Xalqaro kreditning to'lov va hisob-kitob shartlari - Экономика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	33.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Август 2023
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Экономика

Xalqaro kreditning to'lov va hisob-kitob shartlari

Купить

Xalqaro kreditning to'lov va hisob-kitob shartlari Reja: KIRISH 1.Xalqaro kreditning shakllari 2. Xalqaro hisob-kitoblar tushunchasi 3.Xalqaro kreditning valyuta-moliyaviy va to’lov shartlari

1 . Xalqaro kreditning shakllari Xalqaro kreditning turli shakllarini kredit munosabatlarining ayrim tomonlarini xarakterlovchi bir nechta muhim omillariga ko’ra umumiy asosda quyidagicha tasniflash mumkin: - manbalarga ko’ra tashqi savdoni kreditlash hamda moliyalashtirishning ichki, xorijiy va aralash turlari farqlanadi. Ular o’zaro yaqindan bog’liqdir hamda eksportyordan importyorgacha bo’lgan tovar harakatining barcha bosqichlariga xizmat ko’rsatadi. Tovar sotuv jarayoniga qanchalik yaqin bo’lsa, odatda xalqaro kreditning shartlari qarz oluvchiga shunchalik yoqimli bo’ladi; - belgilanishiga ko’ra tashqi iqtisodiy bitimning qaysi biri qarz mablag’lari hisobiga qoplanishiga bog’liq holda quyidagilar farqlanadi: 1) tashqi savdo va xizmatlar bilan bevosita bog’liq tijorat kreditlari; 2) ha

tadbirkorlarni aylanma kapital bilan ta'minlaydi va nosavdo, sug’urta hamda chayqov bitimlariga xizmat ko’rsatgan holda tashqi savdo va xalqaro to’lovlar muomalasida qo’llaniladi. Uzoq muddatli xalqaro kredit odatda asosiy ishlab chiqarish vositalariga investitsiya qilish uchun mo’ljallangan bo’lib, mashinalar va butlovchi jihozlar eksportining 85 foizi hajmiga hamda tashqi iqtisodiy munosabatlarning yangi shakllari (yirik ko’lamdagi loyihalar, ilmiy tekshirish ishlari, yangi texnika joriy etilishi)ga xizmat ko’rsatadi. Agarda qisqa muddatli kreditning muddati uzaytirilsa, unda u o’rta muddatli, ayrim holatlarda esa uzoq muddatli kreditga aylanadi. Qisqa muddatli kreditlarning o’rta va uzoq muddatli kreditlarga aylanishi jarayonlarida davlat kafil sifatida faol ishtirok etadi; - ta&#39

taqdim etsa, unda kreditor mazkur ssuda yuzasidan ham qo’shimcha ta'minotni talab qilishi mumkin. Bundan chiqdi, agar mamlakat oltin garovi ustidan kredit olgan bo’lsa, unda avval olingan kreditlarni ham oltin bilan ta'minlashni ushbu mamlakatdan talab etishlari mumkin. Shu 276 sababli ayrim mamlakatlar oltinni sotishni afzal ko’radilar. Garov kredit kelishuvi bo’yicha majburiyatning ta'minot usuli bo’lganligi sababli qarzdor tomonidan majburiyatlarning bajarilmasligi holatida kreditor garov qiymatidan kompensatsiya olish huquqiga ega. Blankali kredit qarzdorning ushbu qarzni ma'lum bir muddatda so’ndirish majburiyati ustidan beriladi. Ushbu kredit bo’yicha hujjat bo’lib odatda qarz oluvchining yagona imzosiga ega bo’lgan solo-veksel xizmat qiladi. Blankali kreditning turla

so’ng mazkur vekselni akseptlaydi, ya'ni ushbu vekselda ko’rsatilgan muddatlarda to’lovni amalga oshirishga rozilik beradi. Ochiq hisobvaraq bo’yicha kredit eksportyor va importyor o’rtasidagi kelishuv yo’li orqali taqdim etiladi. Mazkur kelishuvga asosan tovarlarni yetkazib beruvchi sotilgan va yetkazib berilgan tovarlar qiymatini ularni sotib olgan shaxs hisobvarag'ida qarzdorlik sifatidagi yozuvi shaklida amalga oshiradi, importyor esa olingan kreditni muddatida so’ndirish to’g’risidagi majburiyatni o’z zimmasiga oladi. Ochiq hisobvaraq bo’yicha kredit tovarlarning muntazam asosda yetkazib berilishi, majburiyatlarning esa oyning o’rtasi yoki oxirida davriy ravishda so’ndirilib borilishi sharoitlarida qo’llaniladi. 277 Firma kreditlarining ko’rinishlaridan biri bo’lib importyorni

jihozlar sotuvida firma krediti uzoq muddatlarga taqdim etiladi (5 yil va undan ziyod muddatlarga), bu esa eksportyorning katta hajmdagi mablag’larini ichki muomalasidan tashqariga chiqib ketishiga olib keladi. Shu sababli eksportyor odatda bank kreditlariga murojaat etadi yoki o’z kreditini banklarda qayta moliyalashtiradi. Firma kreditlari mashina va jihozlar eksportini kreditlash shartlari hamda hajmi bo’yicha kreditlash muammosini hal eta olmasligi sababli bank kreditining xalqaro iqtisodiy munosabatlardagi roli o’sadi. Bank kreditlari. Eksport va importni bank tomonidan kreditlash tovarlar, tovar hujjatlari, veksellar hamda trattalar hisobining garovi ustidan ssudalar berish shaklida amalga oshiriladi. Ayrim holatlarda banklar o’zlari bilan yaqindan munosabatda bo’lgan yirik eksportyo

xarakteriga ega, chunki qarz oluvchi ssudadan faqat kreditor-mamlakatida tovarlar sotib olishda foydalanishga majbur. Banklar tomonidan 60-yillardan boshlab eksportni kreditlashning shakllaridan biri bo’lib sotib oluvchiga (5 - 8 yil va bundan ziyod muddatlarga) taqdim etiladigan kredit bo’ldi. Sotib oluvchiga taqdim etiladigan kredit Sotib oluvchiga taqdim etiladigan kreditning xususiyatli tomonlari shundaki, eksportyor banki milliy eksportyorning o’rniga xorijlik sotib oluvchini, ya'ni importyor mamlakat firmalari va uning banklarini bevosita kreditlaydi. Bu bilan importyor sotuvchi tomonidan taqdim etilgan to’lov talabnomalariga kreditor mablag’lari hisobiga, haq to’lagan hamda qarzdorlikni sotib oluvchi yoki uning banki zimmasiga olib borgan holda zarur bo’lgan tovarlarni sotib ola

tovar uchun to’lov mazkur bank tomonidan amalga oshirilishi to’g’risida kelishadi. Jeneva veksel konvensiyasi tomonidan 1930 yilda qabul qilingan Birxillashtirilgan veksel qonunchiligiga muvofiq aksept oddiy, hech qanday shartlarsiz bo’lishi lozim. Biroq vekselning qisman summasi bilan (qisman aksept) cheklab qo’yilishi mumkin. Angliyaning veksel huquqi umumiy va cheklangan (bir nechta to’lovchidan biri tomonidan imzolangan shartli, qisman, mahalliy) akseptga yo’l qo’yadi. Akseptant asosiy qarzdor bo’lib hisoblanadi, ya'ni vekselga belgilangan muddatda haq to’lanishiga javob beradi. To’lovning amalga oshirilmasligi holatida vekselni ushlab turuvchi shaxs da'voni to’g’ridanto’g’ri akseptantga taqdim etish huquqiga ega. Banklar tomonidan akseptlangan veksellar banklararo kreditlarni

to’lov qobiliyatiga ishonmasa yoki sotilgan tovarlar uchun tushum sifatidagi valyutani veksel muddati etib kelgunga qadar tezroq olishga manfaatdor bo’lsa, unda u importyor bilan tovar uchun to’lovni bank orqali, eksportyor chiqargan trattani ushbu bank tomonidan akseptlash shaklida amalga oshirilishi to’g’risida kelishib oladi. Mazkur kelishuv amalga oshgan taqdirda importyor o’z bankiga aksept to’g’risidagi kelishuvni tuzish to’g’risida topshiriq beradi. Akseptant-bank o’z navbatida, vekselga to’lovni o’z vaqtida amalga oshirilishi yuzasidan kafolatni talab etadi hamda eksportyor bankiga qarata tratta akseptini ko’zda tutuvchi, chaqirib olinmaydigan akseptli akkreditivni chiqaradi. Ushbu haqdagi ma'lumotnomani olganidan so’ng eksportyor tovarni jo’natadi va tratta hamda tijorat hujja

Akseptli -rambursli kreditning limit, kreditning muddati, foiz stavkasi, rasmiylashtirilish, ishlatilish va so’ndirilish tartibi kabi shartlari oldindan tuzilgan banklararo kelishuvi asosida belgilanadi. Ta'minlanganligi esa tovarlar sotilishi bilan asoslangandir. Agarda mazkur kredit tovar yetkazib berilishi bilan bog’liq bo’lmasa, unda u sof moliyaviy xarakterga ega bo’ladi. Broker krediti ayrim mamlakatlarda (masalan, Buyuk Britaniya, Germaniya, Niderlandiya, Belgiya) firma va bank kreditlarining oraliq shakli sifatida harakat qiladi. Ushbu kredit tijorat tusidagi bitimlarga tijorat krediti singari hamda bir vaqtning o’zida bank kreditiga ham aloqadordir. Chunki brokerlar odatda banklardan qarz olib turadilar. Brokerlik vositachilik haqi shartnoma summasining 1/50-1/32 qismini tashk

maqomiga ega, maxsus kredit tashkilotlari shug’ullanadi. Banklar qiymati bo’yicha teng bo’lgan tovarlarni o’zaro yetkazib berishga asoslangan kompensatsion bitimlar yuzasidan uzoq mudatli kreditlarni taqdim etadilar. Ushbu turdagi kreditlar hamma vaqt maqsadli xarakterga ega bo’ladi. Korxonani barpo etish va qayta tiklash, tabiiy resurslarni o’zlashtirish uchun mashina hamda jihozlarni 8-15 yil muddatga kreditga olgani holda qarz oluvchi 282 mazkur kreditni qurilgan va qurilayotgan korxonalar mahsulotlari hisobiga so’ndirilishini amalga oshiradi. Kompensatsion bitimlarning farqli tomoni, ularning keng qo’lamli va uzoq muddatli xarakteri hamda eksport va import bitimlarining o’zaro bog’liqligidadir. Amaliyotda "uzoq muddatli kredit" atamasi kredit muassasalarining ssudalariga aloqad

tashkilotlarning kreditlari; 3) yordam ko’rsatish yo’nalishi bo’yicha, ushbu yordam shakli texnik yordam, hadyalar, subsidiyalar bilan birgalikda imtiyozli shartlar asosidagi zayomlarni ham o’z ichiga oladi. Ayrim holatlarda xalqaro kreditning aralash turi qo’llaniladi. Masalan, eksportni kreditlashning odatdagi shakllari yordam ko’rsatish bilan birgalikda amalga oshiriladi. Xalqaro kreditning yangi shakllaridan biri bo’lib bir nechta kredit muassasalari tomonidan yirik loyihalarni qo’shma moliyalashtirish hisoblanadi. Xalqaro moliya institutlari qo’shma moliyalashtirishning tashabbuskorlari bo’lib maydonga chiqadi va ular ushbu operatsiyalarga odatda loyihaning eng ko’p foyda keltiradigan qismini imtiyozli asosda (foiz stavkasi bozor stavkasidan past) moliyalashtiruvchi, xususiy tijorat b

Har kuni jahon valyuta bozorlarida 1 trln. AQSH dollari miqdorida xalqaro hisob-kitoblar amalga oshiriladi. Shuni 40 foizi AQSH dollarida amalga oshiriladi. Dunyo bo’yicha jami konvertsion operatsiyalarning 90 foizi 5 ta valyutada amalga oshiriladi. Jumladan: 1. AQSH dollari (USD). - 40% 2. evro (EURO) - 30% 3. Yaponiya ienasi (JPY). - 15% 4. Angliya funt-sterlingi (GBP). - 8-10% 5. Shveytsariya franki (SNF). -1-2%. Xalqaro hisob-kitoblar 2 guruhga bo’linadi: hujjatlashtiriladigan; hujjatlashtirilmaydigan to’lovlar. Hujjatlashtiriladigan to’lovlarga: 1. Hujjatlashtirilgan akkreditiv; 2. Inkasso bilan amalga oshiriladigan hamma to’lovlar kiradi. Hujjatlashtirilmaydigan to’lovlarga: 1. To’lov topshiriqnomasi; 2. Cheklar; 3. SVIFT (SWIFT) kiradi. Hujjatlashtirilmaydigan to’lovlami turkumlashd

2. Cheklar; 3. Hujjatlashtiriladigan akkreditiv; 4. Inkasso. SVIFT (SWIFT) - bu ma'lumotlarni uzatish va operatsiyalarni amalga oshirish tizimi bo’lgani uchun, uni hisob-kitoblaming mustaqil shakli sifatida hisobga olish maqsadga muvofiq emas. MDH davlatlarida valyutalar kotirovka qilinadigan doimiy valyuta birjalarining mavjud emasligi, ushbu davlatlarning valyutalaridan davlatlararo hisob-kitoblarda foydalanishga tuskinlik qiladi. Erkin almashinadigan valyutalar (EAV) bilan hisob-kitob qilishga asoslangan tizim eng qulay tizim hisoblanadi. Lekin, EAVning etishmasligi sababli, bu tizimdan to’liq foydalanishning imkoni yuk edi. MDH davlatlari o’rtasidagi hisob-kitoblar muammosini hal qilish uchun, 1994 yilda Minskda Davlatlararo bank tashkil etildi. Bu bank kliring markazi vazifasini u

Tijorat banklarining xalqaro hisob-kitoblarni amalga oshirishdagi mavqei, ularning moliyaviy jihatdan mustahkamligiga, elektron aloqa tizimlari bilan yaxshi jixozlanganligiga, obro’siga, rivojlangan, keng tarmoqli xorijiy flliallar va bo’linmalari, ko’p sonli vakillik hisob-rakamlariga ega ekanligiga bog’liq. Tijorat banklarining xorijiy bank va korporatsiyalar bilan amalga oshiradigan har qanday operatsiyalari talab va majburiyatlar orqali o’tadi. Masalan, O’zbekiston Respublikasidagi tijorat bankining mijozi Avstriyaga paxta tolasini eksport qildi, deylik. Bunda import qiluvchi o’z bankiga, ya'ni Avstriyadagi tijorat bankiga junatilgan tovarlar summasini to’lash to’g’risida ko’rsatma beradi. Avstriya banki to’lov summasini o’zidagi O’zbekiston bankining vakillik hisob-rakamiga o’tkaz

№ Valyutalarning turi Xalqaro savdo bo’yicha hisob- kitoblarda Valyutalarnin g xalqaro miqyosda tan olingan Valyutalar ga nisbatan qo’llaniluvchi 1 AQSH dollari 40 USD 1 2 Evro 30 EURO 100 3 Yaponiya ienasi 15 JPY 100 4 Buyuk Britaniya funt sterlingi 8-11 GVR 1 Xalqaro hisob-kitob shakllaridan mamlakat hududida foydalanish tartibini, odatda, Markaziy bank belgilaydi. Masalan, cheklarni amal qilish muddatini belgilash, chet el valyutasidagi bank pozitsiyasiga nisbatan limitlar o’rnatish tartibi Markaziy bank tomonidan belgilanadi. 1976 - 1978 yillarda Yamaykaning Kingiston shaxrida to’rtinchi jahon valyuta tizimi yuzaga keldi. Ushbu davlatlararo kelishuvning muhim natijalaridan biri -oltindan bevosita va to’g’ridan-to’g’ri xalqaro hisob-kitoblarda ishlatish ta’qiqlandi. Ya'ni, oltin quy

Masalan, eksport qiluvchi to’lov summasining ma'lum qismini oldindan tulab qo’yil ishini, ko’pchilik hollarda talab qiladi. Ushbu to’lov summasining miqdorini aniqlashda qarama-qarshilik yuzaga keladi. Eksport qiluvchi imkoniyat darajasida ko’proq summani oldindan to’lashni talab qiladi, import qiluvchi esa, iloji boricha, kamroq summani oldindan to’lash ga harakat qiladi, chunki bu summa ma'lum vaqt import qiluvchining xo’jalik aylanmasidan chiqib ketadi. Yoki hisob-kitob shakllarini tanlash masalasini olaylik. Eksport qiluvchi imkon qadar to’lov kafolatlanadigan hisob-kitob shaklini tanlashni taklif qiladi. Masalan, hujjatlashtirilgan akkreditiv ana shunday hisob-kitob shakli. Import qiluvchi uchun esa, bu shakldan foydalanish makbul emas. Chunki, bunda import qiluvchining chikim

2. Tovarlar bahosini, shartnoma imzolanayotgan paytda yuzaga kelgan bozor bahosida hisobga olish. Agar xom-ashyo eksport qilinayotgan bo’lsa, ularning biron-bir tovar birjasida (London yoki Nyu-York tovar birjalari va h.k.) xorijiy bahosi asosida shartnoma ijro etiladi. 3. Baho qat’iy belgilab qo’yilishi. Ammo, shartnoma imzolanayotgan paytda tovarlaming bahosi keskin o’zgarsa, belgilangan baho o’zgartiriladi. 4. Tovarlar bahosi katiy belgilab qo’yiladi, ammo xarajatlar tarkibida o’zgarish bo’lgan taqdirda belgilangan baho o’zgartiriladi. Bu usul, ko’pchilik xoUarda, asbob-uskunalarni sotishda qo’llaniladi. 5. Aralash shakl. Tovarlaming ma'lum qismi qat’iy belgilangan baholarda, ma'lum qismi o`zgartiriladigan baholarda sotiladi. To’lov valyutasi - bu haqiqatda import qiluvchining m

boshlab), xalqaro hisob-kitob valyuta birliklari hisoblanadi. To’lov valyutasi kredit valyutasi bilan bir turda bo’lmasligi mumkin. Masalan, kreditor valyutasida taqdim etilgan "yumshoq zayomlar" qarz oluvchining milliy valyutasida yoki ushbu mamlakatning an'anaviy eksporti bo’lmish tovarlar bilan so’ndiriladi. Kreditning summasi (limiti) qarz oluvchiga tovar yoxud pul shaklida taqdim etilgan ssuda kapitalining bir qismidir. Firma kreditining summasi tijorat shartnomaida qat’iy belgilanadi. Bank kreditining summasi (kredit yo’nalishi) kredit bitimi bilan yoxud telekslar bilan almashinish orqali (qisqa muddatli kredit holatida) belgilanadi. Kredit bir yoki shartlari bo’yicha o’zaro farqlanuvchi bir nechta transh (ulush)lar ko’rinishida ham taqdim etilishi mumkin. Shakllangan ama

so’ndirish davri. Firma kreditidan foydalanish davri bank kreditidan farqli o’laroq tovarlarni shartnoma bo’yicha yetkazib berish muddati bilan mos keladi. Bunda to’liq muddatning boshlanishi bo’lib eksportyor tomonidan tovarlarning so’nggi partiyasi yetkazib berilgani, ya'ni shartnoma majburiyatlari bajarilganidan so’ng chiqargan trattalarini sotib oluvchi tomonidan akseptlash sanasi hisoblanadi. Firma kreditidan foydalanish davri bank kreditidan farqli o’laroq tovarlarni shartnoma bo’yicha yetkazib berish muddati bilan mos keladi. Bunda to’liq muddatning boshlanishi bo’lib eksportyor tomonidan tovarlarning so’nggi partiyasi yetkazib berilgani, ya'ni shartnoma majburiyatlari bajarilganidan so’ng chiqargan trattalarini sotib oluvchi tomonidan akseptlash sanasi hisoblanadi. Kreditni

= 1/2 Pi + Lp + 1/2Pp, bu yerda: Ssr - kreditning o’rtacha muddati; Pi - foydalanish davri; Lp - imtiyozli davr; Pp - so’ndirilish davri. Masalan, kredit 1998 yilning boshida taqdim etilgan. To’liq muddati o’rtacha muddati Foydalanish muddati 1998 - 2000 y.y. 3 yil 1,5 yil 2001 - 2003 y.y. imtiyozli davr bilan 3 yil 3 yil 2004 - 2009 y.y. so’ndirilish davri bilan 6 yil 3 yil _____________________ 12 yil 7,5 yil Kreditning o’rtacha davri to’liq muddatdan odatda kichikdir. Ushbu muddatlar agarda kredit bir marotaba to’liq summada berilsa hamda ushbu tarzda so’ndirilsa o’zaro mos keladi. Biroq kreditdan foydalanish va uni so’ndirilishi bir maromda amalga oshirilmasa, unda o’rtacha muddatni quyidagi formulaga asosan aniqlash mumkin: N31 + N32 + N3n Ssr = --------------------------- , Lim bu ye

qurilgan ob’yektning topshirilishi to’g’risidagi bayonnomaning imzolanishi va boshqalar) mezon sifatida qabul qilinadi. Ko’rsatilgan sanalarning ko’pchiligi shartnomalar va kredit shartnomalarda bevosita qayd etiladi. Kredit so’ndirilishi jarayonining boshlanishini aniqlash yetkazib berishning o’rtacha tortilgan sanasi asosida hisoblanishi istisno sifatida bo’lishi mumkin. Ushbu yetkazib berishning o’rtacha tortilgan sanasi quyidagi formula asosida hisoblanadi: Dsr/v = (S1*T1) + (S2*T2) + (S3*T3) + … + (Sn * Tp/Sk), bu yerda: Dsr/v - yetkazib berishning o’rtacha tortilgan sanasi; S - alohida (qisman) yetkazib berish summasi; T - yetkazib berish davri; Sk - shartnoma summasi (yetkazib berishlarning umumiy qiymati). Navbatdagi to’lov summasi quyidagi formula asosida hisoblanadi - asosiy qarz

chiqarishning baynalmilallashgan bahosi singari) yetakchi kreditor mamlakatlar, birinchi navbatda AQSh, Yaponiya, Germaniyaning foiz stavkalariga asoslanadi. Biroq ssuda foizining ko’p omilliligi sababli milliy stavkalar darajalari orasida uzilish hosil bo’ladi. Foiz va uning tebranish sur'atlarini iqtisodiyotning barqarorsizligi, inflyatsiyaning kuchayishi, valyuta kursining tebranishi, jahon bozorida raqobat kurashini aks ettiruvchi "foiz stavkalari urushi"ning oqibati sifatidagi misli ko’rilmagan o’sishi davriy asosda amalga oshadi. 70-yillar qat’iy belgilangan foiz stavkalari bilan bir qatorda bozor stavkasining darajasiga muvofiq ravishda o’zgarib turadigan erkin suzuvchi foiz stavkalari paydo bo’ldi. Erkin suzuvchi foiz stavkasi asosida taqdim etiladigan kredit muddatinin

kreditni bank bilan bog’liq bo’lgan sug’urta kompaniyasida 289 sug’urtalash to’g’risidagi talablar, tovar hujjatlarining inkassatsiyasi bilan bog’liq vositachilik haqlarini bank tomonidan ko’tarib yuborilishi va boshqa shu kabilar kiradi. Kredit qiymatining ayrim elementlarini (ahamiyati katta bo’lsa ham) pul o’lchovi bilan o’lchashning iloji yo’q. Ushbularga xorijiy firma yoki qarz oluvchi mamlakat ustidan nazoratni o’rnatish bilan bog’liq xarajatlar kiradi. Turli kreditlar taqdim etilishining shart-sharoitlarini taqqoslash uchun grant-element (imtiyozli element, subsidiyalar) ko’rsatkichidan foydalaniladi. Ushbu ko’rsatkich qarz oluvchi tomonidan bozor shartlariga nisbatan imtiyozliroq asosda kreditning olinishi hisobiga uni so’ndirishga qaratilgan to’lovlarning qanday hajmini tejashini

iqtisodiyot va jahon hamda milliy ssuda kapitallari bozorlarining holatiga bevosita bog’liqdir.

Купить