Xalqaro iqtisodiy tashkilotlar va ularning vazifalari - Экономика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	16000UZS
Размер	102.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Февраль 2026
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Экономика

Продавец

Hojiakbar Turatov

Дата регистрации 08 Апрель 2025

3 Продаж

Xalqaro iqtisodiy tashkilotlar va ularning vazifalari

Купить

O ZBEKISTON RESPUBLIKASI ʻ OLIY TA’LIM , FAN VA
INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
TOSHKENT MOLIYA INSTITUTI
SIRTQI FAKULTET
“________________________________________________________”
KAFEDRASI
“ _______________________________________________________________ ”
fanidan
KURS ISHI
Маvzu : Xalqaro iqtisodiy tashkilotlar va ularning
vazifalari
Bajardi:
Qabul qildi:
RO’YXATGA OLINDI
“ ____ ” _______20 23 y.
№_________
Imzo _________ Kurs ishi himoya ga tavsiya
qilingan sana
“____” _______20 23 y.
Ilmiy rahbar __ ________
Imzo_________________
Kurs ishi himoya qilingan
sana
«____» _______202 3 y .
Baho « _____ »
_________ ___________
( imzo )
_ _ _________
( imzo )
___________
( imzo ) Komissiya a’zolari :
__________________
_________________ _
_________________

Xalqaro iqtisodiy tashkilotlar va ularning vazifalari
Reja
Kirish 3
1. Xalqaro iqtisodiy tashkilot tushunchasi va mohiyati 5
2. Xalqaro iqtisodiy hamkorlik 11
3. Davlatlararo iqtisodiy munosabatlarda iqtisodiy tashkilotlarning
o’rni 17
Xulosa 21
Foydalanilgan adabiyotlar r o` yxati 23

2

Kirish
Kurs ishining dolzarbligi: Hozirgi kunda davlatlararo har
tomonlama
hamkorlikning bir ko’rinishi sifatida xalqaro tashkilotlar va fondlarning
ahamiyati ortib bormoqda. Ular siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy, ilmiy-texnikaviy va
madaniy sohalarda umumiy tusdagi maqsadlarga erishish uchun davlatlar, milliy
institutlar, nodavlat assotsiatsiyalarini birlashtiradi.
Mamlakatimiz ham qator xalqaro iqtisodiy tashkilotlarning a’zo hisoblanib,
har yili yurtimizda xalqaro nufuzli tadbirlar uyushtiriladi. Respublikamiz birinchi
Prezidentimiz Islom Karimov O’zbekistonning jahon xo’jaligidagi o’rni haqida
shunday deganlar: “ Uzoq muddatli istiqbolga mo’ljallangan, mamlakatimizning
salohiyati, qudrati va iqtisodiyotimizning raqobatdoshligini oshirishda hal qiluvchi
ahamiyat kasb etadigan navbatdagi muhim ustuvor yo’nalish-bu asosiy yetakchi
sohalarni modernizatsiya qilish, texnik va texnologik yangilash, transport va
infratuzilma kommunikatsiyalarini rivojlantirishga qaratilgan strategik ahamiyatga
molik loyihalarni amalga oshirish uchun faol investitsiya siyosatini olib borishdan
iborat. Dunyodagi mashhur va nufuzli kompaniyalar, Janubiy Koreya, Yaponiya
taraqqiyot banklari singari moliya institutlari, qator arab davlatlarining investitsiya
fondlari va boshqa xorijiy tashkilotlar yuqori qo’shimcha qiymatga ega bo’lgan,
yuksak texnologiyalarga asoslangan mahsulotlar ishlab chiqarish bo’yicha
investitsiya loyihalarini amalga oshirishda bizning yirik hamkorlarimiz
bo’lmoqda”deydi Respublikamiz birinchi Prezidentimiz Islom Karimov
Shavkat Mirziyoyev Iqtisodiy hamkorlik tashkilotining 15-sammitida nutq
so’zladi 1
« Bugungi kunda barchamiz global va mintaqaviy vaziyatning tobora
murakkablashib borayotganiga guvoh bo’lib turibmiz. Davom etayotgan
pandemiya ta’sirida jahon iqtisodiyoti rivojida qanday tendensiyalar kuzatiladi,
xalqaro hamjamiyat yana qanday yangi xavf-xatarga duch keladi, degan
savollarga hamon aniq javob yo’q. Bunday o’zgaruvchan sharoitda quyidagi
1
https://uzreport.news/politics/shavkat-mirziyoyev-iqtisodiy-hamkorlik-tashkilotining-15-sammitida-nutq-so-zladi
3

ustuvor yo’nalishlar bo’yicha umumiy sa’y-harakatlarimizni birlashtirish zarur
deb hisoblaymiz . deydi yurtimiz Prezidenti Shavkat Mirziyoyev
Kurs ishining maqsadi: Xalqaro moliyaviy – iqtisodiy tashkilotlar
faoliyatini o’rganish, ularning jahon xo’jaligida tutgan o’rnini aniqlash va
kelgusida rivojlanish istiqbollarini ko’rib chiqish.
Kurs ishining vazifalari:
- Milliy iqtisodiyot rivojlanishida moliyaviy – iqtisodiy tashkilotlarning
rolini aniqlash;
- Moliyaviy – iqtisodiy tashkilotlarning jahon xo’jaligida tutgan o’rnini
aniqlash;
- Jahon taraqqiyot banki faoliyati bilan tanishish;
- Moliyaviy – iqtisodiy tashkilotlar, xususan, Islom taraqqiyot bankining
kelgusida rivojlanish istiqbollarini tahlil qilish.
Kurs ishining obyekti: xalqaro iqtisodiy tashkilotlar va O’zbekistonning
rivojlangan davlatlar bilan tuzgan muhim hujjatlar .Islom taraqqiyot banki kurs
ishining obekti bo’lib hisoblanadi.
Kurs ishining predmeti: xalqaro iqtisodiy tashkilotlar, ular tarkibiga
kiruvchi moliyaviy – iqtisodiy tashkilotlar, alohida O’zbekistonning rivojlangan
davlatlar bilan tuzgan muhim hujjatlar, ularning faoliyat yo’nalishlari va jahon
xo’jaligidagi tutgan o’rni mazkur kurs ishining predmetidir.
Kurs ishining tuzilish tarkibi: Mazkur kurs ishi kirish,ikkita bob va
uning
tarkibiga kiruvchi beshta bo’lim, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar
ro’yxatidan tarkib topgan.
4

1 . Xalqaro iqtisodiy tashkilot tushunchasi va mohiyati
Bugungi kunda xalqaro iqtisodiy tashkilotlarning faoliyati bir qancha
iqtisodiy sohalarni qamrab olgan. Xalqaro iqtisodiy munosabatlar jahondagi
turli mamlakatlar o’rtasidagi xo’jalik aloqalarining majmuidir .Xalqaro
iqtisodiy munosabatlarning rivojlanishi shakllanishini hamda ularni tartibga
solishda xalqaro iqtisodiy tashkilotlar asosiy rol o’ynaydi ,xalqaro iqtisodiy
tashkilotlar ning asosiy vazifalari:
-xalqaro aloqalar rivojlanishida valyuta- kredit munosabatlari, valyuta
va moliya bozorlarining ahamiyati va rolini aniqlash
-ishchi kuchlari xalqaro migratsiyasining qonuniyatlari hamda respublika
ishchi kuchlarining xalqaro ayirboshlashuvida qatnashishini ko’rib chiqish
Xalqaro iqtisodiy munosabatlarni ba’zida tashqi iqtisodiy aloqalar,
jahon xo’jaligi aloqalari deb ham atalib, ular quyidagi shakllarda namoyon bo’ladi:
- tovar va xizmatlarning xalqaro savdosi;
- kapital va chet el investitsiyalarining harakati;
- ishchi kuchi migratsiyasi;
- ishlab chiqarishning davlatlararo kooperatsiyasi;
- fan va texnika sohasidagi ayirboshlash;
- valyuta-kredit munosabatlari.
Tovar va xizmatlarning xalqaro savdosi eng avvalo milliy xo’jaliklarning
xalqaro mehnat taqsimotidagi ishtirokiga bog’liq. Xalqaro mehnat taqsimoti
rivojlanishi natijasida jahon bozori tarkib topadi.
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 28-noyabr kuni
Ashxobod shahrida o’tgan Iqtisodiy hamkorlik tashkilotining (IHT) o’n beshinchi
sammiti ishida ishtirok etdi. 2
Turkmaniston Prezidenti Gurbanguli Berdimuhamedov raisligida o’tgan
tadbirda Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti Ilhom Aliyev, Pokiston Islom
Respublikasi Prezidenti Orif Alviy, Tojikiston Respublikasi Prezidenti Emomali
Rahmon, Turkiya Respublikasi Prezidenti Rejep Tayyip Erdog’an, Eron Islom
2
https://president.uz/oz/lists/view/4789
5

Respublikasi Prezidenti Ibrohim Raisiy, Qirg’iz Respublikasi Prezidenti Sadir
Japarov, shuningdek, Qozog’iston Respublikasi Bosh vaziri Asqar Mamin va IHT
bosh kotibi Husrav Noziriy ham ishtirok etdi.
IHTni jadal rivojlanayotgan tashkilot sifatida mustahkamlashga qaratilgan
ko’p tomonlama sheriklikni yanada kengaytirish, unga a’zo davlatlar o’rtasidagi
hamkorlikni savdo, transport-kommunikatsiyaviy o’zaro bog’liqlik, sanoat
kooperatsiyasi, “yashil” iqtisodiyot va turizm sohalarida rivojlantirish masalalari
yig’ilish kun tartibining asosiy mavzusi bo’ldi.
Davlatimiz rahbari sammitdagi nutqida Turkmanistonni tashkilotga samarali
raislik qilgani bilan tabrikladi hamda joriy yil sentyabr oyida BMT Bosh
Assambleyasining Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti bilan sheriklik to’g’risidagi
rezolyutsiyasi qabul qilinganining muhim ahamiyatini qayd etdi.
– Tarixi, dini, urf-odat va an’analari yaqin bo’lgan birodar xalqlarimiz
azaldan savdo-sotiq aloqalari va madaniy rishtalar bilan chambarchas bog’langan.
Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti o’tgan davr mobaynida ulkan iqtisodiy salohiyatga
ega yirik mintaqaviy tuzilmaga aylandi, – dedi Shavkat Mirziyoyev.
Mamlakatimiz yetakchisi tashkilot doirasida keng qamrovli aloqalarni
yanada rivojlantirish tarafdori ekanini ta’kidladi.
Prezidentimiz xalqaro va mintaqaviy vaziyatga, davom etayotgan pandemiya
sharoitidagi iqtisodiy qiyinchiliklarga e’tibor qaratib, hamkorlikning ustuvor
yo’nalishlari bo’yicha qator aniq takliflarni ilgari surdi.
– 500 milliondan ortiq aholi yashaydigan, ulkan bozorga ega bo’lgan
mamlakatlarimizning savdo va investitsiya sohalaridagi katta imkoniyatlaridan
to’liq foydalanish zarur. Qabul qilingan “IHT istiqbollari – 2025” konseptual
dasturi asosida, mamlakatlarimiz o’rtasida savdo-iqtisodiy va investitsiya
aloqalarini yanada kengaytirish va eng muhimi, amaliy natijadorlikka erishish
maqsadga muvofiqdir, – dedi O’zbekiston Prezidenti.
Shu munosabat bilan tashkilot doirasida yangilangan va keng qamrovli
Savdo bitimini ishlab chiqish va qabul qilish taklif qilindi. Mazkur hujjatda savdo
to’siqlarini bartaraf etish, bojxona tartiblarini raqamlashtirish, hamda hozirgi
6

vaqtda dolzarbligi tobora oshayotgan elektron savdoni keng tadbiq etish masalalari
o’z ifodasini topishi zarur.
Mamlakatlarimizda o’zaro sarmoyalar oqimini ko’paytirish va ularni
ishonchli himoya qilish, sanoat kooperatsiyasini chuqurlashtirishga qaratilgan
Qo’shma harakatlar dasturini qabul qilish bugungi kun talabi ekani ta’kidlandi.
O’zaro savdo hajmlarini oshirish, mintaqaviy ahamiyatga ega loyihalarni
ishlab chiqish va mamlakatlarimiz iqtisodiyotlarining jahon bozoridagi
raqobatbardoshligini kuchaytirish lozimligi ko’rsatib o’tildi.
Buning real mexanizmi sifatida Shavkat Mirziyoyev BMTning Sanoatni
rivojlantirish tashkiloti (YuNIDO) va Markaziy Osiyo iqtisodiyoti uchun (SPEKA)
Maxsus dasturi bilan hamkorlikda Tashkilotimiz doirasida Savdo, investitsiyalar
va innovatsiyalar markazini tashkil etish hamda uning qarorgohini Toshkent
shahrida joylashtirishni taklif qildi.
Yana bir muhim yo’nalish – mintaqamizdagi mavjud transport yo’laklaridan
unumli foydalanish va yangilarini yaratish.
Davlatimiz rahbari mintaqalararo tranzit xablarini tashkil etish, zamonaviy
transport va yo’l infratuzilmalarini rivojlantirish, transport va tranzit tariflarini
optimallashtirish hamda qo’shimcha chegirmalarni taqdim etish, xalqaro yuk va
yo’lovchi tashish shartlarini yengillashtirish, transport sohasini raqamlashtirish
masalalariga aniq yechimlar topish muhim ekanini ta’kidladi.
Bu rejalarni ro’yobga chiqarish uchun mamlakatlarimizning transport-
kommunikatsiya aloqalarini rivojlantirish va tranzit salohiyatini kengaytirishga
qaratilgan mintaqaviy strategiyani ishlab chiqish maqsadga muvofiq. 3
Global iqlim kun tartibi tobora dolzarb bo’lib borayotganini hisobga olib,
sammit “yashil” iqtisodiyotga o’tishni davom ettirish masalalarini ko’rib chiqdi.
Yetakchilar bu borada faol hamkorlik qilish, jumladan, uglerod neytralligiga
3
Mirziyoev SH.M. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan quramiz. O‘zbekiston Respublikasi
Prezidenti SH.Mirziyoevning Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri saylovchilari vakillari
bilan o‘tkazilgan saylov oldi uchrashuvlarida so‘zlagan nutqlari / Toshkent: “O‘zbekiston”, 2022. - 488 b.
7

erishish uchun sanoat tarmoqlarida ekologik toza va resurstejamkor
texnologiyalarni keng tatbiq etish zarur ekanini ta’kidladilar. 4
Shu maqsadda Shavkat Mirziyoyev xalqaro ekolog olimlar va ekspertlar
ishtirokida yuqori darajadagi doimiy Muloqot kengashini tuzishni taklif etdi.
Sayyohlik almashinuvini qayta tiklash muhimligini qayd etib, O’zbekiston
Prezidenti Buxoro shahrida 2022-yili bo’lib o’tadigan turizm vazirlarining
navbatdagi uchrashuvida pandemiyadan keyingi davrda Xavfsiz sayyohlikni
rivojlantirish umummintaqaviy Dasturini qabul qilish tashabbusini bildirdi. Ushbu
tashabbus doirasida ziyorat turizmi” va boshqa qo’shma sayyohlik mahsulotlarini
ishlab chiqish, aviaqatnovlar geografiyasini kengaytirish, turizm infratuzilmasini
rivojlantirishga jiddiy e’tibor qaratiladi.
Davlatimiz rahbari qo’shni Afg’onistondagi vaziyat haqida alohida to’xtalib
o’tdi.
– Ushbu mamlakat kun sayin og’ir gumanitar inqirozga kirib bormoqda, –
dedi Shavkat Mirziyoyev. Xalqaro hamjamiyat, jumladan, yaqin qo’shnilar
yordamisiz afg’on xalqi yakka holda bu qiyin sinovlardan o’ta olmaydi.
Shu bois afg’on xalqiga zarur yordam ko’rsatish bo’yicha sa’y-harakatlarni
birlashtirish va umumiy yondashuvlarni ishlab chiqishimiz kerak.
Shuningdek, Afg’oniston bilan mintaqaviy ahamiyatga ega bo’lgan yirik
savdo, transport va energetika loyihalarini amalga oshirish ishlarini izchil davom
ettirish tarafdorimiz.
Sammitda Iqtisodiy hamkorlik tashkilotining xalqaro nufuzi va obro’sini
oshirish, institutsional mexanizmlarini va yetakchi xalqaro tuzilmalar bilan
hamkorligini rivojlantirish masalalari ham muhokama qilindi.
Bu borada O’zbekiston Prezidenti tashkilot faoliyatini yanada
takomillashtirish bo’yicha aniq taklif va tavsiyalar tayyorlash uchun yuqori
darajadagi Ekspertlar guruhini tuzish tashabbusini ilgari surdi.
4
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi - T: O‘zbekiston, 2019- 46 b.
8

Tashkilot doirasida muayyan sohani rivojlantirish bo’yicha har yilga nom
berish an’anasini joriy etish tashabbusi bildirildi. Prezidentimiz IHTda 2022 yilni
O’zaro uzviy bog’liqlikni mustahkamlash yili, deb e’lon qilishni taklif etdi.
Sammit yakunida Harakatlar uchun Ashxobod konsensusi imzolandi. Ushbu
hujjat a’zo mamlakatlarning mintaqaviy iqtisodiy hamkorlikni yanada
rivojlantirish va mustahkamlash borasidagi muhim ustuvor intilishlarini o’zida
mujassam etdi.
Davlatlar va hukumatlar rahbarlari hamda tashkilot bosh kotibi
O’zbekistonni 2022-yilda IHTga raislikni qabul qilib olgani bilan tabrikladilar.
Prezident Shavkat Mirziyoyev shu munosabat bilan bildirilgan samimiy
tilaklar uchun minnatdorchilik bildirib, uchrashuv ishtirokchilarini O’zbekistonda
o’tkaziladigan navbatdagi sammitga taklif qildi.
Tobora kengayib borayotgan iqtisodiy munosabatlar va mamlakatlarning (uy
xo'jaliklarining) o'zaro bog'liqligi (xalqaro mehnat taqsimoti) afzalliklaridan keng
foydalanishga yordam beradigan jahon iqtisodiy munosabatlarini har tomonlama
tartibga solish rolini oshirishni talab qiladi. Ammo ko'p tomonlama tartibga
solishni rivojlantirish ko'lami va yo'nalishi ma'lum davlatlar va ularning siyosatiga
ko'proq bog'liqdir.
Xalqaro savdo -iqtisodiy munosabatlar masalalarida ko'p qirrali tartibga
solish hukumat qarorlariga uning ishtirokchilarining milliy suverenitetiga ta'sir
ko'rsatmasdan ta'sir qiladi. Bu borada tartibga solish nafaqat davlat siyosati
sohasiga aralashadi, balki tashqi iqtisodiy sohadagi ishtirokchilarga hukumatlararo
darajada va xalqaro tashkilotlar sohalarida ham ko'mak beradi.
Xalqaro iqtisodiy tashkilotlar - bu maqsadlar, vakolat va boshqa "o'ziga xos"
siyosiy va tashkiliy me'yorlarga ega bo'lgan ko'p tomonlama davlatlararo
munosabatlar instituti.
Bunday normalar (muassasalar) qarorlarni qabul qilish tartibi, ustav, a'zolik,
tartib, shuningdek konferensiyalar, yig'ilishlar, kongresslar bo'lib, o'z faoliyatini
cheklangan vaqt davomida amalga oshiradilar.
Xalqaro tartibga solishda o'zaro ta'sir qilish usullari quyidagilardan iborat.
9

-xalqaro tashkilotlar tomonidan qabul qilingan va ishlab chiqilgan
ko'rsatmalar va qarorlar. Ular o'z a'zolari uchun majburiydir;
-hukumatlararo darajada tuzilgan ko'p tomonlama shartnomalar;
-kelishuvlar
-mintaqaviy darajadagi maslahat va hamkorlik.
Davlatlarning iqtisodiy siyosatini tartibga solish mintaqaviy va xalqaro
miqyosda amalga oshiriladi va xalqaro xususiy va ommaviy huquq normalariga
asoslanadi. Ushbu huquqlarga davlatlar, yuridik va jismoniy shaxslar, iqtisodiy
birlashmalar o'rtasidagi iqtisodiy munosabatlar ta'sir qiladi.
Belgilangan normalar odatiy va an'anaviyga bo'linadi. Standartlarga
muvofiqlikni davlatlar tomonidan ham, xalqaro huquq normalariga rioya etilishini
birgalikda nazorat qiladigan xalqaro mintaqaviy tashkilotlar ham ta'minlaydi.
Shunga qaramay, iqtisodiy munosabatlar yanada murakkablashmoqda, shuning
uchun ba'zi davlatlar o'rtasida tegishli xalqaro qoidalar va normalar o'zgarib
bormoqda.
BMT tizimiga kiritilgan tashkilotlar xalqaro iqtisodiy tashkilotlar tizimida
alohida o'rin tutadi.
Bugungi kunda mintaqaviy hukumatlararo tashkilotlar ahamiyati oshib
bormoqda va ularning soni o'sib bormoqda va ular butun qit'alarni qamrab
olmoqda. Mintaqaviy tashkilotlar tarkibiga nafaqat iqtisodiyot, balki ijtimoiy
rivojlanish, siyosiy manfaatlar, mafkura, xavfsizlik va madaniyat masalalari kiradi.
Nodavlat tashkilotlari jahon iqtisodiy munosabatlarini tartibga solishda va
ularning rivojlanishida muhim rol o'ynaydi. Bular asosan biznes birlashmalari:
-Xalqaro savdo palatasi;
-eksport qiluvchilar va tovar ishlab chiqaruvchilar uyushmasi;
-nodavlat tashkilotlari tomonidan tashkil etilgan rivojlanish fondlari;
Iqtisodiy siyosatni muvofiqlashtirish uchun turli mamlakatlarning
ishbilarmonlari tomonidan o'tkaziladigan konferentsiyalar va davra suhbatlari;
xalqaro biznes qoidalarini ishlab chiqish.
10

2. Xalqaro iqtisodiy hamkorlik
Xalqaro iqtisodiy hamkorlik — xalqaro iqtisodiy munosabatlarning
muhim ko rinishlaridan biri. Jahon xo’jaligining rivojlanib, globallashuvʻ
jarayonining chuqurlashib borishi bilan Xalqaro iqtisodiy hamkorlikning milliy
iqtisodiyot taraqqiyotidagi ahamiyati ortib boradi. Uning asosiy sub yektlari —
ʼ
davlatlar, transmilliy kompaniyalar, mintaqaviy va xalqaro iqtisodiy tashkilotlar
hisoblanadi. 21-asrning 80-yillaridan e tiboran, Xalqaro iqtisodiy hamkorlik
ʼ
doirasi kengayib, iqtisodiy munosabatlarni keng ko lamda qamrab oldi, tashqi va
ʻ
xalqaro savdo, kredit munosabatlari, valyuta va to lov — hisob kitob sohasi,
ʻ
migratsiya va kapital chiqarish, mintaqaviy integratsiya, transmilliy
kompaniyalarni tashkil etish va kredit moliya instutlarini shakllantirish, xalqaro
iqtisodiy munosabatlarni tartibga solib, ilmiytexnika va i.ch. sohalarida
muvaffaqiyatli amalga oshirilmoqda.
Xalqaro iqtisodiy hamkorlik uning sub yektlari iqtisodiy manfaatlarini milliy
ʼ
chegaralardan tashqarida ro yobga chiqarishning eng maqbul yo li hisoblanadi.
ʻ ʻ
Jahon davlatlari o zlarining tub ichki manfaatlarini amalga oshirish maqsadida,
ʻ
ijtimoiy iqgisodiy taraqqiyot darajasidan kelib chiqqan holda Xalqaro iqtisodiy
hamkorlikning muayyan yo nalishlarida faollik ko rsatadilar. Masalan sanoati
ʻ ʻ
rivojlangan mamlakatlarning axborot texnologiyalari savdosida, xalqaro
valyutakredit va moliyaviy institutlar faoliyatida yuqori mavqe bilan ishtiroki
kuzatiladi. Rivojlanayotgan mamlakatlar Xalqaro iqtisodiy hamkorlikning ishchi
migratsiyasi, kapital kiritish, investitsiyaviy tovarlar importi yo nalishlariga
ʻ
ustuvorlik beradilar.
Xalqaro iqtisodiy tashkilotlar xalqaro iqtisodiy munosabatlar sohasida
hamkorlikdagi qarorlarni ishlab chiqish, tartibga solish, unifikatsiyalash
(birxillashtirish) maqsadida xalqaro kelishuvlar asosida tashkil etilgan
tashkilotlardir.
Xalqaro iqtisodiy tashkilotlar faoliyatining asosini a’zo bo’lgan
mamlakatlarning fikr-mulohazalarini oshkor qilish, bir-biri bilan kelishtirish, bu
asosdagi vaziyatlarni bir maqsadga aylantirish, shuningdek, kelib chiqqan
11

vazifalarni aniqlashtirib, ularni hal etish, chora-tadbirlarini ishlab chiqishdan
iborat. Tashkilotning asosiy faoliyati muhokama, qaror qabul qilish va ularni
amalga oshirish, ijrosini nazorat kabilarni o’z ichiga oladi. 3
Х alqaro iqtisodiy munosabatlar murakkab iqtisodiy m ех anizm sifatida bir
tomondan bozorga х os o’z-o’zini boshqarish qobiliyatiga ega bo’lsa ( Х IMning
moddiy asosi hali ham jahon bozori hisoblanadi), ikkinchi tomondan, ayniqsa
XX asrning ikkinchi yarmidan boshlab, alohida mamlakatlar va hududlar
o’rtasida o’zaro aloqalarni osonlashtiruvchi davlatlararo tuzilmalarni yaratishni
talab etadi. Ayni paytda shuni qayd etib o’tish k е rakki, birinchi (1914-1918
yillar) va ikkinchi (1939-1945 yillar) jahon urushlari orasida х alqaro
tashkilotlarni gurkirab vujudga k е lish jarayoni (shu davrd xalqaro m е hnat
tashkiloti, o’zining «Incot е rms» kabi tijoriy hujjatlari bilan taniqli bo’lgan
Х alqaro savdo palatasi, Х alqaro hisob-kitoblar banki tashkil etilgan) va ayniqsa
40-yillarda ikkita to’qnashuvni boshidan k е chirgan davlatlar tari х idagi
favqulotda holatlar va 1929-1932 yillardagi chuqur iqtisodiy tanazzul bilan
bog’liq.
Х alqaro iqtisodiy tashkilotlarning vujudga k е lishining ikkinchi
«to’lqini» va harakatdagi faoliyatining faollashuvi ikkinchi jahon urushidan
so’ng mustamlakachilik tizimining parchalanishi hamda 60-70 yillardagi
iqtisodiy chayqalishlar bilan bog’liqdir. Va nihoyat, 80-yillarning boshlarida
х alqaro iqtisodiy tashkilotlar faoliyatida uchinchi bosqichning boshlanganligini
ko’rishimiz mumkin. Bunga sabab sifatida totalitar tizimlarning (sobiq SSSRni)
inqirozga uchrashi va yangi ming yillik ostonasida insoniyatning global
muammolarini k е skin kuchayishi kabilarni ko’rsatish mumkin. Jahonining
ko’plab mamlakatlarining hukumat organlari zamonaviy х alqaro iqtisodiy
munosabatlardagi muammolarni mustaqil hal eta olmadilar va natijada ular qayd
etib o’tilgan muammolarni hal etishda birgalashib harakat qilish usullarini ishlab
chiqara boshladilar.
Hozirgi kunda jahon iqtisodiyotida iqtisodiy gullabyashnash va jahon
х alqlari farovonligini ta’minlash masalasi bilan
12

shug’ullanvchi minglab х alqaro tashkilotlar hisobga olingan.
Eksp е rtlarning fikricha, jahon iqtisodiyotiga s е zilarli ta’sir o’tkaza
oladigan х alqaro tashkilotlar soni 100 ta atrofidadir. Х alqaro iqtisodiy
tashkilotlarning shakllanishida muhim o’rin tutgan quyidagi omillarni
k е ltirishimiz mumkin:
1. Insonlar hayotining bir biriga bog’liqligining yanada o’sishi;
2. Sanoat r е volyutsiyasi va ilmiy yutuqlar insonlarni bir- biridan ajratib
turgan masofalarni qisqartirishi va х alqaro munosabat va hamkorlikni
k е ngaytirishi;
3. Savdo, valyuta- moliya munosabatlari, kapital bozori umuman iqtisodiy
o’sish;
4. Davlatlarning barcha sohada bir – birlariga bog’liqligining o’sishi;
5. Duyodagi umumiy r е surslardan oqilona foydalanishning zarurligini
chuqurroq anglash.
Davlatning х alqaro iqtisodiy tashkilotlarga a’zo bo’lishi uning har
tomonlama rivojlanish imkoniyatlarini oshiradi. Chunki х alqaro iqtisodiy
tashkilotlarga a’zo bo’lish, uning boshqa a’zo davlatlari bilan ham k е ng
hamkorlikni yo’lga qo’yishni ta’minlaydi. Х alqaro iqtisodiy tashkilotlar
topologiyasi haqida gapirganda, ikkita m е zondan (geografik qamrovi k е ngligi
va faoliyat х ususiyatlari) foydalanish maqsadga muvofiqdir. Birinchisidan k е lib
chiqib, ikki tomonlama, hududiy va global tuzilmalar ajratib ko’rsatiladi.
Ikkinchi m е zonni qo’llagan holda ma х suslashtirilgan (sohalar bo’yicha) va
global tashkilotlarga yuzaga keladi.
O zbekistonda mustaqillik yillarida jahon xo jaligiga chuqurroqʻ ʻ
integratsiyalashish maqsadida Xalqaro iqtisodiy hamkorlikh. bir necha
yo nalishlarida rivojlantirilmoqda. Tashqi savdo tarkibini takomillashtirish, xorijiy
ʻ
investitsiyalarni jalb etish, xalqaro iqtisodiy tashkilotlar faoliyatida qatnashish,
mintaqaviy iqtisodiy birlashmalar bilan hamkorlik qilish shular jumlasidandir.
Keyingi yillarda O zbekiston ishchi kuchini eksport qilish borasida ham xorij
ʻ
mamlakatlari bilan yaqindan hamkorlik qilmoqda.
13

Xalqaro tashkilotlar - davlatlarning yoki hukumat qaramog ida bo lmaganʻ ʻ
milliy jamiyat (assotsiatsiya)larning siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy, fantexnika,
madaniyat va h.k. sohalarda umumiy maqsadlarga erishish uchun tuzilgan
uyushmasi; davlatlar o rtasidagi ko p tomonlama hamkorlikning eng muhim
ʻ ʻ
shakllaridan biri. Xalqaro tashkilotlar 19-asrda vujudga keldi va 2 jahon urushidan
keyin ko plab tuzila boshladi. Hozirgi kunda Xalqaro tashkilotlarning soni 4
ʻ
mingdan ortiq bo lib, 300 tasi hukumatlararo tashkilotdir. Xalqaro tashkilotlar
ʻ
o ziga xos bir qancha xususiyatlari bilan ajralib turadi. Jumladan, Xalqaro
ʻ
tashkilotlarning tuzilmasi, asosiy maqsad va tashkilot faoliyatining yo nalishlarini
ʻ
belgilab beruvchi ta sis hujjati (ustavi) bo ladi; bunday tashkilotlar doimiy yoki
ʼ ʻ
vaqti vaqti bilan faoliyat yuritadi; ko p tomonlama muzokaralar va
ʻ
muammolarni muhokama qilish ular faoliyatining asosiy usuli hisoblanadi;
qarorlar ovoz berish yoki konsensus yo li bilan qabul qilinadi; qarorlar, odatda,
ʻ
tavsiyaviy kuchga ega bo ladi. Hukumatlararo Xalqaro tashkilotlar va nohukumat
ʻ
Xalqaro tashkilotlar, shuningdek, umumjahon va mintaqaviy tashkilotlar
farqlanadi.
Xalqaro tashkilotlar tashkilot, ittifoq, jamg arma, bank, agentlik, markaz va
ʻ
h.k. nomlar bilan ataladi.
O zbekiston Respublikasi 50 dan ortiq nufuzli Xalqaro tashkilotlarning teng
ʻ
huquqli a zosidir. Xalqaro tashkilotlar.
ʼ
Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) (1992-yil 2- martda)
Jahon Savdo Tashkiloti(JST) (1992-1993 yillar)
ECOSAN (1993-yil 20-sentabrda)
Shanxay hamkorlik tashkiloti(SHHT) (2001-yil 15-iyun)
Osiyo Parlament Assambleyasi(OPA) (2006-yil)
Interpol (1994-yildan)
MAGATE (1994-yil 21-yanvardan)
UNESCO (1993-yil 26-oktabrdan)
UNIDO (1992-yildan)
NATO (1994-yil 13-iyuldan)
14

[ NAFTA ](Erkin iqtisodiy zona)
Xalqaro moliya korporatsiyasi , XMK (IFC, International Finance
Corporation) — BMTning ixtisoslashtirilgan muassasasi; Jahon banki guruhiga
kiradi. 1956 yilda Xalkaro tiklanish va tarakkiyot banki (XTTB) ning filiali tarzida
tashkil etilgan, keyinchalik mustaqil yuridik shaxs. A zo davlatlar soni 174 taʼ
(1998). Shtabkvartirasi Vashingtonda. XMK ning oliy organi — Boshqaruvchilar
kengashi va direktorat (24 ijrochi direktorlar) ga XTTBning boshqaruvchilari va
ijrochi direktorlari kiradi va ular XMKda ham tegishli lavozimlarni egallaydilar.
XTTB prezidenti XMKning ham prezidenti xisoblanadi. XMKning ijrochi
vitseprezidenti umumiy boshqaruv va korporatsiyaning joriy operatsiyalariga javob
beradi.
Bundan tashqari XMKda 7 ta vitseprezident bo lib, ular 5 mintaqaviy
ʻ
[Afrika (Saxara jan.rog idan), Osiyo; Urta Osiyo, Yaqin Sharq va Shim. Afrika;
ʻ
Yevropa; Lotin Amerikasi va Karib havzasi] va 4 tarmoq (agrobiznes; kimyo, neft
kimyosi va o g itlar; infratuzilma; neft, gaz va tog kon sanoati) departamentlari
ʻ ʻ ʻ
ishini nazorat qiladi. XMK huzurida bank ishlari maslahat komissiyasi faoliyat
ko rsatadi. Korporatsiyaning rasmiy maqsadlari: xususiy sektorga molshshiy
ʻ
yordam ko rsatish bilan rivojlanayotgan mamlakatlarning iqgisodiy o sishiga
ʻ ʻ
ko maklashish, shuningdek, i.ch. sohasida tadbirkorlikni rag batlantirish orqali
ʻ ʻ
a zo mamlakatlarning iqtisodiy o sishiga yordam ko rsatish. XMK faqat yuqori
ʼ ʻ ʻ
rentabelli loyihalarga kreditlar ajratadi. Qarzlar 15 yilga qadar muddat bilan ssuda
kapitali bozoridagi o rtacha yillik foiz stavkalaridan yuqoriroq foiz stavkalarida
ʻ
beriladi.1961 yildan korporatsiya kreditlar ajratish bilan birga qurilayotgan
korxonalar aksiyadorlik kapitaliga investitsiyalar kiritish va keyinchalik bu
aksiyalarni xususiy investorlarga sotishni ham amalga oshiradi. Korporatsiya
ishtiroki hissasi, odatda, aksiyadorlik kapitalining 1/5 qismidan ortiq bo lmaydi.
ʻ
1986 yilda XMKda xorijiy investitsiyalar bo yicha Maslahat xizmati tashkil
ʻ
etilgan.
15

Bu xizmat hukumatlarga uzoq muddatli rivojlanish ehtiyojlari uchun kapital
jalb etish, maqbul investitsiya muhitini yaratish uchun qonunchilik, strategiyalar,
qoida va tartiblar masalalarida maslahatlar beradi.
XMK tashkil etilgan paytdan boshlab 2004 yilgacha jahonning 140 ta
rivojlanayotgan davlatlarining 2825 ta kompaniyasini moliyalashtirish uchun 34
mlrd. AQSH dollaridan ortiq mablag larini yo naltirgan.ʻ ʻ
Keying yillarda xalqaro tashkilotlarning soni tez ko’paya boshladi. Bular
davlat guruhlarini hududiy belgisi bo’yicha yoki iqtisodiy faoliyatning ma’lum
sohalaridan manfaatdorlikning umumiyligi asosida birlashtiruvchi
tashkilotlardir. Bunday tashkilotlar savdo, ishlab chiqarish, transport,
valyutamoliya operatsiyalari va boshqa sohalarda ham yuzaga keldi.
2002 yilda Toshkentda XMKning missiyasi ish boshladi. Korporatsiya
O zbekistonda xususiy sektorni rivojlantirishga, ayniqsa, kichik biznes va xususiy
ʻ
tadbirkorlikni rivojlantirishga muhim hissa qo shib kelmoqda. 2002 yilda XMK
ʻ
Uzbekistan, Qozog iston, Qirg iziston va Tojikistonda kichik biznes va xususiy
ʻ ʻ
tadbirkorlikni kreditlash uchun 45,0 mln. AQSH dollari ajratdi.
21-asr boshidan O zbekistonda XMK ning "Markaziy Osiyoda lizingni
ʻ
rivojlantirish bo yicha loyiha"si amalga oshirilmoqda
ʻ
Jahon Savdo Tashkiloti — 1995-yilda a zo-davlatlar o rtasidagi xalqaro
ʼ ʻ
savdoni liberallashtish, savdo va siyosiy munosabatlarini tartibga solish maqsadida
tashkil etilgan. JST 1947-yil tuzilgan xalqaro bitim — GATT(ing. General
Agreement on Tariffs and Trade)ning davomchisi hisoblanadi. Xalqaro savdoda
tashkilotga a zo va ishtirokchi mamlakatlar uchun majburiy bo lgan tamoyillar va
ʼ ʻ
qoidalar belgilangan xukumatlararo ko p tomonlama shartnomalar asosida faoliyat
ʻ
olib boradi. 1995-yilda 1948—94 yillarda ish olib borgan Tariflar va savdo
bo yicha Bosh kelishuv (General Agreement on Tarifs and Trade — GATT)
ʻ
negizida tashkil qilingan. BMT tizimiga kiradi. Idorasi Shveysariya (Jeneva)da.
JST jahon savdosi qoidalarini ishlab chiqish yo li bilan davlatlar savdo siyosatiga
ʻ
ta sir ko rsatish, savdo munosabatlarini erkinlashtiradigan va qatiy tartib-qoidaga
ʼ ʻ
16

soladigan muzokaralar uchun yig ilishlar o tkazish, davlatlararo savdoda yuzagaʻ ʻ
keladigan nizolarni hal qilish va b. vazifalarni bajaradi.
JSTning oliy organi — barcha a zo mamlakatlar Vazirlar Konferensiyasi
ʼ
bo lib, kamida 2 yilda bir marta o tkaziladi. Joriy ishlarga Bosh kengash (tovarlar
ʻ ʻ
savdosi bo yicha kengash, xizmatlar savdosi bo yicha kengash, intellektual mulk
ʻ ʻ
masalalari bo yicha kengash), sekretariat, doimiy qo mitalar rahbarlik qiladi. JST
ʻ ʻ
faoliyati a zo mamlakatlarning o zaro manfaatlarini turli tadbirlar (asosan boj
ʼ ʻ
imtiyozlari, to siqlari va b.) ni qo llash bilan himoya qilishga qaratilgan. A zo
ʻ ʻ ʼ
mamlakatlar JST talablarini bajarish bilan birga tashkilotning boshqa a zolariga
ʼ
savdoda mumkin qadar qulaylik berish rejimini (birinchi navbatda boj tariflarini
pasaytirish) qo llaydi, o z ichki bozorini chet el korporatsiyalari uchun ochiq qilish
ʻ ʻ
majburiyatini oladi. 133 mamlakat to la huqukli a zo, 30 mamlakat, shu jumladan
ʻ ʼ
Rossiya, O zbekiston, Qozog iston JST da kuzatuvchi maqomiga ega va 1992—93
ʻ ʻ
yillarda tashkilotga a zo bo lish uchun ariza bergan.
ʼ ʻ
3. Davlatlararo iqtisodiy munosabatlarda iqtisodiy
tashkilotlarning o’rni
Xalqaro iqtisodiy integratsiya – bu turli mamlakatlar iqtisodiy aloqalarining
barqarorlashib, chuqurlashib rivojlanishi, ular xo’jaliklarining chambarchas
birlashish jarayonlaridir. Mikrodarajada bu jarayon hudud jihatdan yaqin
joylashgan mamlakatlar alohida firmalarining o’zaro ta’siri orqali, ular o’rtasidagi
turli tuman iqtisodiy munosabatlarning shakllanishi, shu jumladan chet ellardagi
filiallarini tashkil etish asosida boradi. Davlatlararo darajada integratsiya davlatlar
iqtisodiy birlashmalarining shakllanishi hamda iqtisodiy siyosatlarning kelishuvi
asosida amalga oshadi.
Xalqaro iqtisodiy integratsiyaning asosiy shakllari quyidagilar:
- erkin savdo hududlari. Bu iqtisodiy integratsiyaning eng oddiy shakli
bo’lib, uning doirasida qatnashuvchi mamlakatlar o’rtasidagi savdo cheklashlari
17

bekor qilinadi. Erkin savdo hududlarining tashkil etilishi ichki bozorda milliy va
xorijiy tovar ishlab chiqaruvchilar o’rtasidagi raqobatni kuchaytirib, bu bir
tomondan, milliy ishlab chiqaruvchilarning bankrot bo’lishi xavfini kuchaytirsa,
boshqa tomondan ishlab chiqarishni takomillashtirish va yangiliklarni joriy etish
uchun rag’bat yaratadi. Bunga Yevropa erkin savdo uyushmasi va MDH
mamlakatlari o’rtasidagi o’zaro bitim misol bo’la oladi;
- bojxona ittifoqi. Iqtisodiy integratsiyaning bu shakli erkin savdo
hududlarining faoliyat qilishi bilan birga yagona tashqi savdo tariflari o’rnatishni
va uchinchi mamlakatga nisbatan yagona tashqi savdo siyosati yuritishni taqozo
qiladi. Yevropa Ittifoqi (EI) bojxona ittifoqiga yorqin misoldir;
- to’lov ittifoqi. Bu milliy valyutalarning o’zaro erkin almashuvini va hisob-
kitobda yagona pul birligining amal qilishini ta’minlaydi. Yevropa hamjamiyati,
Janubi-sharqiy Osiyo va MDH mamlakatlari uchun to’lov ittifoqi pirovard
maqsaddir;
- umumiy bozor. Bu iqtisodiy integratsiyaning ancha murakkab shakli
bo’lib, uning qatnashchilariga erkin o’zaro savdo va yagona tashqi savdo tarifi
bilan birga kapital va ishchi kuchining erkin harakati hamda o’zaro kelishilgan
iqtisodiy siyosat ta’minlanadi. Bunga Yevropa iqtisodiy ittifoqi yoki Yevropa
umumiy bozorini misol qilib keltirish mumkin. Uning doirasida barcha boj
to’lovlari va import me’yor (kvota)lari bekor qilinadi, boshqa mamlakatlardan
Yevropa bozoriga tovarlar kirishi bir xil tartibga solinadi, pul mablag’lari va ishchi
kuchining chegaradan erkin o’tishi ta’minlanadi hamda umumiy muammolarni hal
etishda yagona siyosat o’tkaziladi;
- iqtisodiy va valyuta ittifoqi . Bu davlatlararo iqtisodiy integratsiyaning
eng oliy shakli hisoblanadi. Bunda iqtisodiy integratsiyaning barcha qarab
chiqilgan shakllari umumiy iqtisodiy va valyuta-moliyaviy siyosat o’tkazish bilan
birga uyg’unlashadi.
Hozirgi bosqichda xalqaro tartibga solishning asosiy vazifalari
quyidagilardan iborat:
18

-global iqtisodiyotning rivojlanishida va pul-moliya sohasida
barqarorlikni ta'minlash;
-turli shakllarda mamlakatlar o'rtasida iqtisodiy hamkorlikni
shakllantirish; davlatlar va guruhlar o'rtasidagi savdo-iqtisodiy munosabatlarda
kamsitishga barham berish;
-xususiy tadbirkorlikni rivojlantirishga ko'maklashish;
-muayyan mamlakatda yoki jahon bozorida inqirozni bartaraf etish
bo'yicha aniq chora-tadbirlarni tasdiqlash;
-davlatlarning makroiqtisodiy siyosatini muvofiqlashtirish, bu alohida
hududlarning iqtisodiy integratsiyasining xolis tendentsiyasi bilan bog'liq
Xalqaro iqtisodiy tashkilotlar davlatlararo iqtisodiy munosabatlarning barcha
tomonlarida hal qiluvchi ta'sir ko'rsatadi.
BMT tizimidagi hukumatlararo tashkilotlar xalqaro huquqiy tartibga solishni
rivojlantirishda alohida ahamiyatga ega. O'z faoliyati davomida ular milliy huquqiy
tizimlar va davlat qonunchiligiga muhim ta'sir ko'rsatadigan shunday mexanizm va
normalarni ishlab chiqmoqdalar.
Xalqaro iqtisodiy tashkilotlarning maqsad va vazifalari quyidagilardan
iborat:
-xalqaro iqtisodiy munosabatlarning eng muhim muammolari bo'yicha
tadqiqotlar va choralar ko'rish;
-valyutani barqarorlashtirish ta'minoti;
-savdo to'siqlarini bartaraf etishga va davlatlar o'rtasidagi keng tovar
ayirboshlashini ta'minlashga ko'maklashish;
-texnologik va iqtisodiy taraqqiyotga yordam berish uchun xususiy
kapitalga qo'shimcha mablag'lar ajratish;
-mehnat munosabatlari va mehnat sharoitlarini yaxshilashni rag'batlantirish;
-jahon iqtisodiy munosabatlarini tartibga solish doirasidagi qarorlar va
tavsiyalarni tasdiqlash.
Ta'kidlash joizki, xalqaro hukumatlararo tashkilotlar ob'ektiv ehtiyojga
asoslangan davlatlar o'rtasidagi ko'p qirrali hamkorlikning tashkiliy shakli sifatida
19

shakllangan. Ushbu tashkilotlar birinchi navbatda xalqaro iqtisodiy munosabatlarni
rivojlantirish ehtiyojlari bilan belgilanadi.
Xalqaro iqtisodiy hamkorlik sohalari:
sanoat va iqtisodiy hamkorlik;
transport sohasidagi hamkorlik;
pul tizimidagi hamkorlik;
jahon savdo doirasidagi hamkorlik;
intellektual mulk tizimidagi hamkorlik;
mahsulotlarni standartlashtirish va sertifikatlashtirish sohasida hamkorlik
qilish;
investitsiya sohasidagi hamkorlik;
ilmiy-texnik hamkorlik;
xalqaro tijorat amaliyoti sohasidagi hamkorlik.
Ushbu turdagi hamkorliklarni amalga oshirish tegishli profil va vakolatlarga
ega bo'lgan xalqaro iqtisodiy tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi. BMT
tashkilotlari, shuningdek mintaqaviy tashkilotlar xalqaro iqtisodiy hamkorlikni
ixtisoslashgan muassasalar va avtonom tashkilotlar, EKOSOS organlari orqali
amalga oshiradilar. 5
Iqtisodiy hamkorlik va iqtisodiy integratsiyani har qanday shaklda
amalga oshiradigan mintaqaviy tashkilotlar muhim ahamiyatga ega. Mintaqaviy
fondlar va banklar ularga ma'lum darajada yordam beradi. Mintaqaviy iqtisodiy
hamkorlikning maqsadi rivojlanayotgan mamlakatlarga barqaror iqtisodiy o'sishni
ta'minlashda, iqtisodiyotning eng muhim tarmoqlarini shakllantirishda, ijtimoiy
rivojlanish darajasini oshirishda va odamlarning hayotini yaxshilashda yordam
berishdir
5
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 22 yanvardagi "2020- 2022 yillarda O‘zbekiston Respublikasini
rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasini "Faoltadbirkorlik, innovatsion
g‘oyalar va texnologiyalarni ko‘llab-kuvvatlash yili"da amalga oshirishga oid Davlat dasturi to‘g‘risida"gi Farmoni.
20

Xulosa
Xulosa o’rnida shuni aytish mumkinki, hozirgi globallashuv sharoitida
xalqaro tashkilotlarning, xususan, moliyaviy-iqtisodiy tashkilotlarning o’rni
tobora ortib bormoqda. Ular davlat, turli korxona tashkilotlarga qarzberib ularni
moliyalashtiradi. Hozirgi kund dunyoda 100 dan ortiq xalqaro tashkilotlar
mavjud bo’lib, ular turli yo’nalishlarda faoliyat olib boradi.
Biz xalqimiz bilan bamaslahat ishlab chiqilgan va hozirgi vaqtda jadal amalga
oshirilayotgan Yangi O’zbekistonning taraqqiyot strategiyasida “Inson qadri
uchun” degan ezgu g’oya asosida barcha sohalarda faol islohotlarni amalga
oshirish bo’yicha ustuvor vazifalarni belgilab oldik.
Xususan, mamlakatimizda 2022-2026 yillarda inklyuziv va barqaror iqtisodiy
o’sishga erishish, inson kapitalini rivojlantirish va kambag’allikni kamida 2
barobarga qisqartirishni maqsad qilganmiz. Buning uchun, biz quyidagi ustuvor
vazifalarni tizimli ravishda amalga oshirmoqdamiz.
Birinchidan, iqtisodiyotda xususiy sektor rolini tubdan oshirish, tadbirkorlikni
qo’llab-quvvatlash, investitsiya va sog’lom raqobat muhitini yaxshilashga alohida
e’tibor qaratilmoqda.
Bu borada hududlarning sharoiti, o’ziga xos xususiyati va imkoniyatidan kelib
chiqqan holda, biznes uchun soliq yukini izchil kamaytirib borish va moliyaviy
resurslar bilan ta’minlash katta ahamiyat kasb etmoqda.
Ikkinchidan, aholining turmush sifatini oshirish va yashash sharoitini yanada
yaxshilash maqsadida har bir mahallaning infratuzilmasini rivojlantirish bo’yicha
keng ko’lamli dasturlarni hayotga joriy etmoqdamiz.
Jumladan butun respublikamiz bo’yicha “Obod qishloq”, “Obod mahalla” va
“Tashabbusli byudjet” dasturlari doirasida aholi uchun zarur bo’lgan ichimlik suv,
elektr energiyasi ta’minoti, ichki yo’llar holati yaxshilanib, ta’lim, tibbiyot
muassasalari va boshqa ijtimoiy ob’ektlar barpo etilmoqda.
O’zbekiston ham bir nechta xalqaro tashkilotlar a’zosi hisoblanadi. U Islom
Taraqqiyot Bankiga 2003 yildan boshlab a’zolikka kirgan. Mamlakatimizning
22

bank ustav kapitaliga qo’shgan xissasi 2,5 mln islom dinari, ya’ni 3,475 mln
dollar bo’lib, bu har biri 10 mln dinarlik 250 bank aksiyasi bilan barobar edi.
Bugungi kunga qadar mamlakatimiz va ITB o’rtasida bir qancha loyihalar
amalga oshirilgan. Bank mamlakatimizda 2013-2014 yillarga bag’ishlangan
dasturda qishloq joylarida uy-joy qurish masalasi o’rtaga qo’yilib, ITB
tomonidan 100 mln Aqsh dollari shu sohaga ajratilgan.
Tashkilotning asosiy maqsadi a’zo mamlakatlarning, sha’riatga asoslangan
musulmon jamoalarining, iqtisodiy rivojlantirish va ijtimoiy taraqqiyotiga ta’sir
o’tkazishdan iborat bo’lib, uning vazifalari quyidagilardir:
 aksionerlik kapitaliga vositalarni sarmoyalashtirish;
 ishlab chiqarish korxonalari va loyihalariga qarzlar berish;
 a’zo-davlatlarga iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishi maqsadida boshqa
shakllarda moliyaviy yordam berish;
 aniq maqsadlar uchun tuziladigan maxsus fondlarni boshqarish;
(nomusulmon davlatlardagi musulmon jamoalariga yordam fondi shular
jumlasidan)
 moliyaviylashtirish uslublari vositasida moliyaviy resurslar yo’naltirish va
depozitlarini qabul qilish;
 a’zo davlatlarga texnik yordam ko’rsatish;
O’zbekistonning dunyonining rivojlangan davlatlari bilan iqtisodiy hamkorligi
hozirgi kunda keng ko’lamga chiqdi. Bunda asosan dunyoning rivojlangan
davlarning yuksalib borayotgan O’zbekistonga bo’lgan e’tibori muhim ahamiyatga
ega. O’zbekistonda iqtisodiy hamkorlikga keng yo’llar ochib qo’yilgan. Shu
boisdan dunyoning rivojlangan davlatlari tomonidan yurtimizga ko’plab
investitsiya kiritayotganidan sezishimiz mumkin.
23

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
1. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi - T: O’zbekiston, 2019- 46 b.
2. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 7 fevraldagi PF-4947sonli
“O’zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirishning Harakatlar strategiyasi
to’g’risida” gi Farmoni.
3. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 22 yanvardagi "2020- 2022
yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo’nalishi
bo’yicha Harakatlar strategiyasini "Faoltadbirkorlik, innovatsion g’oyalar va
texnologiyalarni ko’llab-kuvvatlash yili"da amalga oshirishga oid Davlat dasturi
to’g’risida"gi Farmoni.
4. Mirziyoev SH.M. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan
quramiz. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti SH. Mirziyoevning
Qoraqalpog’iston Respublikasi viloyatlar va Toshkent shahri saylovchilari
vakillari bilan o’tkazilgan saylov oldi uchrashuvlarida so’zlagan nutqlari /
Toshkent: “O’zbekiston”, 2022. - 488 b.
Internet saytlari .
1. www.stat.uz - O'zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo'mitasining
rasmiy sayti.
2. www.uza.uz - O'zbekiston Respublikasi Milliy Axborot Agentligi rasmiy
sayti.
3. www.ceep.uz - O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi huzuridagi
Samarali iqtisodiy siyosat markazi rasmiy sayti.
4. www.ziyonet.uz

24

Xalqaro iqtisodiy tashkilotlar va ularning vazifalari

Купить