XX asr boshida Amerika adabiyoti - Литература - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	4.6MB
Покупки	0
Дата загрузки	05 Сентябрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Литература

XX asr boshida Amerika adabiyoti

Купить

XX ASR BOSHIDA AMERIKA ADABIYOTI

Reja: 1. XIX asr oxiri - XX asr jahon adabiyoti muammolari va oʻziga xosligi. 2. XX asrda Nobel mukofotini olgan Amerika adiblarining hayoti va ijodi. 3. AQSh adabiyoti va Sharq 4. XX asr boshi realizmida romantik unsurlar. 5. Mark Tven, O.Genri ijodining oʻziga xosligi. 6. J. London ijodining davrlarga boʻlinishi. “Martin Iden” asari.

Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Hamdamov U., Qosimov A. Jahon adabiyoti. – T.: “Barkamol fayz media”, 2017. – 352 b. 2. Акобирова С.Т. Америка адабиёти ва Шарқ. – T.: ТДЮИ нашриёти, 2011. – 114 б. 3. Choriyeva Sh. Ingliz “Yo‘qotilgan avlod” adabiyotida ayollar obrazining badiiy o‘ziga xosligi (Richard Oldington va Vera Britten asarlari misolida). Filol. fan. bo‘yicha fals. d-ri. (PhD) …diss. – Т., 2021. – 148 b.

• XX asr G‘arb adabiyoti ikki asosiy bosqichni bosib o‘tdi. Birinchi bosqich imperializmning so‘nggi davrlariga mos keladi. Bu asrning birinchi yarmi, aniqrog‘i 1945-yilgacha bo‘lgan davri bo‘lib, ilm-fanning rivojlanishi natijasida madaniyatning yangi shakllari – radio va kinematograf paydo bo‘ldi. Ikkinchi bosqich 1945-yildan keyingi davr bo‘lib, burjua jamiyatida chuqur qayta qurilishlar sodir bo‘ldi: radikal demokratiyaning zamonaviy tizimlari paydo bo‘ldi, “iste’molchilar jamiyati” shakllandi, jahon iqtisodiyotida globallashish jarayonlari jadallashdi.

XX asr Amerika adabiyotidagi o‘ziga xosliklar 1) XX asr boshlari Amerika nasridagi shakliy-uslubiy yangilanishlar: novella janri XIX asrdagi mavqeyini yo‘qotdi, uning o‘rnini realistik roman egalladi; 2) Yevropa adabiyotiga nisbatan XIX asrda ancha ortda qolish va XX asrda jadal sur’atda rivojlandi; 3) romantizm maktabi kech rivoj topib, realizm jadal rivojlandi; 4) XX asrda o‘nta amerikalik yozuvchi Nobel mukofotiga sazovor bo‘ldi; 5) badiiy-uslubiy yangilanishlar, qahramonlar tasviri, obraz yaratish va uni tasvirlash usullarida o‘zgarishlar sodir bo‘ldi; 6) avtobiografik, ijtimoiy-psixologik, gotik va detektiv uslubda romanlar yaratildi; 7) XX asr Amerika adabiyotidagi realizm, modernizm va postmodernizm yo‘nalishlariga xos asarlar ijtimoiy-siyosiy jarayonlar ta’sirida turli janrlarda ya

1930 Sinclair Lewis (1885–1951) AQSh 45 oʻzining kuchli va grafik tasvirlash sanʼati va yangi turdagi personajlarni yaratish qobiliyati uchun [46] roman, qisqa hikoy a , drama 1936 Eugene OʻNeill (1888 – 1953) AQSh 48 tragediyaning oʻziga xos konsepsiyasini oʻzida mujassam etgan dramatik asarlarining kuchi, rostgoʻyligi va teran his- tuygʻularni ifodasi uchun drama 1938 Pearl Buck (1892– 1973) AQSh 46 Xitoydagi dehqonlar hayotining boy va chinakam epik tasvirlari, biografik durdonalari uchun roman, biogr a fiya 1949 William Faulkner (1897 – 1962) AQSh 52 Zamonaviy Amerika romantizmiga qoʻshgan kuchli va badiiy jihatdan noyob hissasi uchun roma n , qisqa hikoya 1954 Ernest Hemingway (1899 – 1961) AQSh 55 Chol va dengiz asarida namoyish etilgan hikoya qilish sanʼatidagi mahorati va zamonaviy

• XX asr Amerika adabiyoti boy, rang-barang, shu bilan birga, ziddiyatli va murakkabdir. Dunyodagi eng yosh adabiyotlardani biri bo‘lgan AQSh adabiyotining tarixi 400 yildan oshmaydi . Ushbu holat bu adabiyotni o‘ziga xos tarzda rivojlanishiga ta’sirini o‘tkazdi. 50-yillar adabiyotida Jerom Selinjerning “Javdardagi tik jarlik ustida” romani alohida o‘ringa ega. 1951-yili chop etilgan bu asar, ayniqsa yoshlar o‘rtasida mashhur bo‘ldi. Kitoblarda ilgari ta’qiqlangan mavzular ko‘tarib chiqila boshlandi (taniqli shoira Elizabet Bishop, yozuvchi Trumen Kapote). 50- yillar AQSh dramaturgiyasida Artur Miller va Tennessi Uilyams larning pyesalari ajralib turgan bo‘lsa, 60-yillarda Edvard Olbining pyesalari (“Zooparkdagi hodisa”, “Bessi Smitning o‘limi”, “Kim Virjiniya Vulfdan qo‘rqadi?”, “Barchasi

Asar nomi Muallif Yil 1 «Sakkizoyoq» Frank Norris 1901-yil 2 «Elchilar» Genri Jeyms 1903-yil 3 «Qirollar va karam» O. Genri 1904-yil 4 «Martin Iden» Jek London 1909-yil 5 «Davom et!» Shervud Anderson 1917-yil 6 «Mening Antoniyam» Willa Cather 1918-yil 7 «Aybsizlik davri» Edit Uorton 1920-yil 8 «Babbitt» Sinkler Lyuis 1922-yil 9 «Buyuk Getsbi» Frensis Skott Fitsjerald 1925-yil 10 «Manxetten» Jon Dos Passos 1925-yil 11 «Amerika fojiasi» Teodor Drayzer 1925-yil 12 «Neft!» Upton Bill Sinclair 1927-yil 13 «Qirol Lui ko'prigi» Tornton Uaylder 1928-yil 14 «Alvido, qurol!» Ernest Xeminguey 1929-yil 15 «Uyingizga qarang, farishta» Tomas Vulf 1929-yil 16 «Saxiy yer» Pearl Bak 1931-yil 17 «Avgustdagi yog‘du» Uilyam Folkner 1932-yil 18 «Saraton tropigi» Genri Miller 1934-yil 19 «Samarradagi uchras

21 «Chigirtkalar kuni» Natanael West 1939-yil 22 «Amerikaning o'g'li» Richard Rayt 1940-yil 23 «Yurak yolg'iz ovchi» Carson McCullers 1940-yil 24 «Inson komediyasi» Uilyam Saroyan 1943-yil 25 «Qirolning barcha odamlari» Robert Penn Uorren 1946-yil 26 «Kambag‘allar va o'liklar» Norman Mailer 1948-yil 27 «Javdardagi ovchi» Jerom Devid Salinjer 1951-yil 28 «Bu yerdan abadiyatgacha» Jeyms Jons 1951-yil 29 «Donishmand ajdodlar» Flanneri O'Konnor 1952-yil 30 «Farengeyt bo‘yicha 451°» Rey Bredberi 1953-yil 31 «Lolita» Vladimir Nabokov 1955-yil 32 «Wapshot Oila xronikasi» Jon Cheever 1957-yil 33 «Yo'lda» Jek Keruak 1957-yil 34 «Masxara qushini o'ldirish» Harper Li 1960-yil 35 «Quyon, yugur» Jon Apdayk 1960-yil 36 «Bizning muammolarimiz qishi» Jon Steynbek 1961-yil 37 «2

41 «Boshqa mamlakat» Jeyms Bolduin 1962-yil 42 «Qo'ng'iroq idishi» Silvia Plath 1963 -yil 43 «Stoner» Jon Uilyams 1965-yil 44 «Dahshatli qotillik» Truman Capote 1966-yil 45 «Usta» Bernard Malamud 1966-yil 46 «Nat Tyornerning e'tiroflari» Uilyam Styron 1967-yil 47 «Dunyoviy lazzatlar bog'i» Joys Kerol Oates 1967-yil 48 «Beshinchi kushxona yoki bolalar salib yurishi» Kurt Vonnegut 1969-yil 49 Cho'qintirgan ota Mario Puzo 1969-yil 50 «Boy odam, kambag'al odam» Irvin Shou 1970-yil 51 «Las-Vegasdagi qo'rquv va nafrat» Hunter S. Tompson 1971-yil 52 «Pochta bo'limi» Charlz Bukovski 1971-yil 53 «Optimistning qizi» Eudora Uelti 1972-yil 54 «Gravitatsiya kamalagi» Tomas Pynchon 1973-yil 55 «Ragtime» Edgar Lourens Doktoru 1975-yil 56 «Gumboldtdan sovg'a» Saul Bello

61 «Sider uyi qoidalari» Jon Irving 1985-yil 62 «Oq shovqin» Don DeLillo 1985-yil 63 «Yo'qolib borayotgan tabiat mamlakatida» Pol Auster 1987-yil 64 «Sevimli» Toni Morrison 1987-yil 65 «Maxfiy tarix» Donna Tartt 1992-yil 66 «Otlar, otlar» Kormak Makkarti 1992-yil 67 «Jang klubi» Chak Palahnik 1996-yil 68 «Amerikalik pastoral» Filipp Rot 1997-yil 69 «Soat» Maykl Kanningem 1998-yil 70 «Emma va Izabel» Elizabet Strout 1998-yil

• Bu davrda realizmning ziddi sifatida maydonga chiqqan “modernizm” XIX asr oxiri - XX asrda vujudga kelgan qator “izm”larni (simvolizm, futurizm, surrealizm, ekzistensializm va absurd adabiyoti, “ong oqimi” adabiyoti, giperrealizm va b.) ham o‘z ichiga oladi. XX asrning o‘rtalaridan “modernizm” o‘rnini “postmodernizm” egalladi. Yuqorida keltirilgan yirik yo‘nalishlarda ijod qilgan yozuvchilar ushbu oqimlar ta’sirida paydo bo‘lgan ko‘plab janrlarda o‘z ijod namunalarini yaratgan. • Imajizm. 1910-yillarda ingliz-Amerika adabiyotida paydo bo‘lgan imajizm (ing. Image – obraz, qiyofa) oqimi 1917-yilga kelib o‘z faoliyatini tugatdi. AQShda imajizm “poetik Renessans” davrida (1912– 1925) qisqa muddat gullab-yashnadi. Imajistlar estetikasi T.E. Xyumning(1883–1917) tanqidiy maqolalari va E. Paundn

• Modernizm – umumiy dunyoqarashga ega bo‘lgan bir qator adabiyot va san’at yo‘nalishlari majmuasi bo‘lib, u hamma ko‘nikib qolgan, an’anaviy tus olgan badiiy obrazlarning ayrim ijobiy va salbiy xislatlarini alohida ajratib ta’riflagan holda, qolgan jihatlarni qismlarga bo‘lib tashladi. Masalan, san’atkorning bevosita obraz mazmuniga, uning asl mohiyatiga me’yoridan oshiq diqqat-e’tibor qaratganligi naturalizm nomini oldi; obrazning favqulodda bo‘rttirib tasvirlangan holati abstraktsionizm qonuniyatiga asos bo‘ldi, jo‘shqin va hayajonli his-tuyg‘ular bilan to‘yintirib ifodalanganligi esa ekspressionizmga aylandi; ortiqcha mazmundorlik va ko‘p ma’nolikning kashf qilinishi bevosita syurrealizmga taalluqli bo‘lib qoldi. Modernizm tarafdorlari o‘zlari yashayotgan jamiyatning ibtidoiy betartibl

Lotin Amerikasi modernistlari: 1. Ruben Dario 2. Xose Marti 3. Pablo Neruda 4. Ernesto Noboa 5. Romulo Gallegos Amerikalik modernistlarning asosiy namoyandalari: 6. Gertrude Stayn 7. Ernest Xeminguey 8. Ketrin Anne Porter 9. E.E. Cummings 10. Uilyam Folkner 11. Uilyam Karlos Uilyams 12. Yevgeniy O'Nil Modernizmning boshqa muhim vakillari 13. Federiko Garsiya Lorka 14. Jeyms Joys 15. Jozef Konrad 16. Virjiniya Vulf

• AQShda ilmiy fantastika (bu yo‘nalishning birinchi to‘lqini vakillari Edgar Rays, Berrouz, Myurrey Leynster, Edmond Gamilton, Genri Katter asarlarida asosan kosmosga yetib borgan ilk sayyohlarning sarguzashtlari haqida hikoya qilingan), asr o‘rtalariga kelib murakkabroq fantastika ustunlik qila boshladi. Amerikalik fantast-yozuvchilar Rey Bredberi, Robert Xaylayn, Frenk Xerbert, Ayzek Azimov, Andre Norton, Klifford Saymak, Robert Shekli larning nomi butun dunyoga ma’lum. XX asrning ikkinchi yarmidan esa fentezi adabiyoti keng rivojlandi. Amerika fentezisining gullab-yashnashi 1930- yillarda Robert Govardning ijodi bilan boshlandi.

• ( 1892-1973) • “ Saxiy yer”, “O‘g‘illar”, “Ona”, “Bo‘lingan makon”, “Yosh inqilobchilar” • AQSh adabiyoti va Sharq • Marta Gelhorn ( 1908 - 1998 ) • “ Urushning qiyofasi”, “O‘zim va yana bir hamroh bilan sayohat”, “Qamaldagi shahar”, “Qora beva”, “Ruslar” Anna Luiza Strong ( 1885 - 1970 ) “ Samarqand uzra qizil yulduz”, “Xitoyning millionlari”, “Men dunyoni o‘zgartiraman: Amerikani qayta tiklash”

Mark TVEN • Asl ism-sharifi Semuel Lengxorn Klemens bo‘lgan amerikalik yozuvchi, jahon adabiyotining yirik namoyandasi. O‘spirinlik va yigitlik yillarida darbadarlikda kun kechirgan, turli kasblar bilan shug‘ullanib, tirikchilik o‘tkazgan, keyinchalik gazeta tahririyatlarida ishlagan. Folklor syujeti asosida yozilgan «Kalaverasdan chiqqan mashhur sakrovchi qurbaqa» asari (1865)da soddadil amerikaliklarning hazil- mutoyibasi va hayoti tasvirlangan. 1867 yilda Yevropa va Falastin bo‘ylab sayohat qilgan. «Chet ellardagi soddadil kishilar» (1869) yumoristik ocherklar, «Toblanganlar» (1872) ocherklar kitoblariga kirgan asarlar ana shu sayohatlar taassurotlari asosida maydonga kelgan.

• «Zarhal asr» (1873, Ch. Uorner bilan hamkorlikda) romani moliyaviy-siyosiy korrupsiya haqida, «Yaltiroq asr» (1874) satirik romanida esa jamiyat illatlari hajv etiladi. Yumoristik va satirik yo‘sinda yozilgan «Eski va yangi hikoyalar» (1875), «Tennesidagi jurnalistika» (1869), «Meni gubernatorlikka qanday saylashgani» (1870), «Qishloq xo‘jaligi gazetasiga qanday muharrirlik qildim» (1870) singari to‘plamlariga kirgan asarlarida Amerika xayotining turli qirralari tasvirlangan.

• «Geklberri Finning boshidan kechirganlari» (1884) romanida amerikacha hayotning yetuk ijtimoiy tanqidi, muruvvat va iltifotning manfaatparastlik va shafqatsizlik bilan yonmayon mavjudligi ko‘zga tashlansa, «Qirol Artur saroyidagi konnektikutlik yankilar» (1889) qissasida ijtimoiy qarama- qarshilik dunyosi krralanadi. «Missisipidagi eski davrlar» (1875), «Missisipidagi hayot» (1883) kitoblari, «Shahzoda va gado» (1882), «Ovsar Vilson» (1894), «Tom Soyer chet elda» (1894), «Tom Soyer — josus» (1897), «Sirli notanish odam» (1916) kabi roman va qissalar muallifi.

• Yozuvchining 1895 yildagi jahon bo‘ylab sayohati «Ekvator bo‘ylab» (1897) kitobida, shuningdek, pamfletlar turkumi, shu jumladan «Qorong‘ida o‘tirgan odamga» (1901), «Harbiy ibodat» (1923 yilda nashr etilgan) asarlarida aks etgan. Bolalarga atab yozilgan asarlari bolalar adabiyotining mumtoz namunalari sanaladi («Tom Soyerning boshidan kechirganlari», 1876 va b.). «Tom Soyerning boshidan kechirganlari» asari (A. Pirnazarov tarjimasi) o‘zbek tilida bir necha bor nashr etilgan. Shuningdek, «Geklberri Finning boshidan kechirganlari», «Hikoya va pamfletlar» (1959), «Shahzoda va gado» (1962) va boshqa asarlari xam o‘zbek tiliga tarjima qilingan, maktab darsliklariga kiritilgan.

O’Genri (1862-1910; AQSh) • Asl nomi Uilyam Sidni Porter bo‘lgan amerikalik yozuvchi. Aptekachi, sotuvchi, kitob bezakchisi, noshir va boshqa kasblarda ishlagan; asar, feletonlar yozishni mashq qilgan (1896 yilgacha), qamoqdaligida (1897—1901) yozgan hikoyalarini O’Genri taxallusi bilan yashirin chop ettirgan.1904—10 yillarda 9 novellalar to‘plami ( «Yonayotgan sham», «G‘arb qalbi», «Yoqimtoy o‘g‘ri» va b.), vafotidan keyin yana 7 tasi bosilib chiqqan. «Qirollar va karam» (1904) romani sarguzasht-yumoristik novellalardan tashkil topgan. O’Genri amerika hikoyachiligining o‘ziga xos tipini yaratdi. Yumorning kuchliligi, kinoya, qiyos, parodiya kabi usullarning ko‘p ishlatilganligi, eng muhimi, muallifning oddiy mehnatkash — «kichik inson»ga samimiy muhabbati, olijanoblik va sofdillikni madh

Jek London (1876-1916; AQSh) • Amerika yozuvchisi. Yoshligida juda ko‘p kasblar bilan shug‘ullangan. 1893 yilda ilk bor u Yaponiya sohillariga dengiz safariga oddiy matros bo‘lib borgan. 1894 yilda ishsizlarning Vashingtonga ko‘chishida qatnashgan, daydilarcha hayot tarzi uchun qamoqqa olingan, siyosiy harakatlarga qo‘shilgan. 1895 yilda AQSh ishchi partiyasi, 1901 yil Sotsalistik partiyaga a’zo bo‘lgan. Keyinroq Kaliforniya universitetiga o‘qishga kiradi va ko‘p o‘tmay o‘qishni tashlab ketadi. Adabiy faoliyati 1893 y.dan boshlangan. Yozuvchining ko‘pgina hikoya to‘plamlari, qator qissa va romanlari shimol mavzuida yozilgan («Bo‘ri bolasi», 1900; «Izg‘irin bolalari», 1902 va b.). «Qor qizi» (1902), «Hayot uchquni» (1907), «Shimoliy Odisseya» (1910), «Insonga ishonch» (1914), «Qadim dengizc

• Londonning ijodida G. Spenser, F. Nitshe falsafiy ta’limotlarining ta’siri seziladi. «Martin Iden» roman-biografiyasida bosh qahramonning paymonasi to‘lgan chog‘da ham «yashashga ishtiyoqi»ni aks ettirgan. Uning individualizm ta’sirida yozilgan mazkur romanida g‘arbcha «barkamol inson», ya’ni «supermen» nazariyasi ham ilgari surilgan.London 16 yillik ijodiy faoliyati mobaynida 19 roman, 18 to‘plam (152 hikoya), 3 pesa, 8 avtobiografik va publitsistik xarakterdagi kitob yaratgan.«Hayotga muhabbat» (1961), «Qish haqida» (1962), «Martin Iden» (1968) va b. asarlari o‘zbek tiliga tarjima qilingan.

Aforizmlarni izohlang Faqat o‘zing yaxshi o‘rgangan, yaxshi biladigan narsalar haqida yozish, yozganda ham samimiy va rost yozish kerak; tasvirlangan holat inson qalbini o‘rtab yuborsin, voqelikni baholashga yordam bersin, o‘quvchi boshidan kechirgan voqelikning bir qismiga aylanib qolsin. Ernest Xeminguey Men shunga ishonamanki, inson nafaqat bardosh beradi — u yengadi. Uning o‘lmasligi tirik mavjudotlar orasida aql-idrokka egaligida emas, balki qalbi, ruhi, iztirob chekishga qobilligi, o‘zini qurbon qila olishi va sabr-toqatli ekanida. Shoirning, yozuvchining burchi shu haqda yozishi zarurligidadir… Shoir shunchaki inson hayotining solnomasini yozmasligi kerak; uning asari insonni qo‘llab-quvvatlaydigan, uning bardoshiga kuch beradigan va yengishiga ko‘maklashadigan tayanch, ustun bo‘lis

Aforizmlarni izohlang • Hech narsa til kabi insonga o‘zini anglashida katta yordam bera olmaydi. Modomiki men o‘zimga nisbatan aniqlikni anglar ekanman, demak, bu mening o‘z tilimda yaxshi yoza bilishimdan dalolatdir. Men foydalanadigan so‘zlar meni adashtirmaydi, men shu so‘zlarni yozayotib hech kimni aldamayotganimni yaxshi bilaman. Iosif Brodskiy • Hozirgi paytda tragediyani baxtsizlik, deb tushunishadi. Qadimda yunonlar boshqacha tushunishgan. Tragediya kishiga ko‘tarinki ruh bag‘ishlashini his etishgan. Bu turdagi asarlar ta’sirida ular kundalik odatdagi tirikchlikning mayda tashvishlaridan yuqori turishgan. Tragediya kishilarni ezgulikka yo‘llaydi, deb hisoblashgan. Zotan, chinakam san’at asari, qaysi tur va janrda yaratilganiga qaramay, barcha zamonlarda odamlarga xushbaxtlik bag‘is

Savol va topshiriqlar: • 1. Sinkler Lyuisning “Amerikaliklarning adabiyotdan qo‘rquvi” Nobel ma’ruzasida qo‘yilgan muammoni izohlang. • 2. Elis Manroning “Ijara ijodxona” hikoyasini mavzu va g‘oya nuqtayi nazaridan tahlil qiling. •

• E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar