Хитой халқ республикасининг иқтисодий тараққиёти ва ўзига хос жиҳатлари - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	58.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Хитой халқ республикасининг иқтисодий тараққиёти ва ўзига хос жиҳатлари

Купить

Хитой халқ республикасининг иқтисодий тараққиёти ва ўзига хос жиҳатлари I.Кириш II.Адабиётлар таҳлили III.Асосий қисм: 1-боб. Иккинчи жаҳон урушидан кейинги даврида хитойдаги ижтимоий- иқтисодий аҳвол. 2.боб. 1970-1980 йилларда Хитой халқ республикасининг ижтимоий ва иқтисодий тараққиёти. 3-боб. Хитой Халқ Республикси билан Ўзбекистон Республикаси қўртасидаги иқтисодий-ижтимоий ва маданий ҳамкорликнинг йўлга қўйилиши ва унинг янги босқичга кўтарилиши. IV.Хулоса V.Фойдаланилган адабиётлар 1

KIRISH Mavzuning dolzarbligi . Xitoy Markaziy va Sharqiy Osiyodagi davlat. Hududidi 9597 ming kv.km. aholisi 1 mlrd 500 mlnga yaqin kishi: xitoylar (xanlar) barcha aholining salkam 94 foizini tashkil etadi, shuningdek 50 dan ortiq ozchilikni tashkil qiluvchi millar bor, ulardan eng ko‘p sonlilari – chjuan (8,5 mln) uyg‘urlar (4,4 mln) xuen yoki dunganlar (4,3 mln), itszu (4 mln), tibetlar (3,3 mln), Myao (3 mln) Manchjurlar (2,9 mln), mongollar (1,7 mln), bum (1,5 mln) koreyslar (1,3 mln) Poytaxti Pekin (shaxar atrofidagilar bilan 7 mln aholi). Eng yirik shaharlari: Shanxay Shenyan, Uxan, Chunsin, Nankin. Davlat tili – xitoy tili (8 dialekti bor). 1955 yilda Pekin talaffuziga xos shimoliy dialekt (unda xanlarning 70 foizi gaplashadi) norma sifatida umumxitoy zamonaviy adabiy tili deb e’lon

1978 yildan boshlab mamlakatning iqtisodiy va siyosiy hayotini modernizatsiyalash, tashqi aloqalarni kengaytirish, iqtisodiy omillardan keng foydalanib, xo‘jalikni yuksaltirish yo‘lidan bormoqda. Xitoy xalq xo‘jaligidagi ahvol yaxshilandi. Xitoy kommunistik partiyasining 1987 yil oktabrda bo‘lgan 13 – syezdi Xitoy sotsializm qurishning boshlang‘ich bosqichida ekanligini bu bosqich 21-asrning o‘rtasilarigacha cho‘zilishni ko‘rsatib, mamlakatni “Xitoyga xos yangi sotsializm ekanomika sistemasi asoslari”ni yuzaga keltirishga yillandi. Ishning ilmiy yangiliklar va erishilgan natijalar: Xitoy agrar industrial mamlakat Xitoy xo‘jaligini rivojlantirishga ancha obyektiv yondashish natijasida 1980 yillarning boshidan mamlakat ekonomikasi ko‘p ukladli: yetakchi mavqega ega davlat ekonomikasi qatorid

Eski maydonning 4/5 qismi oziq-ovqat ekinlari (asosiy sholi, bug‘doy, shuningdek batat, kartoshka) qariyib 14 foiz qismi texnika ekinlari (paxta, so‘ya, yeryong‘oq, choy, tamaki, jut, shakarqamish, qand lavlagi) bilan band. Sabzavod liva, uzum yetishtiriladi. 1886 yili 390 mln tonna don yig‘ib va 3,5 mln tonna paxta terib olindi. 1986 yili 119 mln qoramol, 337 mln cho‘chqa, 166 mln qo‘y va echki bo‘lgan. Xitoy tabiiy ipak ishlab chiqarish va eksport qilish bo‘yicha dunyoda eng oldingi davlatlardan biridir. Baliq ovlash, dengiz mahsulotlarini yig‘ish, biliqchilik bilan shug‘ullaniladi. Yovvoyi daraxtlar livalari va jonivor o‘tlar yig‘iladi. Yog‘och tayyorlanadi. Yo‘l uzunligi 54 ming kv dan ziyod, avtomobil yo‘llariniki 930 ming kv. eng yirik portlari: Shanxay, Dalyan, Sin-Xuandao, Sindao,

1-BOB. Ikkinchi jahon urushidan keyingi davrida Xitoydagi ijtimoiy- iqtisodiy ahvol 1946-1949 yillardagi fuqarolar urushi Xitoy Xalq Respublikasining tashkil topishi. Ikkinchi jahon urushi tugashi arafasida Xitoyda Yapon ma’muriyatidan tashqari yana ikki xokimiyat bor edi. Shimol va Shimoli-Sharqdagi Xitoy Kommunistik partiyasi (XKP) boshchiligidagi ozod etilgan hududlar hokimiyati, janubi-g‘arbdagi Chan Kayshinning milliy hukumati 1945 yilning avgustida Shimoliy sharqiy ozodlik Armiyasi (XOA) ularning qo‘llab quvvatlashi bilan hujumga o‘tib, yirik sanoat va ma’muriy markazlar Nankin, Shanxay, Pekinga yaqinlashib bordilar. Xalq Ozodlik Armiyasi qismlari va gomindanchilar o‘rtasida qurolli to‘qnashuvvlar boshlandi. Sobiq Sovet hukumati XKP rahbarligidagi “urush yili”ni ma’qullamadi, negaki,

sarmoyasiga qarashli korxonalarni natsionalizatsiya qilish yo‘li bilan iqtisodiyotda qudratli davlat sektori vujudga keltirilgan edi. Uning ustidan milliy sanoatining rivojlanishiga to‘sqinlik qiluvchi byurokratik apparat xukmron edi. Soliqlar dehqonlar ommasi zimmasida og‘ir bo‘lib yotardi. Urushning cho‘zilib ketishi va Yaponiya okkupatsiyasi oqibatida mamlakatda oziq-ovqat yetishmas, inflyatsiya kuchayib borar edi. Bularning barchasi aholi keng qatlamlari shuningdek milliy burjuaziya va ayrim zamindorlarning norozisiga sabab bo‘ldi. Ozod qilingan rayonlarda eng avvalo dehqonlarga tayangan Xitoy Kommunistik Partiyasi, 1946 yilning boshida yaponlarga qarshi urushda foydalangan: “Har bir zamindorning o‘z yeri bo‘lsin” siyosatidan (ijara to‘lovini kamaytirish, qarz foizini pasaytirish tadbi

hokimiyatini Tinch yo‘l bilan ozod etilganligi haqidagi bitimni imzolashga majbur etildi, shunday qilib Tibetga mlliy muxtoriyat berildi. Ko‘p yillik fuqarolar urushi tugadi. Xitoy Xalq Respublikasi “yangi” yoki “xalq” demokratiyasi davlati sifatida barpo etildi. Xitoy Kommunistik Partiyasi Markaziy Qo‘mita raisi Mao Sze-dun (1893-1976 yy) boshqaradigan bo‘ldi. Uncha katta bo‘lmagan burjuaziya va mayda burjuaziya partiyalari vakillari xokimiyat oliy organlarida qatnashgan bo‘lsalar-da, ammo siyosatga hech qanday ta’sir ko‘rsata olmas edilar. Saylab qo‘yiladigan vakolatli organlar tuzilmadi, joylarda barcha ma’muriy Xalq Ozodlik Armiyasi harbiy—ma’muriy qo‘mitalariga qarashli edi. 1950-1953 yillarda burjua demokratik inqilobi o‘z oldiga qo‘ygan vaqzifalar ado etildi. Agrar islohat yirik zam

ozodlik kurashi davomida muddat ichida ijtimoiy adolatga asoslangan davlat barpo etish mumkinligiga ishontira oldi. Avvaliga qishloqni kooperativlashtirish uch besh yillikda amalga oshadi deya tahmin qilindi. Kapitalstik sanoatni qayta qurish davlat nazoratini kuchaytirish yo‘li bilan amalga oshirilishi belgilanadi, keyin esa davlat xususiy qo‘shma korxonalar tuzish bilan amalga oshiriladigan bo‘ldi. Biroq, 1955 yilning o‘ziday, Mao Szedun tashabbusi bilan ijtimoiy-iqtisodiy qayta qurishlarni qistovga olib, tezlativ kompaniyasi boshlandi, eng oldin qishloqlar kooperativlashtirildi, shuningdek xususiy sanoat va tijorat sohasi mulk egalariga uncha ko‘p bo‘lmagan to‘lov bilan darxol natsionalizatsiya qilishga kirishildi. Bu yo‘l norozi bo‘lgan shaxslarga nisbatan qatag‘on qilish qo‘llanilishi

dala hovli va hatto parranda, idish-tovoq, ro‘zg‘or asbob-anjomlardagi bozorlar yopildi. Noroziliklar har qanday ko‘rinishi armiya va xavfsizlik xizmati tomonidan bostirildi. Ana shunday vaziyatda, 1965 yilning so‘ngida Mao Szedun tashabbusi bilan “madaniy inqilob” boshlandi. “Ziyolilar daxosini ag‘daramiz”, “Eski madaniyatni tugatib, yangi, prolitar madaniyatni yaratamiz” shiorlari ostida xalq ziyolilarini quvg‘in va ta’qib ostiga olish boshlanib ketdi. Talabalar va yuqori sinf o‘quvchilari “xunveybinlar” (“Qizil posbonlar”) otryadlariga uyushtirib, maktab va oliy o‘quv yurtlari muallim hamda murabbiylarini tor-mor qilish, ag‘darish va sharmisor qilishga yo‘llandi. Ko‘plab ilmiy va madaniy muassasalar tor-mor qilinib, yerparchin etiildi. “Madaniy inqilob”ning bosh vazifasi Mao Szedunning

inqilob” sanoat va qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishning pasayishiga olib keldi. XXR fan madaniyat g‘oyat katta zarar yetkazdi. Xitoy industrial agrar Temir Ruda, toshko‘mir, neft, rangli va nodir metallar, oltinning yirik konlariga ega. 60 yillarning boshlaridan e’tiboran Pekin rahbarlari sobiq SSSR va boshqa sotsialistik mamlakatlar bilan savdo va iqtisodiy aloqalarni cheklash siyosatini “o‘z kuchiga tayanishdan” iborat millatchilik qariyib 2 milliard so‘mdan 1968 yilda 86 mln. so‘mgacha qisqartirildi. Xitoy tomonning aybi bilan Sobiq SSSR va XXR o‘rtasida Sobiq SSSRning tashabbusi bilan 1970 yilning oxirlarida 1971 yil uchun savdo protokoli imzolandi. Shunga muvofiq ikki mamlakat o‘rtasida tovar oboroti bir muncha ortdi. Sotsialistik mamlakatlar bilan savdo salmog‘i 1959 yildagi 70 foi

XXR temir yo‘llar uzunligi 36 ming kilometr, shu jumladan 2 izli yo‘llar 94 ming kilometr atigi 200 kilometr elektrlashtirilgan. Avtomobil va ot arava yo‘llari 550 ming kilometrni tashkil qiladi. Grajdan aviatsiyasi samoliyotlar parki salkam 500 mashinadan iborat. “Madaniy inqilob” Xitoy mehnatkashlarning moddiy ahvolini nihoyatda yomonlashtirdi. 1966 yilda mukofot sistemasi bekor qilindi, natijada ishchi va xizmatchilarning ish haqi o‘rta hisobda 10 foizga qisqardi. Mehnatkashlar ta’millardan foydalanmaydilar, oila a’zolariga ko‘rsatiladigan tibbiyot xizmati va bolalarning o‘qishi uchun haq to‘laydilar. Xitoyda oziq-ovqat va sanoat tovarlarini aholi o‘rtasida qat’iy normalarda taqsimlash sistemasi ham hozirda davom etmoqda. “Madaniy inqilob” yillarida mamlakatda ishsizlik ko‘paydi. Bu mua

prinsipi qayta tiklandi. XXR iqtisodiyotiga xorijiy sarmoyalarni jalb etish uchun erkin iqtisodiy hududlar barpo etildii, ular dengiz buyi viloyatlarida tashkil etilib, chet el kapitali qo‘yilmalari uchun qulay sharoit yaratildi. Islohotdan dehqonlar, mayda tadbirkorlar, tijoratchilar katta foyda ko‘rdilar. Aholi boshqa qatlamlarining turmush darajasi yaxshilanmadi. Noroziliklar inson huquqlariga rioya qilmaslikni keltirib chiqardi, qisqartirishga harakat qilish bilan tobora soni oshib borayotgan partiya-davlat apparatida korrupsiyani kuchaytirdi. Bularda “madaniy inqilob” nomoyondalari muhim rol o‘ynab amalga oshirilayotgan islohatni to‘xtatib qolishga harakat qilishdi. 1989 yilning bahori va yozida ziyolilar, talabalr, ishchilar sinfining bir qismi siyosiy islohatlarni talab qilib chiqis

HKP rahbariyatdagilar Sharqiy Yevropa mamlakatlarida ro‘y bergan o‘zgarishlardan saboq olishdi. Iqtisodiyotning davlat tomonidan nazorat qilinishi qat’iyat bilan bo‘shishtirildi. XKP XIV-syezdi (1992 yil oktabr) “Xitoyga xos bo‘lgan” sotsializm qurilishi konsepsiyasini tasdiqladi hamda partiya va jamiyatga “sotsialistik bozor iqtisodiyoti”ni barpo etish sari yo‘nalish berdi. Xususiy kapital rag‘batlantirish va xorijiy firmalar bilan qo‘shma korxonalar barpo etish milliard sonli aholini oziq-ovqat va kiyim bosh bilan ta’minlash, “yetishmay turgan” kamchiliklar o‘rnini to‘ldiirishga imkon yaratdi. Davlat mulkchiligi iqtisodiyotida o‘rinda qolaverdi. Syezd “xalqning demokratik diktaturasi”ni va partiyaning rahbarlik rolini mustahkamlashga chaqirdi. XKP MQ tarkibi ancha yangilandi. Mao Szeduni

etdi) 1949 yilda joriy etilgan harbiy holat bekor qilindi, siyosiy partiyalar faoliyatiga ruxsat berildi, parlamentdagi vafot etgan deputatlarning bo‘sh qolgan o‘rinlariga saylovlar o‘tkazila boshlandi. Mustaqil rivojlanish yillarida Tayvan iqtisodiyotida ko‘zga ko‘rinarli yutuqlarga erishdi. Bu borada 1949-1953 yillarda pomeshchiklar yer egaligini tugatish industriallashtirish amalga oshirishda AQSH bbergan yordam qo‘l keldi. 60 yillardan e’tiboran iqtisodiyo rivojlanish sektorining rag‘batlantirilishi va xorijiy sarmoyalarning oqib kelishi buning bosh omili bo‘ldi. Tayvan agrar mamlakatdan qishloq xo‘jaligi yuksak ravnaq topgan industrial davlatga aylandi. Den Syaopin tomonidan ilgari surilgan “bitta davlat ikkita tuzum” konsepsiyasi, XXR rahbariyati fikrlariga qaraganda, Tayvan bilan ti

2.BOB. 1970-1980 yillarda Xitoy xalq respublikasining ijtimoiy va iqtisodiy taraqqiyoti. Respublikamiz mustaqilligini e’tirof etgan davlatlar soni tobora ko‘paymoqda, ayni paytda ular biz bilan diplomatiya munosabatlarini o‘rganishga, tayyor ekanliklarini bildirmoqdalar. Xitoy Xalq Respublikasi ana shunday mamlakatlarning biridir. Yaqinda Xitoy Xalq Respublikasi tashqi iqtisodiy aloqalar va tashqi savdo vaziri Li Lansin boshchiligidagi xukumat delegatsiyasi Toshkentga tashrif buyurdi hamda O‘zbekiston rahbariyati bilan keng qamrovli muzokaralar olib bordi. Yuzma-yuz muloqot har ikki davlat o‘rtasida diplomatik munosabatlarini o‘rnatish, Toshkent va Pekinda savdo vakolatxonalarini ochish to‘g‘risidagi xujjatlarni imzolash bilan nihoyalandi. Shu tariqa O‘zbekiston va Xitoy munosabatlari tari

Iqtisodiy islohotlarning tub mohiyatiga qaraydigan bo‘lsak, quyidagi yo‘nalish ko‘zga yaqqol tashlanadi. Xitoyda qo‘shma va chet el tadbirkorlarini ravnaq toptirishga zo‘r berilayapti. Xorij mablag‘ini jalb etishning quyidagi shakllari mavjud: qo‘shma korxonalar, shartnoma asosida ochilgan korxonalar hamda butunlay chet el fuqarolariga qarashli korxonalar. Ma’lumki, qo‘shma korxonaning asosiy belgilari shunday birgalikda mablug‘ sarf etiladi, xo‘jalik faoliyati birgalikda yuritiladi, birgalikda idora qilinadi, ko‘rilgan foyda yoki zarur miriklarning nizomga ko‘ra to‘plangan kapitalidagi ulushiga mutanosib ravishda taqsimlanadi. Uning shartnoma asosida oqchilagn korxonadan farqi nimada? Shartnomaviy korxonalar ham miriklarning mablag‘larini birlashtirish yo‘li bilan barpo etiladi. Biroq dar

Avvalo shuni aytish kerakki, hamkorlikning bunday shakli XXR uchun chet el texnologiyalarini olish usullarini orasida eng samaralisidir. Nega deganda u, birinchidan texnologiyani o‘zlashtirishdan xorijiy sherikning manfaati yuqori bo‘lishini ta’minlacha, ikkinchidan Xitoy tomoni undan uunumli foydalanishga, tinmay takomillaashtirib borishga harakat qiladi. Bir qator qo‘shma korxonalarning ta’sis xujjatlarida texnologiyalarni topshirish shartlari Xitoy uchun maqbul hisoblanadi. Chunki ularda butun hamkorlik mobaynida takomillashgan barcha texnologiyalarni qoldirish ko‘zda tutilgan. Masalan Xitoy-Shvetsariy – Gongong qo‘shma korxonasi “Chayna Shindler”ning ta’sis xujjatlarida shartnoma muddati 25 yil mobaynida yaratilgan jamiki ixtirolar yoki texnologiyasi mazkur korxonaning o‘ziga tekin ber

korxonalar 1988 yilda butun Xitoyda tayyorlangan avtomobiilning 12 foizini yetkazib berdi. Yani shuni ta’kidlab o‘tish kerakki, qo‘shma korxonalar ochilgach, zamonaviy yengil avtomoshinalar ishlab chiqarila boshlandi. Bunga qadar Xitoy sanoati 50 yillardagi sovet modellarini, ya’ni eskirib qolgan konstruksiyadagi avtomobiillarni ishlab chiqarardi. Yana bir gap, Chet el kapitali bilan hamkorlik shu asosda ishga tushirilgan korxonalarning iqtisodiy samaradorligiga ijobiy ta’ssir ko‘rsatdi. Sobiq sovet olimlariniing baho berishlaricha, xorij kapitali qo‘shilgan korxonalarda mehnat unumdorligini umuman mamlakatdagi nisbatan o‘rtacha ikki barobar yuqori ekan. Muammo har sohada har qanday ishda bo‘ladi. Jumladan chet el kapitalini jalb etish yo‘li ochilgan Xitoy korxonalarining xo‘jalik faoliyat

19 iyunda tasdiqlangan xorijiy xitoylarning korxonalari va Xitoy chet el qo‘shma korxonalariga nisbatan valyuta nazoratini amalga oshirish qoidalari degan xujjatda qo‘shma korxonalarga import o‘rnini bosadigan mahsulotlarni ichki bozorda chet el valyutasiga sotishga ruxsat berilgan edi. O‘sha yil sentabrida Xitoy Xalq Respublikasining Xitoy Xalq Respublikasining xitoy chet el qo‘shma korxonalari to‘g‘risidagi qonuni qo‘llanish tartibiga oid qoidalar qabul qilindi, unga ko‘ra import o‘rnini bosadigan mahsulotlar ishlab chiqarishni barpo etish imkoniyatlari kengaytirildi, viloyatlar, muxtor rayonlar va markazga bo‘ysunuvchi shaharlarning ijroiya maxkamalari qo‘shma korxonalarning valyuta balaanssidagi kamomadni o‘z mablag‘lari hisobidan qoplashlari zarurligi belgilab qo‘yildi. Biroq qonunchi

deb nomlangan xujjatda xujjatda importbop mahsulotlarga nisbatan aniq talablaar, jumladan texnik tavsifi, sifati, narxi hamda import o‘rnini bosimni tasdiqlovchi aniq xolatlari belgilab qo‘yildi. Xitoy Xalq Respublikasida maxsus valyuta operatsiyalari markazlarida chet el pulini olish yo‘llariga quyilganligi turli qo‘shma korxonalar o‘zini-o‘zi valyuta bilan qoplashini ta’minlashda tobora muhim ahamiyat kasb etib borayapdi. Ana shunday markazlardan birinchisi 1986 yilda Xitoy Xitoy Respublikasining maxsus iqtisodiy makoni hisoblanganShjjenda tashkil etilgan. Bunday joylarda xorij kapitali qo‘shilgan korxonalar, davlat korxonalari, jamoa mulki hisoblangan korxonalar, barcha darajadagi xalq xukumatlari qaror topgan bozor kursi bo‘yicha chet el valyutasi sotib olishlari mumkin. Bunda maksimal

Chet el valyutasidagi xarajatlarni eksportni kelgan daromadlar bilan qoplaydigan xorij kapitali ishtirokidagi korxonalar uchun valyuta o‘rnini to‘ldirishning quyidagi usullari mavjud: А) markaziy yo mahalliy mahkamalar tomonidan beriladigan valyuta dotatsiyalari; B) mahsulotni ichki bozorda qisman sotish, unga to‘la yoki qisman valyuta bilan haq olish; V) mollarni ichki bozorda harid qilish, keyinchalik uni esportga chiqarish; G) valyuta operatsiyasi markazlarida bozordagi kurs bo‘yicha tanga chet el pulini sotib olish. Keyingi yillarda Xitoy rahbariyati o‘tkazayotgan mohirona iqtisodiy siyosat chet el firmalarida ishlab chiqarish sohasiga mablag‘ sarflash rag‘batini uyg‘otdi. Bu esa mahsulot beruvchi korxonalar sonining keskin o‘sishiga olib keldi. Agar 1979-1985 yillarda turli xil qo‘shm

Ular iqtisodiy islohot izchil amalga oshirilishii natijasidagina uzil-kesil barham topish mumkin. Ayni paytda bizning muxtasar taxlilimiz shuni ko‘rsatadiki, Xitoy Xalq Respublikasida qo‘shma tadbiirkorlikni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanishning bir muncha samarali muruvvatini yaratishga muvaffaq bo‘lindi. Mavjud muammolar keskinligini ma’lum darajada yumshatishga erishildi. Bunday o‘zgartirishning qanchalik to‘g‘ri va hayotiy ekanligini vaqt ko‘rsatadi. Xitoy Xalq Respublikasining bu sohadagi tajribasini izda, O‘zbekistonda ham muvaffaqiyat bilan bemalol qo‘llasa bo‘ladi. Ta’kidlab o‘tish joizki, mening xulosam Turkiya, Janubiy Koreya, Vyetnam kabi mamlakatlar tajribasidan ham o‘rganish ijobiy, jihatlaaridan foydalanish imkoniyatlarini imkor etmaydi. 23

3-Bob. Xitoy Xalq Respubliksi bilan O‘zbekiston Respublikasi qo‘rtasidagi iqtisodiy-ijtimoiy va madaniy hamkorlikning yo‘lga qo‘yilishi va uning yangi bosqichga ko‘tarilishi. Siyosiy jabhada XXR O‘zbekiston Respublikasini 1991 yil 27 dekabrda tan olgan va 1992 yil 2 yanvarda diplomatik aloqa o‘rnatilgan. Ikki tomonlama hamkorlik barcha jabhalarni qamrab olgan bo‘lib, buning asosida o‘rnatilgan mamlakat rahbarlari orasidagi ishonch va do‘stlik rishtalari mavjud. Terrorizm, ekstremizm, fundamentalizm, narkotrafik va noqonuniy qurol savdosi sohalaridagi qarashlarning o‘xshashligi O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi o‘zaro xamkorlikni yanada chuqurlashtirishga olib kelmoqda. Shartnoma-huquqiy sohada jami 168 davlatlar aro kelishuvlar mavjud. Ikki davlat rahbarlarini doimiy tarzda tashriflarini ku

2009 yil yanvar-fevral davrlarpida ikki tomonlama tovar aylanmasi 340 mln AQSH dollari (+112%), bundan XXRning eksporti 310 mln AQSH dolllari (+128,7%), import esa – 30 mln AQSH dollari (+30%) tashkil etdi. Institutsional va investitsion hamkorlik 2006 yil avgust oyida Toshkent shahrida 7 savdo-iqtisodiy va ilmiy – texnikaviy hamkorlik bo‘yicha O‘zbek-Xitoy yig‘ilishi bo‘lib o‘tgan. Bunda 200 dan ortiq xitoylik kompaniyalash ishtirok etgan. 2007 yil aprel oyida Pekinda birinchi bor paxta savdosi bo‘yicha o‘zbek-xitoy yarmarkasi bo‘lib o‘tgan. 2006-2008 yillar 30 dan ortiq Xitoy kompaniyalari 4 sohadagi minitexnologiyalarga oid xalqaro yarmarkada ishtirok etdilar. (Toshkent, oktabr- noyabr 2006 yil, may 2007 yil va oktabr 2008 yil). Neft va gaz sohasida invetsitsiyalar jadal ravishda rivojl

2008 -2009 yillarda Xitoy hukumati va SHXT doirasida o‘zaro ikki tomonlama kelishuvga binoan o‘zbek talabalariga grant asosida 40 joy ajratilgan. U yerda: xitoy tili, xalqaro savdo va iqtisodiyot, menejment, ekologiya va yadroviy fizika kabi maxsus fanlar kiritilgan. Xozirgi kunda O‘zbekiston Oliy ta’lim muassasalarida 20 yaqin xitoylik talabalar tahsil olmoqda. O‘zbekiston hududi Buyuk ipak yo‘lining chorrahasi bo‘lganligini tufayli ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlar bir necha ming yillik tarixga ega. Ammo birinchi Xitoy elchisi Chjan Syanning qadimgi Fag‘ona (Davan, Dayyuan) davlatiga kelishi miloddan avvalgi 128 yilda yuz bergan. Ushbu voqeani ikki davlat o‘rtasidagi diplomatik aloqaning boshlanishi deb hisoblash mumkin. Elchi vataniga qaytab borgandan so‘ng, xitoyliklar nafaqat Farg‘

boshqalar matematika va astronomiya sohasida ulkan ishlar qilib, Xitoyda mashhur bo‘lganlar. 13-14 asrlarda bir qator tabiblar Xitoyda faoliyat ko‘rsatgan, ular yordamida Ibn Sinoning “Tib qonunlari” xitoy tiliga tarjima qilingan va u xitoy tabobati dudonasi hisoblangan “Xueyxueyyaofan” (“Musulmon dorivorlari”) hamda boshqa asarlarining yaratilishiga asos bo‘lgan. O‘zbekistonliklar Xitoyda islomning tarqalishiga ham katta hissa qo‘shilgan. Shu zamonlarda Samarqanddan borgan va o‘g‘iz qabilasining solor urug‘i avlodidan bo‘lgan 40 dan ortiq oila Sinxay viloyatida borib joylashgan. Ularning avlodi ko‘payib hozir Xitoy Xalq Respublikasida mavjud bo‘lgan 56 xalqning birini tashkil qiladi. 1950 yildan O‘zbekiston Xitoyning Sinszyan Uyg‘ur muxtor rayoniga kadrlar tayyorlash, mahalliy aholini uyg

rasmiy tashrif bilan 1995 yil O‘zbekistonga Xitoy Xalq Respublikasi Davlat kengashi boshlig‘i Li Pen kelgan. Xitoy Xalq Respublikasi raisi Szyan Szemin (1996) va uning o‘rnini egallagan Xu Szintao (2004) lar ham rasmiy tashrif bilan O‘zbekistonga keldilar. Xu Szintao Xitoy Xalq Respublikasining o‘rinbosari sifatida 1995 yilda ham O‘zbekistonga bo‘lgan. Bundan tashqari, o‘tgan davr davomida ikki davlat tashqi ishlar vaziirlari, Vazirlar Mahkamasi rahbar xodimlari, Parlament delegatsiyalari va boshqaning o‘zaro tashriflari amalga oshirildi. 1994 yilda ikki mamlakatda tuzilgan savdo-iqtisodiy xamkorlik bo‘yicha xukumatlararo komissiya doimiy faoliyat ko‘rsatib kelmoqda. Xu Szintaoning 2004 yil iyunda O‘zbekiston Respublikasi tashrifi chog‘ida O‘zbekiston bilan Xitoy o‘rtasida sheriklik munosa

Ikki mamlakat o‘rtasida madaniyat, fan, texnika va ta’lim sohasida ham hamkorlik rivojlanmoqda. Xitoy vakillari Samarqandda o‘tkaziladigan “Sharq taronalari” xalqaro musiqa festivalida, O‘zbekiston folklor jamoalari Pekinda har yili o‘tadigan xalqaro madaniyat va turizm festivalida muntazam ishtirok etadilar. 1996 yil Pekin O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi o‘rtasida o‘zaro hamkorlik to‘g‘risidagi, 2000 yil Toshkentda O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi bilan Xitoy Xalq Respublikasi ijtimoiy Fanlar Akademiyasi o‘rtasida bitim imzolandi. 1997 yil O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A. Karimovning “O‘zbekiston XX1 asr bo‘sag‘asida: xavsizlikka taxdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari” asari Xitoyda Xitoy tilida tarjima qilinib chop etildi. Shu yil O‘zbekist

rivojlantirishda Osiyo mintaqasida hamkorlik hududining vujudga kelishiga zamin yaratmoqda. Xitoy mamlakatimiz mustaqilligini birinchilardan bo‘lib tan oldi hamda 1992 yilning yanvar oyidan boshlab ikki mamlakat o‘rtasida diplomatik aloqalar yo‘lga qo‘yildi. Ikki tomonlama munosabatlar ko‘pgina sohalar bo‘yicha hamkorlik aloqalarini o‘z ichiga qamrab olgan. Aytish joizki, ikki mamlakat rahbarlarining o‘zaro tashriflari va uchrashuvlari doimiy ko‘rinishda tus olmoqda. Prezident I.A. Karimov Xitoy Xalq Respublikasi rahbari Xu Szintao 2004 yilning iyun oyida maxsus xukumat tashrifi biilan O‘zbekistonga keldi. Hurmatli mehmon Shanxay Hamkorlik Tashkiloti (SHHT)ning Toshkent sammitida ham ishtirok etdi. Muloqotlar avvali birinchi navbatda ikki mamlakat o‘rtasidagi siyosiy, iqtisodiy, ilmiy texn

2004 yil Xitoy Xalq Respublikasi rahbari Toshkent shahriga tashrifi chog‘ida kelajakda O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasida do‘stona va hamkorlik munosabatlarini rivojlantirish to‘g‘risidagi deklaratsiyaga imzo chekdi, shuningdek, ikki mamlakat rahbarlari tomonidan narkotik moddalarning noqonuniy savdosiga qarshi kurash va shu kabi mahsulotlardan qabix maqsadlarda foydalanishga qarshi kurash kelishuviga imzo chekildi 10 . Bugungi kunda O‘zbekiston hayotida Xitoy investitsiyasi tobora katta rol o‘ynamoqda.. “O‘zbekiston temir yo‘llari” DATK lokomativ parki Xitoy mashinalari bilan yangilanadi. “Sitik” Xitoy kompaniyasi va Xitoy Xalq Respublikasi sanoat-savdo banki kredit quyilmalari hisobiga Qoraqalpog‘iston Respublikasidagi Qo‘ng‘irot soda zavodi qayta tashkil etildi. O‘zbek dehqonlari xitoylik h

2005 yilga kelib butun tovar ayriboshlash ko‘rsatgich 680 mln AQSH dollarini tashkil qildi. Boshqacha qilib aytganda, 2004 yilga nisbatan 18,3 foizga o‘sish kuzatildi. So‘nggi yillarda O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi o‘zaro tovar ayriboshlash xajmi muttasil oshib bormoqda. Biroq savdo tizimining o‘zi yanada takomillashtirishga muhtoj. Xitoy asosan O‘zbekistonga maishiy elektron uskunalar, kommunikatsiya jihozlari, neft qazib oluvchi qurilmalar, kimyo sanoati mahsulotlai va boshqalar shular jumlasidandir. Birgina 2006 yilning dastlabki oylarida o‘zaro tovar ayriboshlash xajmi 160 million AQSH dollarini tashkil etib, o‘tgan yilning shu davri bilan taqqoslaganda 92 foiz o‘sishga erishildi. Xususan 2006 yilda Xitoyga O‘zbekistondan 27,73 million AQSH dollarlik mahsulot eksport qilindi, bu o‘t

yuksalish, bu mamlakatlaar aholisining turmush farovonligini oshirishga yordam beradi, balki Markaziy Osiyo barqarorlik va taraqqiyotga ham ijobiy ta’siir ko‘rsatdi. Shanxay Hamkorlik Tashkiloti tashkil etilganidan buyon Xitoy va O‘zbekiston bir-birini qo‘llab-quvvatlab, hurmat qilib kelmoqda. Yaqin hamkorlikni yo‘lga qo‘yib, katta muvaffaqiyatga erishdi hamda mazkur tashkilotni yaratish va shakllantirishda muhim rol o‘ynadi. SHHTning nufuzli a’zo mamlakati sifatida O‘zbekiston tashkilotining barcha a’zo davlatlar bilan birgalikda faol o‘zaro hamkorlik aloqalarini yo‘lga qo‘ydi, munosabatlarni muvofiqlashtirib bordi va ular o‘rtasidagi o‘zaro anglashuv hamda ishonchning chuqurlashishiga, tashkilotning o‘sishi va rivojlanishiga katta hissa qo‘shdi. Shu sababli Xitoy tomoni O‘zbekistonning u

sabzavotlaar, qalay, ko‘mir ishlab chiqarish bo‘yicha jahonda yetakchi o‘rinlarda turadi. Mamlakat iqtisodiyoti jadal sur’atlarda o‘sib bormoqda, yalpi ichki mahsulot 1998 yilda 923560 mln. dollarni tashkil etgan bo‘lsa, 2000 yilda bir trillion AQSH dollariga yetdi. Bir necha yillardan buyon mazkur mamlakat iqtisodiyoti har yili 8-10 foizga o‘smoqda. Dunyodagi jami xorijiy investitsiyalarning deyarli 20 foizi Xitoyga kiritilmoqda. Xitoyda 20 yillik islohot jarayonida mamlakat milliy yalpi mahsuloti qariyb 4 marotabaga oshdi, har bir kishiga to‘g‘ri keladigan yillik o‘rtacha daromad 800 AQSH dollarini tashkil qilmoqda. 2000 yilda Xitoyning tashqi savdo xajmi rekord natijaga erishdi – 474,3 milliard AQSH dollariga teng bo‘ldi. Shu ma’noda, Xitoy bilan iqtisodiy hamkorlik O‘zbekiston iqtisodi

O‘zbekistonning Osiyo mamlakatlari bilan iqtisodiy hamkorligining asosiy yo‘nalishlari – xorijiy investitsiyalarnii jalb etish, qo‘shma korxonalar tashkil qilish, tashqi savdo va bank aloqalari, savdo-iqtisodiy ko‘rgazlarni uyushtirish va hakazolardan iborat. 1992 yilning mart oyida O‘zbekiston Respublikasi hukumati va XXR xukumati o‘rtasida “O‘zaro kapital mablag‘lar kiritishni rag‘batlantirish va himoya qilish to‘g‘risisda”gi bitiim imzolandi. Xitoy O‘zbekiston iqtisodiyotiga va boshqa sohalarga kapital mablag‘ kiritishning turli shakllaridan foydalanmoqda. 1992 va 1994 yillarda O‘zbekistonga ikki marotaba oziq-ovqat mahsulotlarini yetkazib berish bo‘yicha umumiy qiymati 12 million AQSH dollariga teng bo‘lgan tovar kreditlari taqdim etildi. 1995, 1997, 1999 va 2000 yillarda XXR xukumati

mahsulotlarini xalq iste’molli mollarni ishlab chiqarish, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ilash, maishiy xizmatlar ko‘rsatish bilan shug‘ullanadi. Bulardan tashqari O‘zbekistonda Xitoy Xalq Respublikasiga tegishli yirik firma yirik va kompaniyalarning 9 ta vakolatxona ochildi. Xunan provinsial eksport-import korporatsiyasi, choy importi va eksporti bo‘yicha Xitoy korporatsiyasi, Shindon Tashqi iqtisodiy va savdo kompaniyasi, donli ekinlar, yog‘ ham oziq-ovqat mahsulotlari import va eksport bo‘yicha Xitoy kompaniyasi Tensuna interneyshnil Limited kompaniyasi shular jumlasidandir 14 . Guliston shahrida “PANA” O‘zbekiston-Xitoy qo‘shma korxonasi o‘z faoliyatini boshlandi. Uni barpo etish uchun ta’sischilar 600 ming AQSH dollari miqdorida sarmoya sarflashdi. Bu yerda mahalliy xom ashyod

akkredetatsiyadan o‘tgan doplomatiya vakolatxonalari xodimlari hamda Xitoyning yetakchi ommaviy axborot vositalari jurnalistlari ishtirok etdi. Yangi restoran haqida hikoya qilar ekan, Xitoyningeng nufuzli nashrlaridan biri – “Jenmin Jibao”, jumladan bunday deb yozadi: “Shosh” nafaqat o‘zbek, balki Markaziy Osiyo xalqlarining eng mazali taomlarini taklif etadigan Xitoydagi dastlabki restoranlardaan biridir. Restoranga “Shosh” deb nom berilgani bejiz emas. Kelgusi yilda o‘zining 2200 yilligini nishonlaydigan O‘zbekiston poytaxti – Toshkent shahri qadimda ana shunday atalgan” 16 . Aytish joizki, restoran majiizlari o‘zbek taomlaridan totib ko‘rish barobarida yurtimiz tarixi va madaniyatiga oshno bo‘ladi. Bu haqda bayon etib, “Jenmin Jibao” restoran turli rango-rang miniatyura asarlari, ganch

Shanxay hamkorlik tashkiloti sammitida qatnashish uchun Yekaterinburg shahriga kelgan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov Xitoy Xalq Respublikasi Raisi Xu Szinbtao bilan uchrashdi. Uchrashuvda O‘zbekiston-Xitoy munosabatlari 2005 yilda imzonlangan Do‘stlik, hamkorlik va sheriklik munosabatlari to‘g‘risidagi davlatlararo shartnoma ruhida rivojlanib borayotgani qayd etildi. - Biz Xitoy bilan rivojlanib borayotgan hamkorlikni yuksak qadrlaymiy dedi Islom Karimov. - Ushbu uchrashuv ikki tomonlama munosabatlarga doir masalalar yuzasidan firk almashish uchun qulay imkoniyatdir, - deydi Xu Szintao. O‘zbekiston bilan Xitoy o‘rtasidagi do‘stlik, o‘zaro manfaatdorlik, ishonch va hurmat tamoyillari asosiga qurilgan munosabatlar barcha sohalarda izchil rivojlanmoqda. Bunda ikki mamlakat

faoliyat ko‘rsatmoqda. Xitoyning 44 ta firma va kompaniyasi O‘zbekistonda o‘z vakolatxonasini ochgan. Madaniyat va san’at, ilm-fan va ta’lim sohasidai aloqalar jadal rivojlanmoqda. Festival, ko‘rgazma, madaniyat kunlari va boshqa madniy tadbirlar izchil davom etmoqda. Oliy ta’lim sohasidagi hamkorlikning yorqin yutuqlari sifatida Toshkentda Konfutsiy nomidagi institut, Pekindagi Millar markaziy universitetida O‘zbek tili bo‘lishi ochilganini ta’kidlash joiz. Islom Karimov va Xu Szintao O‘zbekiston bilan Xitoy o‘rtasidagi munosbatlarni yanada rivojlantirish, xalqa tashkilotlar doirasidagi hamkorlik bilan bog‘liq hamda o‘zlarini qiziqtirgan boshqa masalalar yuzasidan fikr almashishdilar 19 . O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov 2011 yil 18 mart kuni Oqsaroyda Xitoy Xalq Respubli

yovuz kuch” – terrorizm, ekstremizm va separatizmga qarshi kurashda yaqindan hamkorlik qilmoqda 20 . Uchrashuvda mintaqada tarqarorlik va xavfsizlikni mustahkamlash hamda savdo-iqtisodiy, sarmoyaviy va transport-kommunikatsiya ssohalaridagi uzoq muddatli hamkorlikni rivojlantirishning muhim omiliga aylangan Shanxay hamkorlik tashkiloti faoliyatini yanada takomillashtirish alohida ahamiyatga ega ekani ta’kidlandi. Tomonlar iqtisodiy va sarmoyaviy hamkorlikning sur’ati va ko‘lami oshib borayotganiga, infratuzilma va sanoat sohasida yirik qo‘shma loyihalar amalga oshirilayotganiga yuqori baho berdilar. Uchrashuvda Lyan Guanle mamlakatimiz rahbariga Xitoy Xalq Respublikasi Raisi Xu Szintaoning ezgu tilaklarini izhor etdi, samimiy qabul uchun minnatdorlik bildirdi 21 . O‘zbekiston Respublikasi

muzokara o‘zaro munosabatlarni yangi pog‘onaga ko‘tarishda muhim ahamiyat kasb etishi ta’kidlandi. O‘zbekiston rahbari Xitoyning yaqin do‘sti ekani, ikki tomonlama hamkorlik rivojiga qo‘shgan ulkan hissasi yuksak qadrlanishi ta’kidlandi. Ushbu uchrashuv tomonlarni qiziqtirgan dolzarb masalalar yuzasidan fikr almashish uchun qulay imkoniyat ekani alohida qayd etildi. Muloqot chog‘ida siyosiy, savdo-iqtisodiy va sarmoyaviy, madaniy- gumanitar aloqalar, mintaqaviy xavfsizlik va barqarorlik bilan bog‘liq masalalar muhokama etildi. Muzokara yakunida Islom Karimov va Xu Szintao O‘zbekiston Respublikasi bilan Xitoy Xalq Respublikasi o‘rtasidagi Qo‘shma deklaratsiyani imzoladilar. Shuningdek, ikki mamlakat o‘rtasidagi sarmoyalarni o‘zaro rag‘batlantirish va himoyalash, texnikaviy-iqtisodiy hamkorl

hamda madaniy-gumanitar sohadalarda hamkorlik xususida atroflicha fikr almashildi 24 . Bo‘lib o‘tgan muzokaralarning mazmun-mohiyati va muhokama qilingan davlat ahamiyatiga molik yirik masalalarning ko‘lami tomonlar o‘zaro munosabaatlarning kun tartibiga qo‘yilgan masalalariga, mamlakatlarimiz oldida turgan strategik vazifalarni hal etishga nechog‘li jiddiy yondashganiinii namoyon etdi. XXR Raisi Xu Szintao O‘zbekiston va Xitoy o‘zaro munosabatlarning yangi davriga, sifat jihatdan yangi bosqiyaga qadam qo‘yayotganini, bu bosqich yuqori texnologiyalar sohasida keng ko‘lamli hamkorlik boshlaangani bilan izohlanishini ta’kidladi. Siyosiy va iqtisodiy sohada muhim kelishuvlarga erishiildi, hamkorlikning istiqbolli yo‘nalishlari bo‘yicha qator xujjatlar imzolandi. Tashrifning ikkinchi kuni O‘zb

diplomatik sohadagi hamkorligiga doir g‘oyat muhim masalalar, mintaqaviy va xalqaro siyosatga oid dolzarb muammolar yuzasidan fikr almashildi 25 . Tashrif dasturiga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov XXR savdo vaziri Chen Demin hamda Xitoyning yetakchi kompaniya va banklari rahbarlari bilan uchrashdi. Yuqori texnologiyalar sohasidagi loyihalar ijrosining istiqbollari va O‘zbekiston iqtisodiyotining ustuvor tarmoqlariga Xitoy sarmoyasini jalb etish masalalari atroflicha muhokama qilindi. XXR savdo vaziri va Xitoy ishbilarmon doiralarining yetakchi vakillari tashrif asnosida imzolangan Sarmoyalarni himoyalash va rag‘batlantirish to‘g‘risidagi hukumatlararo bitim g‘oyat dolzarb va muhim ahamiyatga ega xujjat ekanini ta’kidladilar 26 . Xitoy Eksimbanki va Davlat banki ra

uchun minnatdorlik dildirdi. Buning natijasida ikki tomonlama tovar ayriboshlash hajmi so‘nggi besh yilda to‘rt baravardan ziyodroq oshdi. Bu borada Xitoyga uzoq muddatli va muttasil ravishda paxta tolasi, tabiiy gaz, uran konsentrati, rangli metallarY, nodir va kamyob elementlar, mineral o‘g‘itlar kabi strategik tovarlar yetkazib berishni yanada kengaytirish muhimligi ta’kidlandi. Shu munosabat bilan tomonlar Strategik tovarlar savdosi to‘g‘risidagi hukumatlararo bitimning amal qilish muddatini 2020 yilgacha uzaytirishga kelishib oldilar 27 . XXR rahbariyati tashrif asnosida “O‘zbekiston – Xitoy” gaz quvurining uchinchi tarmog‘ini barpo etish to‘g‘risidagi bitim imzolangani muhim ahamiyat ega ekannini ta’kidladi. Shu tariqa quvurning gaz uzatish quvvati yiligi 25 milliard kub metrga yetka

XXRning yetakchi telekommunakatsiya kompaniyalari – “Xuavey” va “ZTE” bilan qo‘shma sarmoyaviy loyihalar amalga oshirish yuzasidan kelishuvlarga erishildi. Transport-kmmunikatsiya tarmoqlarini rivojlantirish, O‘zbekiston va Xitoyni bog‘laydigan ishonchlii koridorlar barpo etish masalalariga alohida e’tibor qaratildi. Sharqiy Xitoy – Navoiy aeroporti – Yevropa havo yo‘liini ochish hamda O‘zbekiston va Xitoyni eng qisqa yo‘llar bilan bog‘laydigan temir yo‘l magistralini barpo etish masalalari muhokama qilindi 28 . XXR Raisi Xu Szintao savdo-iqtisodiy va sarmoyaviy hamkorlik istiqbollari haqida so‘z yuritar ekan, Xitoy O‘zbekistonni uzoq muddatli asosda hamkorlik qiladigan ishonchli sherik, de biliishini alohida ta’kidladi. Tashrifningyana bir muhim natijasi O‘zbekiston bilan XXR o‘rtasida ol

Xitoy tomoni O‘zbekiston Respublikasining O‘rta Osiyo suv-energetika resurslaridan oqilona foydalanish masalalari borasidagi tashvishlarini to‘liq anglashiiga ma’lum qildi. Umuman, tashrif asnosida davlatlararo, xukumatlararo va idoralararo darajadagi 25 dan ziyod xujjat imzolandi. Erishilgan kelishuvlar doirasida bir qator sarmoyaviy loyihalarni amalga oshirish ko‘zda tutilmoqda. Ularning umumiy qiymati 5 milliarddan oshadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov samimiy qabul va mehmondo‘stlik uchun XXR Raisi Xu Szintaoga minnatdorlik bildirib, uni davlat tashrifi bilan O‘zbekistonga kelishga taklif etdi va bu taklif mamnuniyat bilan qabul qilindi 30 . Poytaxtimizda 2012 yil 28 mart kuni hamkorlik bo‘yicha O‘zbekiston – Xitoy xukumatlararo qo‘mitaning Savdo-iqtisodiy va sarmoy

o‘zaro munosabatlarni yangi mazmun bilan boyitib, hamkorlik borasidagi mavjud imkoniyatlarni yanada kengroq ishga solishda muhim omil bo‘lmoqda 31 . O‘zbekiston bilan Xitoy o‘rtasidagi iqtisodiy sohada eng ko‘p qulaylik yaratish tartibi amal qilmoqda. O‘zaro tovar ayriboshlash hajmi 2011 yilda 2 milliard 596 million AQSH dolllarini tashkil qildi. O‘zbekistonda Xitoy sarmoyasi ishtirokida tuzilgan 382 qo‘shma korxona, ushbu mamlakatning 65 kompaniyasining vakolatxonasi faoliyat ko‘rsatayapti. Muzokarada xitoylik mehmonlar mamlakatimizda davom etayotgan keng ko‘lamli xususiylashtirish jarayoni, iqtisodiyini rivojlantirish yo‘lida izchillik bilan amalga oshirilayotgan islohotlar samaralari, “Navoiy” erkin industrial-iqtisodiy zonasida yaratilgan qulay imkoniyatlar bilan tanishdilar. Bugungi a

Poytaxtimizda 30 mart kuni O‘zbekiston bilan Xitoy o‘rtasida savdo- iqtisodiy va sarmoyaviy hamkorlikni kengaytirish bo‘yicha beznes-forum bo‘lib o‘tdi. O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirligi tomonidan tashkil etilgan ushbu tadbirda ikki mamlakatniing tashqi iqtisodiy aloqalar, savdo-sanoat, sarmoya, iqtisodiyot, neft-gaz, bank-moliya, mashinasozlik, qishloq va suv xo‘jaligi, geologiya, kimyo sanoati, axborot texnologiyalari, trasport kommunikatsiyalari, qurilish, elektron mahsulotlar ishlab chiqarish kabi sohalar uchun ma’sul vazirlik va idoralari, kompaniya hamda konsernlari rahbarlari ishtirok etdi. Anjumanda O‘zbekiston tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vaziri E.G‘aniyev, O‘zbekiston savdo-sonoat palatasi raisi A.Shayxov

axborot taxnologiya kabi sohalardagi aloqalarni yanada kengaytirishdan manfaatdormiz. Xitoy ishbilarmonlarining o‘zbekistonlik sheriular biilan hamkorlikka qiziqishi tobora kuchayib borayotgani juda quvonarlidir. Xitoyning qirqqa yaqin kompaniyasidan vakillar qatnashgan forumda mehqonlarga mamlakatimiz iqtisodiyotiga sarmoya jalb qilishning ustivor yo‘nalishlari haqida ma’lumot berildi. Mehmonlar yurtimizda davom etayotgan keng ko‘lamli xususiylashtirish jarayoni, iqtisodiyotimizda izchillik bilan amalga oshirilayotgan islohotlar, kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish borasida islohotlar samaralari bilan tanishdilar. Forumda ikki mamlakat o‘rtasida iqtisodiyot, sormoya, savdo, energetika, kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish borasidagi islohotlar samarali

ХУЛОСА Хулоса қилиб айтганда, Хитойнинг Марказий Осиё давлатлари билан ҳамкорлик алоқаларини кенгайтиришда Ўзбекистоннинг алоҳида ўрни бор. Бунга сабаб, икки давлат ўртасидаги кўпгина масалалар бўйича фикрларнинг муштараклигидир. Икки ҳамдўстлик мамлакатнинг ўзаро ишонч, хурмат ва тенг манфаатлар асосида қурилган ҳамкорлигининг келажаги порлоқдир. Хитой Ўзбекистон ўзаро интилишлари муаяйн натижалар берди. Тарих бизнинг ҳудудларимизни ва бу жойларда қадимдан Буюк Ипак йўли давридан бошлаб яшовчи халқларимизни боғлаб қўйган. Қолаверса иккихалқлар ўртасида ўзаро қизиқиш сақланиб қолган ва уни қондиришга ҳаракат қилиниб келинмоқда. 2006 йил бошларида Ўзбекистонда Хитойнинг етакчи сураткаш ва рассомчилик санъати усталарининг ишлари намойиш этиладиган “Хитой манзаралари” кўргазмасининг очилиши ҳ

эканини билдириб, ташриф доирасида қўшма сармоявий лойиҳалар ижроси учун улар томонидан Ўзбекистоннинг тўрт банкига умумий қиймати 1,5 миллиард АҚШ долларига тенг янги кредит линиялари очилганини маълум қилди. Маданият ва санъат, илм-фан ва таълим соҳасидаи алоқалар жадал ривожланмоқда. Фестиваль, кўргазма, маданият кунлари ва бошқа мадний тадбирлар изчил давом этмоқда. Олий таълим соҳасидаги ҳамкорликнинг ёрқин ютуқлари сифатида Тошкентда Конфуций номидаги институт, Пекиндаги Миллар марказий университетида Ўзбек тили бўлиши очилганини таъкидлаш жоиз. Ислом Каримов ва Ху Цзиньтао Ўзбекистон билан Хитой ўртасидаги муносбатларни янада ривожлантириш, халқа ташкилотлар доирасидаги ҳамкорлик билан боғлиқ ҳамда ўзларини қизиқтирган бошқа масалалар юзасидан фикр алмашишдилар 34 . Ўзбекистоннинг О

шахс деб билишади. Чжан Цяндан кейин ҳозирги Ўзбекистон ҳудудига келиб кетган элчилар ва будда роҳибларининг сони кўпайган. Қадим замонлар бери Ўзбекистон ва Хитой ўртасида ижобий аҳамиятга эга бўлган савдо ва бозор муносабатлар ривожланган. Шу билан бирга икки мамлакат ўртасидаги нохуш дамлар ҳам бўлиб ўтган. Масалан Хитойда тезлик воситаси ва бойлик мезони ҳисобланган Фарғона тулпорларини қўлга киритиш мақсадида Хань империяси қўшинларининг Фарғонага қилган уруши (мил. авв 104-100) ва Тан империяси армиясининг Тошкентга қилган ҳарбий юриши (658) бунга мисолдир. Алоқаларни ривожланиши билан бирга узум, шафтоли, мош, пиёз, ошқовоқ каби мева-сабзавотлар ва тандир нони, сомса каби озиқ- овқатларнинг юртимиз ва қўшни давлатлардан Хитойга тарқалиши кузатилган. 52

Фойдаланилган адабиётлар рўйхати 1. Каримов И.А. “Ўзбекистон ХХ1 аср бўсағасида хавфсизликка таҳдид, барқарорлик шартлари ва тараққиёт кафолатлари” Тошкент, “Ўзбекистон” 1997 йил. 2. Каримов И.А. “Хавфсизлик ва барқарор тараққиёт йўли” Тошкент. “Ўзбекистон” , 1998 йил. 3. Каримов И.А. “Ўзбекистон буюк келажак сари” Тошкент, “Ўзбекистон” 1999 йил 4. Ўзбекистон Республикаси. Тошкент, 1997 йил. 5. Тюриков В., Шоғуломов Р. “Мустақил Ўзбекистон Республикаси” биринчи китоб. Тошкент “Ўзбекистон” 1998 йил 6. Тюриков В., Шоғуломов Р. “Мустақил Ўзбекистон Республикаси” иккинчи китоб. Тошкент “Ўзбекистон” 2000 йил. 7. Ғуломов С., Убайдуллаева Р., Аҳмедов Э. “Мустақил Ўзбекистон”, Тошкент, 1999 йил 8. Ғуломов С., Убайдуллаева Р., Аҳмедов Э. “Мустақил Ўзбекистон”, Тошкент, 2003 йил 9. Гафарли М.С., Кас

20. Халқ сўзи. 2011 йил 20 апрел. 21. Халқ сўзи. 2011 йил 21 апрель 22. Халқ сўзи. 2012 йил 29 март. Термиз давлат университети кундузги бўлим битирувчиси Исмаилов Ҳусниддиннинг 5120300-тарих (мамлакатлар ва минтақалар бўйича) таълим йўналиши бўйича бакалавр даражасини олиш учун “Хитой халқ республикасининг иқтисодий тараққиёти ва ўзига хос жиҳатлари.” мавзусидаги битирув малакавий иши муаллифлик АННОТАЦИЯСИ Мавзунинг долзарблиги: __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ Ишнинг мақсади ва вазифалари : __________________________________________________________________

__________________________________________________________________ _________________________________________ Тадқиқот натижаларининг илмий жиҳатдан янгилик даражаси, амалий аҳамияти ва тадбиғи : __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ ____________________________________________________ Ишнинг тузилиши ва таркиби : __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ ______________________________________________________

__________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ _________________________________ Раҳбар _____________ Талаба _________ ТЕРМИЗ ДАВЛАТ УНИВЕРСИТЕТИ Й ў налиш : Тарих «Тасдиқлайман» Факультет декани__________________ «______»_________________ 2012 йил МАЛАКАВИЙ БИТИРУВ ИШ БЎЙИЧА ТОПШИРИҚ Талаба __________________________________________________________ (фамилияси, исми, шарифи) 1. Ишнинг мавзуси _____________________________________________ __________________________________________________________________ «_________»______________________ 20__ йил кафедра мажлисида маъқулланган. «_________»______________________ 20__ йил ректорнинг № ______

4. Ишнинг ма қ сади ва ҳ ал қ илинадиган масалалар: __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ 5. Адабиётлар таҳлили : __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ ______________________________________________________

7. Битирув иши бажариш режаси Босқичлар номи Бажариш муддати Бажарилганл ик белгиси Битирув иши раҳбари __________________________________________ Кафедра мудири________________________________________________ Топшириқни бажаришга олдим _______________________ «__________»___________________ 20__ йил 58

Ўқув методик кенгашининг 3-апрель 2002 йилги 5-баён номаси билан тасдиқланган ТЕРМИЗ ДАВЛАТ УНИВЕРСИТЕТИ Тарих факультети __________________________________________________таълим йўналиши Битирувчиси___________________________________________________нинг (Ф.И.Ш) __________________________________________________________________ - __________________________________________________________________ мавзуидаги битирув малакавий ишига ДАКнинг Х У Л О С А С И Термиз давлат университети ДАК Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги БМИ ни бажариш хақида 31.12.98. йил 362-сонли буйруғи билан тасдиқланган Низомга асосан қуйидагиларни аниқлади: 1. БМИнинг хажми ва талаб бўйичарасмийлаштирилганлиги (меёр: тиббий йўналишлар-50 бетдан, ижтимоий-гуманитар-70 бетдан кам бўлмаслиги керак): талабга жавоб беради

7. долзарб муаммолар бўйича_____балл 8. Мавзунинг долзарблиги асосланганлиги: етарли даражада асосланган_______балл 9. етарли даражада асосланмаган_______________балл 10. ноаниқ____________________балл 11. Мақсад ва вазифаларнинг аниқ ифодаланганлиги: аниқ - ______________ балл, 12. тўлиқ аниқ эмас –________________ балл, 13. аниқ эмас –______________________ балл, 14. БМИ бажаришда илмий текшириш методлардан фойдаланганлик даражаси тўла____________________________балл 15. қисман_________________________балл 16. етарли эмас_____________________балл 17. Олдинги натижаларнинг янгилиги ва ишончлилиги даражаси натижа янги__________________________балал 18. илгари олинган______________________балл 19. тўла ишончли эмас___________________балл 20. БМИнинг хулоса қисмида ишлаб чиқаришга тавсия бер

29. Адабиётлардан фойдаланганлик даражаси: илмий-амалий журналлар, монография, етакчи олимлар асарларидан тўла фойдаланганлиги____балл 30. фақат дарслик маъруза матнлари, ўқув қўлланма ва маълумотномалардагина фойдаланилган_____балл 31. Битирувчининг маърузасига баҳо, аъло_____балл 32. яхши_____балл 33. қониқарли _____балл 34. Берилган саволларга жавоблари: тўлиқ______балл 35. ўрта ______балл 36. қониқарли _____балл 37. БМИни ташқи тақризчи томонидан баҳоланиши: аъло____балл 38. яхши _____балл 39. қониқарли ______балл 40. БМИга қўйилган якуний балл_________________ _________________ (100 балл) Эслатма: ҳар бир банд бўйича аниқланган баллнинг тагига чизиб белгиланади. ДАК раиси___________________________ Ф.И.Ш. имзо Аъзолари____________________________ Ф.И.Ш. имзо __________________________

Сана «______»_______________201 2 йил 62

Купить