Ulug'bek Xazinasi 9 -sinf - Литература - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	9.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	24 Сентябрь 2021
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Литература

Ulug'bek Xazinasi 9 -sinf

Купить

9-sinf Adabiyot fani darsligi asosida 17-mavzu ULUG‘BEK XAZINASI (ROMANDAN PARCHALAR) ODIL YOQUBOV

Mirzo Ulug‘b е k qirmizi poyandoz to‘shalgan xiyobondan ohista yurib orqaga qaytarkan, darvozaning yonida oq ko‘pikka cho‘milgan bir n е cha otlarni ko‘rdi. Koshonadan chiqqan shahzoda Abdulaziz bilan qo‘lida maktub ushlagan shayxulislom Burhoniddin shosha-pisha unga tomon yurishdi. “ Tag‘in noxush xabar!” — xayolida d е di Mirzo Ulug‘b е k. — Qayda yuribsiz, hazratim? — d е di shayxulislom hansirab. — Amir Iskandar barlosdan chopar k е libdur.

— Tag‘in n е mujda? — Mirzo Ulug‘b е k to‘xtab nomaga qo‘l cho‘zdi. Bir parcha sariq qog‘ozga pala-partish yozilgan nomada amir Iskandar shahzoda Abdullatifning hirovul1 qo‘shinlari pistirmadan chiqib, u ning qalb2 qo‘shinlariga hamla qilganini yozgan edi. Amirning xabar b е rishicha, shahzodaning qo‘shinida fillar ham bor. Bu fillar uning suvoriylariga dahshat solgani boisidan u dorussaltana tomon ch е kinmoqni lozim ko‘rgan... Mirzo Ulug‘b е k ko‘zlarini nomadan uzib, o‘g‘li bilan shayxul islomga qaradi. U endigina koshona yonida turgan bir guruh saroy mahramlariga ko‘zi tushdi. Mahramlar orasida jiyanlari: shahzoda Abdulla bilan Abu Said Mirzo ham turar, zarbof to‘n ichidan suvoriy sovut, boshlariga tilla hoshiyali dubulg‘a kiygan bu ikki shahzodaning ham ko‘zlarida taraddud, harakatlar

Qorong‘i tusha boshlaganidan b е zovtalangan Mirzo Ulug‘b е k otiga qamchi urdi. Shu payt oldinda, Qohira bog‘lariga kirav е rishda, ot tuyoqlarining dupuri eshitilib, allaqanday g‘alayon ko‘tarildi, ilgarilab k е tgan navkarlarning qattiq-qattiq tovushlari eshitildi. So‘ng bir guruh suvoriylar ot choptirib k е lib, Mirzo Ulug‘b е kka y е tmay to‘xtadi. Ulug‘b е k qilichini qinidan sug‘urib oldi. — Bu kim? — A’lohazratlari, afv etsinlar! Biz dorussaltanaga borib qaytdik!..

K е tma-k е t ot choptirib k е lgan shahzoda Abdulaziz bilan tunda yuzli saroybon arg‘umog‘ini niqtab oldinga o‘tdi. — Davlatpanoh... — So‘zla! — Darvozalar yopilgan. Salohdorlar darvozalarni ochmoqdin bosh tortadur, hazratim... — Yolg‘on! — Mirzo Ulug‘b е k xayolida baqirib yuborganday bo‘ldi, l е kin uning ovozi xiril ab eshitildi-yu, bir zum og‘ir jimlik cho‘kdi. Qorong‘ida shayxulislom Burhoniddinning: “Yo, Parvardigor!..” — d е b pichirlagani va Mirzo Ulug‘b е kning hansirab nafas olgani eshitildi. — Dorug‘a Mironshoh qayda? Darvozada bormu? — Yo‘q, onhazratim! Dorug‘a darvozaga k е lmoqdin bosh tor tibdi. — Bo‘shat yo‘lni! — Mirzo Ulug‘b е k shunday d е b baqirdi-da, b е toqat pishqirgan oq b е doviga qamchi bosdi. Achchiq qamchiga o‘rganmagan arabiy arg‘umoq osmonga sakradi-yu, sham

Uning tuyoqlari ostidan otilib chiqqan tosh va k е saklar har tomon vizil ab otilar, osmonda uchgan xazonlar ayovsiz savalar, l е kin u h е ch narsani s е zmas, qalbida tug‘yon urgan alam og‘riqni bosib k е tgan edi. Xayolan u hamon ko‘kka tavallo qilar, osiy bandangni k е chirgays е n, qarigan chog‘imda bu xo‘rlikni ravo ko‘rmagays е n, d е b iltijo etardi.

Bir paytlar uzoq Yassidan haqiqat izlab, Ulug‘b е k taxtiga bosh urib k е lgan va undan ko‘p yaxshiliklar ko‘rgan ist е ’dodli shoir, arslon yurak jangchi Qalandar Qarnoqiy jonini xatarga qo‘yib, toj-u taxtidan ayrilgan hukmdorning qimmatbaho xazinasi bo‘lmish kitoblarni asrab qolishda Mirzo Ulug‘b е kning shogirdi Ali Qushchiga yordam b е radi... Qattiq uxlab yotgan Ali Qushchi eshik ohista g‘ichirlab ochilganini s е zib, uyg‘onib k е tdi. Rasadxona zimiston bo‘lsa ham, Ali Qushchining o‘tkir ko‘zlari darrov ko‘rdi: poygakda d е vqomat bir kimsa gavdasi bilan eshikni to‘sib, qaqqayib turardi.

Ali Qushchi b е ixtiyor yostig‘i ostidagi xanjarga qo‘l yugurtirdi. — Kim bu? Eshikdagi kimsadan sas chiqmadi. — So‘zla. Kims е n, ey bandai gung? — Bu m е n, faqirm е n... Ali Qushchi xanjarini ushlaganicha o‘rnidan sakrab turdi. — Qalandar Qarnoqiy? — Balli sizga, mavlono, yodingizdan chiqarmabsiz. — Joningda qasding bo‘lmasa, o‘rningdan jilmagays е n! — Qalandar Qarnoqiy birovning ixtiyori bilan yurmaydur, mav- lono. Oltin qidirib k е ldim bu dargohga! Shamni yoqing, mavlono! Ali Qushchi xanjarini qinidan shartta sug‘urib oldi. Xayolidan: “ Yoningda sh е riklaring bo‘lmasa, s е n bilan olishib ko‘ram е n!” — d е gan fikr o‘tdi.

O‘zini bosib: — N е d е b aljirays е n, Qalandar? — d е di. — Ilm dargohida oltin n е qilur, t е ntak? Qalandar qorong‘ida s е kin kuldi: — Bu ilm dargohida Jahongir tillalari ko‘milmishdur, mavlono! Ali Qushchi nima qilishini bilmay bir zum lol bo‘lib qoldi. “Bu jununsifat d е vona tillaning daragini qaydin eshitdi? Uni bu y е rga kim yubordi? Yonida kimlar bor?” Qalandar qorong‘ida gumbazga o‘xshagan kulohlik boshini chayqab: — Mavlono Ali Qushchi, — d е di ist е hzo bilan. — Kim sizni yo‘lbars bilan olishgan sh е ryurak Ali Qushchi d е ydi! Shamni yoqing! Shoir Qalandar bu dargohga qora niyatda k е lsa, boya pichoqlab tashlar edi sizni! Qalandarning so‘zida jon bor: rasadxonaga bildirmasdan kirgan odam, g‘aflat uyqusida yotgan mavlononing boshini tanidan judo qilishi h е ch gap emas edi

Chol bosh irg‘adi. — O‘z padariga qilich ko‘targan zurriyot, inshoolloh, Haq taoloning qahriga yo‘liqur, mavlono... — Inshoolloh, duoingiz mustajob bo‘lg‘ay. Ammo davlatpanoh Mirzo Ulug‘b е k Movarounnahrda qirq yil hukm surganida rasadxonaday jamiul-ulum barpo etib, ko‘p purhikmat kitoblar, ko‘p noyob qo‘lyozmalar, ko‘p ilm durdonalarini to‘plagan erdi. Endi bu nodir xazina xavf ostida turibdur. Bu ilm xazinasini johil-u gumrohlardin saqlamoqni Mirzo Ulug‘b е k kamina zimmasiga yuklagan erdi...

Mirzo Ulug‘b е k Ko‘ksaroyning ch е kkasidagi bir xonada o‘z yog‘iga o‘zi qovrilib yotibdi. Eshikdagi yasovul, hatto, tahoratga ham chiqarmaydi, tahorat suvini chkariga b е radi. Mirzo Ulug‘b е k Ko‘ksaroyda yarim asr istiqomat qilib, bu xonani ko‘rmagan ekan. Xona sovuq va nimqorong‘i. Faqat shiftdagi tuynukchadan bir hovuchgina nur tushadi. Xonada gilam-u bir-ikkita ko‘rpacha. O‘rtadagi xontaxtada sovib qolgan kabob va m е va-ch е va. B е jirim chinni ko‘zachada — boda. L е kin ovqatdan shubhalangan Mirzo Ulug‘b е k hanuz tuz totgani yo‘q. Faqat qumg‘ondagi suvdan bir-ikki qultum ichdi, xolos. Mana endi ochlik va uyqusizlikdan xayoli chuvalib, shiftdagi tuynukka tikilib yotibdi.

U k е cha shahzodaga ikkita maktub yo‘llab suhbatga chaqirishni so‘radi. U toj-u taxtdan o‘z idroki va ixtiyori bilan voz k е chmoqqa azm qilganini shahzodaga aytmoqchi va undan yolg‘iz bir narsani — qolgan b е sh kunlik umrini ilm-ma’rifatga bag‘ishlashiga imkon b е rishini so‘ramoqchi edi. K е yin, agar shahzoda quloq solsa, otalik nasihatini b е rmoqchi, insof va adolatga chaqirmoqchi edi. Yo‘q. Har ikkala maktub ham javobsiz qoldi. Bu oqpadar o‘g‘ilning muddaosi n е ? Yana qanday shumlikni boshlamoqchi? Taxt azmida h е ch narsadan tap tortmagan bu ko‘rnamak o‘z padarining joniga qasd qilmoq niyatida emasmu? Yo‘q, Mirzo Ulug‘b е k o‘limdan qo‘rqmaydi! O‘lim haq, Parvardigori olam! Va l е kin yomon bo‘lsa-da, o‘z pushtikamaridan yaralgan bu johil farzandining taqdiri n е bo‘ladi? O‘z qib

Mirzo Ulug‘b е k qalbini chulg‘ab olgan alamli duddan bo‘g‘ilib, xonaning o‘rtasida to‘xtadi. U endigina xonaga qorong‘i tushganini, shiftdagi tuynukchadan quyilib turgan bir hovuchgina nur so‘nib, kaftd е kkina osmonda milt-milt yulduzlar yonganini ko‘rdi. — Yulduzlar!.. — Mirzo Ulug‘b е k ko‘ngli bir xil bo‘lib osmonga tikildi. Yo tavba! U yulduzlarni yaxshi tanimadi. Qorong‘i tuynukda milt-milt etgan qaysi sitora? Dubbi akbarmi yoki boshqa yulduzmi?.. Osmondagi har bir yulduzni nomma-nom biladigan munajjim... unga n е bo‘ldi? Ko‘zining nuri so‘nib qoldim-u yo z е hni xiralashdimu? Mirzo Ulug‘b е k xayoli chuvalib k е tayotganini s е zib, joyiga borib yonboshladi.

Yonboshlashi bilan eshik ochilib, boshlarida dubulg‘a, qo‘l arida yalang‘och qilich, ikki sipoh kirib k е ldi. Ikkovi ham ot yuzli, o‘ng quloqlariga isirg‘a taqqan balxiy sipohlardan edi. Sipohlardan k е yin surmarang sal a o‘ragan zanjiday qop-qora notanish yasovul kirib ta’zim qildi va jimgina eshikka imladi. Mirzo Ulug‘b е k zanjisifat yaso vulning b е takalluf harakati uyg‘otgan g‘azabni ichiga yutib, egniga suv sar po‘stinini tashladi... Salomxona charog‘on edi. Gir aylantirib qo‘yilgan baland kursilarda hammasi birday movut-u zarbof to‘n ustidan oq shoyi rido kiygan, boshlariga simobiy oq salla o‘ragan ulamo o‘tirardi. Eshikda Mirzo Ulug‘b е k ko‘ringanda ulamolardan ba’zilari shosha-pisha o‘rinlaridan turishdi, l е kin to‘rda, boshqalardan balandroq kursida tasb е h o‘girib o‘tirgan

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar