Xitoy tilida o’rin holining grammatik xususiyatlari - Лингвистика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	34.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Январь 2024
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Лингвистика

Xitoy tilida o’rin holining grammatik xususiyatlari

Купить

Xitoy tilida o’rin holining grammatik xususiyatlari Режа: Kirish 1. Xitoy tilida holning o’ziga xos xususiyatlari 2. Xitoy tilida o’rin holining grammatik xosliklari – o’rin holining turlari, ifoda shakllari, gapdagi o’rni 3. Xitoy tilida o’rin holini yasovchi predloglarning sintaktik xususiyatlari Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati 1

Kirish Mavzuning dolzarbligi. O’rganayotgan mamlakat tilining grammatik tizimini chuqur o’rganish, jumladan gap bo’laklarini alohida tahlil qilish tilni mukammal egallashda muhim ahamiyatga ega. Xitoy tili grammatikasidagi ikkinchi darajali gap bo’laklaridan holni o’rganishga o’zgacha yondashuvni talab qiladi. Hususan, hol mavzusini umumiy emas, torroq ko’lamda tahlil qiladigan bo’lsak o’rin holining ahamiyati katta. O’zbek tilidan farqli o’laroq predloglar ishtirokida namoyon bo’lgan o’rin hollarining tegishli predlogi holning oldidan qo’llanilsa, o’zbek tilida esa mazkur predlog hol bilan birga so’z shakli yasovchi qo’shimcha sifatida qo’llaniladi. Masalan, 在在在在 zai Buhala – Buxoro da , 在在在 wang qian zou – oldin ga yurmoq va h.k. Xitoy tilida o’rin holining o’ziga hos xususiyatlari juda

Kurs ishining ahamiyati. Toshkent Davlat Sharqshunoslik instituti tarjima nazariyasi va amaliyoti sho’’basi, xitoy tili va adabiyoti sho’’basi, shuningdek xitoy tiliga ixtisoslashgan litseylar va maktablarda amaliy ahamiyat kasb etib, ma’ruza matnlarini tuzish, amaliy mashg’ulot ma’ruzalarini tayyorlash, ilmiy-uslubiy qo’llanmalarni yaratishda asqotishi mumkin. Kurs ishining tuzilishi. Mazkur ishimiz Kirish, uchta paragraf, shuningdek, xulosa va foydalanilgan adabiyotlardan tashkil topgan. Xitoy tilida holning o’ziga xos xususiyatlari Hol bu – kesim-predikat ichidagi boshqa bir qo’shimcha tarkibiy qismdir. U kesimning markaziy so’zidan oldin qo’shilib, vaziyat, payt, o’rin, yo’nalish, shat, ob’yekt, tasdiq, inkor, soha, daraja va h.k. qirralardan kesimning markaziga sayqal beradi yoki cheg

Holning strukturasida odatda hol bo’lib quyidagilar xizmat qiladi: sifat, ravish, payt, o’rinli otlar, xohish-istak fe’llari, ko’rsatkich olmoshlar, hamda yo’nalishni ifodalovchi so’z birikmalari, predlogli so’z birikmalari, fe’lob’yektli so’z birikmalari, kesim tipidagi birikkan so’z birikmalar, kesim tipidagi ergashgan so’z birikmalar, kesim tipidagi ega-kesimli so’z birikmalar va h.k. Harakat hisob so’zli miqdoriy so’z birikmalari hamda reduplikativ shakladagi miqdor so’z birikmalari (xoh harakat hisob so’zi, xoh predmet hisob so’zi bo’lmasin) ham hol bo’lib xizmat qilishi mumkin. Xitoy tili grammatikasida holning yozma belgisi struktur yuklama ― 在 de hisoblanadi . Hol o’zidan keyin ― 在 de ni olishi ham mumkin, olmasligi ham mumkin bo’lib, vaziyat bir oz murakkab. Odatda miqdoriy so’z b

Ular orasidagi ravishning o’rni nisbatan o’zgaruvchan bo’lib, uni uchinchi o’rindan keyin ham qo’yish mumkin. Holning gapdagi joylashuviga ko’ra oddiy hol va gap boshidagi hollarga ajratish mumkin: 1) egadan keyin, kesimning markaziy so’zidan oldin. Bu holning odatiy o’rni; 2) egadan oldin keladi. Bu holning o’ziga xos joylashuvi bo’lib, bunday hol ―gap boshidagi hol deb nomlanadi. Xitoy tilida hol 8 ta katta turga bo’linadi: 在在在在 shijian zhuangyu – Payt holi 在在在在 tiaojian zhuangyu – Shart holi 在在在在 yuanyin zhuangyu – Sabab holi 在在在在 mudi zhuangyu – Maqsad holi 在在在在 jieguo zhuangyu – Natija holi 在在在在 rangbu zhuangyu – To’siqsiz hol 在在在在 bijiao zhuangyu – Qiyosiy hol 1. Xitoy tilida o’rin holining grammatik xosliklari – o’rin holining turlari, ifoda shakllari, gapdagi o’rni Xitoy til

Sizlarnikida kutubxona bormi? D. Makonda ob’yektning joyini aniqlashtiruvchi maxsus ibora bilan ifodalanadi. U quyidagi sxemaga ko’ra quriladi: 香 ( z à i ) + ot + joyni aniqlashtiruvchi ( so ’ ng ) ko ’ makchi Ko ’ makchilar : 香 w à i – tashqari , tash ; 香 n è i – ichkari ; 香 xi à – ost ; 香 sh à ng – ust ; 香 zu ǒ – chap ; 香 y ò u – o ’ ng ; 香 qi á n – ro ’ para , old ; 香 h ò u – orqa , ort Ular alohida ham, 香 biān и 香 miàn (―tomon) suffikslari bilan ham ishlatilishi mumkin. Alohida quyidagi so'zlar qo'llanilmaydi: 香香 duìmian – ro’parasida 香香 pángbian – oldida, qoshida 香香 zhōngjian – o’rtasida, markazida Yuqorida ko'rsatilgan sxema bo'yicha bir necha misollarni ko'rib chiqamiz: 香香香香香 zài zhuōzǐ xiàmian – stolning ostida 香香香香香 zài zhuōzǐ shàngmian – stolning ustida Ko

― Bizning pekin operasiga chiptamiz Vang Gangnikida Yoki 香香香香香香香香香香 – Wǒmen de jīngjù piào zài Wáng gāng jiā – ―Bizning pekin operasiga chiptamiz Vang Gangning uyinikida deyish TO'G'RI BO'LADI. Agar o’rin holi joyni anglatuvchi ot, geografik nom va boshqalar bilan ifodalangan bo'lsa, yuqorida bayon etilgan qoida bu yerda qo’llanilmaydi: 香香香香香 Tā zài Mòsīkē – U Moskvada B. Agar kesim 香 yǒu fe'li bilan ifodalangan bo'lsa, hol undan oldin qo'yiladi. Masalan, 香香香香香香 Zhuōzǐ shàng yǒu bàozhǐ – Stolda gazetalar bor 香香香香香香香香香 ? Nǐmen zhèr yǒu duōshǎo xuéshēng? – Sizlarda nechta o’quvchi bor? Bunday gaplarni quyidagi tipdagi gaplardan farqlay bilish juda muhim: 香香香香香香香香香香 – Menda uyimda grammatika bo'yicha 4 ta kitob bor Bu yerda o’rin holi 在 you bilan emas

D. Odatiy fe'l-kesimda hol gapning boshida, ega va kesim o'rtasida hamda kesimdan keyin turishi mumkin. Muhimi, agar gapda 在 bo’lsa, o’rin holi albatta undan so’ng keladi. Izoh: Uch guruh holat fe’llari mavjud: 香 fàng – qo’ymoq; 香 zhù – yashamoq, istiqomat qilmoq; 香 tǎng – yotmoq; 香 zuò – o’tirmoq; 香 zhàn – turmoq; 香 guà – osilib turmoq Agar kesim mana shu fe’llarning biri bilan ifodalangan bo’lsa, o’rin holi kesimdan keyin qo’yiladi. Bunda 在 fe’lining shu fe’llardan keyin qo’yilishi juda muhim. 香香香香香香香香 Wǒ de shū fàng zài zhuōzǐ shàng – Mening kitobim stolning ustida turibdi 在在在在 dongle zhuangyu – Dinamik o’rin holi Xitoy tilida dinamik o’rin holi ―Qayerga? ―Qayerdan? savollariga javob beruvchi hol hisoblanishini eslatib o’tamiz. Dinamik o’rin holining gapdagi joylashuvi A. Fe’

Agar fe’l-kesim harakatning yo’nalishini ifodalamasa (yuqoridagi holatlar singari), o’rin holi undan keyin turishi lozim, faqatgina u harakat yo’nalishi ko’rsatkichi bilan shakllantirilgan bo’lsa. 香香香香香香 Tā pǎo shítáng jìn lái – U oshxonaga yugurib kirdi (gapiruvchi oshxonada) B. Dinamik hol fe’ldan oldin qo’yiladi agar: 1) ―Qayerdan? so’rog’iga javob beradi va 香 cóng (-dan) predlogi bilan kiritiladi, masalan: 香香香香香香香香香香香香香香 Wǒ cóng zhōngguó dài lái le yìxiē hànyǔ yǔfǎ shū – Men Xitoydan xitoy tili grammatikasiga oid bir nechta kitoblar olib keldim. 2) ―Qayerga? savoliga javob beradi va 在 wang (…ga yo’nalib) predlogi bilan kiritiladi, masalan: 香香香香香香香香香香香香香香 – qǐng nǐmen wǎng qián zǒu, nàr yǒu yì jiā shāngdiàn – Marhamat, oldinga yuring, u yerda bir do'kon bor. 香香 wangshang – y

qilsagina hol, aniqlovchi va qo’shimcha fe’l bo’la oladi. Predlog funksional va ifoda etuvchi ma’nosi jihatidan har xil turlarga bo’linadi. Mazkur ishda faqat o’rinni ko’rsatuvchi predloglarni ko’rib chiqamiz. Bunday turdagi predloglar asosan ish-harakat qayerda sodir bo’lganligini, qayerdan boshlanganligini, ish-harakatning yo’nalishi yoki ish-harakat kesib o’tgan joyni ifodalaydi. Ayrim iboralar asosan og’zaki nutqda qo’llansa, ayrimlari yozma shaklda ko’p foydalaniladi. 1. 在 zai, 在 cong, 在 zi, 在 you, 在 da – ―-dan Bu guruh predloglari ish-harakat sodir bo’lgan joy yoki boshlang’ich punktini ko’rsatadi. 在 da bir oz og’zakilashgan bo’lib, kuchliroq mahalliy koloritga ega. 在在在在在在在在在在在在在 Dajia meitian dou zai xuesheng shitang chi fan. – Barcha har kuni talabalar oshxonasida ovqatlanadilar. 在

在在在在在在 Yu zai shui zhong youyong – Baliq suvda suzadi. 在在在在在在在在在在 Ta chang zai mei ren de difang liulei – U ko’pincha hech kim yo’q joyda ko’z yosh to’kardi. b) harakat ob’yekti: 在在在在在在在在 Zhe ge wo zai bao shang kanguo – Buni men gazetada o’qiganman. 在在在在在在在在在在在 Wo zai zidian li zhaobudao zhe ge zi – Men lug’atdan bu iyeroglifni topa olmayapman. c) harakat quroli: 在在在在在在在在在在 Ta ba shou zai wode jiantou yi pai – U qo’li bilan yelkamni qoqdi. 在在在在在在在在在在在在在在在在 Gou shenchu qian zhao zai xueren de shen shang zhua le yi xia – It old panjasini chiqarib qor odamni timdaladi. 在 cong ishtirokidagi konstruksiyalarning sintaktik mazmuni quyidagilardan iborat: Ish-harakat o’z joyini o’zgartirish jarayonining boshlang'ich punkti, boshlang’ich nuqtasini ko’rsatadi. Bu holat uchun fe&#39

在在在在在在在 cong cheng li qiandao cheng wai – shahardan shahar tashqarisiga ko’chib o’tmoq 在在在在在在在在在在在在在在在在 Tongshi tade miankong cong Zhongzhao zhebian zhuanxiang Jin boshi – Bir vaqtning u yuzi bilan Jongjaodan professor Jin tomon o’girildi c) ko’chib o’tish predmetini anglatuvchi fe’l orti otining mavjudligi: 在在在在在在在在 cong shujia shang qu yi ben shu – kitob jovonidan bitta kitob olmoq 2. 在 chao, 在 xiang, 在 wang, 在 chong – ―-ga Bu guruh predloglari ish-harakatning yo’nalishini olib chiqadi. Orqasidan ko’pincha ― 在在在在在在在在在在在在在在在在在在在在在在在 singari so’zlar bilan ishlatiladi. Ular orasida 在 chao va 在 chong nihoyatda og’zakilashgan. 在在在在在在在在在在在在在在 Nimen yizhi chao qian zou yihuier jiu neng dao. – Siz to’g’ri oldinga yurib boravering, yetasiz. 在在在在在在在在在在在在在 Zanmen jixu x

Sub’yekt harakati yo’naltirilganligiga nisbatan oxirgi punkt. Mazkur ma’no imkon boricha konkret, mavhum qayta anglashlarga ega bo’lmagan va o’z faoliyati bilan sintagmaning markaziy tarkibiy qismi sifatida namoyon bo’luvchi fe’llarning tor doirasini qamrab olgan holda amalga oshiriladi. Bular asosan 在 lai ―kelmoq va 在 qu ―ketmoq, bormoq singari harakat fe’llaridir. Ushbu fe’llar: a) alohida, bo’lakcha qo’llaniladi: 在在在在在在在在在 Wo dao zhe li laiguo san hui le – Men bu yerga uch marotaba kelganman. b) maqsadga qaratilgan fe’l bilan birgalikda qo’llaniladi: 在在在在在在在在在在在在 Wo zhe ci cong Taiyuan dao xian li lai kaihui – Bu safar men Tayyuandan uyezdga yig’ilishga keldim. 在 lai ―kelmoq, 在 qu ―ketmoq, bormoq fe’llari tushirib qoldiriladigan va maqsadga qaratilgan fe’l 在 dao elementili otli

Xulosa Mazkur ishning mazmunini mujassamlashtiruvchi quyidagi xulosalarni keltirishimiz mumkin: 1. Hol bu – kesim-predikat ichidagi boshqa bir qo’shimcha tarkibiy qismdir. U kesimning markaziy so’zidan oldin qo’shilib, vaziyat, payt, o’rin, yo’nalish, shat, ob’yekt, tasdiq, inkor, soha, daraja va h.k. qirralardan kesimning markaziga sayqal beradi yoki chegaralaydi. 2. ―Qayerda? savoliga javob beruvchi o’rin holini 在在在在 jingzhi zhuangyu – statik o’rin holi, ―qayerga? savol javob beruvchi o’rin holini esa 在在在在 dongle zhuangyu – dinamik o’rin holi deyiladi. 3. O’rin holi o’rin-joy nomlari, o’rin ravishi, olmosh, makonda ob’yektning joyini aniqlashtiruvchi maxsus ibora ( 香 ( zài ) + ot + joyni aniqlashtiruvchi (so’ng) ko’makchi) bilan ifodalanadi. 4. Xitoy tilidagi predlog o’zicha gapning t

Foydalanilgan adabiyotlar va manbalar:  在在在在在在在在在在在在在 – 在在在在在在在在在在在 2005 在香在在在在在在在在在在在在在在在在在在在 - 在在在在在在在在在在在 2005 在在  在在在在在在在 – 在在在在在在在在在 2005 在在  Hojiev A. Lingvistik terminlarning izohli lug’ati. – T.: O’qituvchi, 1985.  Hoshimova S., Nosirova S. Xitoy tili grammatikasi. –T.: Sharq, 2012.  O‗zbekiston Milliy ensiklopediyasi. – T.: Davlat ilmiy nashriyoti, 2003.  Шутова Е.И. Синтаксис современного китайского языка. Москва, 1979.  http//:www.baike.baidu.com 15

Купить

Похожие документы
Tilshunoslik va psixologiya
Badiiy matnda nisbiy so‘zlar yordamida bog‘langan qo‘shma gaplar
Murakkab qo‘shma gaplar
Sintaktik va sintagmatik munosabat
O‘zbek tilshunosligida aksentuatsiya va sillabika. Urg‘u va bo‘g‘in