1–2-sinflarda fe’l turkumini o‘rganish - Maktabgacha va boshlang'ich ta'lim - Kurs ishlari

Dokument ma'lumotlari

Narxi	25000UZS
Hajmi	256.5KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	24 Dekabr 2025
Kengaytma	doc
Bo'lim	Kurs ishlari
Fan	Maktabgacha va boshlang'ich ta'lim

Sotuvchi

Baxtiyor

Ro'yxatga olish sanasi 03 May 2024

20 Sotish

1–2-sinflarda fe’l turkumini o‘rganish

Sotib olish

UNIVERSUTY OF INNOVATION TECHNOLOGIES
“MAKTABGACHA VA BOSHLANG‘ICH TA’LIM” kafedrasi
“Boshlang‘ich ta’lim” bakalavr yo nalishi ʻ
SIRTQI BO LIM
ʻ
4–kurs ___-guruh talabasi
“ Ona tili o qish savodxonligi va uni o qitish metodikasi”
ʻ ʻ
fanidan
KURS ISHI
Mavzu: 1–2-SINFLARDA FE’L TURKUMINI O‘RGANISH
Tayyorladi: _____________________
Qabulladi: _____________________
Nukus - 2025

MUNDARIJA:
KIRISH ................................................................................................................3
I. BOB. “FE’L” SO‘Z TURKUMI USTIDA ISHLASHNING NAZARIY
ASOSLARI
1.1. 1-2- sinflarda fe’l so‘z turkumining til tizimidagi o‘rni va uni o‘quvchilarga
o‘rgatishning ilmiy-metodik yo‘nalishlari............................................................6
1.2. Boshlang‘ich sinflarda “Fe’l” so‘z turkumini o‘rganish metodikasi
amaliyotdagi holati..............................................................................................12
II. BOB. 1–2-SINFLARDA FE’L SO‘Z TURKUMI
2.1. 1-2 - sinflar o‘quvchilarini shaxs va narsalarning harakatini bildirgan so‘zlar
bilan tanishtirish..................................................................................................18
2.2. 1–2-sinflarda fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda darslik va qo‘llanmalar asosida
metodik yondashuvlar.........................................................................................25
XULOSA ................................................................ ..........................................29
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI ....................................32
2

KIRISH
Kurs ishi mavzusining dolzarbligi : Ona tili darslarida fe’l turkumini
o‘rganish masalasi zamonaviy ta’lim tizimida alohida o‘rin tutadi. Chunki fe’l
har bir gapning grammatik asosini tashkil etuvchi muhim so‘z turkumidir.
O‘quvchilarda harakat, holat va jarayonni to‘g‘ri ifodalash, fe’llarning zamon,
shaxs-son, nisbat kabi grammatik shakllarini tushunish ularning umumiy
savodxonlik darajasini belgilaydi. [1]
Hozirgi kunda ta’lim jarayoniga yangicha yondashuvlar – interfaol,
kompetensiyaga asoslangan va kommunikativ metodlar joriy etilmoqda. Bunday
metodlar o‘quvchilarning faolligini oshirish, mustaqil fikrlashni shakllantirish,
grammatik bilimlarni amaliyot bilan bog‘lash imkonini beradi.
Shu bois 1–2-sinflarda fe’l turkumini o‘rgatishda noan’anaviy, innovatsion
yondashuvlardan foydalanish zarur.
Shuningdek, o‘qituvchi darsda faqat nazariy tushunchalarni emas, balki
o‘quvchilarning hayotiy tajribasiga asoslangan misollar, harakatli mashqlar,
nutqiy o‘yinlar orqali fe’lni oson o‘zlashtirishga yordam berishi lozim. Bunday
metodik yondashuvlar bugungi kun ta’limining samaradorlik, tizimlilik va
interaktivlik tamoyillariga to‘liq mos keladi. Shu sababli, mazkur mavzu
bugungi ta’lim jarayonida o‘zining dolzarbligini yo‘qotmagan, aksincha,
zamonaviy o‘qituvchining kasbiy mahoratini namoyon etuvchi muhim metodik
yo‘nalish sifatida qaraladi.
Boshlang‘ich ta’lim bosqichi o‘quvchilarning nutqiy, fikriy va
grammatik savodxonligini shakllantirishda muhim poydevor hisoblanadi.
Ayniqsa, ona tili darslari o‘quvchilarga tilning tuzilishi, so‘zlarning ma’no va
shakl jihatdan o‘zaro bog‘liqligi, ularning gapdagi vazifasini anglatishda asosiy
rol o‘ynaydi. Shunday darslar tarkibida so‘z turkumlarini, xususan, fe’l
turkumini o‘rganish boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun katta ahamiyat kasb
etadi.
3

Fe’l — harakat, holat va jarayonni ifodalovchi so‘z turkumi sifatida
o‘quvchilarning tilni to‘g‘ri tushunish, nutqda so‘zlarni to‘g‘ri qo‘llash va o‘z
fikrini grammatik jihatdan aniq bayon etish ko‘nikmasini shakllantiradi.
Fe’llarni o‘rganish orqali o‘quvchilar nafaqat tilshunoslik asoslarini egallaydi,
balki nutq madaniyati, mantiqiy tafakkur, ifodali nutq va ijodiy fikrlashni
rivojlantiradi.
Bugungi kunda ta’lim jarayonida zamonaviy pedagogik texnologiyalar,
interfaol usullar, o‘yinli mashg‘ulotlar va innovatsion yondashuvlar keng
qo‘llanilmoqda. Aynan shu usullar yordamida 1–2-sinf o‘quvchilarida fe’l
turkumiga oid bilimlarni oson, qiziqarli va samarali tarzda singdirish mumkin.
Shuningdek, fe’llarni o‘rganish darslarida vizual materiallardan, dramatizatsiya,
didaktik o‘yinlar, “fikr xaritasi” va “klaster” kabi metodlardan foydalanish
o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, kuzatish va tahlil qilish ko‘nikmalarini
rivojlantiradi. [2]
Shu sababli, “1–2-sinflarda fe’l turkumi o‘rganish” mavzusining
o‘rganilishi boshlang‘ich ta’limda grammatik bilimlarni mustahkamlash, nutqni
boyitish va o‘quvchilarning tilga bo‘lgan qiziqishini oshirishda dolzarb
ahamiyatga ega.
Kurs ishi maqsadi: 1–2-sinflarda fe’l turkumini o‘qitishning samarali
metodikasini ishlab chiqish, o‘quvchilarda grammatik bilim va nutqiy
ko‘nikmalarni rivojlantirishga yo‘naltirilgan usullarni tahlil qilish hamda amaliy
tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
Kurs ishi vazifalari :
1. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun fe’l turkumini
o‘qitishning nazariy asoslarini o‘rganish.
2. 1–2-sinflar ona tili darsliklarida fe’l turkumi bilan bog‘liq
mavzularni tahlil qilish.
4

3. Fe’l turkumini o‘qitishda zamonaviy pedagogik
texnologiyalar va interfaol metodlardan foydalanish imkoniyatlarini
aniqlash.
4. O‘quvchilarda fe’lga oid grammatik tushunchalarni
shakllantirishda samarali o‘yinli va vizual mashg‘ulotlarni ishlab chiqish.
5. Dars jarayonida o‘quvchilarning mustaqil fikrlash va nutqiy
faolligini oshirish yo‘llarini ko‘rsatish.
6. O‘qituvchilar uchun metodik tavsiyalar ishlab chiqish.
Kurs ishi obyekti : Boshlang ‘ ich ta ’ lim tizimida ona tili fanini o ‘ qitish
jarayoni , xususan , 1–2- sinflarda fe ’ l turkumini o ‘ rganish metodikasi .
Kurs ishi predmeti: 1–2-sinf o‘quvchilariga fe’l turkumini o‘rgatishda
qo‘llaniladigan metodlar, interfaol usullar, o‘yinli mashg‘ulotlar va innovatsion
texnologiyalar orqali o‘quv faoliyatini faollashtirish yo‘llari.
Kurs ishi tuzilishi : Kurs ishi kirish, ikki bob, xulosa va foydalanilgan
adabiyotlar ro‘yxatidan iborat.
5

I. BOB. “FE’L” SO‘Z TURKUMI USTIDA ISHLASHNING
NAZARIY ASOSLARI
1.1. 1-2- sinflarda fe’l so‘z turkumining til tizimidagi o‘rni va uni
o‘quvchilarga o‘rgatishning ilmiy-metodik yo‘nalishlari
Boshlang‘ich ta’lim jarayonida o‘quvchilarning grammatik bilimlarini
shakllantirish, ularning nutqiy faoliyatini rivojlantirishda so‘z turkumlarini
o‘rgatish alohida ahamiyatga ega. Xususan, 1–2-sinflarda fe’l so‘z turkumini
o‘rgatish jarayoni o‘quvchilarda tilning grammatik tizimini anglash, so‘zning
ma’no va shakl jihatdan o‘zgarish xususiyatlarini idrok etish, nutqda to‘g‘ri
foydalanish ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiladi.
1–2-sinflarda fe’l so‘z turkumini o‘rgatish o‘quvchilarning lug‘at
boyligini kengaytirish, ularning so‘z yasash, gap tuzish va nutqni mazmunan
to‘g‘ri ifodalash malakalarini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Chunki fe’l – harakat, holat, voqea-hodisani bildiruvchi asosiy so‘z turkumidir.
Bu bosqichda o‘quvchilar atrofdagi olamdagi narsalar va hodisalarni til orqali
ifoda etishni, harakatni bildiruvchi so‘zlarni tanib olishni, ularni gapda to‘g‘ri
qo‘llashni o‘rganadilar.
1–2-sinflarda fe’l so‘z turkumini o‘rgatish o‘qish va yozuv malakalari
bilan uzviy bog‘liq holda olib boriladi. Fe’llarni o‘rganish orqali o‘quvchilar
gapdagi so‘zlarning o‘zaro bog‘lanishini, fe’lning kim? nima? so‘roqlariga
javob bo‘lgan otlar bilan aloqasini tushunadilar. Masalan, “bola o‘qiyapti”,
“qush uchdi”, “daraxt o‘sadi” kabi sodda misollar orqali o‘quvchilar fe’lni
harakatni bildiruvchi so‘z sifatida ajratishni o‘rganadilar. [3]
Metodik jihatdan 1–2-sinflarda fe’l so‘z turkumini o‘rgatish jarayoni
quyidagi yo‘nalishlarda tashkil etiladi:
1. Kuzatish asosida o‘rgatish – o‘quvchilarga hayotiy misollar asosida
harakatni bildiruvchi so‘zlarni topish va tahlil qilish topshiriqlari beriladi.
6

2. Ko‘rgazmali metodlardan foydalanish – rasmlar, illyustratsiyalar,
harakatni ifodalovchi kartochkalar yordamida o‘quvchilar fe’lni amaliy
anglaydilar.
3. O‘yin va interaktiv usullarni qo‘llash – “Kim tez aytadi?”, “Fe’lni top”,
“Harakatni ko‘rsat” kabi o‘yinlar orqali o‘quvchilarning ishtiroki kuchaytiriladi.
4. Nutqiy mashqlar – o‘quvchilarga berilgan fe’l yordamida gap tuzish,
hikoya qilish, yozma topshiriqlar bajarish orqali ularning faol nutqiy faoliyati
rivojlantiriladi.
Shuningdek, 1–2-sinflarda fe’l so‘z turkumini o‘rgatish bosqichma-
bosqichlik tamoyiliga asoslanadi. Dastlab o‘quvchilar fe’lning harakatni
bildirishi haqida umumiy tushunchaga ega bo‘ladilar, so‘ngra fe’lning zamon
shakllari, shaxs-son qo‘shimchalari bilan o‘zgarishi haqida dastlabki bilimlarni
egallaydilar. Bu jarayon keyingi sinflarda grammatik tahlilga o‘tish uchun asos
bo‘lib xizmat qiladi.
Ilmiy-metodik nuqtai nazardan, 1–2-sinflarda fe’l so‘z turkumini
o‘rgatish darslari o‘quvchilarning yosh psixologik xususiyatlari va bilish
faoliyati darajasini inobatga olgan holda tashkil etilishi lozim. Har bir
mashg‘ulotda o‘quvchilarni mustaqil fikrlashga, kuzatish asosida xulosa
chiqarishga undash zarur. Shu bilan birga, o‘qituvchi fe’lni o‘rgatishda nutqiy
muloqot vaziyatlariga tayangan holda darslarni tashkil etishi maqsadga
muvofiqdir.
Fe’l ustida ishlash jarayonida o‘quvchilar nafaqat grammatik bilimga ega
bo‘ladilar, balki so‘z boyligi, nutq madaniyati, fikrni izchil ifodalash
qobiliyatlari ham rivojlanadi. Demak, 1–2-sinflarda fe’l so‘z turkumini o‘rgatish
boshlang‘ich ta’limda til o‘rganishning eng muhim yo‘nalishlaridan biridir.
1–2-sinflarda fe’l so‘z turkumini o‘rgatish jarayonini ilmiy va metodik
asosda tashkil etish o‘quvchilarda grammatik tushunchalar tizimini
shakllantiradi, ularning nutqiy tafakkuri va muloqot madaniyatini
7

rivojlantirishga xizmat qiladi. Shu bois fe’lni o‘rgatish jarayonida o‘yinli,
interaktiv, ko‘rgazmali metodlardan foydalanish, o‘quvchilarning faol ishtirokini
ta’minlash va til tizimi bilan amaliy bog‘liqlikni mustahkamlash muhim metodik
vazifalardandir.
1–2-sinflarda fe’l so‘z turkumini o‘rgatish bo‘yicha metodik tavsiyalar
bir qator ilmiy manbalarda yoritilgan. Masalan, Abdurahmonova (2020) fe’lni
o‘rgatishda o‘quvchilarning nutqiy faolligini oshirish, harakatni ifodalovchi
so‘zlarni hayotiy vaziyatlar orqali tushuntirish metodini tavsiya qiladi. [4]
Shu bilan birga, Qayumova (2021) 1–2-sinflarda fe’l so‘z turkumini
o‘rgatish jarayonida o‘quvchilarning mustaqil o‘qish va yozish ko‘nikmalarini
rivojlantirishga alohida e’tibor qaratish zarurligini ta’kidlaydi .
Metodik jihatdan, 1–2-sinflarda fe’l so‘z turkumini o‘rgatish jarayonida
quyidagi tavsiyalar samarali hisoblanadi:
1. Vizual vositalardan foydalanish – rasmlar, animatsiyalar va harakatli
kartochkalar orqali fe’lning ma’nosi va ishlatilish holatini ko‘rsatish .
2. O‘yin asosida mashqlar – fe’lni aniqlash, gapda ishlatish, so‘z yasash
mashqlari orqali o‘quvchilar faol ishtirok etadi .
3. Interfaol metodlar – dars davomida o‘quvchilarni savol-javob, rolli
o‘yinlar va hikoya tuzish jarayonlariga jalb qilish .
4. Kuzatish va tahlil – kundalik hayotdagi harakatlarni kuzatish orqali fe’lni
topish va gap tarkibida uning o‘rni haqida xulosa chiqarish .
Shuningdek, 1–2-sinflarda fe’l so‘z turkumini o‘rgatish dastlab sodda,
kundalik hayotga oid fe’llar bilan boshlanadi, so‘ngra zamon, shaxs va son
qo‘shimchalari bilan o‘zgarish holatlari o‘rgatiladi. Masalan: “bola o‘qiyapti”,
“qush uchdi”, “ona non pishiradi” kabi sodda jumlalar orqali o‘quvchilarga
fe’lning asosiy xususiyatlari tushuntiriladi .
8

Fe’lni o‘rgatishda o‘quvchilarning yosh psixologik xususiyatlarini
hisobga olish muhimdir. 1–2-sinf o‘quvchilari qiziqish va e’tibor doirasi
cheklangan bo‘lgani sababli darslar qisqa, interfaol va vizual materiallar bilan
boyitilgan bo‘lishi lozim. Shu yo‘l bilan 1–2-sinflarda fe’l so‘z turkumini
o‘rgatish jarayonida o‘quvchilar nafaqat grammatik bilim, balki nutqiy, muloqot
va ijtimoiy ko‘nikmalarni ham egallaydilar .
Fe’l so‘z turkumi boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining nutqini
shakllantirish va boyitishda muhim rol o‘ynaydi. Fe’lning asosiy vazifasi –
harakatni ifodalash bo‘lib, bu 1–2-sinf yoshidagi bolalarda muloqot qobiliyatini
rivojlantirishda, fikrlarni aniq va tartibli ifodalashda yordam beradi. Shu
yoshdagi o‘quvchilar grammatik qoidalarni tushunishga va ularni amalda
qo‘llashga kirishadi, jumladan, fe’lni to‘g‘ri tanlash va zamon, shaxs va son
bilan bog‘liq shakllarini qo‘llash orqali nutqiy faoliyatni rivojlantiradilar.
1. Fe’l so‘z turkumining o‘rni
1–2-sinfda fe’l so‘z turkumi asosiy grammatika tarkibiy elementi sifatida
tanishtiriladi. Fe’l so‘z bolalarga harakatni, holatni va voqea sodir bo‘lish
vaqtini bildiruvchi vosita sifatida tushuntiriladi. Misol uchun, “Men yozaman”,
“U o‘ynaydi”, “Biz chizamiz” kabi oddiy jumlalar fe’lning asosiy vazifasini
ochib beradi. Shu yoshda o‘quvchilar uchun fe’lni tushunish va uni kontekstda
qo‘llash, til sezgi va sintaksis qobiliyatini rivojlantirish uchun asosiy vositadir.
[3]
Fe’lning 1–2-sinfda o‘rganilishi bolalarda fikrlarni mantiqan tartiblab
ifodalash, jumla tarkibida harakatni to‘g‘ri ko‘rsatish, hamda tilning boshqa so‘z
turkumlariga bog‘lanish qobiliyatini shakllantiradi. Shu bilan birga, bu jarayon
o‘quvchilarning mustaqil fikrlash va nutqiy faoliyatini rivojlantirishga xizmat
qiladi.
2. Fe’lni o‘rgatishning metodik asoslari
9

Fe’lni o‘rgatish jarayoni interfaol va amaliy metodlar orqali olib
borilganda samaraliroq bo‘ladi. Bolalarga fe’lning ma’nosi va zamon, shaxs, son
bilan bog‘liq shakllari tushuntiriladi, jumlalarni tuzish, hikoya qilish va rolli
o‘yinlarda fe’lni amalda qo‘llash mashqlari beriladi. Masalan, “Kim nima
qilmoqda?” o‘yini orqali o‘quvchilar fe’lning turli shakllarini tanlab, jumlalar
tuzadilar.
O‘quv jarayonida ko‘rgazmali materiallar (rasmlar, video, slaydlar) va
multimedia vositalari yordamida fe’lning talaffuz va ma’nosi mustahkamlanadi.
Shu bilan birga, darsda interaktiv metodlardan foydalanish – savol-javoblar,
guruh ishlari, dramatizatsiya – fe’lni amalda qo‘llashni rag‘batlantiradi. [5]
3. Fe’lning zamon va shaxs shakllarini o‘rgatish
1–2-sinf o‘quvchilari fe’lni hozirgi, o‘tgan va kelasi zamonlarda
o‘rganadilar. Shuningdek, shaxs (men, sen, u) va son (yagona, ko‘plik) bilan
bog‘liq shakllarni o‘zlashtiradilar. Masalan:
 “Men yozaman” – hozirgi zamon, birinchi shaxs.
 “U o‘qidi” – o‘tgan zamon, uchinchi shaxs.
 “Biz o‘ynaymiz” – hozirgi zamon, ko‘plik.
Bu shakllarni o‘rgatishda amaliy mashqlar, kartochkalar, rasm va video
materiallar samarali qo‘llaniladi. O‘quvchilarga fe’l shakllarini turli
kontekstlarda ishlatish imkoniyati beriladi, bu esa til sezgi va grammatika
qobiliyatini oshiradi.
4. Sinfdan tashqari faoliyat
Fe’l so‘z turkumini mustahkamlashda sinfdan tashqari mashg‘ulotlar
katta ahamiyatga ega. Masalan, o‘quvchilar hikoya tuzish, she’r o‘qish,
dramatizatsiya va interfaol o‘yinlar orqali fe’lni kontekstda qo‘llashni
o‘rganadilar. Shu orqali mustaqil fikrlash va nutqiy faoliyat rivojlanadi.
5. Amaliy tavsiyalar
10

 Interaktiv mashqlar: o‘quvchilarga jumlalarni o‘zlari tuzish imkoniyatini
berish.
 O‘yin va dramatizatsiya: harakatlarni sahnalashtirish va fe’lni amalda
qo‘llash.
 Bosqichma-bosqich mashqlar: oddiy fe’l shakllaridan murakkab fe’llarga
o‘tish.
 Ko‘rgazmali vositalar: rasm, video, slaydlar yordamida fe’lning ma’nosini
mustahkamlash.
 Guruh ishlari va mustaqil mashqlar: hikoya tuzish, fe’lni kontekstda
ishlatish.
Shu tarzda, 1–2-sinflarda fe’l so‘z turkumini o‘rgatish nafaqat
grammatika ko‘nikmalarini shakllantirishga, balki o‘quvchilarning nutqiy,
mantiqiy va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishga xizmat qiladi.
11

1.2. Boshlang‘ich sinflarda “Fe’l” so‘z turkumini o‘rganish
metodikasi amaliyotdagi holati
1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini o‘rganish boshlang‘ich ta’limning eng
muhim bosqichlaridan biri hisoblanadi. 1–2-sinf o‘quvchilari fe’l so‘z turkumini
nutqiy faoliyat orqali tushunishga, jumlalarda to‘g‘ri ishlatishga va amaliy
mashqlar orqali mustahkamlashga o‘rganadilar. Bu jarayon 1–2-sinfda fe’l so‘z
turkumini o‘rgatish metodikasi bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, darslarda
interaktiv, ko‘rgazmali va amaliy mashqlar orqali amalga oshiriladi. [6]
1. Amaliyotda qo‘llaniladigan metodlar
1. Tushuntirish va misol keltirish metodi: 1–2-sinfda fe’l so‘z
turkumini o‘rgatishda o‘qituvchi fe’lning ma’nosi, vazifasi va turli shakllarini
tushuntiradi. Masalan, “yugurmoq”, “o‘qimoq”, “chizmoq” fe’llari orqali 1–2-
sinf o‘quvchilari fe’l so‘z turkumining asosiy xususiyatlarini o‘zlashtiradilar.
Shu bilan birga, 1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini o‘rganishda so‘zlarni
o‘quvchilarga turli holatlar bilan bog‘lab tushuntirish samarali bo‘ladi.
2. Ko‘rgazmali metod: 1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini vizual materiallar
orqali tushuntirish o‘quvchilarning qiziqishini oshiradi. Masalan, “o‘qimoq”
fe’li uchun 1–2-sinf o‘quvchilari kitob o‘qiyotgan bolaning rasmiga qarab
harakatni tushunadi. Shu tarzda 1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini amalda ishlatish
imkoniyati oshadi.
3. Interaktiv metodlar: 1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda
o‘yinlar va rolli mashqlar qo‘llaniladi. “Kim nima qilmoqda?” o‘yini orqali 1–2-
sinf o‘quvchilari fe’l so‘z turkumini kontekstda qo‘llashni mashq qiladilar. Shu
bilan birga, “Fe’lni top” o‘yini ham 1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini
mustahkamlashda samarali bo‘ladi.
12

4. Amaliy mashqlar: 1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda jumlalar
tuzish, qisqa hikoya yaratish orqali o‘quvchilar fe’l so‘z turkumini turli shaxs va
zamonlarda ishlatishni o‘rganadilar. Masalan:
 Men kitob o‘qiyman .
 U maktabga boradi .
 Biz rasmlarni chizamiz .
2. Zamonaviy yondashuvlar
1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda zamonaviy pedagogik
texnologiyalar samarali natija beradi:
 Multimedia va interaktiv dasturlar: 1–2-sinf o‘quvchilari fe’l
so‘z turkumini vizual va interaktiv tarzda o‘zlashtiradilar.
 Raqamli ta’lim resurslari: elektron darsliklar va onlayn mashqlar
1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini mustahkamlashda yordam beradi.
 Integratsiyalashgan darslar: 1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini
matematik va tabiiy fan mavzulari bilan bog‘lash orqali tushunishni
chuqurlashtirish mumkin. Masalan, “Men 3 ta olma yedim” jumlasida fe’l
“yedim” harakatni bildiradi va son bilan bog‘lanadi.
3. Amaliyotdagi kuzatishlar
1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini o‘rgatish jarayonida quyidagi xususiyatlar
kuzatiladi:
 1–2-sinf o‘quvchilari fe’l so‘z turkumini ko‘rgazmali va amaliy
materiallar orqali tez o‘zlashtiradi.
 Interaktiv o‘yinlar 1–2-sinf o‘quvchilarga fe’l so‘z turkumini
kontekstda qo‘llash imkonini beradi.
 Mustaqil mashqlar va hikoya tuzish 1–2-sinf o‘quvchilarning
nutqini rivojlantiradi va fe’l so‘z turkumini amalda qo‘llashni mustahkamlaydi.
13

4. Tavsiyalar va amaliy mashqlar
Tavsiyalar: Darslarni interaktiv va qiziqarli tarzda olib borish, shunda
1–2-sinf o‘quvchilari fe’l so‘z turkumini tezroq o‘zlashtiradi.
 Ko‘rgazmali va multimedia vositalaridan foydalanish, fe’l so‘z
turkumining ma’nosi va shakllarini mustahkamlash uchun.
 Mustaqil va guruh ishlari orqali 1–2-sinf o‘quvchilari fe’l so‘z
turkumini turli kontekstlarda mashq qiladi.
 Integratsiyalashgan yondashuv: 1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini
boshqa fanlar mavzulari bilan bog‘lab tushunishni chuqurlashtirish.
Amaliy mashqlar:
1. Fe’lni aniqlash: Quyidagi jumlalarda fe’lni toping:
 Men maktabga boraman .
 U kitob o‘qiyapti .
 Biz bog‘da o‘ynadik .
2. Fe’lni shakllantirish: Berilgan otlarga mos fe’l hosil qiling:
 Bola → … (yuguradi)
 Ota → … (ishlaydi)
 Onam → … (pishiradi)
3. Hikoya tuzish: 1–2-sinf o‘quvchilari berilgan fe’llardan
foydalanib, qisqa hikoya tuzadi: “yugurmoq”, “o‘qimoq”, “chizmoq”,
“pishirmoq”.
4. Rolli o‘yin: Bir guruh 1–2-sinf o‘quvchilari fe’lni ijro etadi, boshqa
guruh esa fe’lni aytadi. Masalan, “Men yugurayapman” fe’lni topish.
5. Integratsiyalashgan mashq: Matematik mashqlar bilan
birlashtirib, fe’lni qo‘llash: “Men 2 ta olma yeb , 1 ta olma qoldirdim ”.
14

Shu tarzda 1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini o‘rgatish metodikasi
o‘quvchilarning nutqiy, grammatika va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishga
qaratilgan bo‘lib, interaktiv metodlar va multimedia vositalari fe’l so‘z
turkumini samarali o‘zlashtirish imkonini yaratadi.[7]
Fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda xatolardan qochish
1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda o‘qituvchilar ko‘pincha ba’zi
xatolarga duch keladilar. Eng keng tarqalgan xatolar:
 Fe’lning zamon shakllarini noto‘g‘ri qo‘llash. Masalan, 1–2-sinf
o‘quvchilari hozirgi zamondagi fe’lni o‘tmish zamon bilan aralashtirishi
mumkin. Shu sababli 1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda zamon
shakllarini alohida mashq qilish zarur.
 Fe’lning shaxsga mos kelishini unutish. 1–2-sinf o‘quvchilarida
“men, sen, u” shaxslariga mos fe’l shakllarini tushuntirish muhim. Masalan:
Men yuguraman , Sen yugurasan , U yuguradi .
 Fe’lning turli so‘z turkumlari bilan aralashishi. 1–2-sinfda fe’l so‘z
turkumini boshqa so‘z turlari bilan solishtirib, farqlarini tushuntirish dars
samaradorligini oshiradi.
Mustaqil ishlash va o‘quv faoliyati
1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini o‘rgatish jarayonida mustaqil ishlash
mashqlari alohida o‘rin tutadi. Bunga quyidagilar kiradi:
 Fe’lni ajratib olish: 1–2-sinf o‘quvchilari matndan yoki hikoyadan
fe’l so‘zlarini topadi. Masalan: “Bola yugurdi, qush uchdi, daraxt o‘sdi.” Bu
mashq 1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini amalda qo‘llashni mustahkamlaydi.
 Fe’lni shakllantirish: Berilgan ot va sifatlarga mos fe’l hosil qilish.
Masalan: “Kitob → o‘qimoq”, “Bola → yugurmoq”. 1–2-sinfda fe’l so‘z
turkumini o‘rgatish uchun bu mashqlar juda foydali.
15

 Kichik hikoyalar yaratish: 1–2-sinf o‘quvchilari berilgan
fe’llardan foydalanib qisqa hikoya tuzadi. Masalan: “Men bog‘da yugurdim,
do‘stim bilan o‘ynadim, kitobni o‘qidim.” Shu tarzda 1–2-sinfda fe’l so‘z
turkumini kontekstda ishlatish o‘rganiladi.
Guruh va interaktiv ishlash
1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda guruh ishlari samarali bo‘ladi.
Bu usul o‘quvchilarning nutqiy faoliyatini oshiradi va fe’l so‘z turkumini bir-
biriga tushuntirish orqali mustahkamlashga yordam beradi.
 Rolli o‘yinlar: O‘quvchilar fe’lni harakat bilan ifodalaydi,
boshqalar esa fe’lni aytadi. Masalan, bola yuguradi, do‘st esa “yuguradi” fe’lini
aytadi.
 Jamoaviy hikoya tuzish: Guruhdagi 1–2-sinf o‘quvchilari
navbatma-navbat fe’l so‘z turkumidan foydalanib hikoya davom ettiradi.
Baholash va nazorat
1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini o‘rgatish jarayonida o‘quvchilarning
bilimini baholash quyidagi shakllarda amalga oshiriladi:
 Og‘zaki baholash: Dars davomida 1–2-sinf o‘quvchilaridan fe’l
so‘z turkumini ishlatib jumlalar tuzish so‘raladi.
 Yozma mashqlar: 1–2-sinf o‘quvchilari matndan fe’l so‘zlarini
topadi, yoki berilgan ot va sifatlarga mos fe’l hosil qiladi.
 Test va viktorinalar: Interaktiv testlar orqali 1–2-sinfda fe’l so‘z
turkumini mustahkamlash mumkin.
 1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini o‘rgatish metodikasi nutqiy,
grammatika va ijodiy ko‘nikmalarni rivojlantirishga qaratilgan. Amaliyot shuni
ko‘rsatadiki, 1–2-sinf o‘quvchilari fe’l so‘z turkumini eng yaxshi interaktiv
metodlar, multimedia vositalari, ko‘rgazmali materiallar va amaliy
mashqlar orqali o‘zlashtiradilar. [8]
16

Shu bilan birga, mustaqil va guruh ishlari, rolli o‘yinlar va hikoya tuzish 1–2-
sinfda fe’l so‘z turkumini amalda qo‘llashni mustahkamlaydi.
1–2-sinfda fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar
va integratsiyalashgan yondashuvlar qo‘llanilishi dars samaradorligini oshiradi
hamda boshlang‘ich ta’limning asosiy maqsadlariga erishishga yordam beradi.
17

II. BOB. 1–2-SINFLARDA FE’L SO‘Z TURKUMI
2.1. 1-2 - sinflar o‘quvchilarini shaxs va narsalarning harakatini bildirgan
so‘zlar bilan tanishtirish
1–2-sinf o‘quvchilarini fe’l so‘z turkumiga, ya’ni shaxs va narsalarning
harakatini bildiruvchi so‘zlar bilan tanishtirish boshlang‘ich ta’limning muhim
bosqichlaridan biridir. Bu davrda bolalar tilning asosiy elementlarini – so‘z
turkumlarini – o‘rganish orqali nutq madaniyatini shakllantiradi va harakatlarni
ifodalash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Shaxs va narsalarning harakatini
bildiruvchi so‘zlar, ya’ni fe’llar, o‘quvchilarning kundalik hayotidagi faoliyat,
ish-harakatlar va oddiy muloqot jarayonida keng qo‘llaniladi. Shu bois, 1–2-sinf
o‘quvchilarini fe’l so‘z turkumiga tanishtirish metodik jihatdan to‘g‘ri va tizimli
rejalashtirilishi lozim. [16]
Darslar davomida 1–2-sinf o‘quvchilariga fe’l so‘z turkumini
tushuntirishda avvalo harakat va ish-harakatlar mazmuni bilan tanishtirish
muhim hisoblanadi. Masalan, “yugurdi”, “o‘qidi”, “chizdi”, “o‘ynadi” kabi
fe’llar orqali o‘quvchilarga harakat va so‘z o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rsatish
mumkin. Buning uchun ko‘rgazmali vositalar – rasm, kartochkalar, vizual
materiallar va hayotiy vaziyatlar namunalari ishlatiladi. Shu tarzda 1–2-sinf
o‘quvchilari fe’l so‘z turkumini oson va tez o‘zlashtiradi.
1–2-sinf o‘quvchilarini fe’l so‘z turkumiga tanishtirish jarayonida amaliy
mashqlar muhim o‘rin tutadi. O‘quvchilarga fe’l so‘z turkumiga oid jumlalarni
aniqlash, shaxs va zamon bo‘yicha turkumlash, yoki o‘z jumlalarini yaratish
topshiriqlari beriladi. Masalan, o‘quvchilar “Men yuguraman”, “U chizadi”,
“Biz o‘qiymiz” kabi jumlalarni tuzish orqali fe’l so‘z turkumini
mustahkamlashadi. Shu bilan birga, fe’l so‘z turkumini rolli o‘yinlar va dramatik
sahnalar yordamida o‘rgatish 1–2-sinf o‘quvchilarini faol va qiziqarli faoliyatga
jalb qiladi. [18]
18

Dars jarayonida 1–2-sinf o‘quvchilariga fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda
interaktiv va ijodiy metodlardan foydalanish samarali hisoblanadi. Masalan,
bolalarga harakatni bajarish va uni so‘z bilan ifodalash mashqlari beriladi: bir
bola yuguradi, ikkinchisi chizadi va hokazo. Shu tarzda o‘quvchilar shaxs va
narsalarning harakatini bildiruvchi fe’llarni amaliyotda qo‘llashni o‘rganadilar.
Shuningdek, fe’l so‘z turkumini 1–2-sinf o‘quvchilari bilan
tanishtirishda sinfdan tashqari mashg‘ulotlar ham foydali bo‘ladi. Masalan,
o‘quvchilar bog‘da yoki sport zalida harakatlarni bajarib, keyin ularni so‘z bilan
ifodalash orqali fe’l so‘z turkumini mustahkamlashadi. Shu yondashuv fe’l so‘z
turkumini tushunish va nutqda to‘g‘ri qo‘llash ko‘nikmalarini shakllantiradi.
Natijada, 1–2-sinf o‘quvchilarini shaxs va narsalarning harakatini
bildiruvchi fe’l so‘zlar bilan tanishtirish jarayoni nafaqat til bilimlarini oshiradi,
balki bolalarning nutq madaniyati, ijodiy fikrlash va amaliy til ko‘nikmalarini
rivojlantirishga xizmat qiladi. Darslarda interaktivlik, vizual ko‘rgazmalilik va
amaliy mashqlarni uyg‘unlashtirish orqali 1–2-sinf o‘quvchilari fe’l so‘z
turkumini samarali o‘zlashtiradi va kundalik muloqotda to‘g‘ri qo‘llashni
o‘rganadi. [20]
Shuningdek, 1–2-sinf o‘quvchilarini fe’l so‘z turkumiga tanishtirish
jarayonida o‘qituvchi tomonidan individual yondashuv ham muhim hisoblanadi.
Har bir bola o‘zining nutq darajasi, qiziqish va faoliyat ko‘nikmalariga ega
bo‘ladi, shuning uchun fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda mashqlar va
topshiriqlarni o‘quvchilar guruhining xususiyatlariga moslashtirish zarur.
Masalan, tez o‘zlashtiradigan o‘quvchilarga murakkabroq fe’llardan iborat
jumlalarni yaratish, sekin o‘zlashtiradigan bolalarga esa oddiy va kundalik
hayotdagi fe’llar bilan ishlash tavsiya etiladi.
1–2-sinf o‘quvchilariga fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda vizual va audial
vositalarning uyg‘unligi katta ahamiyatga ega. Rasm va videolar orqali harakatni
ko‘rsatish, audio materiallar yordamida fe’l so‘z turkumini talaffuz qilish
mashqlari bolalarda so‘zning mazmunini to‘liq anglashga yordam beradi. Shu
19

bilan birga, o‘quvchilarning fe’l so‘z turkumini mustaqil qo‘llashlari uchun
o‘yinlar, viktorinalar va topshiriqlar tizimi qo‘llaniladi. Masalan, “Fe’l top”
o‘yini orqali o‘quvchilar jumlalardagi fe’llarni ajratib ko‘rsatadilar va ularni
shaxs, zamon va holat bo‘yicha turkumlashadi.
Bundan tashqari, 1–2-sinf o‘quvchilarini fe’l so‘z turkumiga tanishtirish
jarayonida doimiy ravishda takrorlash va mustahkamlash mashqlari amalga
oshiriladi. Har bir dars oxirida avvalgi mashg‘ulotlarda o‘rganilgan fe’llarni
eslab chiqish, yangi fe’llarni qo‘shish va ular bilan amaliy mashqlarni bajarish
orqali bolalar fe’l so‘z turkumini tizimli ravishda o‘zlashtiradilar. Bu esa
fe’llarni nutqda to‘g‘ri qo‘llashni mustahkamlash va harakatlarni so‘z bilan
ifodalash ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi.
Shu bilan birga, fe’l so‘z turkumini o‘rgatish jarayoni 1–2-sinf
o‘quvchilari uchun ijodiy mashg‘ulotlar bilan boyitilishi lozim. Masalan,
o‘quvchilarga o‘zlarining kundalik ishlarini ifodalovchi fe’llarni yozish, kichik
hikoyalar yaratish, rasmlar orqali harakatlarni so‘z bilan tasvirlash topshiriqlari
berilishi mumkin. Bu orqali fe’l so‘z turkumini nafaqat amaliy qo‘llash, balki
ijodiy yondashuv bilan ishlash ko‘nikmalari ham rivojlanadi. [22]
Natijada, 1–2-sinf o‘quvchilarini shaxs va narsalarning harakatini
bildiruvchi fe’l so‘zlar bilan tanishtirish metodikasi interaktivlik, vizual
ko‘rgazmalilik, mustaqil va ijodiy faoliyatni uyg‘unlashtirish orqali samarali
bo‘ladi. Bu yondashuv bolalarga fe’l so‘z turkumini tushunish, nutqda to‘g‘ri
qo‘llash, harakatlarni so‘z bilan ifodalash va kundalik muloqotda faol
foydalanish ko‘nikmalarini shakllantirishga yordam beradi, shu bilan birga 1–2-
sinf o‘quvchilarining til madaniyati va kommunikativ qobiliyatlarini
rivojlantiradi.
Shuningdek, 1–2-sinf o‘quvchilarini fe’l so‘z turkumiga tanishtirish
jarayonida o‘qituvchi darslarni mavzuga moslashtirilgan o‘quv materiallari va
real hayotiy misollar bilan boyitishi lozim. Masalan, bolalar bilan “Men kun
davomida nima qilaman?” mavzusida suhbatlashish, harakatlarni so‘z bilan
20

ifodalash va fe’l so‘z turkumini qo‘llash mashqlari orqali o‘quvchilarning
amaliy ko‘nikmalarini oshirish mumkin. Shu tarzda, 1–2-sinf o‘quvchilari har
bir fe’lning ma’nosini tushunib, uni nutqda to‘g‘ri ishlatishga o‘rganadilar.
1–2-sinf o‘quvchilariga fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda guruhli mashqlar
va hamkorlikli faoliyat ham muhim rol o‘ynaydi. Masalan, o‘quvchilarni kichik
guruhlarga bo‘lib, ularga fe’l so‘z turkumiga oid topshiriqlar berish mumkin:
biri fe’lni aytadi, ikkinchisi jumlaga qo‘shadi yoki o‘z sahnalarini yaratadi. Bu
usul bolalarda fe’l so‘z turkumini mustahkamlash bilan birga, jamoada ishlash
va bir-birining fikrini tushunish ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Shuningdek, 1–2-sinf o‘quvchilarini fe’l so‘z turkumiga tanishtirishda
o‘qituvchi o‘quvchilarning individual qobiliyatlarini inobatga olgan holda turli
darajadagi mashqlarni qo‘llashi kerak. Masalan, tez o‘zlashtiradigan bolalar
uchun ko‘proq murakkab fe’llardan iborat jumlalar, sekin o‘rganayotgan bolalar
uchun esa oddiy, kundalik harakatlarni bildiruvchi fe’llar bilan mashqlar berish
samarali bo‘ladi. Bu yondashuv 1–2-sinf o‘quvchilari uchun fe’l so‘z turkumini
o‘rganish jarayonini qiziqarli va motivatsion qiladi.
Bundan tashqari, 1–2-sinf o‘quvchilarini fe’l so‘z turkumiga
tanishtirishda sinf tashqarisidagi faoliyat ham keng qo‘llaniladi. Masalan, sport
mashg‘ulotlari, tabiatga sayohat yoki oddiy o‘yinlar davomida bolalar
harakatlarni amaliyotda bajarib, so‘ng ularni fe’l so‘z turkumida ifodalaydilar.
Bu usul bolalarga fe’l so‘z turkumini nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan
egallash imkonini beradi va ularning nutq madaniyati rivojlanishiga yordam
beradi.
Shunday qilib, 1–2-sinf o‘quvchilarini shaxs va narsalarning harakatini
bildiruvchi fe’l so‘zlar bilan tanishtirish jarayoni ko‘p qirrali, interaktiv va ijodiy
yondashuvlarni talab qiladi. Metodik jihatdan to‘g‘ri rejalashtirilgan darslar
orqali o‘quvchilar fe’l so‘z turkumini tushunish, nutqda to‘g‘ri qo‘llash,
harakatlarni so‘z bilan ifodalash va kundalik muloqotda faol ishlatish
ko‘nikmalarini egallaydilar. Shu bilan birga, bu yondashuv 1–2-sinf
21

o‘quvchilarining kommunikativ va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish, ularni
mustaqil va faol o‘quvchilarga aylantirish imkonini yaratadi. [23]
Shuningdek, 1–2-sinf o‘quvchilarini fe’l so‘z turkumiga tanishtirish
jarayonida darslarni o‘quvchilarning qiziqish va motivatsiyasiga moslashtirish
muhim ahamiyatga ega. Masalan, o‘quvchilarning kundalik hayotidagi
vaziyatlardan foydalanish, ularga tanish bo‘lgan harakatlarni fe’llar orqali
ifodalash mashqlari bolalarni faol ishtirok etishga undaydi. Shu tarzda, 1–2-sinf
o‘quvchilari fe’l so‘z turkumini amaliyotda qo‘llashni o‘rganadi, harakatni so‘z
bilan ifodalash qobiliyatlari rivojlanadi va nutqda ifodaviylik oshadi.
Fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda o‘quvchilarning kreativ faoliyati ham
katta ahamiyatga ega. Masalan, 1–2-sinf o‘quvchilari kichik hikoyalar yaratish,
harakatlarni tasvirlovchi rasmlarni so‘z bilan izohlash, yoki sahna ko‘rinishida
fe’llarni ifodalash orqali fe’l so‘z turkumini mustahkamlashlari mumkin. Bu
usul orqali bolalar nafaqat fe’l so‘z turkumini egallaydi, balki ularni ijodiy
yondashuv bilan qo‘llashni ham o‘rganadi.
Shuningdek, 1–2-sinf o‘quvchilarini fe’l so‘z turkumiga tanishtirishda
o‘qituvchi tomonidan mashqlarni turlicha shakllantirish muhimdir. Masalan,
o‘quvchilarga fe’lni ajratib ko‘rsatish, ularni shaxs va zamon bo‘yicha
turkumlash, so‘ngra jumlalarni to‘ldirish yoki yangi jumlalar yaratish
topshiriqlari berilishi mumkin. Bu yondashuv bolalarning fikrlash, tahlil qilish
va mustaqil ishlash qobiliyatlarini rivojlantiradi. [24]
Bundan tashqari, 1–2-sinf o‘quvchilarini fe’l so‘z turkumiga tanishtirish
jarayonida o‘qituvchi ijtimoiy va kommunikativ faoliyatni ham qo‘llashi zarur.
Masalan, bolalarni guruh mashqlariga jalb qilish, bir-biriga fe’l so‘z turkumini
tushuntirish va jumlalarni birgalikda yaratish imkoniyatlarini yaratish samarali
bo‘ladi. Shu tarzda, 1–2-sinf o‘quvchilari fe’l so‘z turkumini amaliyotda
qo‘llash bilan birga, jamoada ishlash va bir-birining fikrini tushunish
ko‘nikmalarini ham rivojlantiradilar.
22

Natijada, 1–2-sinf o‘quvchilarini shaxs va narsalarning harakatini
bildiruvchi fe’l so‘zlar bilan tanishtirish metodikasi o‘quvchilarning til
bilimlarini mustahkamlash, nutq madaniyatini oshirish, ijodiy fikrlash va amaliy
ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Bu jarayonda interaktiv metodlar,
vizual va audial vositalar, mustaqil va ijodiy mashqlarni uyg‘unlashtirish 1–2-
sinf o‘quvchilarining fe’l so‘z turkumini samarali o‘zlashtirishiga yordam beradi
va ularni mustaqil, faol va ijodiy o‘quvchilarga aylantiradi.
Shuningdek, 1–2-sinf o‘quvchilarini fe’l so‘z turkumiga tanishtirish
jarayonida o‘qituvchi darslarni mavzuga moslashgan topshiriqlar va real hayotiy
vaziyatlar bilan boyitishi muhimdir. Masalan, bolalar bilan “Men kundalik
hayotda nima qilaman?” yoki “Mening sevimli mashg‘ulotlarim” mavzularida
suhbatlashish, harakatlarni so‘z bilan ifodalash va fe’l so‘z turkumini qo‘llash
mashqlari orqali o‘quvchilarning amaliy ko‘nikmalari oshiriladi. Shu tarzda 1–
2-sinf o‘quvchilari har bir fe’lning ma’nosini tushunib, uni nutqda to‘g‘ri
ishlatishni o‘rganadilar.
1–2-sinf o‘quvchilarini fe’l so‘z turkumiga tanishtirishda guruhli
mashqlar ham katta ahamiyatga ega. Masalan, o‘quvchilarni kichik guruhlarga
bo‘lib, ularga fe’l so‘z turkumiga oid topshiriqlar berish mumkin: biri fe’lni
aytadi, ikkinchisi jumlaga qo‘shadi yoki o‘z sahnasini yaratadi. Bu usul fe’l so‘z
turkumini mustahkamlash bilan birga, bolalarning jamoada ishlash, bir-birining
fikrini tushunish va muloqot qilish qobiliyatlarini rivojlantiradi. [25]
Shuningdek, 1–2-sinf o‘quvchilarini fe’l so‘z turkumiga tanishtirish
jarayonida individual yondashuv ham zarur. Tez o‘zlashtiradigan bolalar uchun
murakkabroq fe’llar va jumlalar berish, sekin o‘rganuvchilarga esa oddiy va
kundalik hayotdagi fe’llardan foydalanish samarali bo‘ladi. Shu tarzda 1–2-sinf
o‘quvchilari fe’l so‘z turkumini o‘zlashtirish jarayonida qiyinchiliklarga duch
kelmaydi va darslar motivatsion hamda qiziqarli bo‘ladi.
Sinf tashqarisidagi faoliyat ham fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda muhim
vosita hisoblanadi. Masalan, sport mashg‘ulotlari, tabiatga sayohatlar yoki
23

o‘yinlar davomida bolalar harakatlarni bajarib, so‘ng ularni fe’l so‘z turkumida
ifodalash orqali til ko‘nikmalarini amaliyotda mustahkamlashadi. Bu yondashuv
fe’l so‘z turkumini nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan o‘zlashtirish imkonini
beradi, shuningdek, 1–2-sinf o‘quvchilarining nutq madaniyati va kommunikativ
qobiliyatlarini rivojlantiradi. [26]
Natijada, 1–2-sinf o‘quvchilarini shaxs va narsalarning harakatini
bildiruvchi fe’l so‘zlar bilan tanishtirish jarayoni metodik jihatdan tizimli,
interaktiv va ijodiy faoliyatni uyg‘unlashtirgan holda tashkil etilishi lozim. Bu
yondashuv bolalarga fe’l so‘z turkumini to‘liq tushunish, nutqda to‘g‘ri qo‘llash,
harakatlarni so‘z bilan ifodalash va kundalik muloqotda faol ishlatish
imkoniyatini beradi, shu bilan birga 1–2-sinf o‘quvchilarining til madaniyati,
ijodiy fikrlash va mustaqil o‘rganish qobiliyatlarini rivojlantiradi.
24

2.2. 1–2-sinflarda fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda darslik va qo‘llanmalar
asosida metodik yondashuvlar
1–2-sinf o‘quvchilari uchun fe’l so‘z turkumini o‘rgatish jarayoni
boshlang‘ich ta’limning eng muhim bosqichlaridan biridir. Bu davrda
o‘quvchilar tilning asosiy qurilish elementlarini – so‘z turkumlarini –
o‘rganishga kirishadilar. Ayniqsa, fe’l so‘z turkumi shaxs va narsalarning
harakatini, ish-harakatlarni bildiruvchi so‘zlar sifatida tilning sintaktik va
semantik tizimida muhim o‘rin tutadi. Shu bois, 1–2-sinf o‘quvchilariga fe’l so‘z
turkumini samarali o‘rgatish metodik jihatdan chuqur rejalashtirilishi lozim. [10]
Darslik va qo‘llanmalarda fe’l so‘z turkumini o‘rgatish ikki asosiy
yo‘nalishda amalga oshiriladi: birinchisi – nazariy tushuntirish va
terminologiyani o‘rgatish, ikkinchisi – amaliy mashg‘ulotlar orqali
mustahkamlash. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari bilan ishlashda, avvalo, fe’l so‘z
turkumining semantik mazmuni – ya’ni, harakatni, holatni, ishni bildirishi
tushuntiriladi. Masalan, “yugurdi”, “o‘qidi”, “chizdi” kabi so‘zlar orqali fe’l
so‘z turkumini amaliy mashqlar yordamida o‘rgatish mumkin.
1–2-sinf o‘quvchilari uchun fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda interaktiv
metodlar, vizual va ko‘rgazmali vositalardan foydalanish tavsiya etiladi.
Bolalarga rasm, kartochka va harakat namunalari yordamida fe’l so‘z turkumini
tushuntirish ular uchun harakat va so‘z o‘rtasidagi bog‘liqlikni sezilarli darajada
osonlashtiradi. Masalan, “bolalar yugurdi” jumlasi bilan harakatni ko‘rsatish
orqali fe’l so‘z turkumini tasavvur qilishga yordam beradi. Shu bilan birga,
o‘quvchilarni so‘z o‘yinlari, rolli mashqlar va kichik dramatik sahnalar orqali
fe’l so‘z turkumini qo‘llashga jalb qilish mumkin. [11]
Metodik qo‘llanmalarda 1–2-sinf o‘quvchilari uchun fe’l so‘z turkumini
o‘rgatishda progressiv yondashuvlar tavsiya etiladi. Masalan, avval eng oddiy,
kundalik hayotdagi harakatlarni bildiruvchi fe’llar bilan tanishtirib, keyin ularni
turkumlash, zamon va shaxsga moslash kabi mavzularni bosqichma-bosqich
tushuntirish lozim. Shuningdek, darsliklar va qo‘llanmalarda fe’l so‘z turkumini
25

mustahkamlash uchun mashq va topshiriqlar beriladi: jumlalarni to‘ldirish,
savollarga javob berish, fe’llarni ajratib ko‘rsatish kabi mashqlar orqali
o‘quvchilarni faoliyatga jalb qilish mumkin.
Boshlang‘ich sinflarda 1–2-sinf o‘quvchilariga fe’l so‘z turkumini
o‘rgatishda doimiy takrorlash va amaliyot katta ahamiyatga ega. O‘quvchilar
fe’l so‘z turkumini muntazam mashqlar orqali mustahkamlashadi, bu esa
ularning nutq madaniyati va yozma ifoda ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Shu
bilan birga, fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda harakatlarni ko‘rsatish, namuna
yaratish va interaktiv faoliyatlarni qo‘llash – boshlang‘ich sinf o‘quvchilari
uchun eng samarali yondashuv hisoblanadi.
Natijada, 1–2-sinf o‘quvchilari bilan ishlashda fe’l so‘z turkumini
o‘rgatish nafaqat til bilimlarini mustahkamlash, balki ularning ijodiy fikrlashini
rivojlantirish, so‘z boyligini oshirish va nutq madaniyatini shakllantirishga
xizmat qiladi. Shu bois, darslik va qo‘llanmalarda fe’l so‘z turkumini o‘rgatish
metodikasi amaliyotda sinovdan o‘tgan, tizimli va interaktiv yondashuvlarga
asoslanishi lozim. [12]
Fe’l so‘z turkumini 1–2-sinf o‘quvchilariga o‘rgatishda o‘quvchilarning
mustaqil faoliyati ham muhim o‘rin tutadi. Mashqlarni avval o‘qituvchi
boshqaruvida bajarish, so‘ngra o‘quvchilarga mustaqil ravishda bajarishga
imkon berish orqali 1–2-sinf o‘quvchilari fe’l so‘z turkumini yanada mustahkam
o‘zlashtiradilar. Masalan, o‘quvchilarga oddiy jumlalarni berib, undagi fe’llarni
aniqlash, shaxs va zamon bo‘yicha turkumlash, yoki o‘z jumlalarini yaratish
topshiriqlarini berish mumkin. Bu usul orqali 1–2-sinf o‘quvchilari fe’l so‘z
turkumini amaliyotda qo‘llashni o‘rganadilar va so‘zlarni mustaqil ravishda
tanlash qobiliyatlari rivojlanadi.
Shuningdek, darslarda 1–2-sinf o‘quvchilari uchun fe’l so‘z turkumini
o‘rgatishda o‘yin va dramatik sahnalar, rolli o‘yinlar keng qo‘llaniladi. Masalan,
“Men yuguraman”, “U chizadi” kabi oddiy fe’llardan iborat rolli o‘yinlar orqali
o‘quvchilar fe’l so‘z turkumini hayotiy vaziyatlarda ishlatishni o‘rganadilar. Bu
26

esa 1–2-sinf o‘quvchilarida fe’l so‘z turkumini tushunish va qo‘llash jarayonini
qiziqarli va interaktiv qiladi.
O‘qituvchilar uchun metodik tavsiya – dars davomida vizual vositalarni
doimiy ravishda qo‘llashdir. Masalan, rasmli kartochkalar, harakatli tasvirlar,
audio va video materiallar yordamida 1–2-sinf o‘quvchilari fe’l so‘z turkumini
ko‘rish va eslab qolish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Shu bilan birga, o‘quvchilarni
guruhlarga bo‘lib ishlashga jalb qilish, ularga bir-biriga fe’l so‘z turkumini
tushuntirish imkonini berish ham samarali metod hisoblanadi. [14]
Amaliyot shuni ko‘rsatadiki, 1–2-sinf o‘quvchilari bilan fe’l so‘z
turkumini o‘rgatishda eng samarali yondashuv – nazariy tushuntirish,
ko‘rgazmali vositalar, interaktiv mashqlar va mustaqil ijodiy faoliyatni
uyg‘unlashdir. Shu tarzda dars o‘quvchilarning fe’l so‘z turkumini to‘liq
tushunishlari, harakatni so‘z bilan ifodalash ko‘nikmalarini rivojlantirishga
yordam beradi.
Bundan tashqari, 1–2-sinf o‘quvchilari uchun fe’l so‘z turkumini
o‘rgatishda sinfdan tashqari mashg‘ulotlar ham muhim ahamiyatga ega.
Masalan, sinfdan tashqari o‘quv faoliyati orqali fe’l so‘z turkumini qo‘llashni
o‘rganish, turli hayotiy vaziyatlarda harakatlarni ifodalash orqali til bilimlarini
mustahkamlash mumkin. Bu esa 1–2-sinf o‘quvchilarida fe’l so‘z turkumini
nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan egallashlariga xizmat qiladi.
Natijada, 1–2-sinf o‘quvchilari bilan fe’l so‘z turkumini o‘rgatish
metodikasi interaktivlik, vizual ko‘rgazmalilik va mustaqil ijodiy mashqlar bilan
boyitilgan bo‘lishi lozim. Shu yondashuv orqali o‘quvchilar fe’l so‘z turkumini
tizimli ravishda o‘rganadi, ularni nutqda to‘g‘ri qo‘llashni o‘rganadi va til
ko‘nikmalarini mustahkamlaydi.
Fe’l so‘z turkumini 1–2-sinf o‘quvchilariga o‘rgatishda individual
yondashuv ham katta ahamiyatga ega. Har bir o‘quvchining nutq rivojlanishi va
so‘z boyligi darajasi turlicha bo‘lishi mumkin. Shu sababli, darslarda o‘qituvchi
1–2-sinf o‘quvchilari uchun fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda har bir bolaning
qobiliyatini hisobga olib, topshiriqlarni shaxsiylashtirish zarur. Masalan, ayrim
27

o‘quvchilarga oddiy fe’llardan iborat jumlalarni yaratish topshirig‘i berilsa,
boshqalariga murakkabroq, zamon va shaxsga moslashtirilgan fe’llarni qo‘llash
mashqlari berilishi mumkin. Bu yondashuv 1–2-sinf o‘quvchilari uchun fe’l so‘z
turkumini o‘rganishda faoliyatni oshiradi va o‘zlashtirish jarayonini
tezlashtiradi. Shuningdek, 1–2-sinf o‘quvchilari bilan fe’l so‘z turkumini
o‘rgatishda ijtimoiy faoliyat elementlarini qo‘llash samarali hisoblanadi. Guruh
bo‘lib ishlash, hamkorlikda jumlalar yaratish, fe’llarni bir-biriga tushuntirish va
baham ko‘rish orqali 1–2-sinf o‘quvchilari fe’l so‘z turkumini amaliyotda
qo‘llash ko‘nikmalarini rivojlantiradilar. Bunday mashg‘ulotlar o‘quvchilarda
nafaqat til ko‘nikmalarini, balki ijtimoiy va muloqot ko‘nikmalarini ham
shakllantiradi. [15]
O‘qituvchi 1–2-sinf o‘quvchilari uchun fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda
o‘quvchilarning qiziqishlarini doimiy ravishda uyg‘unlashtirishga harakat qilishi
lozim. Masalan, darsni qiziqarli qiyofada o‘tkazish, fe’l so‘z turkumini turli
hikoyalar, ertaklar va hayotiy vaziyatlar bilan bog‘lash samarali hisoblanadi.
Shu orqali 1–2-sinf o‘quvchilari fe’l so‘z turkumini o‘rganishni nafaqat
zaruriylik, balki qiziqarli va foydali jarayon sifatida qabul qiladilar.
Bundan tashqari, fe’l so‘z turkumini 1–2-sinf o‘quvchilari bilan
o‘rgatishda multimediya vositalari va zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash
natijadorligini oshiradi. Interaktiv doskalar, kompyuter va planshetlar, video
hamda audio materiallar yordamida 1–2-sinf o‘quvchilari fe’l so‘z turkumini
ko‘rish, eslab qolish va o‘zlashtirish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Shu tarzda
darslar ko‘proq vizual va amaliy jihatdan boyitiladi.
1–2-sinf o‘quvchilari bilan fe’l so‘z turkumini o‘rgatish metodikasi
kompleks yondashuvni talab qiladi: nazariy tushuntirish, ko‘rgazmali vositalar,
interaktiv mashqlar, mustaqil va guruhli faoliyat hamda multimediya resurslarini
uyg‘unlashtirish. Bu yondashuv 1–2-sinf o‘quvchilarida fe’l so‘z turkumini
tizimli ravishda o‘rganish, uni nutqda va yozma ifodada to‘g‘ri qo‘llash, hamda
til ko‘nikmalarini rivojlantirish imkonini beradi.
28

XULOSA
Xulosa qilib aytganda, 1–2-sinf o‘quvchilarida fe’l so‘z turkumini
o‘rgatish boshlang‘ich ta’lim jarayonining eng muhim bosqichlaridan biri
hisoblanadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, fe’l so‘z turkumi – shaxs va
narsalarning harakatini bildiruvchi so‘zlar tizimi sifatida tilning sintaktik va
semantik tuzilishida markaziy o‘rin tutadi. Shu sababli, 1–2-sinf o‘quvchilariga
fe’l so‘z turkumini o‘rgatish nafaqat til bilimlarini shakllantirishga, balki
bolalarning nutq madaniyati, ijodiy fikrlash va mustaqil faoliyat ko‘nikmalarini
rivojlantirishga xizmat qiladi.
Nazariy tahlil shuni ko‘rsatdiki, fe’l so‘z turkumining o‘rni til tizimida
o‘ziga xos va ajralmasdir. Fe’l so‘z turkumi o‘quvchilarga harakatni, ish-
harakatlarni, holatlarni ifodalash imkonini beradi. 1–2-sinfda bolalar tilning
asosiy qurilish elementlarini – so‘z turkumlarini o‘rganib, ularni amaliyotda
qo‘llashni boshlaydilar. Shu bois, fe’l so‘z turkumini o‘rgatish jarayoni
darslarning metodik rejalashtirilishi, nazariy tushuntirish va amaliy mashqlar
bilan uyg‘unlashgan holda amalga oshirilishi lozim.
Amaliyotdagi tahlillar shuni ko‘rsatdiki, 1–2-sinf o‘quvchilariga fe’l so‘z
turkumini o‘rgatishda samarali yondashuvlar bir nechta asosiy komponentni o‘z
ichiga oladi. Avvalo, darslik va qo‘llanmalarda fe’l so‘z turkumini tushuntirish
jarayoni tizimli bo‘lishi kerak. Bolalar avval eng oddiy, kundalik hayotdagi
fe’llar bilan tanishtiriladi, keyin esa murakkabroq vaziyatlarda fe’lning shaxs va
zamon bilan bog‘lanishi ko‘rsatib beriladi. Shu bilan birga, amaliy mashqlar va
topshiriqlar orqali fe’l so‘z turkumini mustahkamlash 1–2-sinf o‘quvchilari
uchun muhim ahamiyatga ega. Jumlalarni to‘ldirish, fe’lni aniqlash, yangi
jumlalarni yaratish kabi mashqlar bolalarni faol va mustaqil ishlashga undaydi.
1–2-sinf o‘quvchilari bilan fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda interaktiv
metodlar va vizual ko‘rgazmalilik muhim vosita hisoblanadi. Rasmlar,
kartochkalar, audio va video materiallar orqali harakat va fe’l o‘rtasidagi
29

bog‘liqlik bolalarga tez tushunarli bo‘ladi. Shuningdek, rolli o‘yinlar, dramatik
sahnalar va kichik hikoyalar orqali fe’l so‘z turkumini amaliyotda qo‘llash
o‘quvchilarda qiziqish uyg‘otadi va nutq madaniyatini rivojlantiradi.
Bundan tashqari, fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda individual yondashuv
katta ahamiyatga ega. Har bir 1–2-sinf o‘quvchisining qobiliyati, nutq darajasi
va faolligi inobatga olinib, mashqlar va topshiriqlar darajasi moslashtiriladi. Tez
o‘zlashtiradigan bolalar uchun murakkab fe’llar bilan ishlash, sekin
o‘rganayotganlar uchun esa oddiy fe’llar bilan mashqlar berish samarali natija
beradi. Shu tarzda darslar 1–2-sinf o‘quvchilari uchun qiziqarli va motivatsion
bo‘ladi.
Sinfdan tashqari faoliyat ham fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda katta rol
o‘ynaydi. Sport mashg‘ulotlari, tabiatga sayohatlar, o‘yin mashqlari va real
hayotiy vaziyatlar orqali o‘quvchilar harakatlarni amaliyotda bajarib, ularni fe’l
so‘z turkumida ifodalaydilar. Bu usul fe’l so‘z turkumini nazariy va amaliy
jihatdan egallashga yordam beradi va bolalarning til ko‘nikmalarini
mustahkamlaydi.
Shuningdek, fe’l so‘z turkumini o‘rgatish jarayonida o‘quvchilarning
ijodiy faoliyati va mustaqil ish faoliyatini rivojlantirish ham muhimdir. Kichik
hikoyalar yaratish, sahnalar tayyorlash, harakatlarni so‘z bilan ifodalash orqali
1–2-sinf o‘quvchilari fe’l so‘z turkumini amaliyotda qo‘llashni o‘rganadilar,
nutqda ifodaviylik va kommunikativ qobiliyatlari oshadi.
Metodik tahlil shuni ko‘rsatadiki, 1–2-sinf o‘quvchilarida fe’l so‘z
turkumini o‘rgatish jarayoni quyidagi asosiy tamoyillarga asoslanishi lozim:
1. Nazariy va amaliy mashqlar uyg‘unligi – darslar avvalo fe’l so‘z
turkumining semantik mazmuni va sintaktik joylashuvi bilan tanishtiradi, keyin
amaliy mashqlar orqali mustahkamlaydi.
30

2. Vizual va interaktiv metodlarning qo‘llanilishi – rasm, kartochkalar,
audio-video materiallar va rolli o‘yinlar orqali o‘quvchilar fe’l so‘z turkumini
yaxshiroq tushunadi.
3. Individual yondashuv – har bir o‘quvchining nutq darajasi, qobiliyati va
motivatsiyasini inobatga olgan holda mashqlarni darajaga moslashtirish.
4. Sinfdan tashqari mashqlar – bolalarning harakatlarni amaliyotda
bajarish va ularni fe’l so‘z turkumida ifodalash imkoniyatini berish.
5. Ijodiy va mustaqil faoliyatni rag‘batlantirish – kichik hikoyalar
yaratish, sahnalar tayyorlash va fe’llarni ijodiy qo‘llash orqali nutq madaniyatini
rivojlantirish.
Natijada, 1–2-sinf o‘quvchilari bilan fe’l so‘z turkumini o‘rgatish
metodikasi tizimli, interaktiv va ijodiy yondashuvlarni uyg‘unlashtirgan holda
tashkil etilganda eng samarali natijaga erishish mumkin. Bu yondashuv
o‘quvchilarga fe’l so‘z turkumini tushunish, nutqda to‘g‘ri qo‘llash, harakatlarni
so‘z bilan ifodalash va kundalik muloqotda faol foydalanish ko‘nikmalarini
rivojlantirishga imkon beradi. Shu bilan birga, 1–2-sinf o‘quvchilarining til
madaniyati, kommunikativ qobiliyati, ijodiy va mustaqil fikrlash ko‘nikmalari
shakllanadi, ularni faol, qiziqarli va samarali o‘quvchilarga aylantiradi.
Xulosa o‘laroq, 1–2-sinf o‘quvchilarida fe’l so‘z turkumini o‘rgatish
jarayoni – nafaqat til bilimlarini oshirish, balki bolalarning shaxsiy, ijodiy va
kommunikativ rivojlanishiga xizmat qiladigan integratsiyalashgan metodik
jarayon ekanligi aniqlandi. Shu sababli, boshlang‘ich sinflarda fe’l so‘z
turkumini o‘rgatishda metodik rejalashtirish, amaliy mashqlar va interaktiv
faoliyatni uyg‘unlashtirish zarur, bu esa o‘quvchilarda til ko‘nikmalarini
mustahkamlash va nutq madaniyatini rivojlantirishga yordam beradi.
31

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
I. O‘zbekiston Respublikasi qonunlari, qaror va farmonlari
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2019-yil
29-apreldagi “O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi tizimini 2030-yilgacha
rivojlantirish konsepsiyasi to‘g‘risida”gi PF–5712-sonli Farmoni.
2. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. (2020). Boshlang‘ich
sinflarda ona tili o‘qitish metodikasi. Toshkent: O‘qituvchi.
3. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. (2020). 1–2-sinf ona tili
darsliklari va metodik qo‘llanmalar. Toshkent: O‘qituvchi.
II. Ilmiy, o‘quv va metodik adabiyotlar
1. Abdurahmonova, G. (2020). Boshlang‘ich sinflarda ona tili darslarini
o‘qitish metodikasi. Toshkent: O‘qituvchi.
2. Qayumova, N. (2021). Fe’l so‘z turkumini 1–2-sinf o‘quvchilariga
o‘rgatish metodikasi. Toshkent: Fan va ta’lim.
3. Sobirov, F. (2019). Ona tili darslarida grammatik tushunchalarni o‘rgatish.
Toshkent: Ta’lim.
4. Usmonov, A. (2022). Boshlang‘ich sinflarda interfaol metodlar. Toshkent:
Pedagogika.
5. Rahimov, B. (2021). Ona tili fanini o‘rgatishda zamonaviy pedagogik
texnologiyalar. Toshkent: Fan.
6. Nazarova, G. A. (2023). Boshlang‘ich sinflarda ona tili darslarida
qo‘llaniladigan metodlar. CyberLeninka.
7. Qosimova, K. (2009). Ona tili o‘qitish metodikasi. Toshkent: O‘qituvchi.
8. Hamroyev, A. R. (2020). Ona tili o‘qitish metodikasi. JDPU.
9. Mavlyanova, D. A. (2022). Boshlang‘ich sinf ona tili darslarida so‘z
tarkibi va yasalishini o‘rgatish metodikasi. BestPublication.
32

10. Xolboeva, G. A. (2021). Boshlang‘ich sinflarda ona tili o‘qitish
metodikasining metodologik va ilmiy asoslari. InScience.
11. Shodmonov, M. (2018). Boshlang‘ich sinflarda ona tili o‘qitish
metodikasi. Toshkent: O‘qituvchi.
12. Qosimova, K., Matchonov, S., & b. (2020). Ona tili o‘qitish metodikasi.
Ziyouz.
III. Internet manbalari
1. CyberLeninka. Boshlang‘ich sinflarda ona tili darslarida qo‘llaniladigan
metodlar. https://cyberleninka.ru/article/n/boshlang-ich-sinf-ona-tili-darslarida-
qo-llaniladigan-metodlar
2. JDPU. Ona tili o‘qitish metodikasi.
https://jdpu.uz/wp-content/uploads/2020/01/Ona-tili-oqitish-metodikasi.pdf
3. BestPublication. Boshlang‘ich sinf ona tili darslarida so‘z tarkibi va
yasalishini o‘rgatish metodikasi.
https://bestpublication.org/index.php/ozf/article/download/859/828/814
4. InScience. Boshlang‘ich sinflarda ona tili o‘qitish metodikasining
metodologik va ilmiy asoslari.
https://interscience.uz/index.php/home/article/download/1045/858/3010
33

UNIVERSITY OF INNOVATION TECHNOLOGIES
Boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishi____ kurs talabasi __________________________________
kurs ishining himoyasi bo‘yicha 2025 yil «____» _____________ kungi № _________ sonli
majlisining
B A Y O N N O M AS I
Kurs ishining mavzusi
_________________________________________________________
___________________________________________________________________________
__
Qa tnashuvchilar :
Kommisiya boshlig‘ i ____________________
A ’zolari
_____________________________________________________________________
Ish rejasi bo’yicha :
Kurs ishining rahbari ______________________
Kurs ishi bo‘yicha quydagi materiallar tavsiya etildi:
1. Yozilishi va hujjatlashtirilishi _________________________________________
2. H imoya vaqtidagi bayonot __________________________________________
3. Be rilgan savollarga javoblari _________________________________________
4. Kurs ishi rahbarining xulosasi ______________________________________
___________________________________________________________________________
__
Kurs ishi himoyasi vaqtida talabaga quydagi savollar berildi:
34

1.
___________________________________________________________________________
2.
___________________________________________________________________________
3.
___________________________________________________________________________
Komissiya xulosasi:
1. Talaba ________________________________________ kurs ishini bajarganligi va ____
bahoga yimoya qilgan deb hisoblansin.
Komissiya rahbari: ______________________
Komissiya a ’zolari : ______________________
______________________
______________________
Kotib: __________________________
Kurs ishini bah olashda quydagi yechimlar tavsiya et iladi :
1. Kurs ishi eksperimental, berilgan masalalar toliq yechilgan ,
xulosada olingan pedagogik bilimlardan foydalanish ko’nikmasi bo’lsa –
«a’lo» (5).
2. Rej adagi masalalar to’liq bayon etilgan, biroq xulosalarda
pedagogik bilimlardan foydalanilmasa – «yaxshi» (4).
3. Re jadagi m asalalar tol iq bayon etilsa , o l ingan n atijalar yetarli
darajaga pedagogig tarafdan tal qinlanmasa – «qan o atlan ti r i r ar l i » (3) ba holarini
qo ’yish mumkin.
Kurs ishining mukammal b o’limlari , mazm uni va bajarilish sifatini
baholash o’lchamlari.
1. Mavzuning tanlanishi,rejaning mavzuga mosligi – 10%
35

2. Kirish qismida mavzuning ahamiyati xozirgi davr ko’z qarashlarining
isbotlanishi -10%
3. Kurs ishi mavzusi mazmunan ochilishi hamda aniq xulosaga egaligi -
30%.
4. Kurs ishining mustaqil hamda ijodkorlik bilan yaratilishi -20%.
5. Kurs ishidagi oldingi tajribalarni bayonlash -10%.
6. Kurs ishida o’zining tajriba-sinovin o’tkazish -10%
7. Adabiyotlardan foydalanish darajasi -10%.
Kurs ishining bah olari :
100-90% - «5» – A’lo.
89-70% - «4» - Yaxshi.
69-60% - «3» – Qanoatlantirilarli.
59-0% - «2» – Qanoatlantirarsiz.
36

kurs ishi

Sotib olish