XX asrning 20-yillari boshlarida Turkistondagi siyosiy-iqtisodiy vaziyatning xususiyatlari - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	570.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

XX asrning 20-yillari boshlarida Turkistondagi siyosiy-iqtisodiy vaziyatning xususiyatlari

Купить

MAVZU: XX ASRNING 20-YILLARI
BOSHLARIDA TURKISTONDAGI
SIYOSIY-IQTISODIY VAZIYATNING
XUSUSIYATLARI

RE JA:
•
1 . Turkistonda 20-yillarning boshlaridagi siyosiy
vaziyatning o‘ziga xos xususiyatlari.
•
2 . Harbiy kommunizm siyosati va uning mohiyati
•
3 . Yangi iqtisodiy siyosat va uning mohiyati.
•
4 . Iqtisodiy hayotning jonlanishi

•
Rossiya Turkistonni bosib olgach bu o‘lkani o‘zining asosiy
paxtay е tkazib b е ruvchi hududiga aylantirgan edi.Sovetlar
hukumati ham chor Rossiyasi boshlagan yo‘ldan bordi.V.I.L е nin
Turkistonni Sovetlar Rossiyasining asosiy paxta
y е tkazibb е ruvchi bazasi d е b qaradi. 1918-yil, 17-mayda uning
Turkistondasun’iy sug‘orish ishlarini tashkil qilish uchun 50
million so‘m ajratishto‘g‘risidagi d е kr е tga qo‘l qo‘yishi bu
ishning boshlanishi edi. Shubois Turkiston o‘lkasi o‘zini o‘zi
g‘alla bilan ta’minlay olmas edi.

•
Turkiston sovetlar hukumati ataylab paxta narxlarini kamaytirib,g‘alla
narxlarini ko‘tarib borish siyosatini tutdi. Buni quyidagidalillar yaqqol
isbotlaydi: «1910-yili jahon bozori tarozusida I pud(16 kg 300 g
mualliflar) Turkiston paxtasining narxi 4 so‘m 75 tiyinbo‘lgan bo‘lsa, 1
pud bug‘doyning narxi 1 so‘m 65 tiyin baholangan.Inqilob arafasida,
1916-yili 1 pud paxta narxi 8 so‘m 50 tiyin bo‘lsa,1 pud bug‘doyning narxi
3 so‘mga to‘g‘ri k е ladi. 1917-yilga k е lib1 pud paxta 33 so‘mga, 1 pud
bug‘doy esa 47 so‘mga ko‘tarilib k е tdi.Bug‘doy narxining ko‘tarilishi 20-
yillarning oxirlarigacha kuzatildi.1917-yili Turkiston bo‘yicha 52,5 million
puddan ortiq non mahsulotihosili y е tishtirildi. Xuddi shu yili Turkiston
aholisi faqatgina jonsaqlash uchun 110 million puddan ortiq bug‘doy
ist е ’mol qilishi lozim edi».

•
Paxtani musodara etish to‘g‘risida»gi d е kr е t «Farg‘ona uzra momaqaldiroqkabi
gumburladi», d е b yozgandi harbiy tarixchi D.Zuy е v.
•
Chunki hukumat mazkur d е kr е t e’lon qilingandan so‘ng paxtachilikdan
•
zo‘rg‘a kun k е chirayotgan d е hqonlar paxtasini ham tortib olaboshladi. Oqibatda bor-
yo‘q bisotidan ajragan d е hqonlar paxta ekmayqo‘ydilar, ular o‘rtasida ishsizlik –
mash’um ocharchilik, norozilikkuchayib k е tdi.
•
P.Al е ks е nko o‘zining 1931-yilda chop ettirgan « Что такое бас - мачество ?» risolasida
faqat Farg‘ona vodiysining o‘zida 1 million ishsizlarbo‘lganligini yozadi.Turkiston
sovetlar hukumati o‘lkada iqtisodiyotini boshqarishniqo‘lga olish bo‘yicha tadbirlar
ko‘rdi, albatta. Ammo «tanasi boshqadard bilmas», d е ganlarid е k Rossiya sharoitiga
mos k е ladigan tadbirlarTurkiston o‘lkasi uchun yaroqsiz ekanligini Turkiston sovetlar
hukumatitushunmas edi.

•
1918-yil, 2-iyunda Turkistonda «Pul b е lgilarini ch е klanmaganmiqdorda
chiqarish to‘g‘risida»gi Xalq komissarligining qarori asosidabonlar
chiqarildi. Ayni zamonda mahalliy sovetlar ham o‘z kr е dit bil е tlarinichiqara
boshladilar. Bu tarzda bonlarning tartibsiz holda hammay е rda chiqarila
boshlashi pulning qadrsizlanishi – inflyatsiyanikuchaytiradi.
•
Ushbu sanab o‘tilgan qiyinchiliklar y е tmaganday Turkiston
sovetlarhukumatining oziq-ovqat bobida qo‘llagan siyosati dard
ustigachipqon bo‘ldi. 1918-yilning bahoridan e’tiboran g‘alla
tanqisligigago‘sht, moy, choy, qand-shakar y е tishmovchiligi k е lib qo‘shildi.
Anashunday og‘ir sharoitda sovetlar hukumati aholini sinfiy guruh
vatoifalarga ajratib oziq-ovqat bilan ta’minlay boshladi.

•
1920-yil sentabr oyida Turkiston sovetlarining XI-s’ezdida o‘lkada yer-suv islohoti masalasi ko‘rib
chiqildi, bu sohadagi asosiy vazifalar belgilab olindi. Bunga ko‘ra aholining boy qismi qo‘lidagi katta
yerlarni musodara qilish, yevro’alik kelgindi aholi bilan yerli xalqlar o‘rtasida yer-suv masalasida
vujudga kelgan tengsizlik munosabatlariga barham berish, mehnatkash aholini sovetlar tevaragiga
ji’slashtirish zarur deb to’ildi. Yer ishlari xalq komissarligi rejasiga ko‘ra tortib olingan yerlar kam
yerli va yersiz dehqonlarga bo‘lib berilishi ta’kidlangan edi. Bu jarayon kelgindi va mahalliy boy
xo‘jaliklarga ma’muriy choralar va tazyiq o‘tkazish yo‘li bilan olib borildi. Bu xil tadbirlarga batrak-
dehqonlar ommasi ham keng jalb qilindi. Shu maqsadda joylarda qishloq va ovullar mahalliy
aholisining yersiz, kambag‘al qismini birlashtiruvchi “Qo‘shchi” uyushmalari tuzila boshladi.
“Qo‘shchi” uyushmalari kommunistlarning dehqonlar orasidagi tayanchiga aylanib, yer-suv islohotini
o‘tkazishda ‘artiyaga katta yordam ko‘rsatib bordi. Turkiston ASSR hududida 1921-yil davomida
tuzilgan “Qo‘shchi” uyushmalari 160 ming a’zolarni birlashtirgan edi. Turkistonda 1921–1922-yillar
davomida olib borilgan yer-suv islohotining birinchi bosqichi yirik yer-suv egalariga qarshi keskin
kurash shiori ostida o‘tkazildi.

•
P.Al е ks е nko o‘zining 1931-yilda chop ettirgan « Что такое бас - мачество ?»
risolasida faqat Farg‘ona vodiysining o‘zida 1 million ishsizlarbo‘lganligini
yozadi.Turkiston sovetlar hukumati o‘lkada iqtisodiyotini boshqarishniqo‘lga
olish bo‘yicha tadbirlar ko‘rdi, albatta. Ammo «tanasi boshqadard bilmas»,
d е ganlarid е k Rossiya sharoitiga mos k е ladigan tadbirlarTurkiston o‘lkasi
uchun yaroqsiz ekanligini Turkiston sovetlar hukumatitushunmas edi. To‘g‘ri,
sovetlarning III O‘lka qurultoyi (1917-yil, 15–22-noyabr)da savdo, sanoat,
d е hqonchilik xalq komissarliklarituzildi. So‘ngra xalq ishlab chiqarishining
O‘lka k е ngashi tashkiletildi. Undan so‘ng Turkiston xalq xo‘jaligi markaziy
k е ngashi ta’sisetildi. Ammo bu qayta qurilishlardan h е ch qanday foyda
chiqmadi.

HARBIY KOMMUNIZM
•
1918-1920) - Sovet davlatida qo`llanilgan, tovar-pul munosabatlari inkor etilgan, qat’iy taqsimot va to`la milliylashtirish hamda oziq-ovqat
razvertkasi amalga oshirilgan, bir qancha ijtimoiy sohalar tekin bo`lgan (transport, elektr energiyasi, kommuna
•
HARBIY KOMMUNIZM SIYOSATI
•
Fuqarolar urushi davomida bolsheviklar keyinchalik "harbiy kommunizm" nomini olgan ijtimoiy-iqtisodiy siyosat olib bordilar. U bir
tomondan, o'sha paytdagi g'ayrioddiy sharoitlar (1917 yildagi iqtisodiyotning qulashi, ayniqsa sanoat markazlarida, qurolli kurash va
boshqalar) va boshqa tomondan - harakatlanuvchi invyuling haqidagi g'oyalarni aks ettirdi Proletar inqilobning g'alabasidan keyin pul
munosabatlari va bozor. Ushbu kombinatsiyaning qat'iy markazlashtirish, byurokratik apparatning ko'payishiga, harbiy-buyurtma boshqaruv
tizimining ko'payishiga olib keldi, sinf printsipini tenglashtirishni taqsimlash.
•
Aslida, harbiy kommunizm bir martalik Bolshevik diktatura tashkil etilishi, qatbul terroristik organlar, qishloq va poytaxtning bosimi. Uning
amalga oshirilishining haqiqiy turtki, dehqonlarning ishlab chiqarishi va istamaslik, asosan o'rta dehqonlarning pasayishi, asosan, erni,
iqtisodiyotni rivojlantirish, nonni ishonchli narxlarda ehson qilish bor edi. Natijada, hayotda bo'lgan go'yo maqsadga erishish uchun
raqobatlashishi, iqtisodiyotni oshirish va sotsializmga o'tish uchun qulay shart-sharoitlar yaratilishi kerak edi. Ushbu chora-tadbirlar nafaqat
siyosati va iqtisodiyotga, balki jamiyatning barcha sohalariga ta'sir ko'rsatdi.
Источник:

•
Harbiy kommunizmning iqtisodiy siyosatining mohiyati - bu kucherman"
iqtisodiy siyosatining mohiyatini keltirib chiqaradi. Oddiy so'zlar,
"maqbaranchilik" - bu oziq-ovqat ishlab chiqaruvchilarida "ortiqcha" mahsulotni
etkazib berish majburiyatini majburiy ravishda kiritishdir. Asosan, albatta, u oziq-
ovqatning asosiy ishlab chiqaruvchisi qishloqqa tushdi. Amalda, bu zarur
miqdordagi nonning dehqonlarini zo'ravon tutunga olib keldi va xarajatlar
shakllari istalgan holda qoldirildi: rasmiylar tenglashtirishning odatiy siyosatiga
amal qilishdi va bir-biriga zid yuk ko'tarish o'rniga Boy dehqonlar, ular mahsulot
ishlab chiqaruvchilarining asosiy qismini tashkil etadigan o'rta dehqonlar
tomonidan haddan tashqari ko'p. Bu, ammo umumjahon noroziligi, ko'plab
sohalarda isyon paydo bo'lgan, pistirmalar oziq-ovqat armiyasi uchun pistirma
qilingan. Shaharga qarshi kurashda fermer xo'jaligining birligi paydo bo'ldi.

•
1917-yilda hokimiyatni egallagan bolsheviklar xususiy mulkchilikni yo‘qotishga, xo‘jalik hayotining
barcha sohalarida sotsialistik davlat mulkchiligini o‘rnatishga qaror qildilar. Birinchi jahon urushi
hamda oktabr inqilobidan keyin boshlangan fuqarolar urushi mamlakatda katta inqirozni keltirib
chiqardi. Ijtimoiy-iqtisodiy hayotning butunlay izdan chiqishi natijasida ulkan sho‘rolar
mamlakatining aksariyat hududlarida ocharchilik boshlandi. Shu mamlakatning bir o‘lkasi sifatida
Turkiston ham bu falokatdan chetda qolmadi.
•
Ayniqsa, Turkistondan Rossiyaning markaziy guberniyalariga xomashyo zaxiralarining tashib ketilishi o‘lkadagi
iqtisodiy inqirozni yanada chuqurlashtirib yubordi. Bu holat Turkiston Iqtisodiy Kengashi (TES) hisobotlarida
ko‘zga ravshan tashlanadi: "Barcha paxta, jun, teri, mo‘yna mahsulotlari Markazga jo‘natildi. Buning ustiga
Turkistonning moddiy zaxirasidan harbiy soha ehtiyojlari ta’minlanishini ham hisobga olsak, o‘lkadagi barcha
yetishmovchilik yaqqol ko‘rinadi va Turkistonda mahsulot tanqisligi vujudga kelishi tushunarli bo‘ladi”.YANGI IQTISODIY SIYOSAT VA UNING MOHIYATI.

ASOSIY ADABIYOTLAR
•
Ўзбекистон халқлари тарихи..1-қисм. Ўқув қўлланма / Масъул муҳаррир А.
Асқаров-Т.1992.
•
Ўзбекистон тарихи. Ўқув қўлланма / Масъул муҳаррир А.С.Сағдуллаев-Т.1997
•
O‘zbekiston tarixi. Oliy o‘quv yurtlarining tarix fakulteti talabalari uchun darslik / Mas’ul
muharrir A.S.Sagdullayev. – T., 2019.
•
Shamsutdinov R,Karimov Sh, Xoshimov S. Vatan tarixi 1-kitob. O’quv qo’llanma-
T.”Sharq”-2016
•
Эшов Б ., Одилов А . Ўзбекистон тарихи . 1- жилд . Энг қадимги даврдан XIX аср
ўрталаригача . Дарслик. – Т.: Янги аср авлоди, 2014.
•
Азамат Зиё. Ўзбек давлатчилиги тарихи. -Т.,2000

E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT

XX asrning 20-yillari boshlarida Turkistondagi siyosiy-iqtisodiy vaziyatning xususiyatlari

Купить