Халқаро ҳисоб-китоблар шакллари ва уларни қўллаш имкониятлари - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	204.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Халқаро ҳисоб-китоблар шакллари ва уларни қўллаш имкониятлари

Купить

Халқаро ҳисоб - китоблар шакллари ва уларни қўллаш имкониятлари 5340700- “ Банк иши ” йўналиши бўйича бакалавр даражасини олиш учун БИТИРУВ МАЛАКАВИЙ ИШИ 1

Мундарижа КИРИШ ....................................................................................... 3 I - БОБ . ХАЛҚАРО ҲИСОБ - КИТОБЛАР ВА УЛАРНИ ҚЎЛЛАНИЛИШИ …………………………………………… 6 1.1. Халқаро ҳисоб - китоблар моҳияти ва ташкил қилиниши …... 6 1.2. Халқаро ҳисоб - китоблар шакллари ва улар бўйича ҳисоб - китобларни амалга ошириш тартиби ………………………… 10 II- БОБ . ЎЗБЕКИСТОНДА ХАЛҚАРО ҲИСОБ - КИТОБЛАРНИ ҚЎЛЛАНИЛИШИ ВА УЛАРНИНГ АМАЛИЙ ҲОЛАТИ ТАҲЛИЛИ ………………………………………... 19 2.1. Ўзбекистон ташқи иқтисодий фаолиятида ҳалқаро ҳисоб - китобларнинг қўлланилиши ҳолати …………………………. 19 2.2. Тижорат банклари томонидан амалга ошириладиган ҳисоб - китобларнинг амалий ҳолати таҳлили ……………………….. 33 III- БОБ . ЎЗБЕКИСТОН ИҚТИСОДИЁТИДА ХАЛҚАРО ҲИСОБ - КИТОБЛАРНИ ҚЎЛЛАШ ИМКОНИЯТЛАРИНИ РИВОЖЛАНТИРИШ МАСАЛАЛАРИ

ўзгартиришлар , иқтисодиётнинг етакчи тармоқларини модернизация қилиш , техник ва технологик жиҳатдан янгилаш ишлари давом эттирилди . Шу билан бирга , иқтисодиётни , унинг етакчи , энг аввало , экспортга йўналтирилган тармоқларини ривожлантиришнинг самарадорлиги ва мувозанатлашганлигига 2008 йилда юзага келган ва ҳозирги кунгача давом этаётган жаҳон иқтисодий кризиси ва унинг оқибатлари салбий таъсир этмоқда . Экспортни рағбатлантириш борасида олиб борилаётган чора - тадбирлар ва маҳаллийлаштириш дастурининг изчил амалга оширилиши натижасида республикамиз тўлов балансининг , хусусан , ташқи савдо балансининг барқарорлиги сақлаб қолинди . 2012 йилда экспорт ҳажми сезиларли равишда , яъни 11,6 фоизга ўсди , экспорт қилинаётган маҳсулотлар таркибида хомашё бўлмаган тайёр товарларнинг улуши 7

Битирув малакавий иши мақсади . Халқаро ҳисоб - китобларни қўллашдаги камчиликлар ва уларни бартараф этиш , хамда Ўзбекистон иқтисодиётида ҳалқаро ҳисоб - китоб шаклларини қўллаш имкониятларини ривожлантириш . Битирув малакавий иши вазифалари . Юкорида таъкидлаганлардан келиб чиққан ҳолда , ушбу битирув малакавий ишига қуйидаги асосий вазифалар қўйилган : • Халқаро иқтисодий муносабатлар моҳияти ва турларини баён қилиш ; • Халқаро ҳисоб - китобларнинг моҳияти ва унинг ролини тавсифлаш ; • Халқаро ҳисоб - китоб шакллари ва уларнинг аҳамияти ; • Ўзбекистон ташқи иқтисодий фаолиятининг умумий тавсифи ; • Ўзбекистон ташқи иқтисодий муносабатларида қўлланиладиган халқаро ҳисоб - китоб шакллари ва улардаги муаммолар ; • Ўзбекистон иқтисодиётида қўлланиладиган халқаро ҳисоб - китоб шакллари ва у

И . Каримов асарларидан , Олий Мажлисдаги сўзлаган маърўзалардан ва амалдаги қонун ҳужжатларидан фойдаланилди . Битирув малакавий иши таркиби кириш , 3 та боб , хулоса ва адабиётлар руйхатидан иборат . Кириш қисмида тадқиқот ишининг аҳамияти , бозор иқтисодиёти шароитида мавзунинг долзарблиги ҳақида баён этилган . Битирув малакавий ишининг биринчи бобида халқаро ҳисоб - китоблар моҳияти ва ташқил қилиш асослари , халқаро ҳисоб - китоб шакллари ҳақида фикр юритилган . Тадқиқот ишини иккинчи ва учинчи бобларида Ўзбекистон ташқи иқтисодиёти ва унда халқаро ҳисоб китоб шаклларининг жорий қилиниши ҳамда ундаги муаммолар , бартараф қилиш масалалари айтиб ўтилган . Хулоса қисмида Ўзбекистон иқтисодиёти учун қулай бўлган халқаро ҳисоб - китоб шаклларини қўллаш ёрдамида иқтисодиётни ривожлантиришга

Халқаро ҳисоб - китоблар ташқи савдодаги товарлар ва хизматлар , ҳамда нотижорат операциялари , давлатлараро кредитлар ва капиталлар ҳаракати , шу жумладан чет элларда қурилиш объектлари ва тараққий этаётган давлатларга ёрдам билан боғлиқ ҳисоб - китобларни ўз ичига олади . Халқаро ҳисоб - китоблар - бу турли давлатлар ҳуқуқий шахслари ва фуқаролари орасидаги иқтисодий , сиёсий ва маданий муносабатлар туфайли вужудга келадиган пуллик талаблар ва мажбуриятлар бўйича тўловларни тартибга солиш демакдир . Халқаро ҳисоб - китоблар бир тарафдан тўловларни амалга оширишнинг амалиётда ишлаб кўрилган ва қоидалар билан мустаҳкамланган шартлари ва тартибларини , бошқа тарафдан - банкларни шу тўловларни ўтказиш буйича кундалик амалий фаолиятини ўз ичига олади . Ҳисоб - китобларнинг асосий кўпчилик кис

кўрган холда “ ностро ” ҳисобларида минимал қолдиқларни сақлаб туришга интиладилар . Халқаро ҳисоб - китоблар доирасида банклар фаолияти бир томондан , уларнинг миллий қонунчилиги томонидан тартибга солиб турилади , бошқа томондан - ўрнатилган тартиб ва урф - одатлар ҳолида мавжуд бўлган амалдаги тажриба билан аниқланади ёки алоҳида ҳужжатлар билан мустаҳкамланади . Бугунги кунда жаҳон амалиётида ҳалқаро ҳисоб - китобларнинг бирбиридан техникасининг мураккаблиги , белгиланган мақсади ва қўлланиш шартлари билан фарқ қилувчи турли шакллари қўлланилади . Қўлланилаётган операциялар ҳарактери буйича савдо ва носавдо ҳисобкитобларга булинади . Халқаро савдо ҳисоб - китобларига махсулот ва хизматлар экспорти ва импорти билан боғлиқ бўлган барча операциялар киради Халқаро носавдо ҳисоб - китоблар

Бундан ташқари , халқаро ҳисоб - китобларда валюта маблағлари сифатида кредит ва тўлов ҳужжатлари ишлатилади . Ҳозирги кунда амалда халқаро ҳисоб - китобларнинг қўйидаги асосий шакллари қўлланилади : ҳужжатли аккредитив , инкассо , банк ўтказмаси , очик ҳисоб , аванс . Бундан ташқари векселлар ва чеклар ёрдамида ҳам ҳисоб - китоблар амалга оширилади . Халқаро ҳисоб - китоблар билан айрим ҳисоб - китоб турлари ( масалан , инкассо , аванс , очик ҳисоб ) буйича банкларнинг кафолат операциялари чамбарчас богланган , улар ташқи савдо ҳамкорларининг шартнома буйича ўзларига кабул килган мажбуриятларини бажарилишини кушимча таъминлаш учун хизмат қилади . Тарихан халқаро ҳисоб - китобларнинг қўйидаги алоҳидаликлари шаклланган : Импортёрлар ва экспортёрлар , уларнинг банклари ташқи савдо шартномала

бошларида Парижда ташқил этилган Халқаро Савдо палатаси ҳужжатли аккредитивлар , инкасо буйича унификацияланган қоидалар ва одатларни ишлаб чиқади ва нашр қилади . Массалан , инкассо буйича биринчи қоидалар 1936 йилда ишлаб чиқилган , кейин 1967 ва 1978 йилларда қайта ишланган (1979 йил январдан кучга кирди ). Жахоннинг кўпгина банклари аккредетивлар ва инкассоларнинг унификация қоидаларига кушилганини эълон килдилар . Халқаро савдо палатаси шартнома кафолатлари қоидаларини тайёрлаш буйича иш олиб бормокда . Халқаро ҳисоб - китоблар , одатда ҳужжатли ҳарактерга эга , яъни молиявий ва тижорат ҳужжатларига карши амалга оширилади . Молиявий ҳужжатларга оддий ва ўтказма векселлар , чеклар , тўлов тилхатлари киради . Тижорат ҳужжатларига : а ) инвойслар ; б ) товар ортилган ёки жўнатилгани ёки

Ҳозирги кунда амалда халқаро ҳисоб - китобларнинг қўйидаги асосий шакллари қўлланилади : - ҳужжатли аккредитив - инкассо - банк ўтказмаси - очик ҳисоб - чек ва векселлар Халқаро ҳисоб - китоблар билан айрим ҳисоб - китоб турлари ( масалан , инкассо , аванс , очик ҳисоб ) буйича банкларнинг кафолат операциялари чамбарчас боғланган , улар ташқи савдо ҳамкорларининг шартнома бўйича ўзларига қабул қилган мажбуриятларини бажарилишини қўшимча таъминлаш учун хизмат қилади . Ҳужжатли аккредитивлар учун унификациялашган тартиблар ва фойдаларга мувофик аккредитив - бу шундай келишувки унга мувофик банк мижоз илтимосига кўра учинчи шахсга ( бенефициарга , яъни унга очилган аккредитивни ) ҳужжатлар тўловини амалга ошириш ёки бенефициар томонидан тақдим этилган тратта акцептини тўлаш ёки ҳужжатларни со

3. Бенефициар ўз фойдасига очилган махсулот учун тўлов ни таъминловчи аккредетивни олгандан кейин махсулотни ортади ҳужжатларни авизаловчи банка тақдим этади , банк ўз навбатида уларни банк - эмитентга тулаш учун юборилади . 4. Ҳужжатларни тўғрилигини текширгандан сунг аккредетив очган банк тўловни амалга оширади . Агар ҳужжат аккредетив шартларига мос келса , банк авизоловчи банк йўрикномаси бўйича пулини ўтказади ва ҳужжат ларни инпортёрга махсулотни олиши учун топширади . Келган тушум экспортер ҳисобига ёзилади . импортер Шартнома тузилиши , Ҳисоб - китоб шакли аккредитив аккредитив очиш тўғрисида топшириқ Аккр . очилиши 11 экспортер Банк ( экспортер ) авизо - банк Банк ( импортер ) Аккредитив очувчи банк

1- расм . Ҳужжатли аккредитивнинг ўтиши 3 Аккредетив шартлари бўйича ҳужжатларни тўловини оширувчи банк ( бажарувчи банк ) сифатида авизоловчи банк ҳам тайинланилиши мумкин . Бу холда у экспорт ҳужжатларни тақдим этиши билан тўловни амалга оширади ва кейин банк - эмитентдан амалга оширилган тўловни ( ёпилмаган аккредетивлар буйича ) қоплашни талаб қилади . Одатда бажарувчи банк билан банк - эмитент бир - бирлари билан ўзаро мухбирлик ҳисоблари бўлмаса , у холда ҳисоб - китобларда кўрсатилган банкларнинг мухбирлик ҳисоблари очилган учунчи банк ( рамбурсловчи банк ) иштирок этади . Аккредетив очилганда банк - эмитент рамбурсловчи банкка бажарувчи банк талабларини аккредетивда курсатилган муддатга ва қиймат чегараларида бажаришга йўриқнома ( рамбурс ваколати ) беради . Аккредетив шакллари хил

( агар керакли ҳужжатлар тақдим этилган ва аккредетивнинг ҳамма шартлари бажарилган бўлса ) тасдиқловчи банкнинг банк - эмитентнинг тўлов мажбуриятига , акцептига ёки тратта негоциациясига кушимча қатъий мажбуриятини билдиради . 3. Аккредитивни қайта тиклаш нуқтаи - назаридан ролловер ( револьверли , қайта тикланадиган ) аккредитивлар қўлланилади . Улар шартнома кийматининг бир кисмига аккредитив кисмига тула бажарилгандан кейин ( бир катор ҳужжатлар туплами учун ) олдинги кийматини қайта тиклаш шарти билан ёки ҳар бир ҳужжатлар туплами тақдим этилганда очилади . Қоида буйича аккредитив матнида умумий тўлов миқдори курсатилади , унда ушбу аккредитив буйича мажбуриятларнинг йигиндиси кўп булиши мумкин эмас . Айланиш буйича ҳаражатларни қисқартиришга имкон берувчи ролловер аккредитивлар йири

a) ҳужжатларга қарши тўлов аккредитивлари ; b) аккредитивнинг ҳамма шартлари бажарилган тақдирда банк - эмитентнинг тратта акцептини кўзда тутувчи акцептли аккредитивлар ; c) тўлов вақти ўзайтирилган аккредитивлар ; d) ҳужжатлар негоциацияси аккредитиви . Ҳужжатли аккредитивлардан фаркли уларок пулли аккредитив номи ёзилган ҳужжат булиб , унда курсатилган шартларга риоя килганда маълум вакт ичида олувчига пулни тулаш топшириги курсатилган булади . Аккредитив шаклларидан бири эркин негоциацияли циркуляр аккредитив . У уни бажаришни истаган исталган банка қаратилган бундай аккредитивлар қайтариб олинмайди ва ишбилармон доираларда машхур ва юқори обруга эга бўлган йирик банклар томонидан тақдим этилади , акс холда экспортерга уни реализация қилиш кийин б улади . Ҳозирги шароитда яна компенсац

ташқари , аккредитив очиш учун импортер одатда банкдан маълум фоиз эвазига кредит олади , бу эса бундай ҳисоб - китоб шаклини кимматлаштиради . Импортер учун аккредитив шаклидаги ҳисоб - китоб унинг капиталининг сарфланишига ва сочилишига олиб келади , чунки у аккредитивни махсулотни олмай ва сотмай туриб очиши керак , лекин айни вактда банклар орқали экспортер томонидан келишув шартларининг бажарилишини назорат қилиш имкониятини беради . Экспортер учун аванс тўловларидан кейин аккредитив шаклидаги ҳисоб - китоблар анча манфаатли ҳисобланади , чунки у банкнинг тўловни амалга ошириш мажбурияти бўлган ягона ҳисоб - китоб шаклидир ( банк кафолати операцияларидан ташқари ). Банклараро пул ўтказиш - бирор шахснинг ( жўнатувчининг ) ўз банкига маълум пул микдорини бошка шахс ( олувчи ) фойдасига

Шартнома Товар жўнатилади 2- расм . Банк ўтказмаси бўйича ҳисоб - китоблар 4 Банк ўтказмаси бўйича ҳисоб - китобларни амалга ошириш тартиби қуйидагича : 1. Шартнома тузилади . 2. Товарлар жўнатилади . 3. Экспортер транспорт ҳужжатлари ва бошқа ҳужжатларни импортерга юборади . 4. Импортер товарларни олгандан кейин ўз банкига пул ўтказиш учун ариза тақдим қилади . 5. Банк ўтказмани амалга оширади . 6. Экспортер банк маблағни экспортер ҳисоб рақамига ўтказади . Банклараро пул ўтказиш йули билан хисоб - китоблар икки турга ажратилади : - аввалдан пул тулаш : импортер экспортерни жўнатилмаган товар учун кредитлайди . - насияга олинган товар учун пул тўлаш : импортер қабул қилинган ёки экспортер жўнатган товар учун экспортер олдидаги ўз карзини ўзади . Хозирги кунда Ўзбекистон Республикасида им

экспортер контракт бўйича барча мажбуриятларини бажарганидан сўнг амалга оширилади . Ҳисоб китобларнинг инкассо шакли банк ўтказмасига нисбатан анча ишончлироқ . Инкассо – экспортернинг ўз банкига импортердан бевосита ёки бошқа банк орқали маълум бир суммани тўлатиб олиш ёки белгиланган муддат ичида сумма тўланишини ифодалайди . Ремитент банк Ҳужжатлар жўнатилади Тўлов ўтказилади Ёки вексел акцепт . инкассо топшириқномаси ва бошқа ҳужжатлар тақдим қилинади Шартнома Товар жўнатилади 3- расм . Инкассо бўйича ҳисоб - китоблар 5 5 Абдуллаева Ш . З . Халқаро валюта - кредит муносабатлари . Дарслик / Т .2005 йил , 269- бет 17 Инкассоловчи банк Импортер Экспортер

Инкассо икки тури мавжуд : соф инкассо ва ҳужжатлаштирилган инкассо . Инкассо бўйича ҳисоб - китобларни амалга ошириш тартиби қуйидагича : 1. Шартнома тузилади . 2. Товарлар жўнатилади . 3. Экспортер транспорт ҳужжатлари ва бошқа ҳужжатларни импортерга юборади . 4. Экспортер ҳужжатлар тўпламини инкассо топшириғи билан ўз банкига тақдим қилади . 5. Банк инкассо топшириқномаси ва ҳужжатларни текшириб импортер банкига жўнатади . 6. Импортер банк импортерга ҳужжатларни текшириш учун тақдим қилади ва тўловни амалга оширади ёки векселни акцептлаб жўнатади . 7. Экспортер банк маблағни экспортер ҳисоб рақамига ўтказади ёки векселни экспортерга тақдим қилади . Халқаро ҳисоб - китоб шаклларини танлашга бир катор омиллар таъсир курсатади : * Ташқи савдо объекти ҳисобланган товарнинг ташқи кўриниши (

II- боб . Ўзбекистонда халқаро ҳисоб - китобларни қўлланилиши ва уларнинг амалий ҳолати таҳлили 2.1. Ўзбекистон ташқи иқтисодий фаолиятида ҳалқаро ҳисоб - китобларнинг қўлланилиши ҳолати Ўзбекистон Республикаси ўз суверенитети ва миллий мустақиллигини қўлга киритганидан кейинги дастлабки йиллардан бошлабоқ , жаҳон хўжалик тизими билан узоқ вақт давомида узилиб қолган алоқаларни тиклашга , халқаро ҳамжамиятга кирувчи давлатлар билан савдо - иқтисодий ва бошқа алоқаларни йўлга қўйишга киришди . Собиқ иттифоқ даврида ташқи сиёсатни , шу жумладан ташқи иқтисодий савдо сиёсатини марказ томонидан амалга оширилиши , давлат монополияси эканлиги чет элларга , хусусан Ўзбекистон ССР га ўзга мамлакатлар билан бевосита алоқа қилиш имонини бермас эди ва бу ҳол амалда мамлакатимизни ташқи дунёдан ажрати

айланмасидаги ижобий сальдо 1 миллиард 120 миллион доллардан ошди 6 . 2012 йилда ташқи савдо соҳасида амалга оширилган комплекс чоратадбирлар республика экспорт салоҳиятини ривожлантириш , саноат тармоқлари ва ҳудудларнинг экспортини таъминлаш , экспортнинг географияси ва номенклатурасини такомиллаштириш , шунингдек тарифларни тартибга солиш чора - тадбирлари орқали импортнинг таркибини оптималлаштириш , мақсадли кўрсаткичларни башорат қилиш ва уларнинг бажарилишини мониторинг қилиш асосида мувозанатлашган савдо балансини таъминлашга йўналтирилди . Инқир o зга қарши ч o ралар дастури д o ирасида амалга o ширилган яна бир йўналиш – мамлакатимиздаги маҳсул o т экспорт қиладиган к o р xo наларни қўллаб - қувватлаш ва рағбатлантириш , экспорт сал o ҳиятини мустаҳкамлаш бўйича қабул қилинган ам

иқтисодиётимизнинг экспорт салоҳиятини юксалтириш , ташқи савдо таркибида ижобий силжишларга эришиш , унинг ҳажмини барқарор ўстириш имконини бермоқда (4- расм ). 4- расм . Ўзбекистон ташқи савдо айланмаси динамикаси 7 Маълумотлардан кўринадики , республикамиз ташқи савдо айланмаси муттасил ўсиб бормоқда . Хусусан , бу кўрсаткич 2012 йилда 28 млрд . АҚШ долларини ташқил этиб , 2008 йилга нисбатан 1,33 марта , 2011 йилга нисбатан 10,5 фоизга ўсди . Бу экспорт ҳажми 11,6 фоизга ўсгани ҳолда импорт ҳажмининг 9 фоизга ошиши натижасида рўй берди . 2000-2012 йиллар давомида экспорт ва импортни диверсификация қилиш , унинг таркибини такомиллаштириш борасидаги чора - тадбирлар натижасида мамлакатимиз экспортининг товар таркибида ижобий силжишлар рўй берди . экспорт қилинаётган маҳсулотлар таркибид

Ташқи савдо айланмаси , хусусан экспортнинг географик таркибида МДҲ мамлакатларининг улуши 2012 йил якунларига кўра 40 фоизни ташқил этди 2012 йилда мамлакатимиз корхоналари экспортининг асосий қисми Россия Федерацияси , Украина , Қозоғистон ҳиссасига тўғри келди . 5- расм . Ўзбекистон экспортининг таркиби 8 Узоқ хориж давлатларига қилинган экспортнинг жами экспортдаги улуши 2011 йилда 56,5 фоизни , 2012 йилда эса 59,4 фоизни ташқил этди . Бу мамлакатлар бўйича мамлакатимиз экспортининг диферсификациялашув даражаси нисбатан чуқурроқ бўлиб , 2012 йил маълумотларига кўра Хитой , Швейцария , Афғонистон , Туркия , Эрон , Германия , АҚШнинг мамлакатимиз экспортидаги улуши юқоридир . Ўзбекистон Республикасида ташқи иқтисодий фаолият давлат ташқи сиёсатининг таркибий қисми сифатида давлатларнинг

Конституциясида белгилаб қўйилган . “ Ўзбекистон Республикасининг ташқи иқтисодий фаолияти тўғрисида ” ги , “ Инвестиция фаолияти тўғрисида ” ги , “ Чет эл инвестициялари тўғрисида ” ги , “ Чет эллик инвесторлар хуқуқларининг кафолатлари ва уларни ҳимоя қилиш чоралари тўғрисида ” ги қонунлар ташқи иқтисодий фаолиятни тартибга солувчи ҳуқуқий негиз ҳисобланади . “ Ташқи иқтисодий фаолият тўғрисида ” ги қонуннинг 3- моддасига мувофиқ ташқи иқтисодий фаолият деганда , Ўзбекистон Республикаси юридик ва жисмоний шахсларининг , шунингдек , ҳалқаро ташқилотлар билан ўзаро фойдали иқтисодий алоқаларни ўрнатиш ва ривожлантиришга қаратилган фаолияти тушунилади ", яъни Ўзбекистон қонунчилигига кўра ташқи иқтисодий фаолият , бу Ўзбекистон Республикаси жисмоний шахслари билан хорижий давлатларга ма

Ташқи иқтисодий фаолият субъектлари ташқи иқтисодий фаолиятни амалга оширишлари чоғида қуйидаги мажбуриятларга амал қилишлари лозим : Ташқи иқтисодий фаолият ҳам давлат ташқи сиёсатининг бир йўналиши сифатида , иқтисодий , сиёсий , ҳуқуқий ва бошқа воситалар билан тартибга солиниб борилади . Бунда қуйидаги тамойилларга амал қилинади : ташқи иқтисодий субъектларининг эркинлиги ва иқтисодий мустақиллиги ; ташқи иқтисодий фаолият субъектларининг тенглиги ; савдо - иқтисодий муносабатларни амалга оширишда камситишларга йўл қўйилмаслиги ; ташқи иқтисодий фаолиятни амалга оширишдан ўзаро манфаатдорлик ; ташқи иқтисодий фаолият субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари давлат томонидан ҳимоя қилиниши . Ташқи иқтисодий фаолиятга давлат таъсири қуйидаги йўналишларда амалга оширилади : 1. Иқт

4. Давлат эҳтиёжларини таъминлаш йўналиши бўйича , бунда имтиёзли шартларда кредитлар бериш , божхона божи ва бошқа тўловлардан озод қилиш , валютанинг бир қисмини мажбурий сотиш мажбуриятидан озод қилиш , квоталар белгилаб бериш каби қулай иқтисодий шарт - шароитлар яратилади ва шу йўл билан давлат эҳтиёжи учун маҳсулот келтирилиши қўллаб - қувватланади . 5. Ўзбекистонлик тадбиркорларнинг ташқи бозорда рақобатбардошлигини таъминлаш ва ошириб бориш . Ана шу мақсадда Ўзбекистон Республикасининг “ Бож тарифи тўғрисида ” ги қонунида компенсация ҳамда демпингга қарши божлар қўллаш , бошқа шаклларда қулай шарт - шароитлар яратиб бериш назарда тутилган . 6. Айрим тармоқлар тараққиётини рағбатлантириш йўналиши бўйича , бунда кўпроқ Ўзбекистон аграр - индустриал мамлакат бўлганлиги туфайли қишлоқ

Импорт шартномалари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2003 йил 30 сентябрдаги 416 - сонли « Экспорт - импорт операцияларининг мониторинги юритилишини янада такомиллаштириш чора - тадбирлари тўғрисида » ги қарори талабларига мувофиқ ҳолда тузилиб , импорт қилувчиларнинг чет эл валютасидаги талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварақлари мавжуд бўлган ваколатли банкларда ҳисобга олинади . Импорт шартномаларини ( импорт шартномасига қўшимчаларни ) ваколатли банкларда ҳисобга қўйиш учун импорт қилувчи томонидан қуйидаги ҳужжатлар тақдим қилинади : Ушбу Низомнинг иловасига мувофиқ шаклда тўлдирилган ариза ; шартнома ( қўшимча келишув ) нинг асл нусхаси ; шартнома ( қўшимча келишув ) нинг ксеронусхаси ; қонунчиликда белгиланган тартибда расмийлаштирилган импорт битими паспорти уч нусха

келишув ) ни божхона органларида ҳисобга олиш ҳужжатлар топширилган кун ҳисобга олинган ҳолда икки иш кунида амалга оширилади . Айни пайтда , иш ва хизматларни импорт қилишга оид шартномалар божхона органларида ҳисобга олинмайди . Товарлар , иш ва хизматлар биргаликда импорт қилиниши кўзда тутилган шартномалар бундан мустасно . Импорт қилинаётган товарлар ( иш ва хизматлар ) тўлови , импорт қилувчи томонидан ваколатли банкда чет эл валютасидаги талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварағидан банк ўтказмаси , ҳужжатли аккредитивлар учун бирхиллаштирилган қоида ва одатларга ( Халқаро савдо палатасининг 1993 йилдаги таҳрирдаги № 500 нашри ,) ҳамда инкассо буйича бирхиллаштирилган қоидаларга ( Халқаро савдо палатасининг 1995 йилдаги тахрирдаги № 522 нашри ) мувофиқ ҳисоб - китобларнинг аккредитив

Бўнак тўловлари бўйича маблағлар қайтарилганда ёки вакил - банкнинг воситачилик ҳақи импорт қилувчининг маблағлари ҳисобидан тўланиши ҳисобига импорт шартномаси бўйича товарлар тўлиқ келиб тушмаганда , ушбу маблағ дебиторлик қарзи деб ҳисобга олинмасдан , импорт қилувчи балансининг чиқим қисмида ҳисобга олиниши лозим . Ваколатли банклар импорт шартномаларини бажарилиши юзасидан Марказий банк ва унинг ҳудудий Бош бошқармаларига , Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан белгиланадиган шакллар ва саналарда ҳисобот тақдим этиб борадилар . Ваколатли банклар томонидан божхона ва солиқ органлари билан импорт қилувчиларнинг ташқи савдо операциялари бўйича қонунчиликда белгиланган тартибда маълумотлар алмашинуви амалга оширилади . Ваколатли банклар ва божхона органлари зиммасига , қонунчил

• чет эл валютасига республика товар - хом ашё биржаларида ; • товарларни қайта ишлаш учун ; • Ўзбекистон инвестициялари иштирокида хорижда ташқил этилган корхоналарга жумладан , консигнация асосида товар етказиб бериш учун ; • ҳукуматлараро битимларга кўра товарлар етказиб бериш учун тузилганлар ҳисобга олинади . Экспорт қилиниши тақиқланган товарларни олиб чиқиб кетишга доир битимларнинг ваколатли банклар томонидан ҳисобга олиниши ман этилади . Экспорт битимлари экспортчиларнинг чет эл валютасидаги талаб қилиб олинадиган депозит ҳисобварақлари очилган манзил бўйича ваколатли банклар муассасаларида ҳисобга олинади . Белгиланган тартибда тузилган бартер битимлари экспортчиларнинг чет эл валютасидаги талаб қилиб олинадиган депозит ҳисобварақлари очилган манзил бўйича ваколатли банклар муасс

• махсус товарлар экспорти битимлари бўйича - Ташқи иқтисодий алоқалар агентлиги лицензиясининг нусхаси ; • бартер битимларини ҳисобга олишда - Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Мақкамаси , Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши , вилоятлар ва Тошкент шахри қокимликлари қарорининг нусхаси , Деққон ва фермер хўжаликлари уюшмаси аъзолари ёки уларнинг тайёрлов ширкатлари томонидан тузилган мева - сабзавотлар ва уларни қайта ишлаш мақсулотларини четга олиб чиқишга оид бартер битимлари бўйича - туман ва шаҳар ҳокимликларининг бартер операцияларини амалга ошириш учун берган рухсатномаси ва Уюшмага аъзолик тўғрисидаги гувоҳнома нусхаси ; Ўзбекистон Республикаси Ташқи иқтисодий алоқалар агентлигида рўйхатга олиниши лозим бўлган экспорт битимлари Ўзбекистон Республикаси Ташқи иқтисодий алоқал

битим бўйича ушбу битимнинг рақами ва тузилган санаси тўғрисида , шунингдек , улар ижросининг банк томонидан тегишлича назорат қилиниши учун зарур бўлган бошқа маълумотларни тақдим этади . Экспорт битимлари бўйича қонунчиликда белгиланган тартиб ва миқдорда мажбурий сотув амалга оширилади . Экспорт қилувчи ва импорт қилувчига хизмат кўрсатувчи банклар ўртасида тўғридан - тўғри вакиллик муносабатлари мавжуд бўлмаганлиги туфайли , эскпорт битимлари бўйича тўловлар Ўзбекистон Республикаси банклари билан вакиллик муносабатларини ўрнатган бошқа банклар орқали амалга оширилган ҳолатда ва вакил - банкнинг воситачилик ҳақи экспортчи ҳисобварағига келиб тушаётган маблағлар ҳисобидан тўланганда , ушбу харажатлар дебиторлик қарзи деб ҳисобланмайди ва экспортчи балансининг харажат қисмида ҳисобга олин

• банк ва мижоз манфаатлари нуқтаи назаридан олинган ва қўйилган мажбуриятларни таҳлил қила билиш ; • банк тижорат ёзишмаларини чет тилида юритиш тажрибасига эга бўлиш . Товар ва хизматлар экспорти ҳамда импорти бўйича ҳисоб - китоблар амалга ошириладиган иш участкаси мижозлар ва хорижий банклар билан тўғри муносабат ўрната оладиган , тез - тез юзага келадиган келишмовчиликларни халқаро қоида ва таомилларга мувофиқ ҳал қилиш йўлларини топа оладиган , юқори малакали ходимлар билан таъминлашни талаб қилади . Шуни ҳисобга олиш зарурки , ҳисоб - китобларни амалга ошириш вақтида банк йўл қўйган ҳар қандай хато жарима ва бурдсизлик тўлови шаклидаги валюта йўқотишларига олиб келади . Бу соҳа мутахассисларининг иш тажрибаси хатоларни ўз вақтида аниқлаш , уларнинг турини тушуниш ва улар бўйича жаво

тижорат банкларининг юқори даражадаги мавқеи юзага келди , улар халқаро молия бозорларидаги операцияларнинг ярмига яқинини амалга оширмоқда ; тўртинчидан , молиявий активлар билан амалга ошириладиган халқаро операцияларнинг асосий қисмини бир неча йирик молиявий марказларга тўпланиш тенденцияси кўзатилмоқда . Халқаро ҳисоб - китоблар – хорижий валюталардаги талаб ва мажбуриятларни амалга ошириш ва тартибга солиш тизими бўлиб , турли мамлакатларнинг хуқуқий ва жисмоний шахслари ўртасидаги иқтисодий , сиёсий ва маданий алоқалар муносабати билан юзага келади . Халқаро ҳисобкитоб муносабатлари , бир томондан , тўловларни амалга ошириш тартиби ва шартларини ўз ичига олса , иккинчи томондан , тижорат банкларининг уларни амалга ошириш билан боғлиқ бўлган кундалик фаолиятини олади . Бозор иқтисоди

ўрнатилган ўзаро вакиллик муносабатлари тушунилади . Халқаро ҳисобкитобларнинг асосий қисми ташқи вакиллик муносабатлари орқали амалга оширилади . Бунда тўловлар « Ностро » ва « Востро » вакиллик ҳисоб варақлари орқали амалга оширилади . Ўзбекистон Республикаси тижорат банкларининг ривожланган хорижий давлатларнинг тижорат банклари билан бир томонлама ташқи вакиллик муносабатларига эга эканлиги халқаро операциялар кўламини кенгайтиришга салбий таъсир қилади . Масаланинг моҳияти шундаки , Республикамизнинг йирик тижорат банклари ривожланган хорижий давлатларнинг тижорат банкларида ўзларининг « Ностро » вакиллик ҳисоб варағига эга . Ривожланган хорижий давлатларнинг тижорат банклари эса , республикамизнинг тижорат банкларида ўзларининг « Востро » вакиллик ҳисоб варағига эга эмаслар . Тижорат

даражасидан анча паст . Бу ҳолатнинг намоён бўлиш шакллари қуйидагилардан иборат : а ) Республикамиз тижорат банкларининг халқаро валюта бозорларидаги операциялари миқдори жуда кичик . Бу операциялар асосан импорт тўловларини амалга ошириш билан боғлиқ . б ) Республикамиз тижорат банкларининг валюта опционлари ва валюта фьючерслари билан боғлиқ муддатли операциялари мавжуд эмас . в ) Мамлакатимиз банкларида своп операциялари ривожланмаган . Тижорат банкларининг халқаро вакиллик муносабатлари ўзаро муносабатларнинг характерига кўра , ҳисоб варағи очиш асосидаги ва ҳисоб варағи очмасдан туриб ўрнатиладиган муносабатларга бўлинади . Кўпчилик ҳолатларда ўзаро вакиллик муносабатлари икки томонлама ёки бир томонлама ҳисоб варақлари очиш йўли билан амалга оширилади . Айни вақтда , ҳисоб варақлари

Халқаро электрон тўлов тизимида етакчи ўринни , шубҳасиз , SWIFT ( Жаҳон банклараро молиявий телекомуникациялар ҳамжамияти ) тизими эгаллайди . Ушбу тизим 1973 йилда АҚШ ва Ғарбий Европа тижорат банкларининг ташаббуси билан тузилган эди . Ҳозирги кунда SWIFT тизимининг уч маркази мавжуд бўлиб , улар Брюссель , Амстердам ва АҚШнинг Кильперер шаҳарларида жойлашган . S.W.I.F.T. тизими халқаро ҳисоб - китобларни амалга ошириш вақтини сезиларли даражада қисқартирди . Ҳозирги вақтда , S.W.I.F.T. тизими орқали ҳар қандай дунёнинг исталган мамлакатига 5 дақиқада етказалаши мумкин . Ҳолбуки , S.W.I.F.T. тизими юзага келтирилганга қадар АҚШ ва Ғарбий Европа мамлакатларининг хўжалик субъектлари ўртасида тўлов топшириқномалари билан амалга ошириладиган ҳисоб - китоблар бир ҳафтадан 10 кунгача чўзилар

бартараф этиш мақсадида тасдиқланди ва сиёсий риск юз берган тақдирда аккредетив суммаси тасдиқланган банк томонидан тўлаб берилади . Инкассо тўғрисида халқаро қоидада инкассони икки асосий шаклининг , яъни соф инкассо ва ҳужжатли инкассонинг мавжуд эканлиги эътироф этилгани ҳолда , ҳар бир шакл бўйича халқаро ҳисоб - китобларни амалга ошириш тартиби аниқ белгилаб қўйилган . Масалан , соф инкассода фақат тўлов ҳужжатларини инкассога қабул қилинади ва вексель акцептлангандан сўнг товарлар билан боғлиқ ҳужжатлар импортёрга ўзатилади . Ҳужжатли инкассода эса , фақат тижорат ҳужжатлари инкассога қабул қилинади ёки тижорат ҳужжатлари тўлов ҳужжатлари билан биргаликда инкассога қабул қилинади . Агар тижорат ҳужжатларининг ўзи инкассога қабул қилинса , у ҳолда товарлар билан боғлиқ ҳужжатлар импо

ҳужжатларни расмийлаштириш , текшириш , ўзатиш ва тўловларни амалга ошириш натижасида юзага келади . • Тижорат банкларининг халқаро ҳисоб - китоб операциялари миллий қонунчилик билан , шунингдек , халқаро қоидалар билан тартибга солинади . АҚШда ягона савдо кодекси мавжуд бўлиб , унда банкларнинг халқаро ҳисоб - китоб операцияларини амалга ошириш учун зарур бўлган ҳуқуқий асослар ўз аксини топган . • Тижорат банкларининг халқаро ҳисоб - китоб муносабатлари унификация объекти бўлиб , у хўжалик алоқаларининг байналминаллашуви ва банк операцияларининг универсаллашувига асосланган . • Банкларнинг халқаро ҳисоб - китоб операцияларида икки тўлов шарти қўлланилади : а ) Тўловлар ҳужжатларга қарши . б ) Тўловлар акцептга қарши . Биринчи тўлов шартида импортёр тўловни амалга оширгандан кейингина ун

амалга ошириш борасидаги бой тажрибасини илмий асосда ўрганиш республикамизнинг тижорат банклари учун катта амалий аҳамиятга эгадир . Тижорат банкларининг халқаро ҳисоб - китоб операцияларини тўғри таснифлаш асосида уларнинг самарадорлигини баҳолаш муҳим аҳамият касб этади . Бунинг боиси шундаки , тижорат банки учун тўлов риски ҳар бир халқаро ҳисоб - китоб шаклида бир - биридан фарқ қилади . Халқаро банк амалиётида тижорат банкларининг халқаро ҳисоб - китоб операциялари , иқтисодий моҳиятига кўра , икки йирик гуруҳга ажратилади : 1. Соф тўловлар . 2. Ҳужжатлаштирилган тўловлар . Бунда туркумлаш учун мезон бўлиб , тўлов шартлари ҳисобланади . Масалан , соф тўловлар учун уч тўлов шарти хос : а ) товарлар суммасининг маълум қисмини олдиндан тўлаш ; б ) товарлар суммасини товарни қабул қилиб

валютанинг алмашув курсига ва экспортёрларнинг тўловга қобиллигига салбий таъсир қилади . Халқаро савдони молиялаштириш билан боғлиқ бўлган халқаро ҳисобкитоб муносабатларида тижорат банкларининг ордерли чекларидан кенг кўламда фойдаланилади . Республикамиз банк амалиётида эса , ҳозирги вақтда банкларнинг ордерли чеклари муомаласи мавжуд эмас . Тижорат банкларининг ордерли чеклари билан амалга ошириладиган халқаро ҳисоб - китоб операцияларида банк чекни мижознинг ёзма кўрсатмасига асосан ёзади . Аммо банк томонидан чек суммаси алоҳида баланс ҳисобварағида депонентланмайди . Демак , бунда банк учун тўлов риски мавжуд эмас . Лекин , халқаро амалиёт тажрибалари шуни кўрсатмоқдаки , ордерли чекларнинг асосий қисми , импортёрларнинг жорий валюта маблағлари етмай қолган шароитда , тижорат банкла

“ Ўзсаноатқурилишбанк ” ОАТБ 350 дан зиёд банклар билан вакиллик муносабатларини ўрнатган . 1- жадвал НОСТРО вакил лик ҳисоб рақамлари 9 БАНК валюта Хисоб рақам Халқаро банк коди (SWIFT) STANDARD CHARTERED BANK NEW YORK, USA USD 3582023569001 SCBLUS33 CITIBANK N.A. NEW YORK, USA USD 3611-4296 CITIUS33 JP MORGAN CHASE BANK NEW YORK, USA USD 400-000261 CHASUS33 LANDESBANK AG BERLIN, GERMANY USD EUR 3270000197 (USD) 6630008233 (EUR) BELADEBE COMMERZBANK AG FRANKFURT, GERMANY USD EUR GBP JPY 400/8864282/00 (USD) 400/8864282/01 (EUR) 400/8864282/00 (GBP) 400/8864282/00 (JPY) COBADEFF JP MORGAN AG FRANKFURT, GERMANY EUR DE 9750 1108 0062 3160 8305 (EUR) CHASDEFX BANQUE DE COMMERCE ET DE PLACEMENTS S.A. GENEVA, SWITZERLAND USD EUR CH2608629106012260001 (USD) CH5308629106012260000 (EUR) BPCPCHGG C

“ Ўзсаноатқурилишбанк ” ОАТБда рўйхатга олинган шартномалар 10 Йиллар Экмпорт шартномалари сони Импорт шартномалри сони Жами 2009 1269 1957 3226 2010 1596 2144 3740 2011 1142 2072 3214 Юқоридаги жадвалдан кузатиш мумкинки “ Ўзсаноатқурилишбанк ” ОАТБ тизимида 1142 таси 2011 йилда рўйхатга олинган . Мазкур шартномаларга асосан республикага жами 10,2 млрд . АҚШ долл ., шундан 2011 йилда 3,8 млрд . АҚШ долл . хажмида валюта маблағлари келиб тушди ; импорт шартномаларидан 2072 таси 2011 йилда рўйхатга олинган . Экспорт қилувчи корхоналарга сифатли хизматлар кўрсатиш - банкнинг устувор йўналишларидан бири бўлди . Валюта тушумидан 50% хажмидаги мажбурий сотув ва банкнинг жалб қилинган маблағлари - ички валюта бозорини тўлдиришни асосий манбаси эканлигини хисобга олиб , банк томонидан экспорт туш

Олдинги бобда кўриб ўтганимиздек , тижорат банкларининг соф тўловларига тўлов топшириқномалари ва чеклар воситасидаги халқаро ҳисоб - китоб шакллари орқали амалга ошириладиган тўловлар киради . Ўзбекистон тижорат банклари фаолиятида соф тўловларнинг асосан тўлов топшириқномаси шаклидан фойдаланилмоқда . Шуниси характерлики , банк томонидан қўлланилаётган тўлов топшириқномалари шаклида товарларнинг суммасини маълум қисмини олдиндан тўлаш тартибидан кенг кўламда фойдаланилмоқда . Мамлакатимиз корхоналари импорт тўловини амалга оширишда товарлар суммасининг сезиларли қисмини олдиндан экспортёрларга тўлаб бермоқда . Бу ҳолатнинг импортёрлар учун мавжуд бўлган қуйидаги икки салбий жиҳатини кўрсатишимиз мумкин : 1. Импортёрлар учун сифатсиз товарлар етказиб бериш риски сақланиб қолади . Чунки то

вакиллик ҳисоб варағининг қолдиғини тебранишига йўл қўйилмайди . Республикамиз тижорат бакнларида ривожланган хорижий давлатларнинг « Востро » вакиллик ҳисоб варағи бўлмаганлиги сабабли , улар импорт тўловини импортёрнинг жорий ҳисоб варағини дебетлаш ва ўзларининг « Ностро » вакиллик ҳисоб варағини кредитлаш йўли билан амалга оширилади . Натижада импорт тўловини амалга оширилганда ҳар сафар банкнинг « Ностро » вакиллик ҳисоб варағининг қолдиғини тебранишига йўл қўйилади . Бу эса тижорат банки фаолияти учун салбий ҳолат ҳисобланади . Банклараро икки томонлама вакиллик муносабатларини ўрнатишда қуйидаги жиҳатларга асосий эътибор қаратилади : а ) очилаётган ҳисоб рақамининг тури ва қайси валютадалиги , фоизлар ҳисобланиш тартиби , ҳисоб ракамлардаги қолдиқларни бошқа мамлакатларга ўтказиш та

кредитор қарздорликни қисқартиришдаги роли ортади ва импорт операцияларини молиялаштиришдаги аҳамияти ошади . Тижорат банкларининг ордерли чекларида чек суммаси алоҳида баланс ҳисоб варағида депонентланмайди . Бу эса , ўз навбатида , ордерли чекларнинг импортёрлар учун жавобгарлигини оширади . Халқаро банк амалиёти шуни кўрсатадики , ордерли чекларнинг сезиларли қисми тижорат банкларининг кредитлари ҳисобидан тўланади . Шуниси аҳамиятга моликки , ордерли чекларни бир вақтнинг ўзида банкларнинг муддатли кредитлари ҳисобидан ҳам , овердрафт кредитлари ҳисобидан ҳам тўлаш мумкин . Бунинг боиси шундаки , биринчидан , банкларнинг ордерли чеклари воситасида экспортёрлар билан ҳисоблашадиган импортёрлар , одатда , тўловга қобил бўлган корхоналардир . Шунинг учун уларнинг кредит тўловига лаёқатлил

Халқаро банк амалиётида аккредитивларнинг икки асосий шаклидан кенг кўламда фойдаланилади . Уларнинг биринчиси чақириб олинмайдиган аккредитивлар бўлса , иккинчиси эса , тасдиқланмайдиган аккредитивлардир . Ўзбекистонда ҳужжатлаштирилган аккредитивларнинг таъминланганлик шаклидан кенг кўламда фойдаланилмоқда . Мазкур аккредитивнинг қуйидаги камчиликлари мавжуд : а ) Банкнинг мижози бўлган импортёрларнинг валюта маблағларининг маълум қисми уларнинг хўжалик оборотидан чиқиб кетади . Бу эса , уларнинг ликвидлигига салбий таъсир қилади . б ) Импортёрларнинг депонент қилинган маблағларига фоиз тўланмайди . в ) Республикамизнинг тижорат банклари аккредитив орқали юқори даромад олиш имконига эга бўлмайди . Ривожланган хорижий давлатлар банк амалиётида чақириб олинмайдиган , тасдиқланмайдиган аккр

ҳисобланади . Чунки бундай аккредитивларда тўлов риски банкнинг зиммасида бўлади ва банк юқори комиссион даромад олиш имкониятига эга бўлади . Ўзбекистон тижорат банкларида аккредитив билан бирга инкассонинг асосан ҳужжатли инкассо тури қўлланилмоқда . Соф инкассо эса амалиётимизда мавжуд эмас . Соф инкассо воситасидаги халқаро ҳисоб - китоблар импортёрларнинг молиявий барқарорлигига ижобий таъсир қилади ва мижозни импорт тўловини амалга ошириш учун банк кредитидан фойдаланиш заруриятидан халос қилади . Чунки , соф инкассода , кўпчилик ҳолларда , тижорат векселининг ўзи инкассога қабул қилинади . Импортёр векселни акцептлаш йўли билан товарга эгалик қилиш ҳуқуқини қўлга киритади . Векселда белгиланган муддат тугагандан кейингина импортёр тўлов суммаси ва белгиланган фоизни тўлаб беради . Ш

Тижорат векселлари муомаласининг ривожланиши пировард натижада халқаро форфейтинг операцияларини юзага келтирди . Бу операциялар ўтган асрнинг 50- йилларнинг охири ва 60- йилларнинг бошларида халқаро савдо конъюнктураси ва таркибидаги жиддий ўзгаришлар натижасида пайдо бўлди . Форфейтинг операциясининг мазмуни шундаки , бунда экспортёр тижорат векселларини регресс ҳуқуқисиз банкка сотади . Яъни векселнинг эмитенти тўловга ноқобил бўлиб қолган тақдирда ҳам банк экспортёрга даъво қилиш ҳуқуқига эга бўлмайди . Форфейтинг операциялари экспортёрга валюта маблағларини мобилизация қилиш имконини беради , банклар учун эса сезиларли даромад олиш манбаидир . Харидорларнинг кредитга олган товарларининг асосий қисми кўпчилик ҳолларда вексел билан расмийлаштирилади , шу сабабли форфейтинг операцияларид

Форфейтинг операциялари натижасида экспортёр пул маблағларини тезда олиш имкониятига эга бўлади ва у фақатгина товарларни етказиб бериш юзасидан мажбуриятларни ўз зиммасига олади . қолган барча рисклар автоматик равишда банкка ўтади . Шуни алоҳида таъкидлаш лозимки , ҳисоб ставкаларининг қатъий белгиланганлиги экспортёр учун форфейтингни янада қулайроқ ҳисоб - китоб шаклига айлантиради . Импортёр одатда форфейтинг операцияси орқали ўрта муддатли кредит олади ва уни бутун муддати давомида тенг қисмларда қоплаб боришга ҳаракат қилади . Бунинг натижасида кредитор учун ҳам кредит риски камаяди . Умуман олганда , банк амалиётида кредитни бир неча тенг тўловлар шаклида қоплаш уни қайтаришнинг нисбатан қулай шакли ҳисобланади . Форфейтинг операцияларинг қиймати бир қатор омилларга боғлиқ бўлиб ,

Ҳозирги вақтда Ўзбекистон тижорат банклари халқаро банклар билан бир томонлама вакиллик муносабатларига эга , яъни бизнинг банклар мазкур банкларда ўзларининг « Ностро » вакиллик ҳисоб варақларига эга . Халқаро банкларнинг « Востро » вакиллик ҳисоб варақлари Ўзбекистон банкларида мавжуд эмас . Бунинг натижасида импорт бўйича тўловларни амалга ошириш , хизматлар қақини тўлаш , хорижий банкларга ва корхоналарга фоизлар ва дивидендлар тўлаш бевосита « Ностро » вакиллик ҳисоб варақни дебетлаш асосида амалга оширилмоқда . Бу эса , ўз навбатида , « Ностро » нинг ишчи қолдиқини кескин тебранишига олиб келади . 3. Ўзбекистон тижорат банкларининг валюта заҳираларини диверсификация даражасининг паст эканлиги . Республикамиз банкларининг сезиларли қисмида хорижий валюта зақираларининг мутлоқ асосий қ

халқаро ҳисоб - китоб операцияларини амалга оширишда халқаро умумлаштирилган қоидалардан меъёрий асос сифатида фойдаланмоқда ; иккинчи томондан , улар мазкур операцияларни бажаришда ички қонунчилик доирасида ўзларига юкланган функцияларни бажаришга мажбурдирлар . Айрим қолларда ички қонунчиликнинг бир қатор талаблари халқаро қоидаларга зид келиб қолмоқда . Халқаро банк амалиётининг тажрибалари шуни кўрсатмоқдаки , тижорат банклари халқаро ҳисоб - китоб операцияларини амалга оширишда халқаро қоидаларга бўйсунади ва товар айланмаси учун жавоб бермайди . Улар ҳужжатлаштирилган операцияларни амалга оширишда фақат ҳужжатлар айланмаси учун жавоб беради , яъни товарлар билан боғлиқ ҳужжатларни халқаро қоидалар ва ташқи савдо шартномасида белгиланган талабларга жавоб бериши юзасидан жавобгар ҳисоб

5. Республикамиз тижорат банкларида ҳужжатли инкассо воситасидаги халқаро ҳисоб - китобларни амалга ошириш билан боғлиқ бўлган муаммо . Ушбу муаммонинг моҳияти шундаки , банкка инкассо топшириқномаси қўйиш учун экспортёр товарларни импортёрга жўнатиши ва товарларлар билан боғлиқ тегишли ҳужжатларни расмийлаштириши лозим . Фақат шундан кейингина расмийлаштирилган ҳужжатлар мажмуи ариза билан биргаликда банкка топширилади . Банк эса , ўз навбатида , уларни инкассо топшириқномаси қўйиш учун импортёрнинг банкига жўнатади . Бунда экспортёр учун тўлов суммасини олиш юзасидан қеч қандай кафолат мавжуд эмас . Ҳужжатлаштирилган инкассода инкассо қилувчи банк импортёрга товарлар билан боғлиқ ҳужжатларни фақат тўлов амалга оширилгандан сўнг ёки вексель акцептлангандан сўнг бериши лозим . Аммо айрим э

4. Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг тижорат банкларининг халқаро ҳисоб - китоб операцияларини тартибга солиш имконини берадиган умумий махсус йўриқномасини жорий қилиш лозим . 5. Бизнинг фикримизча , республикамизнинг йирик тижорат банкларининг халқаро фонд биржалари фаолиятидаги иштирокини таъминлаш учун зарур бўлган шарт - шароитларни юзага келтириш лозим . Шу билан бирга , уларнинг хорижий валюталарда ёзилган қимматли қоғозларини чиқариш ва уларни сотиш амалиётини йўлга қўйиш лозим . Хулоса Иктисодиётда чуқур таркибий ўзгаришларни амалга ошириш , ишлаб чикаришни доимий равишда модернизациялаш ва технологик жиҳатдан янгилаб бориш иктисодиётни ислоҳ этишнинг стратегик вазифаларидир . Фақат шунинг ҳисобидан иқтисодиётимизнинг барқарор ривожланишини таъминлаш , жаҳон бозорида мува

номенклатурасини такомиллаштириш , шунингдек тарифларни тартибга солиш чора - тадбирлари орқали импортнинг таркибини оптималлаштириш , мақсадли кўрсаткичларни башорат қилиш ва уларнинг бажарилишини мониторинг қилиш асосида мувозанатлашган савдо балансини таъминлашга йўналтирилди . Республика ташқи иқтисодий алоқаларини янада ривожлантириш борасида олиб борилган комплекс чора - тадбирлар ва ташқи иқтисодий фаолиятни такомиллаштириш бўйича амалга оширилган ишларнинг натижасида ҳажми 28 млрд . АҚШ долларидан ортиқ ташқи савдо айланмаси таъминланди . Ташқи савдо айланмасининг сальдоси 1,1 млрд . АҚШ доллари атрофида бўлди . Республика товарлар экспортининг энг йирик миқдорлари ( хизматлардан ташқари ) Хитой , Эрон , Туркия , Афғонистон , Буюк Британия , Сингапур , АҚШ , Франция , Бирлашган Ара

ошириладиган халқаро операцияларнинг асосий қисмини бир неча йирик молиявий марказларга тўпланиш тенденцияси кўзатилмоқда . Бозор иқтисодиётининг муҳим ва ажралмас тузилмаларидан бири ҳисобланувчи банклар тизими ва халқаро муносабатлар доимо ўзоро боғлиқ шаклда ривожланиб келган . Шу билан бирга , банклар халқаро муносабатларда ҳисоб - китобларни амалга ошириш , хўжалик субъектларини кредитлаш , халқаро капиталларни қайта тақсимлашда воситачи сифатида иштирок этиш , ташқи муносабатларда қатнашувчи субъектларга бошқа турли хизматлар кўрсатиш орқали меҳнат унумдорлигини ҳамда ишлаб чиқаришнинг самарадорлигини оширишга амалда ёрдам кўрсатадилар . Олдимизга қўйилган вазифаларга мувофиқ равишда олиб борган назарий ва амалий татқиқотларимиз натижасида биз қуйидаги таклифларни бермоқчимиз : 1. Ха

Бизнингча , назарий ва амалий тадқиқотларимиз натижасида чиқарган хулоса ва таклифларимиздан Ўзбекистон халқаро ҳисоб - китобларини ривожлантиришда фойдаланиш мумкин . Шунингдек , фикр - мулоҳазаларимиз олий таълим муассасаларида назарий ва амалий билимларимиз сифатини оширишда ўз самарасини кўрсатади . 56

Фойдаланилган адабиётлар рўйхати 1. “ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки тўғрисида ” ги Қонуни . 1995 й . 26 декабр . Ҳалқ сўзи 1995 йил декабр . 2. “ Банклар ва банк фаолияти тўғрисидаги ” ги Қонуни . 1996 й . 25 апрел . Халқ сқзи 1996 йил апрел . 3. “ Ташқи иқтисодий фаолият тўғрисидаги ” ги Қонуни . 2000 йил декабр . 4. “ Валютани тартибга солиш тўғрисида ” ги Қонуни . 2003 йил декабр . 5. Ўзбекистон Республикаси Президентининг « Бозор ислоҳотларини чуқурлаштириш ва иқтисодиётни янада эркинлаштириш соҳасидаги устувор йўналишлар амалга оширилишини жадаллаштириш чора - тадбирлари тўғрисида » ги Фармони “ Ўзбекистон ” 2005 й . 6. Каримов И . А . Жаҳон молиявий - иқтисодий инқирози , Ўзбекистон шароитида уни бартараф этишнинг йўллари ва чоралари / И . А . Каримов . – Т : Ўзбекистон , 20

12. Йўл чекларини бериш ва улардан фойдаланиш тартиби тўғрисида низом . Ўзбекистон Республикаси Марказий банкида 2002 йил 21 февралда тасдиқланган № 504 13. Импорт шартномаларини ҳисобга қўйиш тартиби тўғрисида низом . Ўзбекистон Республикаси Марказий банкида 1996 йил 20 июлда тасдиқланган № 241. 14. Абдуллаева Ш . З ., Наврўзова К . Н . Банк ҳисоби Т . 2007 йил 15. Абдуллаева Ш . З . Пул , кредит ва банклар . - Т ., 2003 ТМИ . 16. Абдуллаева Ш . З . Халқаро валюта кредит муносабатлари . Т ., 2005. 17. Муллажонов Ф . Банк тизими . – Т . Адолат 2001. 18. Наврўзова К . Н ., Ортиқов О . А . Банкларда ҳисоб ва тўлов тизими Т , ТМИ 2005 й . 19. Островская О . Банковская дело . Тольковый словарь . Гелиос , АРБ , 2001 20. Сиденко А . В . и др . “ Международная статистика ”, Учебник М . “ Дело и С

Купить