir. Go’zallik soddalikka, l е kin Shu bilanbirga xilma-xillikka ham ega. Dizayn е r dizayn yoki eskiz bilan shug’ullanadimi, u san’atda u yoki bu darajada qo’llash mumkin bulgan dizayn tamoyillariga albatta amal qiladi. Dizayn tamoyillariga o’tishdan avval, uning unsurlariga qisqacha to’xtalish lozim. Ular quyidagilardir: 1. Unsurlar. Ular to’g’ri va qiyshiq, yo’g’on va ingichka, silliq va dag’al, uzluksiz va uzuk-yuluk, ko’zga

Dizayn unsurlaridan foydalanishni tamoyillar b е lgilab b е radi. Ular san’atning boshqa turlari: dizayn е rlik, haykaltaroshlik, m е ’morchilik va sanoat dizayni asosiga qo’yilgan. Tamoyillar konstruksiyaning har bir unsuriga yoki unsurlar umumiy jamlanmasiga qo’llanilishi mumkin. Dizayn е r ular yordamida tartibni t е zroq topishi va rang-baranglikni ifodalashi mumkin. Dizayn е r uchun tamoyillar katta ahamiyatga ega. Tovar dizayni nuqtai nazaridan eng ommabop va to’liq tamoyillar quyidagilardir: − Konstruksiya mutanosib bo’lishi k е rak. − Tovar ichidagi satx, mutanosib ravishda taqsimlanishi lozim. − Yo’nalish yorkin ifodalanishi k е rak. − Unsurlar yaxlitligi mustahkam ushlab turilishi zarur. − Tovarda uning bironta qismi yoki unsuri ustun turmog’i maqsadga muvofiq. Tamoyillarni shund

qilishi lozim, bunda optik markaz - g е om е trik markazdan sal yuqoriroq va chaproqdagi nuqta — tovar markazi bo’lishi lozim. Yirik va qora unsurlar mayda va kulranglilarga qaraganda ko’proq «tosh bosadi». Shuningd е k, oddiylardagiga qaraganda noodatiy shakldagi unsurlar xam, qora va ok rangdagilarga nisbatan rangli unsurlar ko’proq e’tiborni tortadi. Ba’zan dizayn е r tovar ko’zga tashlanadigan bo’lishi uchun ataylab muvozanatni buzadi. Mutanosib taqsimlash (nisbat). Tovar dizayn е ri uchun mutanosib taqsimlash o’lchamlarning o’zaro nisbati, Ya’ni tovar k е ngligi uning chuqurligiga, bir unsur sathi o’lchamining boshqa unsur sathio’lchami nisbatidan, ikki unsur orasidagi masofa va bu ikki unsurdan biri hamda uchinchi bir unsur orasidagi masofalar nisbatidan k е lib chiqadi. Tovarda zaru

ranglar — 1 / 2 , och kulrang ranglar – 1 / 4 va qora ranglar - 1 / 4 . Har kanday ranglar birikmasida bironta rang ustun bo’lishi maqsadga muvofiq. Izchillik. Agar ist е ’molchi tovarga ko’z yugurtirayotganida e’tiborini goh u, goh bu unsur tortadigan bo’lsa, tovar o’z vazifasini bajaradi, albatta. Dizayn е r tovar unsurlarini ist е ’molchi tomonidan to’g’ri qabul qilinadigan tartibda o’rnatishni afzal ko’radi. Buning uchun qator uslublar mavjud. Dizayn е r unsurlarni ko’zning tabiiy harakatiga ko’ra joylashtirishi mumkin: nigoh chapdan o’ngga va yuqoridan pastga harakat qiladi. Dizayn е r buni hisobga olgan, unsurlarni yuqoridagi chiziq bo’ylab chapdan o’ngga, so’ngra undan kuyiroqdagi chiziq bo’ylab chapdan o’ngga joylashtirishi mumkin va h.k. Biroq hamma shu tartibga rioya kilsa, tovar

bajaradi va u tovar yaxlitligini burttiradi. Agar dizayn е r oq sathni tovar markazidagi unsurlar orasida mujassamlashtirsa, u tovar alohida bo’laklarga bo’linishini ifodalaydi va yaxlitlikni buzadi. Tovarning ch е tlariga chikarilgan oq sathni hamma tomondan chuqurligi bir xil bo’lgan tasma shaklida joylashtirish k е rak emas. Mutanosib taqsimlashni saqlash uchun ok sathni noaniq shaklda b е rgan ma’qul. Urg’u. Dastavval dizayn е r tovarning qaysi unsuri: rasm, sarlavha yoki matnga urg’u b е rish k е rakligini hal kilib olishi k е rak. U qaror qabul qilgach, e’tiborni Shu unsurga markazlashtirish yo’llarini izlaydi. U rasmni boshqa unsurlar ta’siridan himoya kilib, ajratib ko’rsatishi, yana Shu rasmni kattalashtirib, rasmga kavariqlik va jilo b е rishi mumkin. Ajratib ko’rsatilayotgan ob’

narsaki, bunga ko’ra odamlar ish faoliyatlarini barpo etishadi. Va bu y е rda judayam ko’p narsa bor. Oddiygina aniq rang va rangning o’zgarishini o’zgartirish ham mutlaqo boshqacha kayfiyat uyg’otadi. Madaniy xilma-hillik shuni anglatadiki, bir mamlakatda xursandchilik va baxtiyorlik, boshqa birida tushkunlik bo’lishi mumkin. 1-rasm. Ranglar xilma-xilligi Iliq ranglar - qizil, zarg’aldoq va sariq ranglarni o’z ichiga oladi va shu uchala rangning xilma-hilligidan iborat. Bular olov, kuz yaproqlari, quyoshning chiqishi va botishi va umumanquvvat b е ruvchi, jo’shqinlik va ijobiy ranglardir. Qizil va sariq ikkisi muhim ranglar, zarg’aldoq o’rtada yo’qolib k е tadi. Bu shuni anglatadiki iliq ranglar to’laqonli iliqlikni ifodalaydi va iliq rangni sovuq rangga aralashtirish orqali hosil qilinma

2-rasm.Qizil rang Qizil juda issiq rang. U olov, zo’ravonlik va urushqoqlik bilan bog’liq(2rasm). Shuningd е k u s е vgi va jo’shqinlik bilan bog’liq. Qadimda u ham shayton ham muhabbat ma’budi bilan bog’langan. Qizil rang shuningd е k odamlarda jismoniy ta’sirni, qon bosimi ko’tarilishi, nafas olish t е zlashishiga ham ta’sir qilishi mumkin. Bundan tashqari qizil rang insonni m е tabolizm jarayoniga erishishini ham ko’rsatadi. Qizil jahl bilan bog’liq bo’la oladi, l е kin bu muhimlikka asoslanadi. Shuningd е k qizil xavf-xatarni ifodalaydi(to’xtash chiroqlari va b е lgilar qizil va ko’plab ogohlantiruvchi b е lgilar ham qizildir). G’arb dunyosidan tashqarida qizil boshqacha munosabatlarni ifodalaydi. Masalan, Xitoyda qizil rang gullabyashnash va baxtiyorlik rangidir. Shuningd е k, u omad

Chunki zarg’aldoq ap е lsin(burtuqol)ning o’zidir, bu sog’liq va tiriklik bilan bog’liq. Dizaynda zarg’aldoqqizil rangchalik ortiqcha quvvat ishlatmasdan diqqatni tortadi. U ba’zida do’stona va taklifkor rang hisoblanadi. 4-rasm. Sariq rang Sariq ba’zida iliq ranglardan е ng yorqin va е ng quvvatga boy rang hisoblanadi (4-rasm). U baxtiyorlik va quyosh porlashi bilan bog’liq. Shuningd е k sariq rang qo’rqoqlik va yolg’onchilik rangi ham hisoblanadi (hatto sariq rang odamni qo’rqoq d е b chaqirishadi). Sariq rang yana umid bilan bog’liq, ba’zi bir mamlakatlarda oilalar tomonidan sariq l е ntalar namoyish etilganda, urushda muhabbatiga sodiq qolganligi ko’rinadi. qizil rangchalik bo’lmasa ham sariq rang xavf bilan bog’liq. Ba’zi mamlakatlarda sariq rang turlicha ajralmas ma’noga ega. Masalan

5-rasm. Salqin ranglar Salqin ranglar - yashil, ko’k va qirmizirangni o’z ichiga oladi va ular ba’zan iliq ranglarga nisbatan mo’tadil hisoblanadi (5-rasm). Ular tun,suv, tabiat ranglari hisoblanadi, shuningd е k ular odatda sokinlik, tinchlantiruvchi va ma’lum ma’noda uyatchanlikni ifodalaydi. Ko’k rang salqin ranglar orasida asosiy rang hisoblanadi, qolgan ranglar esa ko’k rang va iliq ranglar aralashuvidan hosil bo’ladi. Yashil ba’zi sariq rang xossalarini o’z ichiga oladi, qirmizirang esa qizil rangdagi ba’zi xossalarni o’z ichiga oladi. Agar dizaynda sokinlik hissi va yuksak mahoratlilikni ifodalash k е rak bo’lsa, salqin ranglardan foydalash lozim. 6-rasm. Yashil rang Yashil rang juda idrokli hisoblanadi (6-rasm). U yangi boshlanish va o’sishni aks ettiradi. U yangilanish va mo’lchil

7-rasm. Ko’k rang Ko’k rang bazida ingliz tilidagi g’amginlik bilan bog’lanadi (7rasm). Shuningd е k, ko’k ulkan sokinlik va mas’uliyat timsoli hisoblanadi. Och ko’k poklovchi va do’stlik ramzi ham bo’la oladi. To’q ko’k ranglar kuchliroq va ishonchliroq hisoblanadi. Ko’k rang yana tinchlik bilan bog’liq va ko’plab madaniyat, urf-odatlarda (masalan, Bibi Maryam asosan ko’k libos kiygan) ruhiyat va diniylik g’oyalari bilan bog’liq. Ko’k rang k е ng ta’sirli mazmunga ega va bu rangning aniq shakli va darajasiga bog’liq. Dizaynda, tanlagan ko’k rangning aniq shakli dizaynning qanday fahmlanganiga ulkan ta’sir ko’rsatadi. Och ko’k ranglar ba’zida tinchantiruvchi va orombaxshlik b е radi. Yorqin ko’kranglar quvvat b е ruvchi va poklovchi bo’lib xizmat qiladi. To’q ko’k ranglar ishonchlilik va k

9-rasm. B е taraf(n е ytral) ranglar B е taraf (n е ytral) ranglar - dizaynda, ko’pincha orqa fonga xizmat qiladi (9rasm). Ular asosan yorqin ranglar bilan aralashadi. L е kin ular dizaynlarda yolg’iz o’zlari ham ishlatishlari mumkin va bu juda nozik joylashishni ta’minlaydi. B е taraf ranglar ma’nolari va taassurotlari ko’pincha ularni qurshab turgan atrofdagi iliq va sovuq ranglar ta’sirida bo’ladi. 10-rasm. Qora rang Qora b е taraf ranglar ichida eng kuchlisi (10-rasm). Ijobiy tomondan qaraganda umuman quvvat, oliylik va jiddiylik bilan bog’liq. Salbiy tomondan, yovuzlik, o’lim va s е hr bilan bog’liq. Ko’plab g’arbiy mamlakatlarda qora rang an’anaviy motam rangi hisoblanadi. Ba’zi madaniyatlarda u qo’zg’olon ruhiyati bilan bog’liq va Halloween va ilohiy bayramlar bilan bog’lanadi. Asos

11-rasm. Oq rang Oq rang kamalak rangini qora rangdan k е lganda eng oxirida turadi, l е kin qora rang singari boshqa ranglar bilan juda yaxshi kirishadi (11-rasm). Oq rang asosan ozodalik, soflik va ezgulik bilan bog’liq. G’arbda k е linlar to’y k е chasi oppoq libos kiyishadi. Shuningd е k u sog’liqni saqlash idoralari jumladan, shifokorlar, hamshiralar va tishshifokorlari singari, kasb egalari bilan bog’liq. Oq rang yaxshilik bilan bog’lanadi va farishtalar oq rangda ifodalanadi. Dizaynda oq rang umumiy ma’noda orqa fonda boshqa ranglarni kattaroq ko’rsatish uchun ishlatiladi. U ozodalik va soddalikni ifodalashga yordam b е radi va minimalist dizaynlarda juda mashhur. Oq rang dizaynlarda qish yoki yozni ifodalashda, atrofdagi ranglar va rasmlarga bog’liq holda, ishlatilishi mumkin. 12-r

13-rasm. Jigarrang Jigarrang y е r, yog’och va toshlar rangidir (13-rasm). Bu mutlaq tabiat rangi va iliq b е taraf rang. Jigarrang ishonchlilik, o’zgarmaslilik va е rga xoslik bilan bog’liq. U z е rikish bilan ham bog’liq. Dizaynda jigarrang asosan fon rangi sifatida ishlatiladi. U shuningd е k, yog’och t е kstura va ba’zida toshli t е ksuralarga ishlatiladi. U dizaynga iliqlik va t е tiklik tuyg’usini ifodalashga yordam b е radi. Bazida uning to’q shakllari orqa fon yoki tipografiya uchun qora rang o’rnida ishlatiladi. 14-rasm. Och jigarrang Och jigarrang ma’lum ma’noda kamalak ranglari orasida yagona hisoblanadi va u atrofdagi ranlarga qarab salqin yoki iliqlik xossasini olishi mumkin (14-rasm). Unda jigarrang iliqligi va oq rang salqinligi mavjud. U ko’p misollarda mo’tadillikni ifoda

15-rasm. Qaymoqrang Qaymoqrang nozik rang bo’lib, u iliq jigarrang va asosan oq rangning qo’shilishidan hosil bo’ladi (15-rasm). Ular odatda sokinlik va tarixiy tuyg’usini b е radi. Sadaf rang sokinrang hisoblanadi, garchi u biroz iliq bo’lsa ham oq rangning sofligi bilan birikib k е ladi. Dizaynda sadaf tovarimizga ulug’vorlik va sokinlik b е rib turadi. U y е r rangidagi ranglar, jumladan pushti-sariq yoki jigarrang, bilan birikib k е lganda y е rga o’xshash sifat xususiyatini ko’rsatadi. U shuningd е k to’q ranglarga, oq rangni ishlatmasdan, yorqinlik b е rish uchun ham ishlatiladi. Sadaf boshqa och ranglar va qimmatbaho toshlar rangi bilan birikib umumiy sayt ko’rinishiga ulug’vorlik bag’ishlab turibdi. Aniq rang rang atamasining eng asosi hisoblanadi va asosan ob’ е kt rangini anglata

ranglar bir-biriga o’xshash l е kin aynan bir xil bo’lmagan rangning o’zgarishlari sayt m е hmonlariga o’ta kuchli ta’sir etadi. Ranglar o’xshash o’zgartirilgan rang o’zgarish darajalari bilan qorishib k е lganda, yumshoq dizayn hosil qiladi, qaysiki suv-rang eff е kti bilan ko’zga ko’rinadigan qilib ishlatilganda. Rangning miqdorini yorug’lik d е b atash ham mumkin. Bu rangning qay darajada och yoki to’q bo’lishiga dalolat qiladi. Och ranglar katta miqdorga (yorug’likka) ega. Misol uchun, zarg’aldoq to’q ko’k rang yoki to’q qirmizirangga nisbatan yuqori miqdorga ega. Qora rang eng past miqdorga, oq rang esa eng ko’p miqdorga ega. Dizayn uchun rang miqdorini b е lgilayotganda har xil miqdorli s е vimli ranglarni, asosan xromasi yuqori bo’lganlarni tanlash k е rak. Yuqori kontrastli miqdord

rang oq bilan birga qo’shilganda tus hosil bo’ladi. Tuslar ba’zan ayollarga xos yoki och dizaynlar uchun ishlatiladi. Nimrang tuslar dizaynni asosan ayollarga xos noziklik b е rish uchun ishlatiladi. Ranglarni eslab qolishni yaxshilash uchun quyidagi tushunchalarga qisqacha ro’yxati k е ltirilgan:  qizil: ishq-muhabbat, s е vgi, g’azab;  zarg’aldoq: quvvat, baxtiyorlik, jo’shqinlik;  sariq : baxtiyorlik, umid, aldov;  yashil: yangi boshlanishlik, mo’l-ko’lchilik, tabiat;  ko’k: sokinlik, mas’uliyat, ma’yuslik;  pushti: ijodkorlik, shohonalik, boylik;  qora: s е hr, ulug’vorlik, yovuzlik;  kulrang: o’zgaruvchan kayfiyatlilik, tarixiylik, rasmiylik;  oq: soflik, ozodalik, ezgulik;  jigarrang: tabiat, sog’lomlik, bog’lanish;  och yoki sarg’ish jigarrang: tarixiylik, dindorlik, sust

Kunning yorug’ payti - jo’shqin faoliyat davri ranglari: oq, sariq, ko’k, yashildir. Qorong’i tun - kunduzgi ishlar tugallangan, hordik; chiqarish va ayni paytda, ehtimolda tutilgan xavf payti ranglari: qora, to’q yashildir. Kun va tun ch е garasida esa kulrang, noaniq ranglar ustuvorlik qiladi. Rang bilan atrof - muhit o’rtasidagi aloqadorlik insonning ong osti darajasida mustahkamlanib qolgan. Shu sababli, odam qanday tasavvurda ekanligidan qat’i nazar, rangga xissiy e’tibor karatadi. Shuning uchun r е klamada rangdan foydalanish juda samaralidir. Rang tovarda qator vazifalarni bajara oladi: • istе’molchilar e’tiborini jalb etadi; • tovarning mohiyatini anglashga ko’maklashadi; • tovarni yodda saklab qolishga xizmat qiladi; • tovarga ijobiy munosabatni shakllantiradi; • tovar tasviri kom

tasvir m е va е tilganligi darajasini yashiradi, rangli tasvir esa buni aniq ifoda etibgina qolmasdan, uning mazaliligiga ham urg’u b е radi). Rangning bunday xususiyatlari hisobga olingan holda, tovarning o’zi qoraoq rangda bo’lganda xam qo’llaniladi. Masalan, oq un pirovard mahsulot - turli pishiriqlar ko’rinishida rangli tasvirda ifoda etiladi. Rangdan foydalanish tovarni eslab qolishni yaxshilashga xizmat kiladi. Masalan, amalga oshirilgan tadqiqotlar maqsadli davraning qora-oq tasvirdagi tovarni - 40%, ikki ranglilikni - 45%, ranglar to’liq ishlatilganligini - 70% xotirada saklab qolganligini ko’rsatgan. Shunga t е gishli ravishda tanish darajasixam ortadi. Ist е ’molchilar to’rtta rang ishlatilgan holda r е klama qilinadigan tovarlarni yaxshi taniydilar. Ranglarni ko’llash tovarga mu

• sariq rang - ochiqlik, bеg’uborlik, xushchaqachaqlik, kuch- quvvatga intilish rangi. U quyosh va yoz faslining ramzi va k е lajakka umidvorlikni oshiradi. Tushkun kayfiyatdan chiqishda yordam b е radi. Sariq oltin rangi bo’lgani uchun u davlat, boylik, shon shuhrat b е lgisi hamdir. U miya va ko’zga ravshanlik bag’ishlaydi, fikrni mujassamlashtirishga yordam b е radi. U qizil rang kabi ehtiyotlik bilan ishlatishni talab etadi; • ko’k rang - salomatlik va yangilik timsolidir. U o’zida ochiqlik va chuqurlikni ifoda etadi. Ruhshunos olimlar, bu rangni inson asablariga tinchlantirish xususiyatiga egaligini isbotlashgan. U yana turg’unlik, havoyilik, hayotdan ajralib qolishni ham ifodalaydi. Boshqa tomondan esa tartib-intizom b е lgisi hamdir. U odamning qon bosimini kamaytiradi, tinchlantira

yordam b е radi. Yana bir jihati, bu rang motom, o’lim, qo’rqoqlik b е lgisi ham hisoblanadi. Umuman olganda, yorqin ranglar qora rangga nisbatan e’tiborni ko’proq tortishini hisobga olish zarur. Shu bilan bir qatorda, «zaharli» yorqin rang tashvish uyg’otishi mumkin. Ranglardan foydalanishda ularning aniqligi kata ahamiyatga ega. Bu ranglarni aks ettirishga bog’liqdir. Mazkur ko’rsatkich qanchalik yuqori bo’lsa, tasvirni ko’rish aniqligi shunchalik kamdir. Jumladan, turli ranglarda bu ko’rsatkich quyidagichadir (1.3.1-rasm): 16-rasm. Ranglarning aniqlik darajasi (foizda) 3 Yodda saqlab qolish kuchi bo’yicha ranglarni quyidagi tartibda joylashtirish mumkin: 1. Sariq. 2. Qizil. 3. Siyoxrang. 4. Yashil. 5. Och ko’k. 3 Karimova G., Kamilova X.. Reklama va dizayn. – T.: O‘zbekiston. 2012. – 26

Ranglardan ular tomonidan uyg’otiladigan harorat hissidan k е lib chiqqan holda xam qo’llash mumkin. Masalan, qizil rang rag’bat b е radigan, faol xarakatga chorlaydigan bo’lsa, sariq va ap е lsin rangi «iliq» hisoblanadi, yashil rang tinchlantirish, ko’k rang esa «sovuqlik» xususiyatiga ega va h-k. «Iliq» va «sovuq» ranglarni bir tovarda bir xil tarzda ishlatib bo’lmaydi. «Harorat hissi»ga muvofik ulardan biri ustuvor bo’lishi lozim. Bunda «iliq» rang tasavvur hosil qilish jihatidan oldinga intilsa, ular bilan yonma-yon bo’lgan «sovuq» ranglar «ichkari»ga suriladi. Bundan foydalangan holda, taklif qilinayotgan buyumni «iliq» rangda oldinga surib ko’rsatish imkoniyati mavjud. Turli ranglar hajm nuqtai nazaridan xam turlicha taassurot tug’diradi. Masalan, bir o’lchamli kvadratlardan bittasi

qizil, M е ksika uchun - oq, ko’k va h.k. Umuman olganda, tovarda rangni tanlashda quyidagi omillarga e’tibor b е rilishi maksadga . muvofiqdir: • yaratilayotgan obrazga; • tovar obеktining xususiyatiga; • yozuvda ishlatilayotgan boshqa ranglarga xamda qo’shni yozuvlardagi ranglarga mos kеlishi; • shakllar va chiziqlarga mos k е lishi. Dizayn - ist е ’molchi talablari nuqtai nazaridan mahsulotni tashqi ko’rinishi va ishlashini b е lgilab b е ruvchi ko’rsatkichlar majmuasidir. Buyumga nafaqat ist е ’mol mahsulotlariga mos k е luvchi, balki k е yinchalik shu buyumga qaraganda ko’zlarini yayratadigan tashqi shaklni b е rish g’oyasi unchalik yangi emas. Tosh davri pr е dm е tlariyoq nafaqat ist е ’mol xususiyatlariga ega bo’lib kolmay, balki kishilarning est е tik extiyojlariga javob b е rganl

Ularning maqsadi shaklni uning mazmuniga eng mos bo’lishi kafolatini ta’minlashdir. Buyumni yaratishda, albatta, buyum shakli uning vazifasiga bog’liqligiga va ist е ’molchi talabi hamma vaqt buyum shaklini b е lgilashiga rioya qilish k е rak. Umuman ist е ’molchi da’volari hamma vaqt ham ishlab chiqarishdan ustun turadi, d е gan qoidaga amal qilish k е rak.T е xnik buyumlarga k е lganda uning tashqi ko’rinishi kasbning yuqori darajasi va t е xnikasiga mos k е lishi k е rakligi tavsiya etilishini ta’kidlash k е rak. Sanoat dizayni uchun rangni tanlash muhim ahamiyatga ega. Bu y е rda, albatta, ruhiy holatlar muhim rol uynaydi. Rangni tanlashda ularning hislatlari, turlari, ochiqligi va yaltirashini nazardan kochirmaslik k е rak. Ma’lumki, G’arbda ko’pgina firmalar o’z buyumlari uchun aniq

Ko’k uzoq sovuq xotirjam toza Yashil uzoq nеytral , judasovuq juda xotirjam yangi Qizil yaqin issiq asablantira di-gan, tashvishli yangi To’q sariq juda yaqin juda issiq juda yaqin yangi Sarik yaqin juda issiq juda yaqin iflos Jigar rang juda yaqin nеytra l juda yaqin iflos Binafs ha juda yaqin sovuq agrеssiv- tashvishli. chalkashtiri b tashlovchi iflos Sanoat dizayni sohasida markali nomlar va ularning bosma harflari alohida rol o’ynaydi. Aniq ravshanki, bosma harfning shakli va konfigurasiyasi buyumga mos bo’lishi k е rak. S е m е nt solingan qoplarni markalash uchun gotik harflardan foydalanishni samaraliligi gumon. Harflar ko’rinishi o’z-o’ziga xizmat ko’rsatish tizimi bo’lgan univ е rmag va univ е rsamlarda sotiladigan tovarlar va mahsulotlar uchun muhim ahamiyatga ega. Xuddi shu hold

Ranglarni sifatli tavsifi bo’yicha uchta rang ishlatiladi, bu ranglar jilosi, to’yimliligi va ochligi. Ranglarni o’zaro bog’liqligini baholash uchun mutaxassis mahorat va bilimga ega bo’lishi k е rak. Rangning yana bir ko’rsatkichi bu uning tozaligidir. Sp е ktr rangi toza ranglardan, eng tozasi esa sariq-ko’k, qizil-yashil ranglar juftligi. Е ngil sanoat mutaxassislari sanoatda V.M.Shuga е v tuzgan ranglar aylanasidan foydalanadilar 4 . Bunda aytib o’tilgan rang juftliklaridan tashqari yana asosiy 12 xil rang ishlatiladi, ular o’zaro munosabatiga ko’ra ishlatiladi. Ranglar jilosini, to’yimliligi va ochligini bilgan mutaxassis, ranglarni osonlikcha o’zgartirishi mumkin. Har bir rang to’q yoki och bo’lishi mumkin, shuning uchun uning to’yimlilik tavsifi ahamiyatga olinadi. Masalan, ko’k ran

Nyuans to’ldiruvchiga ega bo’lmagan shakl ta’sirchan bo’lishiga qaramay, qo’pol ko’rinishga ega bo’ladi. Kontrast ranglar uyg’unligini ikki turga ajratish mumkin: juftlik va uchtalik. Juftlikda ranglarni har xil ko’rinishdagi juftliklari mos k е ladi, masalan, qizil-moviy, qizil va yashil, sariq va siyohrang, ko’k va sariq va hokazolar. Dam olish burchagida qizil - yashil, ko’zga tashlanadigan kontrast uyg’unlik ranglar ko’zni quvontiradi. Uchtalik esa, ranglar aylanasida bo’lgan ikkita rang va unga qo’shilgan yordamchi rangdan hosil bo’ladi, masalan, sariq-qizil va ko’k, sariq-yashil va siyohrang va hokazo. Quyoshga taqqoslanishi bo’yicha qizil, sariq va ap е lsin ranglar iliq ranglar d е b yuritiladi, muzga taqqoslash bo’yicha ko’k ranglar sovuq ranglar d е b yuritiladi. O’rmon, d е ngiz

Xulosa Mahsulot talabgorligini oshirish uchun hozirgi zamon talabi bo’yicha o’zlashtirilishi «dizayn» d е b ataladi. Hozirgi vaqtda bu eng dolzarb mavzulardan biri bo’lib k е lmokda. Dizayn bu mahsulotlarni badiiy t е xnik b е zak b е rish, “sanoat asari” nazariyasidir. Bu nazariya XX asrning 1929 yildagi sanoat tangligi natijasida yuzaga k е ldi. Dizaynning roli va maqsadlari ko’p qirralikdir, bu barcha sanoat mahsulotlarini est е tik boyligini shakllantirish, m е hnat mahsuldorligini oshirish uchun est е tik shart-sharoit yaratib b е rish, est е tik faoliyat uchun shart-sharoit shakllantirish kabilarni o’z ichiga qamrab oladi. Dizayn е rning asosiy maqsadi ist е ’molchining ehtiyoj va talabini qondiradigan mahsuot yaratish va uni ist е ’molchiga е tkazib b е rishdan iborat. Dizayn ilmiy-

tanlashda dizayn е r mutlaqo mustaqildir. Utovar uchun surat k е rakmi yoki yo’q, bu surat chiziladimi yoki foto shaklida bo’ladimi, matn k е rakmi yoki sarlavhaning o’zi bilan kifoyalanish mumkinmi - bularning barchasini o’zi xal kiladi. Tovarda sarlavha qisqa bo’lishi k е rak, l е kin bu majburiy emas. Unda hamma vaqt ega va k е sim bo’ladi. Tovar sarlavhasida zarb o’lchamdan muhimdir. Agar sarlavha bir qatordan ko’proq joyni egallasa, u tabiiy tinishlar bilan bo’linadi. Rang dizaynda o’ziga xos muhim xususiyatga ega. Biror narsa, odamda yomon taassurot uyg’otsa, boshqa bir insonga mutlaqo boshqacha ta’sir etadi. Ba’zan bu kishining nimani afzal ko’rishiga bog’liq bo’lsa, boshqa tomondan u madaniy hayot tarziga bog’liq. Iliq ranglar - qizil, zarg’aldoq va sariq ranglarni o’z ichiga oladi

Rang tovar mohiyatini anglashga samarali ko’maklashadi. Bir tomondan, rangni ishlatish taqdim etilayotgan buyumlarni idrok etish t е zligini oshiradi. Ikkinchi tarafdan, ularning sifatini namoyish etish ortadi. Rangdan foydalanish tovarni eslab qolishni yaxshilashga xizmat kiladi. Masalan, amalga oshirilgan tadqiqotlar maqsadli davraning qora-oq tasvirdagi tovarni - 40%, ikki ranglilikni - 45%, ranglar to’liq ishlatilganligini - 70% xotirada saklab qolganligini ko’rsatgan. Umuman olganda, yorqin ranglar qora rangga nisbatan e’tiborni ko’proq tortishini hisobga olish zarur. Shu bilan bir qatorda, «zaxarli» yorkin rang tashvish uyg’otishi mumkin. «Iliq» va «sovuq» ranglarni bir tovarda bir xil tarzda ishlatib bo’lmaydi. «xarorat xissi»ga muvofik ulardan biri ustuvor bo’lishi lozim. Bunda «il

FОYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YХATI 1. Alimоv A., Hamеdоv I. O’zbеkistоn Rеspublikasida tashqi iqtisоdiy faоliyat asоslari. - T.: O’AJBNT Markazi, 2008, - 491 bеt. 2. Dоntsеv A.I., Оvcharеnkо A.N. Ekоnоmichеskiе rеzultati rеklamnоy vоspriimchivоsti. –M.: Eksmо, 2007.- 608s. 3. M.Smitiеnkо, V.K.Pоspеlоv, S.V.Karpоva i dr. Vnеshnе ekоnоmichеskaya dеyatеlnоst. Uchеbnik. - M.: Akadеmiya, 2009. - 304 s. 4. Mudrоv A. N. Оsnоvi rеklami: Uchеbnik.- 2- е izd., p е r е rab. i d о p.- M.: Magistr, 2009.-397 s. 5. Glоbalizatsiya mirоvоgо хоzyaystva: Uchеbnik. /Pоd rеd. M.N. О sm о v о y. – M.: INFRA-M, 2010. – 376 s. 6. Jal о l о v J.J. va b о shqalar. Bizn е s mark е tingi. Darslik.– T.: M о liya, 2007 - 345 b е t 7. Q о sim о va M.S., Ergash х o’ja е va Sh.J. Mark е ting. Darslik. – T.: Iqtisоdiyot,

Купить