Xo‘jalik operatsiyalarida schyotlar rejasi va ikkiyoqlama yozuv - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	639.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	09 Июнь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

Xo‘jalik operatsiyalarida schyotlar rejasi va ikkiyoqlama yozuv

Купить

Xo‘jalik operatsiyalarida schyotlar rejasi va ikkiyoqlama yozuv

* Reja: 1) Buxgalteriya hisobi schyotlari, ularning tuzilishi va turkumlanishi 2) Ikkiyoqlama yozuv. Ikkiyoqlama yozuvning nazorat qilish xususiyatlari 3) Sintetik va analitik (tahliliy) hisob

* Buxgalteriya hisobi schyotlari- mol-mulkni uning tarkibi, joylashtirilishi va shakllantirish manbalari hamda operatsiyalar bo‘yicha joriy aks ettirish, guruhlash hamda nazorat qilish usulidir.

Debet -lotincha “ QARZDOR” Credit -lotincha “ ISHONDI”Buxgalteriya hisobi schyotlari

* Schyotlarda mol-mulk va uning manbasining hisobot davri boshi hamda oxiridagi holati aks ettiriladi. * Schyotlarga hisobot davrining boshiga ma’lumotlari buxgalteriya balansining aktiv va passiv qismlari moddalaridan olib yoziladi. Ushbu ma’lumotlar qoldiq yoki saldo deb ataladi. * Debet va kreditda aktiv yoki passivlarning tarkibidagi o‘zgarishlar aks ettiriladi. * Hisobot davri ichida schyotning debet qismida yozilgan summalar debet aylanma , kredit qismiga yozilgan summalarni kredit aylanma deb ataladi.

• bu aktivlarni aks ettirishga mo’ljallangan schyot bo’lib, unda iqtisodiy resurslaming qoldigi va ko‘payishi schyotning debetida, kamayish esa kredit bo‘yicha aks ettiriladi.Aktiv schyot (A) • bu majburiyat va sarmoyani aks ettirishga mo’ljallangan schyot bo‘lib, unda majburiyat va sarmoyaning qoldig‘i va ko‘payish schyotining krediti bo‘yicha, kamayish esa debet bo‘yicha aks ettiriladi.Passiv schyot (P) • bu u bilan bog ’li q bo‘lgan aktiv schyotning saldosidan chegiriladigan moliyaviy hisobotda aktivning sof qiymatini aks ettiruvchi schyotdir.Kontraktiv schyot (KA) • bu u bilan bog‘liq bo‘lgan passiv schyotning saldosidan chegiriladigan moliyaviy hisobotda majburiyat yoki sarmoyaning sof qiymatini aks ettiruvchi schyotdir.Kontrpassiv schyot (KP) • bu hisobot davrida foydalaniladigan, le

Tranzit schyotlar xususiyati Agar ular daromadlarni hisobga olish uchun mo’ljallangan bo‘lsa-xuddi passiv schyot kabi talqin etiladi . Agarda xarajatlarni hisobga oluvchi tranzit schyotlar bo‘lsa aktiv schyotlar kabi ishlatiladi .

Barcha schyotlar oltita qism bo‘yicha tizimga keltirilgan:  I. Uzoq muddatli aktivlar;  II. Joriy aktivlar;  III. Majburiyatlar;  IV. Joriy kapital;  V. Moliyaviy natijalarning shakllanishi va ishlatilishi;  VI. Balansdan tashqari schyotlar.

* Schyotlar rejasida barcha schyotlar 9 bo‘lim quyidagi tizimda keltirib ko‘rsatilgan: * 1- bo‘lim. Asosiy vositalar, nomoddiy va boshqa uzoq muddatli aktivlar; * 2- bo‘lim. Tovar-moddiy zaxiralar; * 3- bo‘lim. Kelgusi davr xarajatlari va muddati uzaytirilgan xarajatlar - joriy qismi; * 4- bo‘lim. Olinadigan schyotlar-joriy qismi; * 5- bo‘lim. Pul mablag‘lari, qisqa muddatli investitsiyalar va boshqa joriy aktivlar; * 6- bo‘lim. Joriy majburiyatlar; * 7- bo‘lim. Uzoq muddatli majburiyatlar; * 8- bo‘lim. Kapital, taqsimlanmagan foyda va rezervlar; * 9-bo‘lim. Daromadlar va xarajatlar.

• bu hisobot davri oxiriga saldoga ega bo‘lib, buxgalteriya balansida aks ettiriladigan aktivlar, majburiyatlar, sarmoyalar schyotlaridir .Doimiy schyotlar • balansda qatnashadigan schyotlarga aytilib, ular bo‘yicha ikki yoqlama yozuv amalga oshiriladi.Balans schyotlari • xo‘jalik mablag’lari va ular manbalari haqida umumiy va qiymat ko‘rinishidagi ma’lumotlarni olish maqsadida hisob yuritishga mo’ljallangan .Sintetik schyotlar • Ma’lumotlari xo‘jalik mablag‘lari va ularni manbalarini nafaqat qiymat, balki natura hamda mehnat o’lchovi birliklarida yuritishga mo’ljallangandir. Analitik schyotlar bo‘yicha buxgalteriya provodkalari amalga oshirilmaydi.Analitik schyotlar • Korxona ba’zi xo‘jalik mablag’lari hisobini yuritishda bir necha bahodan foydalanish zaruriyati tug‘iladi. Bunday mablag‘l

* Ikkiyoqlama yozuv. Ikkiyoqlama yozuvning nazorat qilish xususiyatlari * Har bir xo‘jalik operatsiyasi mablag‘ning tuzilishida yoki manbaning tuzilishida yoki bir vaqtda ham mablag‘da ham manbada bir xil summada o‘zgarishiga olib keladi. Bunday o‘zgarishlarni qayd qilish uchun buxgalteriya hisobida ikkiyoqlama yozuv usuli qo‘llaniladi. * 1494-yilda italiyalik matematik Luka Pacholi ikki yoqlama yozuv usulini asoslab bergan. Uning “Schyotlar va yozuvlar to‘g‘risidagi traktatida” (lot. tractatus - muhokama) yozuvlami bir vaqtning o‘zida “ bermoq ” va “ ega bo‘lmoq ” schyotlarda aks ettirish va “bermoq” va “ega bo‘lmoq” schyotlarning summalarining yig‘indisi o‘zaro teng kelishi kerak deb aytgan.

* Ikkiyoqlama yozuv vositasida schyotlar o‘rtasidagi paydo bo‘lgan o’zaro aloqa schyotlar korrespondensiyasi deyiladi. Bu korrespondensiyada qatnashuvchi schyotlar korrespondensiyalanuvchi schyotlar deb ataladi. * Schyotlar korrespondensiyasini aks ettiruvchi qisqacha yozuv buxgalteriya provodka (o’tkazma)si deyiladi. Buxgalteriya provodkalari oddiy va murakkab bo‘ladi. * Oddiy buxgalteriya provodka (o’tkazma)si deb, ma’lum bir xo’jalik operatsiyasining faqat bir schyotning debeti va boshqa bir schyotning kreditida aks ettirilishiga aytiladi. * Murakkab buxgalteriya provodka (o’tkazma)si ma’lum bir operatsiyaning summasi bir schyotning debeti, boshqa bir qancha schyotlarning kreditida yoki aksincha, bir schyotning krediti va bir nechta schyotlarning debetida aks ettirilishidir.

* Sintetik va analitik (tahliliy) hisob * Schyotlar yordamida xo‘jalik yurituvchi subyektlar zimmasidagi mablag‘lar harakati turlari bo‘yicha nazorat qilinadi. * Nazorat ishlarida mablag’lar harakati o‘lchov birliklari bo‘yicha va pul ifodasida olib boriladi. * Har bir xo‘jalik yurituvchi subyekt o‘z mablag‘larini to’lliqligini, undan samarali foydalanishni nazorat qilib borish maqsadida sintetik va analitik hisob schyotlaridan foydalanadi.

* Sintetik schyotlar deb, xo‘jalik mablag‘lari harakatini va ular tashkil topish manbalari holati haqidagi ma’lumotlami umumlashtirib, pul o‘lchov biriligida aks ettiriladigan schyotlar tizimiga aytiladi. * Sintetik schyotlar orqali yuritiladigan hisob esa, sintetik hisob deb ataladi.

* Analitik (tahliliy) hisob schyotlari xo‘jalik mablag‘lari va ularning manbalari haqidagi ma’lumotlarni alohida turlari bo‘yicha, aniq ko‘rsatkichlar orqali ifodalaydi. Ya’ni, sintetik schyotlardagi yozuvlarni turlari bo‘yicha tarkibiy qismlarga bo‘lib o‘rganuvchi schyotlar anailtik schyotlar deb aytiladi.

* Sintetik va analitik hisobning ma’lumotlarini tekshirishda, ma’lumotlar har oyning oxirida schyotlardan olinadi. Lekin, har bir schyotda hisobning bitta obyekti bo‘yicha ma’lumotlar mavjud bo‘ladi. Barcha mablag’larni yoki hammasini birlashtirgan holda, ularning ayrim guruhlarini tavsiflovchi ma’lumotlar bir oydagi qoldiq va aylanmalar yakunini ko‘rsatuvchi aylanma qaydnoma (aylanma vedomost)larda mujassamlanadi. * Aylanma qaydnoma (aylanma vedemost) bu buxgalteriya hisobi schyotlari yordamida joriy davrda hisobga olingan ma’lumotlarni ma’lum bir vaqtga (asosan bir oyga tuziladi) umumlashtirib ko‘rsatadigan jadvalga aytiladi. * Aylanma vedomostlari ikki xil bo ‘ladi: * 1. Sintetik hisob sintetik schyotlari bo‘yicha aylanma vedomosti; * 2. Analitik hisob analitik schyotlari bo‘yicha aylan

Купить