«Ustav kapitali auditi» mavzusini mustaqil o’rganish uchun topshiriqlar ishlab chiqish va qo’llash metodikasi - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	138.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

«Ustav kapitali auditi» mavzusini mustaqil o’rganish uchun topshiriqlar ishlab chiqish va qo’llash metodikasi

Купить

«Ustav kapitali auditi» mavzusini mustaqil o’rganish uchun topshiriqlar ishlab chiqish va qo’llash metodikasi BITIRUV MALAKAVIY ISHI I BOB. Ustav kapitali auditining ahamiyati va uning nazariy asoslari. 1.1. Ustav kapitali auditining maqsadi, vazifalari. 1.2. Ustav kapitali auditini tashkil qilish va o’tkazish tartibining o’ziga xos xususiyatlari. II bob. “Ustav kapitali auditi” mavzusini mustaqil o’rganish uchun topshiriqlar ishlab chiqish va qo’llash metodikasi 2.1. Mavzuni mustaqil o’rganish uchun o’ziga xos metodlarni tanlash va uning ahamiyati. 2.2. “Ustav kapitali auditi” mavzusini mustaqil o’rganish uchun topshiriqlar ishlab chiqish. III BOB. “Ustav kapitali auditi” mavzusini mustaqil o’rganish uchun metodlarni takomillashtirish masalalari. 3.1. Mavzuni o’qitishda o’ziga xos zamona

К IRISH Mavzuning dolzarbligi. Malakali kadrlar tayyorlashning muhim omillaridan biri - bu ta’lim sifati va samaradorligini oshirishdir. Ta’lim sifati va samaradorligini oshirishda o’qitishning zamonaviy usullari, shakl va vositalari, o’yin texnologiyalari, muammoli o’qitish, xususan mustaqil ta’limning noan’anaviy metodlari muhim o’rin tutadi. Bu esa kasb-hunar ta’limi muassasalarida o’quvchi-talabalar mustaqil ta’limi mazmunini ishlab chiqish va uni tashkil etish hamda amalga oshirish usullarini takomillashtirish borasida ilmiy pedagogik izlanishlar olib borishni taqozo etadi. Zero, ma’naviy barkamol avlodni shakllantirishda ijodiy ishlar va mustaqil faoliyat yuritish o’z-o’zidan erkin tafakkurni talab qiladi. Mustaqil tafakkuri, o’z nuqtai nazariga ega bo’lmagan o’quvchi ijodkor bo’la

bo’lgan yosh avlodni har jihatdan barkamol qilib tarbiyalash, ta’lim tizimini jahon andazalari darajasiga yetkazishga qaratilgan. Zero, har bir davlat taraqqiyoti yuksak malakali zamonaviy ilm-fandan boxabar zakovatli mutaxassislar darajasi bilan belgilanadi. O’zbekistonda har yili ta’lim uchun sarflanayotgan harajatlar yalpi ichki maxsulotning 10-12 foizini tashkil etadi. Holbuki, jahon tajribasida bu ko’rsatkich 3-5 foizdan oshmaydi. Shuningdek, O’zbekiston katta yoshdagi aholi savodxonligi darajasi bo’yicha Italiya, Ispaniya, Janubiy Koreya va Isroil kabi iqtisodiy jihatdan rivojlangan mamlakatlarni ortda qoldirmoqda. Hozirgi kunda bir yarim milliondan ortiq o’quvchi yangi qurilgan va zamonaviy jihozlangan 1396 ta kasb-xunar kolleji va 141 ta akademik litseylarda ta’lim olmoqda. Ushbu t

- o’quvchi-talabalarda mustaqil o’rganishni shakllanishiga ta’sir etuvchi omillarni tadqiq qilish. - mustaqil o’rganish uchun topshiriqlar ishlab chiqish. - Pedagogik xulosa va tavsiyalar ishlab chiqish. Mavzuning nazariy - amaliy ahamiyati. BMI ning ahamiyatli tomoni shundaki, mavzuni o’rganish orqali o’quvchi-talabalarda ijodiy ishlash ko’nikmasini hosil qilish va bu orqali ularni mustaqil fikr bildirishga o’rgatish. BMI tarkibining qisqacha tavsifi. Bitiruv malakaviy ishi kirish, 3 ta bobda 6 ta savol, xulosa qismi va foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatidan tashkil topgan. Ishning I bobida ustav kapitali auditining ahamiyati va uning nazariy asoslari keltirilgan. II bobida “ustav kapitali auditi” mavzusini mustaqil o’rganish uchun topshiriqlar ishlab chiqish va qo’llash metodikasi yoritil

I BOB. Ustav kapitali auditining ahamiyati va uning nazariy asoslari. 1.1. Ustav kapitali auditining maqsadi, vazifalari. Iqtisodiy yo’nalishlardagi kasb-hunar kollejlarida zamonaviy o’quv jarayonini tashkil etish, ularda ta’lim olayotgan o’quvchi-talabalarga mukammal iqtisodiy tafakkur g’oyalarini singdirish bugungi kundagi eng muhim dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Xususan, biz tomonimizdan o’rganilayotgan Audit fanining tarkibiy mavzularidan sanalgan “Ustav kapitali auditi” bo’yicha sifatli o’quv jarayonini tashkil etishda eng avvalo uning nazariy asoslarini chuqurroq o’rganishni taqozo etadi. Chunki, mavzu bo’yicha mustaqil o’rganish uchun topshiriqlar ishlab chiqish va qo’llash uchun eng avvalo mazkur mavzu bo’yicha o’quv jarayonini tashkil etishda pedagogka nazariy bilim zarur

shuning uchun ham bir necha yuridik va jismoniy shaxslar aksiyadorlik jamiyatini, shirkat va boshqa tashkiliy-huquqiy shakldagi jamoat mulkini tashkil etadi. Ma’suliyati cheklangan jamiyatlarida ham boshqa mulk shaklidagi korxonalar singari buxgalteriya hisobining ob’yekti bo’lib, moliyaviy xo’jalik faoliyatini shakllantiruvchi aktivlar va majburiyatlar hisoblanadi. Lekin shu bilan birgalikda ma’suliyati cheklangan jamiyatlarida shu mulk shaklining o’ziga xos xususiyatlaridan kelib chiqadigan va buxgalteriya hisobida inobatga olish shart bo’lgan ob’yektlar ham mavjud. Buxgalteriya hisobining shunday ob’yektlaridan biri korxona va tashkilotlarda mulkni tasarruf etish, boshqarish va unga egalik qilish usuli yordamida liberal iqtisodiy-ijtimoiy faoliyat ko’rsatishdir. Buxgalteriya hisobida bu

1-rasm. Xususiy kapitaln ing tashkil topish manbalari. 2 Xususiy kapital deganda, xo’jalik yurituvchi sub’yektga tegishli bo’lgan mulkning qiymati tushuniladi. Bu kapital jami kapital bilan qarzga olingan kapitalning o’rtasidagi farq sifatida aniqlanishi mumkin, ya’ni: Kx = Kj - Kq Bunda: Kx - xususiy kapital. Kj - jami kapital. Kq -qarzga olingan kapital Xususiy kapitalni buxgalteriya hisobida aks ettirish uchun ularni bir qancha belgilar bo’yicha tasniflashni taqozo qiladi. Aksariyat olimlar xususiy kapitalni tasniflash belgilari sifatida ularning turlarini, xizmat muddatlarini, tashkil etish manbalarini olish zarur deb hisoblaydilar. Xususiy kapitalni tasniflashning tarkibiy tizimi quyidagi ketma - ketlikdan tashkil topishi lozim. 2 Tadqiqotchi tomonidan tuzildi . 9 Xususiy kapital Ust

2– rasm. Xususiy kapitalni tasniflashning tarkibiy tizimi. 3 Ushbu rasmga ko’ra, xususiy kapitalni tasniflashning yuqori bo’g’inida uning moddiylik belgisi turadi. Ushbu belgisiga ko’ra, korxona va tashkilotlarning barcha xususiy kapitalini ikki guruhga, ya’ni moddiy xususiy kapital va nomoddiy xususiy kapitalga ajratish mumkin. Moddiy xususiy kapital deganda, korxona va tashkilotlarining moddiy bo’lgan barcha aktivlari tushuniladi. Korxonalarning barcha moddiy xususiy kapitali barcha aktivlarning bir qismi sifatida buxgalteriya balansining «AKTIV» qismida joylashadi. Nomoddiy xususiy kapital o’z ifodasini nomoddiy aktivlarda topadi. Bu ham buxgalteriya balansining aktiv qismida joylashadi Korxona, tashkilot, turli jamiyatlarning xususiy kapitali, asosan, quyidagi manbalar hisobidan shakll

Ustav kapitali - huquqlar va imtiyozlar olish uchun korxona muassislari tomonidan ta’sis hujjatlariga muvofiq qo’shilgan (to’langan) hamda korxonaning xo’jalik faoliyatini amalga oshirish uchun zarur bo’lgan moddiy boyliklar, pul mablag’lari va xarajatlar majmuidir. Ustav kapitalining xususiyatlariga quyidagilar kiradi: • Ustav kapitalining miqdori korxona ustavi va ta’sis shartnomasiga muvofiq belgilanadi va nisbatan doimiy harakterga ega bo’ladi. • Ustav kapitalini haqiqatda shakllantirish vaqt bo’yicha chegeralanadi. O’zbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq korxonalar ustav kapitalini shakllantirishning oxirgi muddati bo’lib ta’sis etilgan sanadan boshlab bir yil. • Ustav kapitaliga ta’sischilarning hissalari uzoq va qisqa muddatli aktivlar bilan, ya’ni asosiy vositalar, nomoddiy ak

Ustav kapitali korxonalarning tashkiliy-huquqiy shakllariga va mulk shakllariga bog’liqdir. Davlat korxonalarida ustav kapitali unga davlat tomonidan biriktirilgan mulklar majmuasidan tashkil topadi. Xususiy va kollektiv o’rtoqchilik mulklari asosida tashkil etilgan korxonalarda ustav kapitali ta’sischilarning pay va badallaridan iborat bo’ladi. Aksionerlik jamiyatlarida ustav kapitali chiqarilgan oddiy va imtiyozli aksiyalarning nominal qiymatidagi summalarining yig’indisidan tashkil topadi. Korxona ustav kapitali uning ustavi va ta’sis shartnomasiga muvofiq qoidaga ko’ra, ta’sischilarning hissalari hisobiga barpo etiladi. U korxonaning xo’jalik faoliyatidan olinadigan foydasi hisobiga, zarur bo’lganda ta’sischilarning maqsadli badallari hisobiga ham to’ldirilishi mumkin. Korxona ustav ka

• Ustav kapitalininig holati va harakati xususida hisobot tuzish bo’yicha ma’lumotlar olishni ta’minlash; • Qo’shilgan kapital hamda rezerv kapitalininig shakllanishi bilan bog’liq muomalalani o’z vaqtida hisobda aks ettirish; • Korxona sof foydasining shakllanishi va uning taqsimlanishini o’z vaqtida hisobga olish hamda nazorat qilish. Korxonalar xususiy kapitalining muhim turi bo’lib ustav kapitali hisoblanadi. Ustav kapitali bo’yicha buxgalteriya hisobining asosiy vazifalari bo’lib quyidagilar hisoblanadi:  Ustav kapitalini korxonalarning ta’sis etilgan kuniga aks ettirish;  Ta’sischilar tomonidan o’z ulushlarini belgilangan muddatlarda kiritilishi ustidan nazorat o’rnatish;  Ustav kapitalidagi o’zgarishlarni o’z vaqtida va to’g’ri hisobga olish;  Chet el investorlari tomonidan chet

jamiyatlarda, qo’shma korxonalarda, xorijiy korxonalarda, sho’ba korxonalarida, qaram xo’jalik jamiyatlarida). Ushbu schyotlarning barchasi passiv schyotlar bo’lib, ularning kreditida ustav kapitalini vujudga kelishi va ko’payishi, debetida esa uning kamayishi aks ettiriladi. Debet4610 « Ta’sischilarning ustav kapitaliga hissalari bo’yicha qarzi» Kredit 8300 «Ustav kapitali», 8310 «Oddiy aksiyalar», 8320 «Imtiyozli aksiyalar», 8330 «Pay va badallar». Ustav kapitalini auditorlik tekshiruvidan o’tkazishdan maqsad, ustav kapitalining holati aks ettiriladigan moliyaviy hisobot ko’rsatkichlarining ishonchliligi, hamda uni hisobga olish uslubiyotining me’yoriy hujjatlarga muvofiqligi to’g’risida fikr shakllantirishdan iborat. Tekshiruvni korxona yuridik maqomini va ustavida belgilangan faoliyat

- ta’sischilarning ustav kapitaliga o’z ulushlarini qo’shish bo’yicha yakuniy hisob- kitoblar uchun qonunda belgilangan muddatlarga rioya qilinishi; - ustav kapitalini shakllantirishga doir muomalalarning buxgalteriya hisobi schyotlarida to’g’ri aks ettirilganligini tekshirish; - ustav kapitaliga ulushlarning haqiqatan ham qo’shilganligini aniqlash; - ustav kapitali hajmi o’zgarishining asosliligi, ustav va ta’sis shartnomasining qayta ro’yxatdan o’tkazilganligini hamda bu haqda tegishli hisob registrlari va hisobotda aks ettirilganligi. Ushbu vazifalarni bajarish uchun quyidagi ma’lumot manbalari tahlil qilinadi: • korxonaning huquqiy maqomini, ustav kapitalini shakllantirish va hisobga olish masalalarini tartibga soladigan asosiy qonun hujjatlari va yo’riqnomalari; • ta’sis hujjatlari (n

shuningdek aktivlar, majburiyatlar va o’z kapitalini baxolash usullariga rioya etilganligini nazorat kilish;  o’z asosiy va aylanma mablag’larini, moliyaviy zaxiralarini hamda qarz mablag’laridan yaxshirok foydalanish buyicha takliflar berishdan iborat. Auditorning vazifalari - balansni, moliyaviy natijalar to’g’risidagi hisobotning to’g’ri tuzilganligi hamda tushuntirish xatlarida ma’lumotlar aniqligini auditorlik tekshiruvi orqali yoritishdan iboratdir. Bunda quyidagilarga e’tibor qaratilishi lozim:  hisobotda hamma aktivlar va passivlar ko’rsatilganligi;  hisobotda barcha xujjatlardan foydalanilganligi;  haqiqatdagi mulkni baholash usuli korxona buxgalteriya hisobi siyosatida belgilangan usulidan qanchalik farq qilishi. Auditor moliyaviy natijalar to’g’risidagi hisobotda soliqqa tor

 baxolash - ya’ni barcha mablag’lar to’g’ri baxolangan va xatosiz hisoblanganligi (buxgalteriya hisobidagi tovar moddiy zaxiralar soni haqiqatda mavjud soni bilan mos keladi; tovar moddiy zaxiralarning bahosi uchun ishlatilgan narxlar to’g’ri; ko’rsatilgan narxlar ishlatilgan davr hakikatga to’g’ri kelishi).  turkumlash - ya’ni summani shu hisob varaqda ko’rsatish uchun asos borligi (tovar moddiy zaxiralar, materiallar, tugallangan ishlab chikarish va tayyor maxsulotlar sifatida to’g’ri turkumlanganligi).  ajratish- ya’ni operatsiyalar amalga oshirilgan davrda ko’rsatilganligi (sotilgan va sotib olingan tovar moddiy zaxiralar summasi 2 davr orasida ajratilganligi).  saranjomlik - ya’ni analitik hisob-kitoblarida va jurnallarida keltirilgan ma’lumotlarning aniqligi, ular to’g’ri qo’shil

1.2. Ustav kapitali auditini tashkil qilish va o’tkazish tartibining o’ziga xos xususiyatlari. Mavzu bo’yicha mustaqil o’rganish uchun topshiriqlar ishlab chiqishda va samarali o’quv jarayonining asosiy shakllaridan hisoblangan ma’ruza va amaliy mashg’ulotda zamonaviy ta’lim jarayonini tashkil etishda faqatgina «Ustav kapitali auditi» ni tashkil qilish va o’tkazish tartibining nazariy jihatlari bilan cheklanish fikrimizcha noto’g’ri hisoblanadi. Chunki, o’rganilayotgan mavzuyimiz bevosita audit faniga bog’liq bo’lib, uning amaliy jihatlarini, hamda o’ziga xos xususiyatlarini o’rganish zaruriyatini tug’diradi. Mavzuimiz bevosita amaliyot bilan bog’liq, nazariy ko’nikma bilan cheklanish va amaliy xususiyatlarini e’tiborga olmaslik biz tomonimizdan o’rganilayotgan mavzu bo’yicha mustaqil o’r

Bunga erishish uchun quyidagi audit manbalari kerak bo’ladi: Audit manbalari Buxgalteriya hisobini tashkil etishning me’yoriy hujjatlari:  O’z Res Fuqorolik kodeksi  O’z R Soliq kodeksi  O’zR Buxgaleriya hisobi to’g’risidagi qonuni  O’zR konuni “Ommaviy Birlashuvlar hakida”  Uz r konuni “Aktsionerlik jamiyatlari xakida”  BXMS№1 Xisob siyosati va moliyaviy xisobot  BXMS№2 Asosiy faoliyatdan olinadigan daromad  BXMS№3 Moliyaviy natijalar xisoboti  BXMS№10 davlat subsidiyalari xisobi va davlat yordamlarini koplash  BXMS№15 Buxgalteriya balansi  BXMS№8moliyaviy xisobotlarni konsolidatsiya kilish va shuba korxonalarini investitsiya xisobi  BXMS№19 tashkilotlar va inventarizatsiya utkazish  BXMS№20 kichik biznes sub’ektlari xisobotlari ni tuzish va xisob yuritishning soddalashtiris

-№13- AFMS «Tahliliy amallar» -№14- AFMS «Auditorlik tanlash» -№24- AFMS «Moliyaviy hisobotning buzib ko’rsatilganligi aniqlanganida auditorlik tashkilotining ish tutishi» -№31- AFMS «Xo’jalik yurituvchi sub’yekt faoliyati (biznesi) bilan tanishish»* -№50- «Auditorlik dalillar» -№70- AFMS» Auditorlik hisoboti va moliyaviy hisobot haqidagi auditorlik xulosasi» -№80 AFMS -«Maxsus masalani tekshirish natijalari bo’yicha auditor hisoboti» Auditorlik tashkilotlarining ichki standartlari (28) 4-rasm. Ustav kapitali auditini o’tkazish manbalari. 5 Tekshirish sifatini oshirish uchun auditor ishtirokida tashkilotning ustav kapitaliga badallar ko’rinishida kiritilgan mol-mulklar va boshqa mulkka oid inventarlashning o’tkazilishi maqsadga muvofiq hisoblanadi. Ustav kapitaliga badal sifatida kiritilga

tomonidan to’liq va o’z vaqtida topshirilishi tekshiriladi. Qo’shma korxonalarda chet el ta’sischilarining ulushi o’z vaqtida va to’liq topshirilishi nazorat qilinadi. Agar ta’sischilar tomonidan ulushlar vaqtida topshirilmasa tegishli idoralar korxonani yopish to’g’risida qaror qabul qiladi. Audit o’tkazishda amaldagi qonunchilikka muvofik tarzda mazkur iqtisodiy sub’yektning yuridik maqomi va faoliyat ko’rsatishga bo’lgan huquqini tekshirib ko’rishlari kerak. Bunda quyidagi hujjatlar: • ta’sischilar yig’ilishi tomonidan tasdiqlangan qonunga muvofiq ro’yxatga olingan mijoz ustavi; • korxona ta’sis shartnomasi. Tekshirishning borishi jarayonida quyidagilar belgilanadi: • korxona qachon va qaerda ro’yxatdan o’tganligi; • mazkur korxonaning hisob raqami va boshqa hisob raqami qaysi bankda oc

Muassislarning ustav kapitaliga qilgan badallari manbasini, bunday manbalar bo’lib faqat o’z mablag’lari hisoblanishi mumkin ekanligini inobatga olgan holda o’rganib chiqilishi lozim bo’ladi. Auditor ta’sis shartnomasi bilan tanishishda, unda qanday shartlar keltirilganligini aniqlaydi. Jumladan. 6 • mulklarni ulush sifatida qo’shish (topshirish) • faoliyatda ishtirok etish; • foyda va zararlarni ta’sischilar o’rtasida taqsimlash; • korxona faoliyatini boshqarish va unda ta’sischilarning ishtiroki; • ta’sischilarning korxonadan chiqishi. Mas’uliyati cheklangan jamiyatlar (MCHJ) ta’sis shartnomasida yuqorida sanab o’tilgan ma’lumotlardan tashqari quyidagi shartlar ham bo’lishi lozim: • ustav kapitalining tarkibi va hajmi to’g’risida; • har bir ta’sischi ulushining hajmi va uni o’zgartirish

• dividendlar taqsimlash tartibi; • amaldagi qonunchilikda ko’zda tutilgani hamda ta’sischilar bilan kelishilgan, lekin qonunchilikka zid kelmaydigan boshqa zarur masalalar. Shuningdek, ta’sis hujjatlarini tekshirishda korxonaning tashkiliy-huquqiy shaklini e’tiborga olish zarur. Masalan, aksiyadorlik jamiyatining ta’sischilari tomonidan tasdiqlangan ustavida, ustav kapitalining ko’lami to’g’risidagi ma’lumotlar bilan birga jamiyat tomonidan chiqariladigan aksiyalarning toifalari, ularning nominal qiymati va miqdori, aksiyadorlarning huquqlari to’g’risidagi shartlar har xil bo’lishi lozim. Ishtirokchilar tarkibini tahlil qilishda, aksiyadorlik jamiyati va mas’uliyati cheklangan jamiyat yagona ishtirokchisi sifatida, bitta shaxsdan iborat xo’jalik yurituvchi sub’yekt bo’la olmasligiga e’tib

1-jadval. Xo’jalik yurituvchi sub’ektlar uchun qonunchilikda belgilangan ma’suliyatlar. 7 Xo’jalik yurituvchi sub’yekt tashqiliyhuquqiy shakli Qonun va unda belgilangan mas’uliyatlar Qishloq xo’jalik kooperativlari (shirkat xo’jaliklari) O’z. R. qonuni «Qishloq xo’jaligi kooperativi (shirqat xo’jaligi) to’g’risida» Q/x kooperativi (sh/x) faoliyatining asosiy turi qishloq xo’jalik mahsuloti yetishtirishdir. Q/x kooperativi (sh/x) qishloq xo’jalik mahsulotlari yetishtirish bilan bir qatorda kooperativning o’z hududida ham, shuningdek undan tashqari ham qishloq xo’jalik xom ashyosini qayta ishlash, oziq-ovqat mahsulotlari, xalq iste’mol mollari, ishlab chiharishtexnika ahamiyatiga ega bo’lgan mahsulotlar ishlab chiqarish, savdo-sotiq, ta’mirlash va qurilish ishlari, yuridik va jismoniy shaxs

Korxona sof aktivlari maqdorining uning utav kapitalidan oshib ketishi (yoki teng bo’lishi) to’g’risidagi majburiy talablarga rioya qilinishi shu maqsadlardagina tekshiriladi. Korxonaning xususiy kapitalini tekshirish uchun zarur ma’lumotlar moliyaviy hisobotning quyidagi shakllarida aks ettiriladi: Buxgalteriya balansida (OKUD bo’yicha 1-shakl): Ta’sislarning ustav kapitaliga qo’shadigan ulushlari bo’yicha qarzlari - aktivdagi II-«Aylanma aktivlar» bo’limining «Ta’sischilar bilan hisoblashishilar» moddasi (4610- schyot) (280-satr); Passivdagi I»O’z mablag’lari manbalari» bo’limida ustav kapitali (320 satr), qo’shilgan kapitali (330 satr), zahira kapitali (340 satr), taqsimlanmagan foyda (350 satr); Xususiy kapital to’g’risidagi hisobot (5-shakl) da Xususiy kapitalning tarkibi bo’yicha : y

Hissalarning belgilangan miqdori kirim qilinganidan so’ng ustav kapitalining tashkil etilishi hisobda aks ettiriladi. Ustav kapitalining miqdori ta’sis hujjatlarida belgilanganidan oshib ketmasligini ta’kidlab o’tish zarur. Korxona ta’sischilari ulushlarining yig’indisi (ulushlar, aksiyalar, pay badallari) ta’sis hujjatlarida qayd qilingan ustav kapitalining miqdori va summalari tegishli dastlabki hujjatlarga (dalolatnomalar, bank ko’chirmalari, bank kassasiga naqd pul topshirilganligi to’g’risida kvitansiya va h. k) asosan schyotlar aloqasi to’zilib, dastlabki buxgalteriya balansida aks ettiriladi. Ustav kapitali summasi ta’sis hujjatlari, hisob registrlari va hisobotdagi ma’lumotlarga teng bo’lishi lozim. №21 -BHMS ga muvofiq ustav kapitalini hisobga oladigan schyotlar (8310«Oddiy aksiya

- qo’shimcha kapital summalarida kutilmagan va noodatiy kolebaniya qilish. - Yordamchi schyotlarda kutilmagan yoki noodatiy o’zgarishlar - Analitik hisob va bosh kitobni solishtirib tekshirish. - qo’shimcha kapitalni hisoblab chiqish. To’lanmagan dividentlar va farqlar - Investorlarning noroziliklari - Noodatiy qabul qilishlar Divident to’g’ri tekshirilganligini hisoblash -Uchinchi tomondan to’langan divident summalarini hujjatlardagi bilan birxilligiga ishonch hosil qilish Aksiya savdosining teng emasligi - Bir aksiyani nusxalashtirish va soxtalashtirish. - Investorlarning noroziliklari - Aksiya savdolarini tekshirib to’g’riligini isbotlash. - Og’zaki so’rovlar o’tkazish Qarzlarni kapital sifatida ro’yxatga olish -Aksiyalar narxini ushlab turishga qiziqishning borligi. -Kompaniya yangi za

orderlar, mashinagrammalar va h. k) ma’lumotlarini tekshirish bilan aniqlanadi. Ustav kapitalining analitik hisobini tekshirishda nafaqat uning sintetik hisob ma’lumotlariga tengligi, balki aksiyalarning turlari, ularning egalari, aksiyalar uchun hisob-kitoblarning ahvoli va boshqalar bo’yicha axborot olish imkoniyatlari ham aniqlanadi. Shuningdek, auditor «Aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyalarning huquqlarini himoya qilish to’g’risida»gi qonunning 47-50 moddalariga muvofiq aksiyadorlar reestrini yuritish qoidalariga rioya qilinishini ham tekshiradi. Barcha bajarilgan tekshiruv amallari va aniqlangan nomuvofiqliklar auditorning ishchi hujjatlarida aks ettiriladi. Tekshiruv yakunida auditor ustav kapitalini hisobga olish va hisobotda aks ettirish bo’yicha aniqlangan tafovutlarning qanchalik

Kasb-hunar kollejlarida malakali mutaxassislar tayyorlash sifatini oshirishda o’qituvchilarniig kasbiy mahorati muhim ahamiyatga ega. O’qituvchilarning kasb mahoratini oshirish omillaridai biri dars jarayonida yangi pedagogik texnologiyalarni, ayniksa, o’quvchilarniig faolligini oshirishga qaratilgan interfaol usullarni qo’llashdir. O’qitishning interfaol usullari asosida o’quvchilar mustaqil fikrlashga o’rgatiladi. Davlatimiz tomonidan O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000 yil 16-oktyabrdagi «O’rta maxsus, kasb-hunar ta’limining davlat ta’lim standartlarini tasdiqlash to’g’risida»gi 400-sonli qaroriga muvofiq O’MKHT markazida 2005 yil 17-avgustdagi 192- sonli buyrug’i 6-ilovasida akademik litsey va kasb-hunar kollejlarida o’quvchining mustaqil ishini tashkil qilish to’g’ris

5-rasm. Mustaqil ta’limning samarasi. 9 Mustaqil ish faoliyatida bilimlarni egallash bilan birga, ko’nikmalarni shakllantirish ham mustaqil amalga oshiriladi. Borgan sari ortib boradigan mustaqil tayyorlanish vaqtini samarali bo’lishini ta’minlashda ikki narsaga e’tibor qaratish kerak: 10 - mustaqil ish o’qishning, aqliy mehnatning alohida turi. - axborotning asosiy qismini talaba mustaqil ravishda oladi. Ayniqsa, internetning kirib kelishi bilan uning doirasi yanada kengaydi. Talaba mustaqil ishlash ko’nikmasini egallamasa, zamon talabi darajasidagi mutaxassis bo’lib etisha olmaydi, chunki talabaning o’qish yillari davomida olgan bilimlarining ko’p qismi u faoliyat boshlagunga qadar eskiradi, ko’pgina bilimlar esa unutiladi. Bilimning eskirishi tez, axborot oqimi nihoyatda katta bo’lgan h

Dars davomida mavzuga tegishli barcha asosiy savollarni muhokama qilib bo’lmaydi. Uning iloji yo’q, ma’ruzada o’tilgan, muhokama qilingan masalalarni psihologlarning tadqiqoti natijalariga ko’ra, atigi 5 foizi o’quvchi-talabalar yodida qolar ekan. O’zi o’qib o’rgangani, o’rganganlarini boshqalarga o’rgatishi esa bir necha baravar ko’p yodida qolar ekan. Shundan kelib chiqib, aytish mumkinki, talabaning o’zini mustaqil tayyorlanib o’qishi fanni o’rganishda, uni asosiy mazmunini tushunish va o’zlashtirishida, tahlil qilishi, o’z fikrini ifodalashida muhim rol o’ynaydi. O’quvchi-talabaning mustaqil ishidan maqsad o’qituvchining rahbarligi va nazorati asosida muayyan o’quv ishlarini mustaqil ravishda bajarish uchun zarur bo’lgan bilim va ko’nikmalarni shakllantirish va rivojlantirishdir. O’quv

Mustaqil ishlash quyidagi guruhlarga bo’linadi: 1. Dars o’tilgandan so’ng bajariladigan ishlar, uy vazifalarini bajarishda darslik, o’quv qo’llanmalari bilan ishlash, konspekt tayyorlash. Tipik topshiriqlarni echish. Bunda talaba avvalgi bilimlarini xotirasida qayta tiklaydi va qisman qayta o’zgartirib, aniq topshiriqlarda qo’llaydi. Masalan: masala, mashq echish; 3. O’rganilgan bilimlarni tipik bo’lmagan sharoitda qo’llash. Talaba o’rgangan bilimlaridan yangi sharoitda foydalanadi. Sharoitlarda ma’lum umumiylik bo’lishi mumkin. 4. Ijodiy faoliyatga asos yaratish. Bunda talaba o’rganilayotgan sohaning mohiyatigatushunadi, uning yangi munosabat, bog’lanishlarini aniqlaydi, g’oyalar va tushunchalarni yangi sharoitga bog’laydi. Barcha mustaqil ishlar o’quvchi-talabalarda ijodiy ishlash ko’ni

Ikkinchi tur ishlar fanning ishchi o’quv dasturida auditoriyadan tashqarida o’zlashtirilishi belgilangan mavzu bo’yicha malumot va axborotlarni mustaqil ravishda izlab topish, tahlil qilish konspektlashtirish, va o’zlashtirish ijodiy yondashishning talab qiladigan amaliy topshiriqlarni bajarish ko’rinishida amalga oshiriladi. Bu turdagi ishlarni bajarish jarayoni va o’zlashtirish sifatini nazorati darsdan tashqari paytlarda, maxsus belgilangan konsultatsiya soatlarida amalga oshriladi. 6-rasm. Mustaqil ta’lim olishga undovchi xususiyatlar. 13 «Mustaqil ish» o’quvchi-talabaning darsdan tashqari vaqtida mustaqil ravishda olib borayotgan faoliyati, izlanishi tushuniladi. Mustaqil ishlar rejasi davlat ta’lim standartlari asosida, har bir fan o’qituvchisi tomonidan mustaqil ishlar uchun ajratil

seminar, amaliy ish, tarixiy lavhalar, referat, ijodiy ishlar yozish, ko’rgazma, buklet, jadval, maketlar, sxemalar, shakllar, modellarni yasash, krosvord, rebus va shunga o’xshash qiziqarli o’yinlar tuzish, tayyorlash kiradi. Lekin o’quvchi-talabani mustaqil ishlarni bajarishga majbur qilmaydi, aksincha, ularni o’quvchi-talabaning o’zi mustaqil ravishda tanlaydi. O’qituvchi esa, unga metodik tavsiyanomalar, maslahatlar va yo’riqnomalar bilan yordam berib, konsultatsiya vaqtida o’quvchi-talabaning mustaqil ishini baholaydi. Mustaqil ishlarni baholash uchun alohida jurnal tutilmaydi, chunki bu baholar joriy nazorat sifatida sinf jurnaliga qayd qilinadi. Mustaqil ishlash uchun qo’llanilgan baho, joriy nazorat sifatida guruh jurnaliga qo’yilishi, o’quvchini rag’batlantirib, uning kundalik uy

- yaxshi o’zlashtira olmayotgan o’quvchi-talabalarga muntazam yordam berish, buning uchun ish usullarini takror ko’rsatib, ularni ijodiy mustaqil ish faoliyatini olib borishga undash; - o’quvchi-talabalarning ish jarayonida ijodiy yondashib, mustaqil bajargan ishlarini nazorat qilish va munosib baholab borish. Kasb ta’limi metodlaridan o’quvchi-talabalarda mustaqil ta’lim olish malakasi shakllanganlik darajasini aniqlashda foydalanish maqsadga muvofiq. Ularni shartli ravishda quyidagi nomlar bilan atash mumkin: 35 Mustaqil ta ’ lim olish malakasi shakllanganlik darajasini aniqlashda Kasb ta’limi metodlaridan foydalanish 1 . O ’ quv materiallarini o’rganishda va mustaqil ish jarayonini tashkil etishda umumiydan tipiklikni va xususiylikni ajratib olish malakasi (ajrata olish malaka). 2 . Mus

7-rasm. Mustaqil ta’lim olish malakasi shakllanganlik darajasini aniqlashda Kasb ta’limi metodlaridan foydalanish . 14 2.2. “Ustav kapitali auditi” mavzusini mustaqil o’rganish uchun topshiriqlar ishlab chiqish. Mavzu bo’yicha mustaqil o’rganish uchun topshiriqlar ishlab chiqish metodi orqali o’quv jarayonini tashkil etishda va o’quvchi-talabalarning mustaqil o’rganishlari uchun shart-sharoit yaratish hamda ular samaradorligini oshirishda turli o’qitishning ta’lim texnologiyalaridan foydalanish maqsadga muvofiq hisoblanadi. O’quv jarayonining asosiy shakllari hisoblangan ma’ruza va amaliy dars mashg’ulotlarida mustaqil ta’lim metodlaridan ham foydalanishimiz mumkin. Lekin, mavzuyimiz doirasidan chetga chiqmasdan o’quvchi talabalarni mazkur mavzuni chuqur anglab yetishlari uchun “ustav kapi

bog’liqligi, uzviyligi, fanlararo aloqadorligi, shuningdek, muammoli topshiriqlar muhim ahamiyatga ega. O’quvchi-talabani shaxsiy rivojlantirishga yo’naltirilgan mustaqil ishlarni tashkil etish modelining tarkibiy qismlari quyidagilardan iborat: 8-rasm. O’quvchi-talabaning shaxsiy rivojlantirishga yo’naltirilgan mustaqil ishlarni tashkil etish modeli . 15 Eng asosiysi, mustaqil ta’lim olish faoliyatini tashkil etishda o’quvchilarning intilish va qiziqishlariga e’tibor qaratish zarur. O’quvchi-talabalarning egallagan bilimlarini amaliyotda qo’llay olishini, ijtimoiy foydali, targ’ibot tashviqot ishlarida ishtirok etishini ta’minlash maqsadga muvofiq. Chunki ularni turli-tuman amaliy, ijtimoiy, tashkiliy, ijodiy faoliyatga jalb etish ham mustaqil ta’lim samaradorligini oshirish omilidir. O’q

ommabop, davriy nashrlardan foydalanadilar. Pedagogik hamda texnik-texnologik mustaqil ishlarni ba- jarishda o’quvchi kasbiy faoliyat muammolarini hal etish usullarini egallaydi. O’quv adabiyotlaridan mustaqil foydalanishda o’quvchilar bir muncha qiynchiliklarga duch keladilar. Shu bois o’qituvchi dastlab o’quvchilarda o’quv adabiyotlaridan mustaqil foydalanish bo’yicha quyydagi ko’nikma va malaka- larni shakllantirishi zarur: - o’quv ma’lumotlarini qisqacha ma’ruza tarzida ifodalay olish; - referat yoza bilish; -tegishli o’quv axborotini tanlab, uni sxema, jadval va rasm ko’rinishida ifodalash. Bizningcha, o’quvchilarni o’quv adabiyotlaridan mustaqil foydalanishga o’rgatish uch bosqichda amalga oshirilishi kerak. 1-bosqichda o’qituvchi o’rganilishi lozim bo’lgan mavzu bo’yicha o’quv axbor

tavsiyalar beradi. Mashg’ulotlar 2-3 marta xuddi shu tarzda takrorlanadi. So’ng vazifa sifatida o’quvchilarga topshiriqlar beriladi. O’quvchilarning fan bo’yicha butun o’quv yili davomida tuzib borgan tayanch ma’ruza (sxema, jadval va rasm)laridan oraliq va yakuniy nazoratlarda foydalanishiga ruxsat berish maqsadga muvofiq. Bu ularning doimiy izlanishlari va o’quv adabiyotlari bilan mustaqil ishlashiga yanada katta pag’bat uyg’otadi. O’quvchilarni o’quv adabiyotlardan mustaqil foydalanishga o’rgatish ta’lim berish, tarbiyalash, rivojlantirish kabi vazifalarni qamrab oladi. O’quvchilarga mustaqil ishlash bo’yicha uyga vazifa berishda quyi- dagilarga alohida e’tibor bering: • o’quv adabyyoti tuzilishi bilan tanishish; • matnlarga ko’z yugurtirib chiqish; • alohida boblarni o’qish; • o’quv ad

9-rasm. O’quvchi-talabalarni o’quv adabiyotlaridan mustaqil foydalanishga o’rgatish. 16 O’quvchining bilimlarni o’zlashtirgani to’g’risida kitobni necha marta o’qiganiga qarab emas, balki o’quv materiallari mazmunini tushunganiga ko’ra xulosa chiqarish va uni baholash kerak. Bunda o’quvchinng ko’p, o’qishi emas, balki, o’qiganlarini faol eslab qolishi muhim hisoblanadi. O’qituvchi o’quvchilarni o’quv adabiyotlaridan mustaqil foydalanishga o’rgatishda o’quv mashg’ulotining texnologik haritasidan foydalanishi lozim. Birinchi bosqichda o’qituvchi mashg’ulotga tayyorgarlik ko’radi, o’quvchilarning mustaqil o’rganishlari uchun o’quv materialini tanlaydi, o’quv faoliyati maqsadi, vazifasi, natijasi va uni baholash mezonini belgilaydi. Ikkinchi bosqichda mavzuni e’lon qiladi, yangi o’quv material

O’qituvchi yana guruhni 3 ta kichik guruhlarga bo’lib, ularni nomlaydi va ularga mustaqil ishlashi uchun topshiriqlar, testlar, tahlil qilish uchun jadvallar, masala-mashqlar beradi. Ularning borish jarayoni quyidagicha. Мустақил ўрганиш учун топшириқлар 1-topshiriq O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining 2004-yil 15-yanvaridagi 5-sonli buyrug’i bilan tasdiqlangan “Moliyaviy hisobot”ning 5-shaklida xususiy kapitalning tuzilmasi haqida o’z fikr-mulohazalaringiz orqali bayon qilib bering. 2-topshiriq Ustav kapitalining shakllanish manbalari haqida ma’lumot bering. 3-topshiriq Ustav kapitali auditini tashkil qilish va o’tkazish tartibining o’ziga xos xususiyatlari haqida bayon qilib bering. Guruhlarga topshiriqlar bergandan so’ng variantlar ko’rinishida testlar beradi. 1-variant 1. Usta

@G) Uzoq muddatli bank kreditlari 3. Ta’sischilar tomonidan ustav kapitaliga qo’shiladigan hissalar hisobda va balansda qay tarzda aks ettiriladi? A) Ularning haqiqatda kirim qilinish me’yoriga qarab @B) Aksiyalar obunasiga qarab V) Ularning rejada kirim qilinish me’yoriga qarab G) A va B 4. Ustav kapitalini shakllantirishdagi farq qaysi buxgalteriya hisobi yozuvi amalga oshirilsa, auditor tomonidan to’g’ri deb qabul qilinadi? A) D-t 8310, K-t 8420 B) D-t 4610, K-t 8420 @V) D-t 5210, K-t 8420 G) D-t 8610, K-t 8310 5. Tekshiruv chog’ida auditor ustav kapitalini kamaytirilishini qachon asosli deb hisoblaydi? A) Jamiyatning ustav fondi aksiyalarning nominal qiymatini qisqartirish yo’li bilan kamaytirilganda B) Aksiyalarning bir qismini jamiyatning o’zi keyinchalik muomaladan chiqarish sharti

@G) A va V 2-variant 1. Mol-mulk tekinga olinganida qaysi buxgalteriya hisobi yozuvi amalga oshirilsa, auditor tomonidan to’g’ri deb qabul qilinadi? A) D-t 1010, K-t 8810 @B) D-t 0130, K-t 8530 V) D-t 0820, K-t 8410 G) D-t 0820, K-t 8310 2. Quyidagilarning qaysilari zaxira kapital tarkibiga kiritilganida auditor zaxira kapital tarkibining to’g’ri shakllanishini asosli deb hisoblaydi? A) Aksiyalarni nominal qiymatidan yuqori bahoda dastlabki sotishdan olingan emission daromadlar B) Tekinga olingan mol mulk V) Mulklarni qayta baholash bo’yicha tuzatishlar @G) B va V 3. Auditor ta’sischilar ulushlarining ustav kapitaliga qo’shilganligini tasdiqlovchi hujjatlar to’plamiga qaysi hujjatni kiritmaydi? A) Bank ko’chirmalari B) To’lov-topshiriqnomalari nusxalari @V) Amortizatsiya hisoblash qaydnoma

5. Ta’sischilar tomonidan ustav kapitaliga qo’shiladigan hissalar hisobda va balansda qay tarzda aks ettiriladi? A) Ularning haqiqatda kirim qilinish me’yoriga qarab @B) Aksiyalar obunasiga qarab V) Ularning rejada kirim qilinish me’yoriga qarab G) A va B 6. Auditor sotilgan mahsulotlarning tannarxi bo’yicha hisob ma’lumotlarini qaysi registrdan oladi? A) Jurnal order №6 B) Jurnal order №11 V) Jurnal order №10 @G) Jurnal order №15 3-variant 1. Auditorlik tekshiruvi natijasida mol-mulkni uzoq muddatli ijaraga berishdan olingan daromadlar operatsion daromadlar tarkibiga qo’shilganligi aniqlandi. Qonunchilikka binoan bu turdagi daromad qaysi qatorga qo’shilishi kerak? A) Mahsulot sotishdan olingan sof tushum @B) Moliyaviy faoliyatdan olinadigan daromadlar V) Asosiy ishlab chiqarish faoliyatid

3. Qo’shma korxonalarning hisob siyosati qaysi hujjatga asosan tuziladi? A) Ta’sischilarning qaroriga asosan B) Soliq kodeksiga asosan V) Mulkdorlarning ustaviga asosan @G) Hamma javoblar to’g’ri 4. Savdo tashkilotlarida ta’sischilar tomonidan ustav kapitaliga qo’shiladigan hissalar hisobda va balansda qay tarzda aks ettiriladi? A) Ularning haqiqatda kirim qilinish me’yoriga qarab @B) Aksiyalar obunasiga qarab V) Ularning rejada kirim qilinish me’yoriga qarab G) A va B 5. Savdo tashkilotida ustav kapitaliga ulush sifatida yoki obuna bo’lingan aksiya qiymatini to’lash hisobiga olingan nomoddiy aktivlarni kirim kilish qaysi hujjatda rasmiylashtiriladi? @A) Ta’sis shartnomasi, qabul qilish topshirish dalolatnomasi B) Oldi-sotdi shartnomasi qabul qilish-berish dalolatnomasi V) Tekinga berish t

Moliyaviy hisobot ma’lumotlarini bir- biriga mosligini tekshirish . 17 Ko’rsatkichlar nomi Shakl raqami Birlamchi ikkilamchi Mos- ligi satri Summa ming so’m Shakl raqami satri Summa ming so’m А 1 2 3 4 5 6 7 Asosiy vositalar: Boshlang’ich qiymat. 1 010 71000 3 130 71000 Mos Eskirish qiymati. 1 011 44500 3 130 44500 Mos Ustav kapital 1 320 80000 5 080 80000 Mos Tao’simlanmagan foyda 1 350 45000 5 080 45000 Mos Va hokozolar 4-jadval 17 Adabiyotlardan foydalanilib tadqiqotchi tomonidan tuzildi. 46

Buxgalteriya balansidagi o’z mablag’lari manbai. 18 I. O’Z MABLAG’LARI MANBALARI Ustav kapitali (8300) 410 27590,0 27590,0 Qo’shilgan kapital (8400) 420 9021,7 9021,7 Rezerv (zahira) kapital (8500) 430 298311,3 623718,1 Sotib olingan o’z aksiyalari (8600) 440 - - Taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar) (8700) 450 -62807,7 -62807,7 Maqsadli tushumlar (8800) 460 - - Bo’lg’usi xarajatlar va to’lovlar zahiralari (8900) 470 - - I-bo’lim bo’yicha jami (410+420+430+440+450+460+470 satrlar) 480 272115,3 597522,1 Uchinchi bosqichda o’quvchi-talabalarga yordam beradi. To’rtinchi bosqichda 3 ta guruhning bajargan ishini tahlil qiladi va natijalarni baholaydi. Guruhlarni baholashda vaqtdan yutish uchun tekshirishni ularning o’zlariga topshiradi. 1- guruh 2-guruhni, 2-guruh esa 3-guruhni tekshirib bah

3.1. Mavzuni o’qitishda o’ziga xos zamonaviy pedagogik texnologiyalarni ishlab chiqish, qo’llash va tadbiq etish asoslari. Zamonaviy pedagogik texnologiya - ta’limning ma’lum maqsadga yo’naltirilgan shakli, usuli va vositalarining mahsulidir. Kuzatuvlar shuni ko’rsatadiki, aksariyat hollarda o’qituvchi an’anaviy dars jarayonida faqat o’zi ishlaydi, o’quvchilar esa kuzatuvchi bo’lib qolaveradilar. Ta’limning bunday ko’rinishi uquvchilarning aqliy tafakkurini o’stirmaydi, faolligini oshirmaydi, ta’lim jarayonidagi ijodiy faoliyatini so’ndiradi. Zamonaviy pedagogik texnologiyalarining asosiy maqsadi esa o’qitish tizimida o’quvchini dars jarayonining markaziga olib chiqish, o’quvchilarni o’quv materiallarini shunchaki yod olishlaridan, avtomatik tarzda takrorlashlaridan uzoqlashtirib, mustaqil

Yuqorida ta’kidlangan faoliyat pedagog-texnolog va metodistlarning to’plangan dalillar va ularni tizimli tahlil qilish asosida kasbiy mahoratni amalga oshirishiga yordam beradi. 19 “Buyurtma - vosita - uslub - yondashuv - ta’lim turi” tizimi-da kino proektor, o’quv magnitofoni, radio va televidenie, lingafon xonasi, avtomatlashtirilgan ta’lim tizimlari, multimedia va gipermantli ta’lim turlarining intellektual tizimi yordamida o’zlashtiriladi. Gipermatnli yondashuvning oddiy matndan farqi, elementlarni chiziqli ketmaketligi ko’p darajali aloqalar asosida taqdim etiladi. Bu ta’lim jarayonini tuzishda axborotlarni ikkita texnologiya: multimedia va gipermatn asosida birlashtirish bilan zamonaviy ta’lim turi gipermedial ta’limni shakllantirishga sabab bo’ladi. Shunday qilib, zamonaviy pedagogi

♦ shaxsni rivojlantirishga yo’naltirilgan maqsadlarning to’g’ri bajarilmasligi; ♦ o’quv materiallarini maqbul tarzda yetkazilmasligi; ♦ o’quvchi-talabalar bilish faoliyatini to’g’ri aniqlamaslik; ♦ pedagogik texnologiyalar va axborot texnologiyalari bo’yicha chuqur bilimga ega emaslik yoki ularni qo’llashda pedagogik mahoratning yetishmasligi; ♦ pedagogik mahorati bo’lsada, axborot kommunikativ texnologiyalardan foydalanishni bilmaslik; ♦ mustaqil ta’limni tashkil etishdagi pedagogik nuqsonlar; ♦ ijodiy qobiliyati, erkin fikrlashni to’liq rivojlanmaganligi; ♦ yangiliklarni tez va to’g’ri qabul qilmaslik; ♦ zamonaviy ta’lim vositalaridan foydalanmaslik. Ushbu nuqsonlarni bartaraf etish uchun avvalom bor ta’lim, o’qitish, bilish kabi didaktikaiing asosiy kategoriyalarini chuqur bilish va ula

10-rasm.Ta’lim samaradorligini oshirishga qaratilgan tashqi omillar . 20 Ta’lim samaradorligini oshirishga yo’naltirilgan pedagogik va axborot texnologiyalarni qo’llash uchun o’qitishning xususiyatlariga ham alohida e’tibor qaratish zarur. Bunda ham o’qitishning ichki va tashqi xususiyatlari muhim ahamiyat kasb etadi. Tashqi xususiyatlar tarkibiga quyidagilar kiradi: - ta’lim mazmuni, maqsadi va metodlarining ijtimoiy asoslanganligi; - ta’limning tarbiyalovchi va rivojlantiruvchi xarakterga egaligi; - ta’limning doimiy ravishda muloqot, munosabat ko’rinishdaligi; - ta’lim oluvchilarning o’zlashtirish natijalari bilan atrof- muxitning uzviyligi va uzluksizligi; Ichki xususiyatlar: 20 O’rat maxsus kasb-hunar ta’limi: “Uzviylik va uzluksizlik” mavzusidagi respublika ilmiy amaliy seminarining

- o’quvchi-talaba rivojlanishida bartaraf etish zarur bo’lgan bilish va amaliy vazifalarni bajarish o’rtasidagi ziddiyatlarni bartaraf etish va ularning aqliy rivojlanishida muhim ahamiyat kasb etadigan zaruriy bilim, malaka va ko’nikmalar darajasi; - o’qituvchi va o’quvchi-talaba hamkorligi; - o’qitishning natijalarini boshqarish jarayoni usullarini variativlikka va o’quvchi faolligini rivojlantirishga qaratilganligi; - o’quv materiallarini o’zlashtirishda talabaning bilmaslikdan-bilishga, bilishdanmalakaga, malakadan-ko’nikmaga qaratilgan faoliyati. Ushbu omillarni hisobga olgan holda ta’lim jarayonini tashkil etish yuqori samara berishi muqarrar. 3.2. “Ustav kapitali auditi” mavzusini mustaqil o’rganishni tashkil etishda metodlarni takomillashtirish yo’llari. Hozirgi kunda ta’lim jarayo

Zamonaviy pedagogik texnologiyalar va pedagog mahoratiga oid bilim, tajriba va interfaol metodlar o’quvchi-talabalarni bilimli, yetuk malakaga ega bo’lishlarini ta’minlaydi. Innovatsiya (inglizcha innovation) - yangilik kiritish, yangilikdir. Innovatsion texnologiyalar pedagogik jarayon hamda o’qituvchi va o’quvchi-talabalar faoliyatiga yangilik, o’zgartirishlar kiritish bo’lib, uni amalga oshirishda asosan interaktiv metodlardan to’liq foydalaniladi. Interaktiv metodlar - bu jamoa bo’lib fikrlash deb yuritiladi, ya’ni pedagogik ta’sir etish usullari bo’lib, ta’lim mazmunini tarkibiy qismlari hisoblanadi. Bu metodlarning o’ziga xosligi shundaki, ular faqat pedagog va o’quvchi talabalarning birgalikdagi faoliyat ko’rsatishi orqali amalga oshiriladi. Elektron - ta’lim muhiti deganda, axborot

Bunday murakkab vazifani hal etishda an’anaviy ta’lim metodlariga muvofiq, zamonaviy axborot texnologiyalari, jumladan, kompyuterlardan foydalanib, ta’lim samaradorligini oshirishga erishish lozim. Axir kompyuterdan foydalaninsh, darsni qiziqarliroq qilishidan tashqari, uni qulaylashtiradi, qat’iy differensiallashishi va individuallik xususiyatini oshiradi. Go’yo o’quvchi-talabaning ko’ngliga xush yoquvchi o’yinlarni taqdim etib, uning har bir harakati va talablariga javob beradi. Bu holat ko’pincha o’quvchi-talabalar uchun yetishmaydi. Boshqa tomondan esa, mazkur ta’lim metodi o’qituvchilar uchun ham juda qiziqarli bo’ladi: ularning o’z iqtidolari va bilimlarini to’g’ri baholashlariga, ularning o’zlarini anglashlari va ta’limning yangi noan’anaviy shakl hamda metodlarini izlashlariga yord

muayyan jarayonlarni yoritib berish, olib borilayotgan izlanishlar, tadqiqotlar ularning natijalarini obrazli taqdim etish, konstruksiyalash, egallangan bilimlarni shakllantirish imkoniyatlari jamlangan vosita sifatida ahamiyatlidir. O’qituvchi axborot - kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) dan foydalanib, dars o’tishga tayyorgarlik ko’rishga bu jiddiy ta’lim dasturiga oid dars materiali ekanligini unitmasligi zarur. Bundan tashqari, dars maqsad va vazifalaridan kelib chiqib, uning rejasini tuzishi shart. O’quv materialini tanlashda asosiy didaktik tamoyillarga: o’qituvchi asosan tizimlilik, muntazamlik, qulaylik, darsga diffensial yondashuv, ilmiylik va boshqalarga amal qilishi shart. Yana shuni ham unutmasligi zarurki, kompyuter o’qituvchining o’rnini bosa olmaydi, balki uning faoliyatin

11-rasm. O’qituvchining f ао liyatini to’ldirishda kompyuterning hususiyatlari. 21 Bundan tashqari, kompyuter quyidagi funksiyalarni ham amalga oshiradi. 21 Samarova SH., To’raev S. Media va pedagogik texnologiyalarning o’ziga xos jihatlari. -infoCOM.uz jurnali. T.2011. 56 D ars faoliyatini to ’ ldirishda kompyuterning xususiyatlari Moslashuvchanlik tamoyili Individual va guruhiy ishlarning samaraliligi Ta ’ limiy axborotlarning cheklanmaganligi Kompyuter bilan muloqot chog ’ ida o’quvchining ijobiy psihologik holatda bo’lishi Ta’limning interaktivlilik va dialoglilik xarakteri Boshqaruvchanlik Axborot - kommunikatsiya texnologiyalari o ’ quvchi va o’qituvchining harakatlariga javob berish qobiliyatiga ega bo’lib, asosan kompyuter savodxonligi metodikasiga tayaniladi Keng mazmun li axboro

Kompyuter vositasida dars o’tayotgan o’qituvchi funksiyasi: o Ta’lim axborotlari manbai; o Ko’rgazmali qurol; o Trenajyor; o Tashhis va nazorat vositasi. Kompyuterning funksiyalari: § Matnlarni tayyorlash va saqlash; § Grafik muharrir; § Boshqa turli imkoniyatlarga ega bo’lgan mashina. Darsni loyihalashtirishda o’qituvchi turli dasturiy mahsulotlardan foydalanadi. Darsga tayyorgarlik ko’rish va uni o’tishda barchaga ma’lum bo’lgan matnlar bilan ishlash imkonini beruvchi Word, Access ma’lumotlar bazasi, elektron taqdimotlar tayyorlashda Power Point dasturini o’zida jamlagan Microsoft Office paketidan keng foydalaniladi. Dars dasturini tayyorlash jarayonida katta axborotlar manbaidan foydalanilish orqali dars jarayonidan yaxshi natijalar hamda bilimlarni tekshirishda qulay sharoitlarga ega

o’tishda ularning o’zlarida darsga alohida qiziqish yuzaga kelib, mashg’ulotlarga jiddiy yondasha boshlaydilar. Darsni axborot- kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanib o’tishda o’qituvchi o’z mehnatining ko’p qismini kompyuterga yuklashi mumkin bo’ladi. Bu bilan darsni yanada qiziqarli, rang-barang qilib, mazmunan boyitadi. O’qituvchi o’quvchi-talabaning mehnatini o’z vaqtida holisona baholab boradi, o’quvchilarga noan’anaviy saboq berish usullarini topishga ijodiy yondashadi. Bu esa o’qituvchining kasbiy jihatdan rivojlanishiga asos bo’ladi. O’quvchi-talabaning bilimini qisqa vaqt mobaynida aniqlab, uni to’g’ri yo’naltirishida o’qituvchi oldida qulay imkoniyat yaratiladi. Bundan tashqari, o’quvchi-talaba olish kerak bo’lgan axborotni hali davr talabiga mos vaqtidayoq, o’z dolzarbligi

- Informatika fani o’qituvchisi bilan bevosita muloqotda bo’lmaslik; - Internetda ishlash malakasining yetarli darajada emasligi; - Kompyuter savodxonligini dars mashg’ulotlariga uyg’unlashtirish malakasining yetarli darajada emasligi; - Kompyuter vaqtining barchaga yetishmasligi; - O’quvchi-talabalarni dars mashg’ulotidan ko’ra o’yin, musiqa va boshqalar qiziqtirishi holatlari kabilar ham yuzaga kelishi mumkin. Shunday bo’lsada, o’z kasbining mahoratli sohibi bo’lgan o’qituvchi tomonidan o’zining chuqur bilimi, katta tajribasiga tayangan holda axborot- kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanib o’tkazilgan dars mashg’ulotlari, o’quvchilar ko’z oldida namoyish etilgan media mahsulotlari, ko’rgazmali materiallari asosida yanada qiziqarli bo’lib, oson o’zlashtiriladi va ularda mustaqil fik

dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Xususan, biz tomonimizdan o’rganilayotgan Audit fanining tarkibiy mavzularidan sanalgan “Ustav kapitali auditi” bo’yicha sifatli o’quv jarayonini tashkil etishda eng avvalo uning nazariy asoslarini chuqurroq o’rganishni taqozo etadi. Chunki, mavzu bo’yicha mustaqil o’rganish uchun topshiriqlar ishlab chiqish va qo’llash uchun eng avvalo mazkur mavzu bo’yicha o’quv jarayonini tashkil etishda pedagogka nazariy bilim zarur bo’ladi. Nazariy bilimni chuqur o’rganmasdan turib mustaqil ta’limni tashkil etib bo’lmaydi. Shuningdek, chuqur o’rganilgan nazariy bilim turli metodlarni qo’llashda va uni uyg’unlashtirish jarayonini olib borishda qo’l keladi. Mavzu bo’yicha mustaqil o’rganish uchun topshiriqlar ishlab chiqishda va samarali o’quv jarayonining asosiy s

jihatlarini tuzib olish bevosita mustaqil topshiriqlarni ishlab chiqishga yordam beradi. Agar biz to’laqonli o’quv maqsadini belgilab olmasak samarali mustaqil ta’limni tashkil etolmaymiz. Shuningdek, o’quv maqsadlari “ustav kapitali auditi” mavzusining nazariy va amaliy jihatlari bilan sug’orilgan bo’lishi kerak. Yana kasb-hunar ta’lim muassasalari o’quv mashg’ulotlarida, xycycan o’quvchi-talabalar mustaqil ishlar uchun o’quv materiali mazmunini aniqlash va ish jarayonini tashkil etishda, o’quvchi-talabalarning fikrlash qobiliyatlarini faollashtirishda axborot - kommunikatsiya texnologiyalari, mediata’lim vositalari, xususan multimedia vositalaridan foydalanish yangidan-yangi imkoniyatlarni ochib berar ekan. BMI bo’yicha olib borilgan amaliy tahlillar va amaliyot davrida olingan ko’nikmal

Купить