Xizmat ko'rsatish faoliyatining tarixiy rivojlanishi va uning shakllanishi xususiyatlari - Экономика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	35000UZS
Размер	862.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Май 2025
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Экономика

Продавец

Telzor Uchun

Дата регистрации 21 Апрель 2025

24 Продаж

Xizmat ko'rsatish faoliyatining tarixiy rivojlanishi va uning shakllanishi xususiyatlari

Купить

MAVZU: XIZMAT KO'RSATISH FAOLIYATINING TARIXIY
RIVOJLANISHI VA UNING SHAKLLANISHI XUSUSIYATLARI.
MUNDARIJA:
KIRISH……………………………………………………………………………3
I.BOB. IQTISODIY O‘SISH, SERVIS IQTISODIYOTI RIVOJLANISHI
1.1. Iqtisodiy o‘sish ………………………………………………………………..5
1.2. Servis iqtisodiyoti rivojlanishi ……………………………………………..…11
II.BOB. XIZMAT KO RSATISH SOHASI RIVOJLANISH BOSQICHIDAʻ
2.1. Rivojlanish bosqichi ………………………………………………………….19
2.2. Xizmat ko‘rsatish sohasini rivojlantirish davr talabi …………………………25
XULOSA …………………………………………………………………...……31
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR…………………………………..……32

KIRISH
Kurs ishining dolzarbligi: Xizmat ko‘rsatish sohasining ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanishi o‘z mazmuniga ko‘ra turmush farovonligi va uning sifatini oshirish,
zamonaviy tarmoqlarning shakllanishi bilan bog‘liq bo‘lgan inson kapitalini
rivojlantirish uchun maqbul shart-sharoitlarni yaratish, mehnat taqsimotining
nisbatan yuqori darajasini ta’minlash bo‘yicha xo‘jalik faoliyatining turli
yo‘nalishlarini qamrab oladi.
Iqtisodiyotning transformatsiyalashuvi sharoitida xizmatlar sohasi iqtisodiy
jihatdan sanoat ishlab chiqarishiga qaraganda ancha samaralidir, chunki xizmatlar
sohasida boshlang‘ich faoliyatni amalga oshirish kamroq mablag‘larni talab qilib,
kapitalning aylanish tezligi ancha yuqori hisoblanadi.
Hozirgi vaqtda iqtisodiyotning transformatsiyalashuvi sharoitida xizmat
ko‘rsatish korxonalarini doimiy tarzda barqaror rivojlanishi hamda xizmat
ko‘rsatish intensivligini ta’minlashda samaradorlikni oshirishning ijtimoiy-
iqtisodiy mexanizmini takomillashtirish alohida dolzarb masala hisoblanadi 1
.
Shunga ko‘ra, xizmat ko‘rsatish korxonalari faoliyatining samaradorligini
oshirish hamda ular faoliyatining ijtimoiy-iqtisodiy mexanizmini
takomillashtirishda mehnat jarayonlari intensivligi va mehnat unumdorligini
oshirish, resurslardan samarali foydalanish, mehnat salohiyati samaradorligini
ta’minlash, ko‘rsatilayotgan xizmatlar sifati va natijadorligini oshirish,
iste’molchilarning talab va ehtiyojlarini to‘liqroq qondirish bilan bog‘liq masalalar
soha rivojlanishining muhim muammolari hisoblanadi.
Shuningdek, soha korxonalarining xalqaro bozorlardagi xizmatlar sifati va
raqobatbardoshligini oshirish hamda xizmatlar eksporti hajmini ko‘paytirish
respublikamizda iqtisodiy o‘sishga erishishda muhim ahamiyatga ega.
Kurs ishining vazifasi: Xizmat ko’rsatish dastlabki operatsiyalarni o’z
ichiga oladi: stol va stullarni o’z joylariga joylashtirish, stollarni dasturxonlar bilan
yopish, stol tuzashni amalga oshirish. Ofitsiantlar ishining asosiy bosqichlari stol
atrofida o’tirgan tashrif buyuruvchilarga menyuni berish, buyurtmani qabul qilish,
1
Бурменко Т.Д. Сфера услуг: экономика: учебное пособие / Т.Д. Бурменко, Н.Н. Даниленко, Т. А. Туренко;
под ред. Т.Д. Бурменко. – Москва: КНОРУС, 2007. – 328 с.
3

tayyor ichimliklarni tortiq qilish, so’ngra non, sovuq tamaddilar, salatlar, birinchi
issiq va ikkinchi issiq taomlar va dissertni tortiq qilishdan iboratdir. Zaruriyatga
qarab, ofitsiant bo’shagan idishlarni oladi. Tashrif buyuruvchining iltimosiga
ko’ra, ofitsiant schet taqdim etadi, pulni qabul qiladi va chekni beradi. Tashrif
buyuruvchi ketgandan so’ng, ofitsiant stoldagi idishlarni yig’ishtiradi, dasturxonni
almashtiradi, kelgusi tashrif buyuruvchilar uchun stolni tuzatadi. Barda tashrif
buyuruvchilarga xizmat ko’rsatish o’z xususiyatlariga ega.
Kurs ishi mavzusi: Xizmat ko'rsatish faoliyatining tarixiy rivojlanishi va
uning shakllanishi xususiyatlari.
Kurs ishining tuzilishi: Kirish, ikkita bob, har bobda ikkitadan rejalar,
xulosa va foydalanilgan adabiyotlar.
4

I.BOB. IQTISODIY O‘SISH, SERVIS IQTISODIYOTI RIVOJLANISHI
1.1. Iqtisodiy o‘sish
Iqtisodiy o‘sish, servis iqtisodiyoti rivojlanishi, xizmat ko‘rsatish sohasining
ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi, xizmatlar sifati va raqobatbardoshligini oshirish,
xizmat ko‘rsatish jarayonlarini takomillashtirish, ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarni
tartibga solish, iqtisodiy samaradorlikni oshirish omillari, zamonaviy xizmat
ko‘rsatish tarmoqlarini rivojlantirish, mehnat unumdorligining o‘sishi,
personalning innovatsion rivojlanishi bilan bog‘liq muammolarning fundamental
jihatlari Keyns J.M. [6], Marshall A. [9], Shumpeter Y.A., [15], Volgin A.P. [4],
Xaksever K., Render B., Rassel R., Merdik R. [8], Odegov Y.G., Abduraxmanov
K.X., Kotova L.R. [11] asarlarida yoritib berilgan.
Servis tizimida ko‘rsatiladigan xizmatlar tavsifi va tasnifi, xizmat ko‘rsatish
korxonalari faoliyatini rivojlantirishning ijtimoiy-iqtisodiy mexanizmi, sohada
personal faoliyati samaradorligini oshirish, mehnat samaradorligini oshirish, ishlab
chiqarish (xizmat ko‘rsatish) intensivligini ta’minlash, soha korxonalarida
xizmatlar sifatini ularning iste’mol xususiyati bilan bog‘liqligi, xizmatlarning
sifatini baholash mezonlari va ko‘rsatkichlari, iste’molchilarning motivatsiyasiga
bog‘liq holdagi xizmatlarning shakllanishi, xizmat ko‘rsatish sohasi
rivojlanishining o‘ziga xos xususiyatlari, korxonalarda xizmat ko‘rsatish
jarayonlarini tashkil etish, personal kompetentligini ta’minlashga oid tadqiqotlar
Teplitskiy V., Kostyukovskiy Y. [13], Vesnin V.R. [3], Katels M. [5], Okoye A.
[10], Barinov N.A. [1], Urakov J.R. [14]larning asarlarida o‘rganilgan.
Xizmat ko‘rsatish tarmoqlarida iqtisodiy o‘sish omillarini sifat va miqdoriy
jihatdan baholash, ushbu omillarning har birining xizmat ko‘rsatish soha va
tarmoqlari o‘sishiga qo‘shayotgan hissasini aniqlash hozirgi kunda ham muhim
ilmiy masala bo‘lib hisoblanadi. Yuqorida keltirilgan mualliflarning asarlarida turli
xil omillarning sohani ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga ta’siri tadqiq etilgan. Ushbu
tadqiqotlarda xizmat ko‘rsatish korxonalarida ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning
yo‘nalishlari tizimli ravishda o‘rganilmagan. Shunga ko‘ra, tadqiqot jarayonida
5

xizmat ko‘rsatish sohasida ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish mexanizmlari tadqiq
etilgan.
Tadqiqot jarayonida xizmat ko‘rsatish korxonalarida iqtisodiy ijtimoiy-
iqtisodiy rivojlanishni ta’minlash bo‘yicha iqtisodiy tizimlar va nisbatlarni
o‘rganishga dialektik va tizimli yondashuv, kompleks baholash, qiyosiy va
solishtirma tahlil, statistik va dinamik yondashuv hamda guruhlash usullaridan
foydalanildi.
Xizmat ko‘rsatish sohasida ijtimoiy-iqtisodiy samaradorlikni oshirish
xo‘jalik yurituvchilar faoliyatlari natijasini aks ettiradi, ijtimoiy samaradorlik esa
iqtisodiy subyektlarning ijtimoiy samaradorligini, uni jamiyat hayotining turli
tomonlariga ta’sirini aks ettiradi. Bunda ijtimoiy va iqtisodiy samaradorlik
muayyan darajada o‘zaro bog‘liq holda aniqlandi. Shuningdek, servis
iqtisodiyotida xizmatlar alohida guruhlari bo‘yicha tasniflandi.
Mamlakatimiz iqtisodiyoti rivojlanishining hozirgi bosqichida servis
xizmatlari soni va sifatiga qo‘yilayotgan talablar oshib bormoqda. Rivojlangan
davlatlar tajribasining qo‘llanishi xizmatlarga bo‘lgan talabning oshishiga olib
keldi. Bu, o‘z navbatida, iste’mol bozori tarkibida o‘zgarishlarni vujudga keltirdi.
Aholining ayrim qatlamlarining moddiy farovonligi oshishi natijasida xizmatlarga
nisbatan o‘zlarining talablari va ehtiyojlari mavjud bo‘lgan iste’molchilarning
yangi kategoriyasi vujudga keldi. Moddiy jihatdan ta’minlangan iste’molchilar
o‘zlarining hayot qulayliklarini oshirishni ta’minlaydigan turli assortimentdagi
xizmatlarga ancha talabgor hisoblanishadi. Shu sababli ayrim xizmat ko‘rsatish
korxonalari o‘z faoliyatlarini aynan aholining shu talab va ehtiyojlarini qondirishga
qaratadilar [14].
Hozirgi kunda xizmat ko‘rsatuvchi korxonalar faoliyatining samaradorligi
bevosita strategiyaning asoslanganligiga bog‘liq bo‘lib, uni shakllantirish esa
yuqori boshqaruv bo‘g‘inidagi rahbarlarining asosiy vazifalaridan biri hisoblanadi.
Xizmat ko‘rsatish korxonalari faoliyatini rivojlantirishning ijtimoiy-iqtisodiy
mexanizmini takomillashtirish tashqi va ichki muhitning doimiy o‘zgaruvchan
6

sharoitlarida alohida ahamiyatga ega bo‘lib, bozorda yetakchi mavqeyini saqlab
qolishga imkon yaratadi.
Binobarin, xizmat ko‘rsatish korxonalarini boshqarishning oqilona
mexanizmini ishlab chiqish uchun xizmat ko‘rsatish sohasidagi korxonalar
faoliyatining oxirgi iste’molchilariga, xususan, jismoniy va yuridik shaxslar,
umuman, butun mamlakat iqtisodiyotiga roli va ahamiyatini o‘rganish muhim
hisoblanadi 2
.
Xizmat ko‘rsatish sohasini tadqiq etishda, avvalo, ushbu sohaning qanchalik
o‘ziga xos ekanligini ta’kidlab o‘tish zarur. Buning sababi shundaki, xizmat
ko‘rsatish korxonalari va tashkilotlari, shuningdek, ushbu sohada ishlayotgan
xodimlar aholining moddiy, ijtimoiy, kundalik va ma’naviy ehtiyojlarining katta
qismini qondirishga qodirdir. Xizmat ko‘rsatish sohasiga umumiy tavsif berish
hamda ushbu sohada faoliyat yurituvchi xo‘jalik subyektlarining o‘rni va
ahamiyatini aniqlash uchun, avvalo, “ish” va “xizmat” kabi tushunchalarni ko‘rib
chiqish hamda bu ikki tushuncha o‘rtasidagi chegaraning mavjudligini inobatga
olgan holda, ularning aniq ta’riflarini keltirish lozim, chunki ularning iqtisodiy
mohiyati o‘xshash bo‘lsa-da, huquqiy jihatdan bir-biridan farq qiladi.
Xizmat ko‘rsatish korxonalari faoliyatining rivojlanishi o‘ziga xos
xususiyatlar va jihatlarga egadir. Shunga ko‘ra, muayyan omillar ta’sirini
ifodalovchi mazkur soha rivojlanishining o‘ziga xos xususiyatlari va rivojlanish
tendensiyalarini nazariy jihatdan yoritib berish alohida ahamiyatga egadir.
Bugungi kungacha xizmatlarning yaxlit ma’noga ega ta’rifi mavjud emas.
Ijtimoiy-iqtisodiy mohiyatiga ko‘ra muayyan tavsifni aniqlashda moddiy
ne’matlarga nisbatan farqli ravishda xizmatlarni ijtimoiy ahamiyati va iqtisodiy
natijasi bo‘yicha tavsiflash alohida ahamiyat kasb etadi. Ushbu holatda
xizmatlarning muhim xususiyati sifatida kishilar ehtiyojlarini qondirish bilan
bog‘liq faoliyat hisoblanib, konkret faoliyat shakli yoki turining pirovard natijasi
ko‘rinishida namoyon bo‘ladi.
2
Бурменко Т.Д. Сфера услуг: экономика: учебное пособие / Т.Д. Бурменко, Н.Н. Даниленко, Т. А. Туренко;
под ред. Т.Д. Бурменко. – Москва: КНОРУС, 2007. – 328 с.
7

Hozirgi ba’zi iqtisodiy adabiyotlarda xizmatlar ommalashgan quyidagi turda
tavsiflanmoqda “… maqsadli (ongli) mehnat bo‘lib, unda ishlab chiqarishning
samarasi uning iste’moli bilan mos tushadi” [13].
G‘arbiy Yevropa davlatlari iqtisodchi olimlari tomonidan “xizmat”
kategoriyasiga quyidagicha ta’rif berilgan: xususan, F.Kottler xizmatlar deganda
yirik xilma-xillikdagi faoliyat turlari va tijorat mashg‘ulotlarini ta’riflab, ular “bir
taraf ikkinchi tarafga taklif qilish mumkin va asosan, ularni his qilib bo‘lmaydi
hamda biror-bir narsaga egalik qilishga olib kelmaydi. Xizmatlarni ko‘rsatish
moddiy ko‘rinishdagi tovar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin yoki aksincha, bog‘liq
bo‘lmasligi ham mumkin” [7].
T.Xillaning bergan ta’rifiga ko‘ra, xizmat – bu qandaydir iqtisodiy birlikka
tegishli bo‘lgan shaxs yoki tovar holatining boshqa iqtisodiy birlik tomonidan
oldindan birinchi birlikning roziligi bilan sodir etiladigan faoliyati natijasidagi
o‘zgarishidir. Ushbu ta’rif xizmatlarni aniq foydali iqtisodiy faoliyatning natijasi
sifatida qarash imkonini beradi va xizmatni almashuv hamda savdoning
predmetiga aylantiradi [12].
M.Katels iqtisodiyotining axborot va axborotlashtirish bilan bog‘liq
xususiyatlariga e’tibor berib, xizmatlarni yangicha tavsifga egaligi va xizmatlarni
ko‘rsatishda faoliyatning yangi ko‘rinishlarini tadqiq etgan. Uning fikricha,
xizmatlar kategoriyasi tarixan turli xil ijtimoiy tuzilmalar va ishlab chiqarish
tizimlaridan shakllanib kelayotgan faoliyatni o‘z ichiga oladi. Xizmat ko‘rsatish
sohasida rang-barang faoliyat turlarini biriktirib turuvchi yagona belgi ushbu
yagona (umumiy) belgining yo‘qligidir. Xizmatlarni ularga tegishli bo‘lgan ichki
xususiyatlardan kelib chiqib aniqlashda shuni aytish kerakki, axborot
iqtisodiyotining rivojlanishi bilan tovarlarning “nomoddiyligi” va “moddiyligi”
o‘rtasida mazmunan farqi yo‘qoldi [5].
Albatta, iqtisodiyotning transformatsiyalashishi sharoitida aksariyat
xizmatlar turlari tarkibida moddiy buyumlar ahamiyatli o‘ringa ega bo‘lsa, buning
aksi moddiy ishlab chiqarish tarkibida nomoddiy ko‘rinishdagi elementlar hissasi
oshib bormoqda.
8

N.A.Barinovning bergan ta’rifiga ko‘ra, “xizmat – bu mahsulotning
(narsaning) foydali harakati yoki insonning o‘ziga xos, oqilona ehtiyojlarini
qondirish uchun faoliyat shaklida namoyon bo‘ladigan, foydalanish qiymatlarini
yaratadigan mehnat natijalari bo‘yicha paydo bo‘ladigan iqtisodiy
munosabatlardir” [1]. Shuning uchun xizmat ko‘rsatish jarayoniga iste’molchilarga
xizmatlarni yetkazib berish jarayoni, ya’ni har qanday shakldagi jismoniy va
yuridik shaxslarning ehtiyojlarini qondirish jarayoni sifatida qaralishi kerak.
“Xizmat” tushunchasining aniqroq ta’rifini keltiradigan bo‘lsak, bizningcha,
“xizmat – uni bajaruvchi va iste’molchi o‘rtasidagi bevosita o‘zaro aloqalarning
natijasi bo‘lib, iste’molchining talabini qondirish bo‘yicha bajaruvchining foydali
faoliyatida yuzaga keladigan iqtisodiy munosabatdir”.
Ta’kidlash kerakki, xizmat tushunchasini ko‘rib chiqishda xizmatlar
bozorini davlat tomonidan tartibga solishning muhim vositalaridan biri sifatida
xizmatlarni standartlashtirishga alohida e’tibor qaratiladi. Xizmat ko‘rsatishda
standartlar kimyoviy tozalash, kir yuvish, mehmonxona biznesi, aloqa, sug‘urta,
bank, savdo, transport xizmatlari, avtomobillarga xizmat ko‘rsatish kabi sohalarda
qo‘llanishi mumkin.
Tarixan har bir xizmat turi o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lgan alohida
faoliyat sohasi sifatida ko‘rib chiqilgan. Xizmat ko‘rsatish sohasining o‘zi ushbu
ko‘plab faoliyat turlarining kombinatsiyasi sifatida taqdim etilgan va ularning
ro‘yxatiga kiritilgan. Xizmatlarning barcha turlarini turli xil tasnifiy belgilariga
ko‘ra, guruhlarga ajratish mumkin. Ushbu turlar tasniflash usullarini talab qiladi
(1-rasm).
9

Shuni ta’kidlash kerakki, ilmiy-texnik taraqqiyot jarayonida bir qator
noodatiy xususiyatlarga ega bo‘lgan xizmatlar paydo bo‘ladi. Masalan, axborot
xizmatlari an’anaviy odatdagi xizmatlardan quyidagi xususiyatlari bilan farq
qiladi: axborot faoliyati natijasi ommaviy axborot vositalarida saqlanishi va
yuborilishi mumkin bo‘lgan hujjatlarda moddiy ifodaga ega bo‘ladi, axborot
faoliyatining xizmat ko‘rsatish jarayoni iste’molchi va ishlab chiqaruvchi (xizmat
ko‘rsatuvchi) o‘rtasida shaxsiy aloqalarni talab qilmaydi.
10

1.2. Servis iqtisodiyoti rivojlanishi
Hozirgi kunda bir-biridan farq qiluvchi ayrim xizmatlar toifalarini ajratish
tendensiyasi mavjud va ushbu toifalar bo‘yicha xizmatlarni quyidagicha tasniflash
mumkin (1-jadval).
Xizmatlarning har xil turlarida nomoddiy va moddiy elementlarning nisbati
bir xil emas, bu an’anaviy va noan’anaviy xizmatlarni ajratib olishga imkon beradi.
Shuni ta’kidlash kerakki, turli xil xizmatlarning moddiy va nomoddiy elementlari
11

o‘rtasida turli xil nisbatlar mavjud: moddiy mahsulotning tegishli xizmatlar bilan
kombinatsiyasi (masalan, kompyuterni sozlash, ta’mirlash, internetga ulanish
xizmatlari bilan); oziq-ovqat xizmatlari (masalan, restoranda ovqatlanish narxi
30% bo‘lishi mumkin, qolganlari oziq-ovqat sotib olish, ovqat tayyorlash,
dasturxon bezash, xonasini ijaraga olish, bino va xona dizayni, avtomobil
turargohi, san’atkorlar xizmatlariga to‘g‘ri keladi); kasallar, qariyalar, nogironlar,
bolalar va boshqalarni parvarish qilish bo‘yicha “sof xizmatlar” deb nomlangan
xizmatlar.
Xizmatlarni taqdim qilishni faqatgina xizmat ko‘rsatishni ta’minlash uchun
zarur bo‘lgan bajaruvchining faoliyati sifatida emas, balki jarayon sifatida hisobga
olsak, uning quyidagi asosiy bosqichlarini ajratib ko‘rsatish mumkin: zarur
resurslar bilan ta’minlash, ijro etishning texnologik jarayoni, nazorat qilish,
sinovdan o‘tkazish, qabul qilish, baholash, xizmat ko‘rsatish jarayoni.
Xizmat ko‘rsatish jarayonida sifat ko‘rsatkichlari alohida o‘rin tutadi hamda
ular doimiy o‘zgarish va takomillashtirish jarayonida bo‘ladi. Asosiy bazaviy
parametrlar sifatida quyidagilarni olish mumkin: xizmat ko‘rsatish vaqti
(iste’molchi xizmat ko‘rsatuvchi bilan o‘zaro aloqada bo‘lgan vaqt davri);
xizmatni bajarish vaqti (xizmatni bajarish uchun belgilangan vaqt me’yori).
Xizmatning iste’molchisiga ta’sir ko‘rsatadigan barcha sifat parametrlari
tashkilotning quyidagi ikkita ichki hujjatlarida qayd etilishi va korxonada sifat
nazorati xizmati tomonidan doimiy nazoratida bo‘lishi kerak: xizmat ko‘rsatish
qoidalari – xizmat ko‘rsatish tartibi va shartlarini tartibga soluvchi talablar va
standartlarni o‘z ichiga olgan hujjat; xizmat ko‘rsatish shartlari – xizmat ko‘rsatish
jarayonida iste’molchiga ta’sir ko‘rsatadigan omillar majmuyini tavsiflovchi hujjat.
Shu bilan birga, ta’kidlash joizki, xizmat sifatini aniqlashda muayyan
qiyinchiliklar mavjud, chunki iste’molchida uni baholash uchun aniq mezonlar
mavjud emas. Biroq yuqorida aytib o‘tilganidek, ishlab chiqaruvchi buni hisobga
olishi kerak.
Turli xil odamlar uchun sifatli xizmat va xizmat ko‘rsatish sifati bir xil
narsani anglatmaydi. Hatto xaridor sifatli xizmat deganda nimani anglatishini
12

sotuvchilar tushungan taqdirda ham, nostandart kelishmovchiliklarning oldini
olishga qaratilgan xizmatni boshqarishda muammolar mavjud.
Bundan tashqari, xizmat ko‘rsatuvchi xodimlar o‘rtasida ham fikrlar xilma-
xilligi mavjud bo‘lishi mumkin, ularni mashinada ishlab chiqarilgan mahsulotga
nisbatan aniq baholash ancha qiyin kechadi [8]. Xizmatlar sifatining
o‘zgaruvchanligini oldini olishga urinish bilan bog‘liq muammolar shu bilan
kuchayib boradiki, iste’molchilar xizmatlar sifatining nomuvofiqligiga
rahbariyatning e’tibor berishi kerakligiga urg‘u bermaydi, buning natijasida
rahbariyat sifatsiz xizmat ko‘rsatish darajasidan bexabarligi tufayli tegishli
choralarni ko‘ra olmaydi.
Xizmatlar ko‘rsatish bo‘yicha faoliyat turlari iqtisodiyotning deyarli barcha
sohalariga kirib borgan, shuning uchun xizmat ko‘rsatish sohasi chegaralarini aniq
belgilash juda mushkul. Aslida, bu haqiqatan ham xizmat ko‘rsatish faoliyatining
“ommalashtirish sohasi” bo‘lib, u iqtisodiyotning ayrim sohalarida asosiy
hisoblanadi, boshqalarida esa qisman ishtirok etadi, masalan, tog‘-kon sanoati va
ishlab chiqarish sanoatida. Shunday ekan, xizmat ko‘rsatish sohasining eng muhim
xususiyati uning xilma-xilligi, statistika fani va amaliyot uchun uning
“chegaralarini” belgilash muammosi juda dolzarbdir, chunki ushbu hodisani talqin
qilishning noaniqligi milliy va jahon iqtisodiyotining tuzilishini aks ettirganda
bevosita namoyon bo‘ladi, iqtisodiy rivojlanish natijalari, uning iqtisodiy o‘sish
sifati va aholi hayoti, iqtisodiy faoliyat turlarining butun majmuasi, turli darajadagi
iqtisodiy jarayonlar, shu jumladan, iqtisodiyotning ayrim tarmoqlari va mintaqalari
bo‘yicha statistik ma’lumotlarning izchilligi va integratsiyalashuvi asosida ma’lum
bir mamlakat reytingi aniqlanadi.
Servis sohasidagi korxonalarning o‘rni va ahamiyatini aniqlash uchun servis
iqtisodiyoti (xizmat ko‘rsatish sohasi bevosita unga tegishli bo‘lgan) va industrial
iqtisodiyot o‘rtasidagi asosiy farqlarini ajratish muhimdir.
Birinchidan, servis iqtisodiyotida korxonalar, birinchi navbatda,
mijozlarning o‘ziga xos ehtiyojlarini to‘liq qondirish uchun samarani oshirishga
13

qaratilgandir. Industrial iqtisodiyotda esa korxonalar mahsulotlarini maksimal
darajada ishlab chiqarishga intilishadi.
Ikkinchidan, xizmat ko‘rsatish iqtisodiyotida foydalilik tushunchasi ham
moddiy mahsulot, ham shunga mos keluvchi xizmatlarni o‘z ichiga oladigan
tizimlarning qanchalik mukammalligi, industrial iqtisodiyotda esa mahsulotlarning
faqat moddiy jihatlari hisobga olinadi.
Uchinchidan, servis iqtisodiyotida sifat deganda, ishlab chiqaruvchining
xaridorlar bilan ularning ehtiyojlarini qondirish darajasini maksimallashtirish
maqsadida munosabatlarni o‘rnatishi hamda ularni doimiy kuzatib borishga
bo‘lgan qobiliyati tushuniladi. Industrial iqtisodiyotda sifat deganda, korxonaning
o‘z ishini yaxshi bajara olish qobiliyati nazarda tutiladi.
To‘rtinchidan, servis iqtisodiyotida boshqaruv uslubi o‘zgarib borib, bunda
qabul qilinadigan qarorlarning moslashuvchanligi, tezkorligi, tarmoqli tashkil
etish, manyovr erkinligi va ochiqlik uning farqli jihati sifatida qaraladi. Industrial
iqtisodiyotda menejment sezilarli ravishda mexanizatsiyalashgan xususiyatga ega
bo‘lib, bu hal qiluvchi darajada tuzilmalarning iyerarxikligi va ularning haddan
ortiq tartiblanishi bilan belgilanadi. Hozirgi zamon xo‘jalik subyektlari ancha
yuqori darajada rivojlangan gorizontal aloqalar bilan ajralib turadigan va bunda
ularning bo‘linmalari o‘rtasidagi vertikal integratsiyalashuv darajasi kamroq
bo‘ladigan tashkiliy tuzilmalarni yaratishga intiladilar.
Beshinchidan, servis iqtisodiyotida asosiy e’tibor moddiy-xizmat ko‘rsatish
tizimlarining faoliyat yuritish samaradorligiga, industrial iqtisodiyotda esa
xomashyoning tayyor mahsulotga aylantirilishiga (asosiy texnologiyalarga
yo‘naltirish) qaratiladi.
Shunday ekan, servis iqtisodiyotida korxona muvaffaqiyatini belgilab
beruvchi asosiy omil bo‘lib uni mijozning afzal ko‘rgan tizimlari va rivojlanish
tendensiyalarini tushunish qobiliyati hamda mijoz talab-ehtiyojlarini iloji boricha
yaxshiroq qondirishga qobilligi namoyon bo‘ladi.
Xizmatlar ko‘rsatish rivojlangan bozor iqtisodiyotiga ega mamlakatlar yalpi
ichki mahsuloti tarkibida sezilarli ulushga ega bo‘la boshladi.
14

Butun dunyoda xizmatlar sohasi amalda inqilobiy xususiyatdagi o‘zgarishlar
bosqichini boshidan kechirmoqda, bunda an’anaviy biznes modellari tobora kam
darajada yaroqli bo‘lib qolmoqda. Yangi mingyillikning boshlarida xizmatlar
sohasidagi yangicha tendensiyalar ta’siri ostida odam hayoti va uning ish uslublari
keskin o‘zgarishlarga duchor bo‘lmoqda. Doimiy ravishda bu sohadagi talab-
ehtiyojlarni qondirishning yangidan yangi usullari ixtiro qilinmoqda, bunda
kishilar yaqin-yaqin vaqtlargacha ham mavjudligini hali o‘z tasavvurlariga keltira
olmagan talab-ehtiyojlarni qondirish yo‘llari ham paydo bo‘lib bormoqda.
Xizmat ko‘rsatish korxonalarining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi ularni
maqsadlar va vazifalarni amalga oshirishda asosiy qoidalarga rioya etishni nazarda
tutadi. Shunga ko‘ra, xizmat ko‘rsatish sohasining o‘ziga xos xususiyatlarini
hisobga olgan holda, ushbu sohada faoliyat yuritadigan korxona va tashkilotlar
rivojlanishining asosiy tamoyillari quyidagilardan iborat:
Xizmat ko‘rsatish faoliyatining maqsadga yo‘naltirilganlik tamoyili. Ushbu
tamoyil xizmat ko‘rsatish korxonalarida ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni ta’minlash
maqsadlarini realizatsiya qilishdan iboratdir. Iqtisodiy resurslardan samarali
foydalanish jarayonida amalga oshirilishi zarur bo‘lgan maqsadlar qo‘yilgan
vazifalarning umumiy va alohida xususiyatlarini e’tiborga olgan holda xizmat
ko‘rsatish samaradorligini oshirish yo‘nalishlarini aniqlaydi.
Xizmatlarni realizatsiya qiluvchi va xaridorning yakuniy natijalariga
muvofiqligi tamoyili. Xizmatlarni realizatsiya qiluvchi va xaridor ishining yakuniy
natijasini (xizmat ko‘rsatishning pirovard natijasi) bir-biridan farqlash kerak.
Murakkablik shundan iboratki, xizmatlarni realizatsiya qiluvchi va uning
xaridorining maqsadlari, manfaatlari va resurslari ko‘pincha bir-biriga mos
kelmaydi yoki aniq belgilanmagan bo‘ladi. Xizmatlarni realizatsiya qiluvchi va
xaridor munosabatining pirovard natijalari o‘rtasida nomuvofiqlikka qarshi
kurashish uchun quyidagi choralarni amalga oshirish zarur: xizmatlarni huquqiy
jihatdan qo‘llab-quvvatlash; riskni sug‘urtalash; xizmatlarni va muayyan tartiblarni
sertifikatlash va standartlashtirish; ijro sifatini nazorat qilishning maxsus
tartiblarini joriy etish; vaqtni nazorat qilish; shikoyat va takliflarni tahlil qilish; shu
15

xizmatlarni ko‘rsatish yuzasidan raqobatchilarning taqqoslama tahlilini amalga
oshirish.
Xizmatlar bozorida talab va taklif muvofiqligini ta’minlash ta’moyili.
Xizmatlar bozorida talabning barqarorligi sharoitida xizmatlarni saqlash muhim
hisoblanmaydi. Biroq talabning o‘zgarib borishi natijasida korxonaning xizmat
ko‘rsatishi va faoliyatining rentabelligi bilan bog‘liq qiyinchiliklar va muammolar
yuzaga keladi. Xizmatlarni diversifikatsiyalash, tabaqalashtirish, dastlabki
buyurtmalarni shakllantirish usullari, avvalambor, korxonaning tashqi muhitga
ta’sir qilishi uchun mo‘ljallanadi. Korxonaning ichki muhit (xodimlar, resurslar,
ish vaqti) omillariga ta’sir qilish orqali xizmatlarga bo‘lgan talab va taklif hajmini
muvofiqlashtirish, resurslardan samarali foydalanish va korxona rentabelligini
oshirish mumkin.
Xizmatlar bozorini rivojlantirishning transversallik tamoyili. Ushbu tamoyil
xizmat ko‘rsatish sohasida infratuzilmaviy va institutsional cheklovlarni bartaraf
etish, hududiy iqtisodiy munosabatlarni rivojlantirish bo‘yicha maqsadli dasturlarni
ishlab chiqish hamda realizatsiya qilish, xizmat ko‘rsatish sohasini rivojlantirishda
an’analar va innovatsiyalarning integratsiyasini ta’minlash kabilarni o‘z ichiga
oladi.
Xizmat ko‘rsatish sohasida mehnat unumdorligining uzluksiz o‘sishini
ta’minlash. Mazkur tamoyil xizmat ko‘rsatish korxonalarini ijtimoiy-iqtisodiy
jihatdan rivojlantirish, ishlab chiqarilgan xizmatlarga talab va taklif muvofiqligiga
erishish hamda barqaror iqtisodiy rivojlanishni ta’minlash imkonini beradi.
Ushbu tamoyillar iqtisodiy qonunlarning amal qilishiga muvofiq namoyon
bo‘ladi va sohaning barqaror rivojlanishini ta’minlash imkonini beradi.
Xulosa va takliflar. Xizmat ko‘rsatish sohasi korxonalarining menejerlari
uchun muhim muammo – bu samaradorlik hisoblanadi. Shunga ko‘ra, mehnat
unumdorligini oshirish – bu ham davlat darajasida, ham korxona darajasida
belgilanadigan muhim maqsaddir. Ta’kidlash mumkinki, mehnat unumdorligini
oshirmasdan samaradorlikni oshirish bu qoniqarsiz natijalarga erishishning ancha
oson yo‘llarini topishning o‘zginasidir. Xizmat ko‘rsatish sohasida mehnat
16

unumdorligini oshirish vazifasi nafaqat uning oshishi, balki ko‘p jihatdan
rahbariyatning harakatlari natijasi bo‘lib hisoblanadigan baholash bilan ham
bog‘liq bo‘ladigan o‘ziga xos murakkabliklarni namoyon qiladi.
Xizmat ko‘rsatish sohasidagi yana bir muhim o‘ziga xos xususiyatlardan biri
shundan iboratki, bunda ko‘plab xizmatlarni ko‘rsatish mulkchilik huquqlarining
o‘rin almashuvisiz va xizmatlarning iste’molchilari hamda ishlab chiqaruvchilari
o‘rtasidagi munosabatlarning o‘zgarishisiz amalga oshirilishidir.
Ko‘plab xizmatlar moddiylashgan bo‘lmagani va nomoddiy qiymatliklar
bilan munosabatlarga egaligi sababli buyumlarga bo‘lgan mutlaq huquq kabi
mulkchilik huquqi ham an’anaviy, tipik xizmatlarning nomoddiy, ko‘zga
ko‘rinmaydigan tabiati bilan bog‘liq bir qancha murakkabliklarga duch keladi.
Xizmat ko‘rsatish sohasida ko‘pchilik vaziyatlarda nisbiy huquq, ya’ni bir
tomondan, ishlab chiqaruvchining iste’molchiga talablari huquqi va ishlab
chiqaruvchiga nisbatan iste’molchilarning majburiyatlari, ikkinchi tomondan esa
iste’molchining ishlab chiqaruvchiga nisbatan talablari huquqi va ishlab
chiqaruvchining iste’molchiga nisbatan majburiyatlari amal qiladi. Xizmatlarni
ishlab chiqarishning moddiy shart-sharoitlariga mulk huquqi muayyan darajada
iste’molchining huquqlari bilan cheklanadi va bu yerda nozik huquqiy
munosabatlar rivojlanadi. Ular iste’molchiga yetkazilgan ziyon o‘rnini qoplash
majburiyati xizmatlarni ko‘rsatuvchining yoki mulk egasining zimmasiga
yuklatilishini ko‘zda tutib, bunda xavfsizlik talablariga yetarlicha darajada rioya
qilmaslik anchagina zarar keltirishi mumkin bo‘ladi.
Xizmat ko‘rsatish sohasida intellektual mahsulot va nomoddiy qiymatliklar
(masalan, tovar belgisi)ga nisbatan mulkchilik munosabatlarini qamrab oladigan
intellektual mulk huquqi tobora keng yoyilmoqda. Intellektual mulk obyekti
sifatida moddiy shakl emas, balki mazmun nazarda tutiladi. Lekin uni mulkchilik
bilan birlashtiradigan asosiy jihat – bu intellektual faoliyat natijalariga to‘la
huquqning mutlaq xususiyati 3
.
3
Маршалл А. Принципы экономической науки / А.Маршалл: В 3 т. – Москва: Прогресс-Т.З. 1984. – 119 с.
17

Xizmat ko‘rsatish sohasining rivojlanishida kichik korxonalar katta
ahamiyatga ega bo‘ladi. Jahon statistikasi shu haqida guvohlik beradiki, unga
ko‘ra, turli mamlakatlar va mintaqalardagi xizmat ko‘rsatish ishlab chiqarishining
katta qismi aynan kichik biznes sohasida jamlangandir.
18

II.BOB. XIZMAT KO RSATISH SOHASI RIVOJLANISH BOSQICHIDAʻ
2.1. Rivojlanish bosqichi
Ma lumki, xizmat ko rsatish sohasi keng qamrovliligi bilan aholi hayotida
ʼ ʻ
muhim o rin tutadi. Eng asosiysi, bu sohada yangi ish o rinlarini kam xarajat bilan
ʻ ʻ
tez muddatda tashkil etish mumkin. Aholi daromadlarining real o sishi esa, avvalo,
ʻ
xizmatlar rivojida seziladi. Qayd etish kerakki, xizmatlar sohasida ijobiy tajribalar
shakillangan hududlar ham, qoniqarsiz natijalar qayd etilayotgan hududlar ham
mavjud.
Bu yil xizmatlar ko rsatish sohasida tub burilish yili bo lishiga zamin
ʻ ʻ
yaratadigan yangi mexanizmlar joriy etiladi. Dastlabki rejalarga ko ra, mazkur
ʻ
sohada 59 trillion so mlik 42 mingta yangi loyiha amalga oshiriladi. Agar
ʻ
belgilanggan bu vazifalar to la amalga oshiriladigan bo lsa, xizmat ko rsatish
ʻ ʻ ʻ
sohasida sezilarli rivojlanish bo ladi.
ʻ
Yangi quvvatlarni ishga tushirish orqali xizmatlar sonini ham, hajmini ham
bir necha barobarga oshirish imkoni mavjud. Joriy yilda sohadagi marra katta
olingan. Xususan, yil so nggigacha xizmatlar sohasida 150 mingta yangi ish
ʻ
o rinlar yaratish belgilangan.
ʻ
Ta kidlash joizki, o tgan yili tadbirkorlikni rivojlantirish dasturlari doirasida
ʼ ʻ
xizmat ko rsatish sohasiga bir trillion so m imtiyozli kreditlar berildi. Lekin,
ʻ ʻ
joylarda tadbirkorlar bilan o tkazilgan uchrashuvlarda yangi xizmat turlarini yo lga
ʻ ʻ
qo yish bo yicha murojaatlar, tashabbuslar ko p bo lmoqda.
ʻ ʻ ʻ ʻ
Davlatimiz rahbari raisligida hududlarda xizmat ko rsatish sohasi
ʻ
yo nalishlarini rivojlantirish masalalari bo yicha o tkazilgan videoselektor
ʻ ʻ ʻ
yig ilishida, Prezidentimiz har bir loyiha ijrosini nazoratga olib, tadbirkorlarga
ʻ
ko maklashish, shu bilan birga, yangi loyihalarni shakllantirib borish yuzasidan
ʻ
ko rsatmalar berdi.
ʻ
– Ma lumki, pandemiya sharoitida eng ko p zarar ko rgan sohalardan biri bu
ʼ ʻ ʻ
– xizmat ko rsatish sohasi bo ldi. Lekin, davlatimiz tomonidan berilgan qariyib 35
ʻ ʻ
trillionlik so mlik mablag xizmat ko rsatish sohasini og ir sharoitdan chiqib
ʻ ʻ ʻ ʻ
olishida muhim ahamiyat kasb etdi. Natijada 102 foiz o sishga erishildi, – deydi
ʻ
19

Iqtisodiy taraqqiyot va kambag allikni qisqartirish vazirining birinchi o rinbosariʻ ʻ
Saidqahhor Xolxo jayev. – Joriy yilda mavjud imkoniyatlardan foydalanib, quyi
ʻ
xizmat ko rsatish sohalarini har bir hudud bo yicha kamida ikki barobarga oshirish
ʻ ʻ
ko zda tutilmoqda. Jumladan, bu yil xizmatlar ko rsatish hajmini 270 trillion
ʻ ʻ
so mdan oshirish belgilandi.
ʻ
Bunda birinchi navbatda, har bir tumanda, har bir mahallada aholi uchun
muhim va ayni kunda zarur bo lgan xizmatlar turlariga bo lgan ehtiyojni aniqlagan
ʻ ʻ
holda ruyxatni shakillantirish zarur. Hozirgi kunda o rta hisobda bitta mahallada
ʻ
ehtiyojdan kelib chiqib 20 turdagi faoliyatni, shahar va tuman markazlarida esa 70
ga yaqin xizmat turlarini amalga oshirish mumkin. Shuning uchun bu yil 42 mingta
yangi loyiha amalga oshiriladi va 150 mingta ish o rinlarini yaratish ko zda
ʻ ʻ
tutilmoqda.
Bundan tashqari, davlat tomonidan tijorat banklari orqali qo shimcha 300
ʻ
million dollar mablag xizmatlar ko rsatish sohasini rivojlantiirishga yo naltiriladi.
ʻ ʻ ʻ
Shu bilan birga tijorat banklari ham bu sohaga o z mablag larini yo naltirilishi
ʻ ʻ ʻ
belgilandi. Xususan, bu yilgi reja bo yicha kamida 18 trillion so mlik bank
ʻ ʻ
kreditlari ajratilishi ko zda tutilmoqda. Sohaga qaratilgan bunday e tibor tez
ʻ ʼ
fursatlarda o z samarasini beradi va davlatimiz rahbari tomonidan vazirlik va
ʻ
hokimliklar oldiga qo yilgan topshiriqlar to liq amalga oshishi ta minlanadi.
ʻ ʻ ʼ
Shu bilan birga mazkur markazlar “mahallabay”, “tumanbay”, “”viloyatbay”
xizmatlarga bo lgan talablarni o rganib chiqadi va har bir tuman kesimida
ʻ ʻ
xizmatlar sonini uch-to rt barobarga oshirishga mo ljallangan loyihalarni
ʻ ʻ
shakillantiradi. Topshiriqqa ko ra mazkur loyihalarni moliyalashtirish bo yicha
ʻ ʻ
300 million dollar mablag ajratiladi. Shuningdek, viloyat, tuman, shahar
ʻ
hokimlari, sektor rahbarlari, mahallaga biriktirilgan mas ullar bilan birga “mahalla
ʼ
— tuman — bank” prinsipi asosida loyihalar ro yxatini shakllantiradi. Bunda, har
ʻ
bir mahallada kamida 20 turdagi, tuman va shaharda kamida 70 ta turdagi
xizmatlar bo lishi nazarda tutiladi. “Milliy bank” AJ tomonidan 28 ta yirik va o rta
ʻ ʻ
shaharlarda turizm, transport, tibbiyot, ta lim xizmatlari hamda yirik savdo
ʼ
20

komplekslari tashkil etish uchun qo shimcha 200 million dollar mablag jalbʻ ʻ
qilinadi.
Buning uchun yurtimizda juda katta imkoniyat bor. Xususan, yangi loyihalar
evaziga Toshkent viloyatining Chirchiq shahrida xizmatlar hajmi bir barobarga
ortadi. Shahardagi xizmatlar bozori hajmini 1,4 trillion so mdan, 3 trillion so mga
ʻ ʻ
yetkazish ko zda tutilgan.
ʻ
– Joriy yildagi rejamiz bir trillion 600 milliard etib belgilangan edi, – deydi
Chirchiq shahar hokimi Sanjar Yusupov. – Davlatimiz rahbarining Chirchiq
shahriga tashrifidan so ng, Prezidentimiz tomonidan qator topshiriqlar berildi.
ʻ
Shuning uchun bu rejani ikki barobarga oshirish belgilandi. Buning uchun
shaharda barcha imkoniyat bor. Masalan, 102 gektarli foydalanilmay bo sh yotgan
ʻ
bog mavjud. Chet ellik investorlar taklif etildi. Natijada hozir bu yerda
ʻ
mehmonxona, madaniy-maishiy obyektlar qurish bo yicha choralar ko rilmoqda.
ʻ ʻ
Bundan tashqari, transport logistika sohasini rivojlantirish orqali ham xizmatlar
ko rsatish sohasida yaxshi natijaga erishish maqsad qilingan. Ana shu maqsadda
ʻ
hududdagi bo sh yotgan qarovsiz maydon tadbirkorga briktirilib hozirda bu yerda
ʻ
logistika markazi bunyod etishga kirishildi.
Shuningdek, Shahrisabz tumanida ham joriy yilda 91 milliard so mlik 64 ta
ʻ
loyiha amalga oshirilishi belgilangan.
– Biroq bu hudud solihiyatidan kelib chiqib qaraladigan bo lsa ancha past, –
ʻ
deydi Shahrisabz shahri hokimi Samad Hasanov. – Bunga “mahallabay” tarzda
o rganish jarayonlarida amin bo ldik. Jumladan, birgina “Termiz –Toshkent”
ʻ ʻ
yo nalishi bo yicha yo l yoqasidagi infratuzilmani rivojlantirish orqali 128 milliard
ʻ ʻ ʻ
so mlik 60 ta loyihani amalga oshirish imkoniyati mavjud. Shu bilan birga tog li
ʻ ʻ
hududdagi “Miraki” qishlog idagi aholiga, bugun turizm bo yicha davlatimiz
ʻ ʻ
tomonidan yaratilayotgan imkoniyatlar tushuntirilganda, 100dan ortiq xonadon
mehmon uylari tashkil etish bo yicha murojaatlar bilan chiqdi. Ayni paytda ushbu
ʻ
hududda 300 ga yaqin mehmon uylari tashkil etish bo yicha zarur chora-tadbirlar
ʻ
amalga oshirilmoqda. Birgina ana shu xizmatlar bilan ming nafarga yaqin fuqaroni
21

ish bilan ta minlash, hisob kitoblarga qaraganda tuman byudjetiga 3 milliardgaʼ
yaqin soliq tushumlari tushar ekan.
Xizmatlarni rivojlantirish bo yicha loyiha-tahliliy markazi tashkil etiladi
ʻ
Ta kidlash joizki, har bir hududning o ziga xos xususiyati xizmatlar
ʼ ʻ
ko rsatish sohasini yana-da jozibali qiladi. Eng asosiysi, endilikda ularning o ziga
ʻ ʻ
xosligidan kelib chiqib yangi xizmat turlarini yo lga qo yish, ilg or tajribalar va
ʻ ʻ ʻ
namunaviy loyihalarni joriy etish bo yicha yangi metodologiya yaratiladi. Ana shu
ʻ
maqsadda O zbekiston Milliy banki huzurida xizmatlarni rivojlantirish bo yicha
ʻ ʻ
loyiha-tahliliy markazi tashkil etiladi va barcha viloyatlardagi filiallarida uning
bo limlari ochiladi. Ularda aholiga namunaviy tayyor biznes loyihalari taqdim
ʻ
etiladi, kasbga o qitishdan biznesni yo lga qo yishgacha bo lgan kompleks
ʻ ʻ ʻ ʻ
xizmatlar ko rsatiladi.
ʻ
– Xizmatlar sohasini yana-da rivojlantirish uchun infrasturuktura
obyektlaridan yana-da samarali foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi, – deydi
Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi direktorining o rinbosari Umid
ʻ
Obidxo jayev. – Ya ni aeroport, temir yo l va avtovokzallar soha rivojida muhim
ʻ ʼ ʻ
o rin tutadi. Agar jahon tajribasini olib qaraydigan bo lsak, masalan, Yaponiyada
ʻ ʻ
asosiy pul oqimi yo lovchilarning yo lkirasi hisobiga emas, balki, ularga servis
ʻ ʻ
xizmat ko rsatish orqali keladi. Shuning uchun bizda ham ana shu manzillarda
ʻ
mehmonxona, maishiy obyektlar, ovqatlanish shahobchalari, sport inshootlari kabi
servis xizmatini ko paytirish zarur. Bu esa o z navbatida yurtimizga turizmni
ʻ ʻ
rivojlantirishda ham ijobiy ta sir ko rsatadi. Shuningdek, xizmatlar ko rsatish
ʼ ʻ ʻ
sohasidagi xodimlarni o qitish, malakasini oshirish masalasiga ham alohida e tibor
ʻ ʼ
qaratish zarur. Belgilanganidek, Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi
tasarrufidagi kollejlarda va boshqa mano markazlarda sohada faoliyat olib
boradigan ishchi-xizmatchilarni qayta o qitish, tayyorlash bo yicha ishlari tezroq
ʻ ʻ
yo lga quyish kerak.
ʻ
– Xizmatlar ko rsatish sohasini rivojlantirish bo yicha viloyatimizga 160
ʻ ʻ
milliard so m ajratildi, – deydi Samarqand viloyati hokimining moliya-iqtisodiyot
ʻ
va kambag allikni qisqartirish masalalari bo yicha birinchi o rinbosari Jamshid
ʻ ʻ ʻ
22

O roqov. – Ayni paytda sohani rivojlantirish bo yicha 3 mingga yaqin loyiha bor.ʻ ʻ
Viloyat ichki xususiyatidan kelib chiqib, katta magistral yo llar bo yida
ʻ ʻ
infratuzilmani yaxshilash maqsadida go zallik saloni, savdo do konlari,
ʻ ʻ
dorixonalar, maishiy texnikalarni, avtomobillarni ta mirlash va yuvish, internet va
ʼ
paynet xizmatlari va ovqatlanish shaxobchalari qurish bo yicha qator loyihalarni
ʻ
moliyalashtiryapmiz. Ana shu maqsadda barcha tuman va shaharlar salohiyatini
o rganish maqsadida ishchi guruh tuzilib o rganishlar olib borilmoqda. Masalan,
ʻ ʻ
Tayloq tumanida 50 ta mahalla bor. O rganishlar jarayonida 21 turdagi xizmat
ʻ
ko rsatish turi bo yicha bu mahallalarda mingdan ortiq xizmat ko rsatish
ʻ ʻ ʻ
shahobchalari yaratish imkoniyati mavjudligi aniqlandi. Ya ni, birgina Tayloq
ʼ
tumanida ayni paytda 356 ta loyihani amalga oshirish natijasida aholi jon boshiga
xizmat ko rsatish hajmini 3 million so mdan 4,5 million so mgacha oshirish
ʻ ʻ ʻ
imkoniyati mavjud.
Bir so z bilan aytganda, hududlarda xizmat ko rsatish sohasini yana-da
ʻ ʻ
rivojlantirishdan asosiy maqsad tadbirkorlikni rivojlantirish, yangi ish o rinlari
ʻ
yaratish orqali aholi bandligini ta minlashdir. Natijada tadbirkorlar daromad oladi,
ʼ
aholi ish bilan ta minlanadi.
ʼ
Xizmat ko’rsatish jarayonini texnologik modernizatsiyalash, xizmat
ko’rsatish va band bo’lgan kanallarning foydalanish koeffitsientini, ovqatlanish
zallaridan foydalanish samaradorligini, xizmat ko’rsatishda navbat kutishni
pasaytirish, xizmat ko’rsatishni xohlamagan iste’molchilar sonini kamaytirish,
xizmat ko’rsatish madaniyatini tubdan o’zgartirish va h.k., samaradorligini
oshirishga sabab bo’ladi.
Xuddi shuningdek, umumiy ovqatlanish korxonalaridagi xizmat ko’rsatishni
samaradorligini oshirishda yuqorida keltirilgan xizmat ko’rsatish texnologik
jarayonlar tuzilmasi va olingan natijalarni korxonada xizmat ko’rsatish sohasidagi
kadrlarni o’rgatib ularda amaliy ko’nikmalar hosil qildirish lozim bo’ladi.
Buyurtmadan so’ng iste’molchi xohlagan vaqtda o’z tomonidan buyurilgan
buyurtmalardan voz kechishi mumkin, faqat shu shart bilanki, bajaruvchiga
haqiqiy etkazilgan zararlarni to’lasa. Iste’molchilarga xizmat ko’rsatishda umumiy
23

ovqatlanish korxonasi iste’molchilarga taklif etilayotgan mahsulotlarning og’irligi
va hajmini tekshirib ko’rish uchun imkoniyat yaratishi lozim. Tashrif
buyuruvchilarga xizmat ko’rsatishda tarkib va taomlarni tortiq qilish menyu orqali
tartibga solinadi. Menyu (fransuz tilida menu, lotin tilida minuo-kichik qismlarga
bo’laman) – bu, umumiy ovqatlanish korxonalarida, nonushta, kunduzgi va kechki
ovqatlanishga tortiq qilingan taomlar va ichimliklar ro’yxatidir. Kundalik asosiy
menyu bir necha taom turlaridan iborat bo’ladi. Bu umumiy ovqatlanish
korxonasining turi va hajmiga bog’liqdir. Bosh oshpaz va dieta hamshirasi
menyuga talab, milliy xususiyatlar, tashrif buyuruvchilarning yoshi va dini,
ovqatlanishning zamonaviy shakllari, mahsulotlarning kalloriyaligi, hammabobligi,
shuningdek ta’m sifatlariga ko’ra o’zgartirishlar kiritishadilar.
24

2.2. Xizmat ko‘rsatish sohasini rivojlantirish davr talabi.
Xizmat ko‘rsatish sohasi bugun butun dunyoda eng sеrdaromad tarmoq
hisoblanadi.
Mamlakatimizda ham ushbu yo‘nalishni yanada rivojlantirish, xizmat
ko‘rsatish sohasida faoliyat yuritayotgan tadbirkorlarni har tomonlama qo‘llab-
quvvatlashga alohida e’tibor qaratilmoqda. Ayniqsa, kеyingi yillarda mazkur
yo‘nalishda tadbirkorlik faoliyatini boshlamoqchi bo‘lgan tashabbuskorlarni krеdit
mablag‘lari bilan ta’minlashda moliya muassasalari muhim o‘rin tutmoqda.
Buni Qashqadaryo viloyati misolida ham ko‘rish mumkin.
Ma’lumotlarga ko‘ra, viloyatda yalpi hududiy mahsulotni kеyingi 4 yildagi
o‘zgarishini tahlil qiladigan bo‘lsak, masalan 2017 yildagi ko‘rsatkichlarni 2020
yil bilan taqqoslanganda xizmatlar ulushi 26 foizdan, 31,2 foizga, xizmatlar hajmi
5,8 trillion so‘mdan, 10,1 trillion so‘mga o‘sganligini ijobiy baholash mumkin.
Dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra, 2018 yilda ko‘rsatilgan bozor xizmatlari
hajmi 6,9 trillion so‘m (107,2 foiz) ga bajarilgan bo‘lib, o‘tgan yilning mos davriga
nisbatan 1,1 trillion so‘mga oshgan.
Ushbu ko‘rsatkichlarni sohalar kеsimida tahlil qilganimizda eng yuqori
o‘sish sur’atlari mе’morchilik, muhandislik ishlari, tеxnik sinovlar va tahlil
sohasida 38,2 foiz, ta’lim xizmati 27,6 foiz moliyaviy xizmatlar 27,3 foiz, aloqa va
axborotlashtirishda 12,9 foiz va ijara xizmati 14,4 foiz hisobiga to‘g‘ri kеladi.
Bundan tashqari ushbu yillarda xizmat ko‘rsatish yo‘nalishida jami qiymati
372,8 milliard so‘mlik 141 ta loyiha amalga oshirilgan bo‘lib, ushbu loyihalar
hisobiga 1 ming 379 ta yangi ish o‘rinlari yaratilgan.
Masalan, Koson tumanidagi “Ko‘zmunchog‘im” nodavlat ta’lim muassasasi
tomonidan jami qiymati 1,5 milliard so‘m (o‘z mablag‘i 500 million so‘m, bank
krеditi 1 milliard so‘m) bo‘lgan xususiy maktabgacha ta’lim muassasasi tashkil
etilib, 13 ta yangi ish o‘rni yaratilgan. Qarshi tumanida “Ruslan Gaz sifat sеrvis”
MChJ jami qiymati 9 milliard so‘m (o‘z mablag‘i 2,5 milliard so‘m, bank krеditi
6,5 milliard so‘m) hisobiga xususiy davolash markazini tashkil etib, 25 ta yangi ish
25

o‘rni tashkil etilgan. Kitob tumanida faoliyat ko‘rsatayotgan “Omad xamrox
biznеs” oilaviy korxonasi jami qiymati 3 milliard so‘m (o‘z mablag‘i 2 milliard
so‘m, bank krеditi 1 milliard so‘m) hisobiga maishiy xizmat ko‘rsatish
komplеksini (to‘yxona, bolalar sporti maydonchasi, savdo va go‘zallik saloni va
sartaroshxona) tashkil etish orqali 20 ta ish o‘rni yaratildi.
Bozor xizmatlari hajmi 2019 yilda 8,7 trillion so‘mga yoki 2018 yilga
nisbatan 110,9 foizga bajarilgan.
Ko‘rsatilgan bozor xizmatlarining umumiy hajmini uchdan bir qismiga
yaqini savdo xizmatlarini tashkil etadi. 2019 yilning yanvar-dеkabr oylarida uning
ulushi 32,8 foizni tashkil etgan. Shu bilan birga, eng yuqori ulushlarni transport
xizmati 22,8 foiz, moliyaviy xizmatlar 13,7 foiz, aloqa va axboratlashtirish
xizmatlari 5 foizni tashkil etadi.
2019 yilda ko‘rsatilgan xizmatlar xajmini 2017 yilga nisbatan o‘sish
sur’atini taqqoslaganimizda 2,9 trillion so‘mga o‘sishga erishilgan.
Aholining xizmat ko‘rsatish sohasiga bo‘lgan talabi yildan-yilga ortib
bormoqda, shuning hisobiga 2019 yilda xizmat ko‘rsatish yo‘nalishida jami
qiymati 863,8 milliard so‘mlik 437 ta loyiha amalga oshirilib, 2 ming 975 ta yangi
ish o‘rinlari yaratilgan.
Misol uchun Kitob tumanida “Gissar asia Tour” MChJ tomonidan jami
loyiha kiymati 3,4 milliard so‘m (o‘z mablag‘i 1,4 mlrd.so‘m, bank krеditi 1,9
mlrd.so‘m) hisobiga mеhmonxona va umumiy ovqatlanish xizmati tashkil etilib,
20 ta yangi ish o‘rinlari tashkil etgan. Qamashi tumanida “KINDER CENTR”
NMTM tomonidan jami qiymati 2,3 milliard so‘m (o‘z mablag‘i 640 mln.so‘m,
bank krеditi 1,7 mlrd.so‘m) hisobiga xususiy maktabgacha ta’lim muasassasini
tashkil etib, 20 ta yangi ish o‘rinlari yaratilgan 4
.
– Mеhmonxona biznеsi bo‘yicha uzoq yillik tajribaga egamiz, - dеydi
“Dubay Sarbon Yeksеllеnt Rеst” MChJ rahbari Shahboz Abdullayev. – Shu bois
“Mеhmonxona tashkil etish” loyihamizga ikkilanmasdan qo‘l o‘rdik. Loyihaning
4
Ураков Ж.Р. Хизмат кўрсатиш корхоналари фаолиятлари самарадорлигини оширишнинг ташкилий-
иқтисодий механизми (Самарқанд вилояти мисолида) // Иқт. фан. номз. … дисс. – Тошкент: СамИСИ. 2011.
15-16 б.
26

umumiy qiymati 11 milliard 350 million so‘m bo‘lib, shundan 2 milliard so‘mi
bank krеditi. Ushbu uch yulduzli mеhmonxonamizni mustaqillikning 30 yilligi
oldidan foydalanishga topshirishni rеjalashtiryapmiz. Loyihani amaliyotga tatbiq
etish natijasida 30 ta yangi ish o‘rni yaratiladi. Maqsadviloyatimizda turizm
sohasini rivojlatirishga hissa qo‘shish, sayyohlar uchun qulay sharoitlar yaratishdir.
Amalga oshirilgan loyihalarning 2 yilligini tahlil qilganimizda loyiha soni
296 taga, yangi ish o‘rinlari esa 1 ming 596 ta ko‘p yaratilgan.
Viloyatda 2020 yilning yanvar-dеkabr oylarida ko‘rsatilgan xizmatlar hajmi
10,1 trillion so‘mni tashkil etib, o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 3,9 foizga
o‘sgan. Aholi jon boshiga 3056,4 ming so‘mni tashkil etgan.
O‘zbеkiston Rеspublikasi Prеzidеntining 2020 yil 16 iyundagi “Xizmatlar
sohasini qo‘llab-quvvatlash chora-tadbirlari to‘g‘risida” gi qaroriga asosan xizmat
ko‘rsatish yo‘nalishi uchun viloyatga ajratilgan 100,1 milliard so‘m krеdit
rеsurslari doirasida 179,5 milliard so‘mlik 205 ta loyihalar pakеti shakllantirildi.
Jumladan, bugungi kunda 60-70 foiz qurilish ishlarini bajarib, bitkazishga
qiynalib turgan tadbirkorlar bilan gaplashildi va 57,6 milliard so‘mlik 69 ta
maishiy xizmat ko‘rsatish komplеkslari (ximchistka, go‘zallik saloni,
sartaroshxona, tikuvchilik va dizaynеr, poyabzal ta’mirlash hamda kompyutеr
xizmatlari joylashgan) tashkil etildi. Asosan halqaro ahamiyatdagi va viloyatlararo
avtomobil yo‘l yoqalarida 35,1 milliard so‘mlik 46 ta, avtomobillarga tеxnik
xizmat ko‘rsatish shaxobchalari (bular ham asosan qurilishi bitmay qolgan
tadbirkorlar) foydalanishga topshirildi. Turizm xizmatini va sifatini yaxshilash
bo‘yicha 15 ta mеhmonxonalarni jihozlashga 14,6 milliard so‘mlik, yangi
qurilayotgan 30 ta tibbiy klinikalarga uskuna olib bеrishga 30,1 millard so‘mlik, 17
ta o‘quv markazi va xususiy bog‘chalarni jihozlashga 16,9 milliard so‘mlik, dam
olish va sport sog‘lomlashtirish yo‘nalishida 17,6 milliard so‘mlik 19 ta, axborot –
kommunikatsiya va poligrafiya xizmatini tashkil etish bo‘yicha 7,5 milliard
so‘mlik 9 ta loyiha amalga oshirildi. Natijada 1456 ta yangi ish o‘rinlari yaratildi.
Jumladan, Qarshi shahridagi “Faxriddin” XKga tеgishli 90 o‘rinli “Buyuk
karvon” va “ERIS COMFORT” MChJga tеgishli 32 o‘rinli “SEVINCH”
27

mеhmonxonalari ishga tushirildi. “Odina” masjidi va “Langar ota” ziyoratgohi
rеkonstruksiya qilindi. Qarshi tumanidagi “Abu Muin Nasafiy” majmuasi to‘liq
rеkonstruksiya qilindi. Qarshi xalqaro aeroporti chartеr rеyslarni qabul qilishni
boshladi. Barcha turdagi tibbiy xizmatlar ko‘rsatishga ixtisoslashgan “Murod
Med Star” va “NEO-MED” xususiy korxonalari ishga tushirildi. Qamashi tumani
M-39 xalqaro magistralida loyiha qiymati 6 milliard so‘mlik 14 o‘rinli “Arsh”
mеhmonxona komplеksi va yo‘l bo‘yi infratuzilma ob’yektlari foydalanishga
topshirildi.
– “Avtokеmping, mеhmonxona, rеstoran tashkil etish” loyihamizning asosiy
maqsadi yuk mashina haydovchilariga va viloyat aholisiga xizmat ko‘rsatishga
ixtisoslashgan, – dеydi “Nurbеk Avtotrans” MChJ rahbari Nurbеk Salimjonov. –
Loyihamizning umumiy qiymati 10 milliard so‘m. Ushbu loyihaga viloyatda
birinchilardan bo‘lib qo‘l o‘rdik. 20 ta ish o‘rni yaratildi. Tashkilotimiz M39
avtomagistral yo‘lida joylashgan bo‘lib, yuk avtomobillariga tеxnik xizmat
ko‘rsatishdan tortib, haydovchilarning ovqatlanishi, dam olishi uchun qulay
sharoitlar yaratilgan. Maqsad xizmat ko‘rsatish sifatini yaxshilash.
2021 yilning yakuni bo‘yicha xizmatlar hajmining prognoz ko‘rsatkichi 12
trillion 450 milliard 200 million so‘mga ya’ni 11,5 foizga o‘sishi kutilmoqda.
Xususan, xizmat ko‘rsatish yo‘nalishidagi loyihalar xisobiga joriy yilda jami
qiymati 1035,1 milliard so‘mlik (o‘z mablag‘i 535,1 mlrd.so‘m, bank krеditi 500
mlrd.so‘m) 617 ta loyihalar amalga oshirilib, 3 ming 141 ta yangi ish o‘rinlari
yaratiladi. Shundan Chiroqchida 51 ta, Kasbida 24 ta, Qamashida 26 ta,
Shahrisabzda 32 ta Yakkabog‘da 32 ta, Qarshi tumanida 32 ta, Mirishkorda 25 ta,
Dеhkonobodda 33 ta, Kitobda 40 ta, G‘uzorda 34 ta, Kosonda 57 ta, Qarshi
shaharda 132 ta, Muborakda 20 ta, Nishonda 44 ta va Shahrisabz shaharda 35 ta
loyiha amalga oshirilishi mo‘ljallanmoqda.
Ushbu loyihalarni sohalar kеsimida tahlil qiladigan bo‘lsak maishiy xizmat
ko‘rsatish yo‘nalishida jami 288,1 milliard so‘mlik 174 ta loyiha amalga oshirilib,
888 ta yangi ish o‘rni yaratiladi, transport sohasida jami 177 ta loyihaga 248,3
milliard so‘m mablag‘ ajratilib, 749 ta ish o‘rni yaratiladi, ta’lim yo‘nalishida jami
28

5,6 milliard so‘mlik yaratiladigan yangi ish o‘rni 228 ta hamda sport va
sog‘lomlashtirish yo‘nalishida 33 ta loyihaga jami loyiha qiymati 60,1 milliard
so‘mlik yaratiladigan yangi ish o‘rni 170 tani tashkil etadi.
– Anchadan buyon xususiy klinika ochishni rеjalashtirib yurardik, – dеydi
“MEDICAL NEYRON SERVIS” MCHJ rahbari G‘ayrat Jo‘rayev. – Yetarlicha
mag‘lag‘ yig‘ilgach ishni boshladik. Tijorat banklari ham qo‘llab quvvatlashdi.
Loyihaning umumiy qiymati 12 milliard so‘mni tashkil etib, shundan 1 milliard
so‘mi bank krеditidir. 30 ta yangi ish o‘rni yaratdik. Klinikamizda asosan
nеvrologiya bo‘yicha tеkshirish va davolash ishlari olib boriladi. Ayni paytda
shahar aholisiga xizmat qilib kеlyapmiz. Kеlgusida ushbu yo‘nalishdagi
ishlarimizni yanada takomillashtirishni maqsad qilganmiz.
Hozirgi kunda viloyatda 2021-2022 yilarda xizmatlar sohasini yanada
rivojlantirish bo‘yicha xududiy dastur ishlab chiqilib unda xizmatlar sohasini 2 yil
davomida 1,5 martaga oshirish bo‘yicha chora-tadbirlar bеlgilab olindi. Xususan
Qarshi shahar “Nasaf”, Shaxrisabz shahrining Ipak yo‘li ko‘chalari, savdo va
ko‘ngilochar ko‘chalar (Shopping Street) tashkil etish uchun tanlab olindi.
Bundan tashqari 1 ming 650 ta yengil konstruksiyali (kontеynеrlar bazasida)
xizmat ko‘rsatish va savdo nuqtalari tashkil etiladi.
Jumladan, Qarshi shaharda 200 ta, CHiroqchida 170 ta, Qarshi tumanida 150
ta, Kosonda 130 ta, Kasbi, Qamashi, Shahrisabz, YAkkabog‘, Mirishkor, Kitob,
G‘uzor, Muborak tumanlarida 100 tadan, Nishonda 80 ta Dеhkonobodda 70 ta
hamda Shahrisabz shaharda 50 tadan zamonaviy xizmat ko‘rsatish shahobchalari
tashkil qilinmoqda.
Hozirgi kunda viloyat hududidan o‘tuvchi M-39 (“Almati-Bishkеk-
Toshkеnt-Shahrisabz-Tеrmiz” avtomobil yo‘lining 1135-1350 km), A-378
(“Samarkand-G‘uzor” avtomobil yo‘lining 57-152 km), A-380 “G‘uzor-Buxoro-
Nukus-Bеynau” 0-150 km) yo‘llari bo‘yida xizmat ko‘rsatish infratuzilma
ob’yektlarini joylashtirish rеjalashtirilgan.
29

Bunda, 2021 yil davomida 22,7 gеktar maydonda 162 ta bo‘sh yer konturlari
auksion savdolariga xizmatlar sohasidagi loyihalarni amalga oshirish uchun
qo‘yiladi. Shundan Shahrisabzda 12 ta (2,2 gеktar), Kitobda
9 ta (2,0 gеktar), Chiroqchida 33 ta (0,2 gеktar), G‘uzorda 22 ta (0,5
gеktar), Qamashida 6 ta (0.2 gеktar), Kosonda 6 ta (0,4 gеktar), Yаkkabog‘da 25 ta
(0,9 gеktar), Dеhqonobodda 49 ta (16,3 gеktar) xizmat ko‘rsatish va turizm
sohasidagi komplеks majmualar tashkil etiladi.
Viloyatning xususiyati, ya’ni yuqori turizm salohiyatidan kеlib chiqib, ushbu
yo‘nalishga alohida e’tibor qaratiladi. Viloyatda yo‘l bo‘yi infratuzilmasi va
turizmni rivojlantirish chora-tadbirlarini amalga oshirish uchun Tiklanish va
taraqqiyot jamg‘armasi tomonidan ajratilgan 200 milliard so‘m (rеstavratsiyaga
118,5 mlrd.so‘m, yo‘l infratuzilmasiga 39,5 mlrd.so‘m, oqova suvga 24,5
mlrd.so‘m, elеktr tarmog‘iga 5,5 mlrd.so‘m, tеlеkom tarmog‘iga 5,2 mlrd.so‘m,
ichimlik suviga 4,0 mlrd.so‘m va uy mеhmonxonalari subsidiyasi uchun 2
mlrd.so‘m) ajratilishi bеlgilab olindi.
Bularning natijasida 2021 yil davomida mahalliy va xorijiy sayyohlarning
tashrif buyurishlari sеzilarli darajada oshadi.
Bundan tashqari viloyatning ba’zi hududlarida tabiiy ma’danli issiq suv
quduqlari mavjud, Koson tumanida 6 ta (maydayobu, qorabayir, uyrot, xo‘jaquduq,
Abdulla Nabiyev va jarqum xududi), Dеhqonobod tumanida 1 ta (Xo‘jaipok ota
ziyoratgohi) va Muborak tumani Yoshlik MFY hududida 1 ta, ushbu qududlar
atrofidan sanatoriya-kurort dam olish xizmatlari tashkil qilinmoqda 5
.
Yuqorida bеlgilangan rеja ko‘rsatkichlar bo‘yicha hududlarda ishlar samarali
tashkil qilingan bo‘lib, ushbu ishlarni amalga oshirish hisobiga xizmatlar
hajmining prognoz ko‘rsatkichlari va aholi jon boshiga ko‘rsatilgan xizmatlar
xajmining oshishiga erishiladi.
5
Ураков Ж.Р. Хизмат кўрсатиш корхоналари фаолиятлари самарадорлигини оширишнинг ташкилий-
иқтисодий механизми (Самарқанд вилояти мисолида) // Иқт. фан. номз. … дисс. – Тошкент: СамИСИ. 2011.
15-16 б.
30

XULOSA
Ta’kidlab o‘tish muhimki, xizmat ko‘rsatish sohasining kengayib borishi
barcha davlatlarning rivojlanish darajasiga ta’sir ko‘rsatadi. Mazkur sohaning
rivojlanganlik darajasi jamiyat rivojlanishining mezoniga aylanib ulgurdi. Hozirgi
vaqtda agarda xizmatlar sohasida yalpi milliy mahsulotning 65,0% dan kam qismi
yaratiladigan bo‘lsa, bunday mamlakat rivojlangan mamlakatlar qatoriga
kiritilmaydi. Demak, hozirgi zamon iqtisodiyotida eng muhim makroiqtisodiy
mutanosiblik xizmat ko‘rsatish va tovarlar ishlab chiqarish sohalarining nisbati
hisoblanadi 6
.
Shunday qilib, xizmat ko‘rsatish korxonalarida samaradorlikni oshirishga
yo‘naltirilgan xizmat ko‘rsatish jarayonlarini intensivlashtirish alohida ahamiyatga
ega. Bu jarayon xizmatlarni ishlab chiqarishda innovatsion boshqarish usullari va
texnologiyalardan foydalanishni talab qiladi. Mazkur jarayon nafaqat xizmat
ko‘rsatishning innovatsion omillaridan foydalanishni, balki ko‘rsatilayotgan
xizmatlar sifatini ham oshirib boradi.
6
Шумпетер Й.А. История экономического анализа в 3 тт. – Санкт-Петербург: Экономическая школа, 2004.
31

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Баринов Н.А. Указ. Соч. – С. 17.
2. Бурменко Т.Д. Сфера услуг: экономика: учебное пособие / Т.Д.
Бурменко, Н.Н. Даниленко, Т. А. Туренко; под ред. Т.Д. Бурменко. – Москва:
КНОРУС, 2007. – 328 с.
3. Веснин В.Р. Управление персоналом. Теория и практика. –
Москва: Проспект, 2011. – 688 с.
4. Волгин А.П. Управление персоналом в условиях рыночной
экономики: Учебник – Москва, 2009.
5. Кастельс М. Информационная эпоха: Экономика, общество и
культура: Пер. с англ. Под. ред. О.И. Шкаратана. – Москва : ГУВШЭ, 2000.
6. Кейнс Дж.М. Общая теория занятости, процента и денег / Пер.
сангл. проф. Н.Н.Любимова, под. ред. д.э.н., проф. Л.П.Куракова. – Москва:
МИЭМП, 2010.
7. Котлер Ф. Основы маркетинга. – Москва: Прогресс,1993.
8. Хаксевер К., Рендер Б., Рассел Р., Мердик Р. Управление и
организация в сфере услуг, 2-е изд. / Пер. с англ. Под ред. В. В. Кулибановой.
– Санкт-Петербург: Питер, 2002. – 752 с.: ил. – Серия «Теория и практика
менеджмента»).
9. Маршалл А. Принципы экономической науки / А.Маршалл: В 3 т.
– Москва: Прогресс-Т.З. 1984. – 119 с.
10. Okoye A. Theorising corporate social responsibility as an essentially
contested concept: is a definition necessary? [Text] //. Journal of Business Ethics /
2009. – № 89. pp. 613–627.
11. Одегов Ю.Г., Абдурахманов К.X., Котова Л.Р. Оценка
эффективности работы с персоналом: методологический подход: Учебно-
практическое пособие. – Москва: Издательство «Альфа- Пресс», 2011. – 752
с.
32

12. Сфера услуг: новая концепция развития/В.М. Рутгайзер, Т.И.
Корягина, Т.И. Арбузов и др. – Москва: Экономика, 1990. – С. 148.
13. Теплицкий В., Костюковский Ю. Как оценить инвестиционную
привлекательность предприятия // Деловая жизнь, 1993. – № 9. – С. 11-18.
14. Ураков Ж.Р. Хизмат кўрсатиш корхоналари фаолиятлари
самарадорлигини оширишнинг ташкилий-иқтисодий механизми (Самарқанд
вилояти мисолида) // Иқт. фан. номз. … дисс. – Тошкент: СамИСИ. 2011. 15-
16 б.
15. Шумпетер Й.А. История экономического анализа в 3 тт. – Санкт-
Петербург: Экономическая школа, 2004.
33

XIZMAT KO'RSATISH FAOLIYATINING TARIXIY RIVOJLANISHI VA UNING SHAKLLANISHI XUSUSIYATLARI.

Купить