O'zbekiston Respublikada ijtimoiy sohadagi islohotlar - Maktabgacha va boshlang'ich ta'lim - Kurs ishlari

Dokument ma'lumotlari

Narxi	9000UZS
Hajmi	44.9KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	15 May 2026
Kengaytma	docx
Bo'lim	Kurs ishlari
Fan	Maktabgacha va boshlang'ich ta'lim

Sotuvchi

Abdulatif Valijonov

Ro'yxatga olish sanasi 14 May 2025

2 Sotish

O'zbekiston Respublikada ijtimoiy sohadagi islohotlar

Sotib olish

O'zbekiston Respublikada ijtimoiy sohadagi islohotlar

REJA:
KIRISH .......................................................................................................................................................... 4
1. OʻZBEKISTONDA IJTIMOIY SOHANI RIVOJLANTIRISHNING HUQUQIY ASOSLARI VA DAVLAT SIYOSATI.
................................................................................................................................................................. 7
Ijtimoiy soha tushunchasi va uning jamiyat taraqqiyotidagi oʻrni:Ijtimoiy soha har qanday davlat va
jamiyat hayotining eng muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Chunki inson manfaatlari, aholi
turmush darajasi, sog‘lom va barkamol avlodni tarbiyalash, fuqarolarning mehnat qilish, bilim olish va
tibbiy xizmatlardan foydalanish huquqlarini ta’minlash aynan ijtimoiy soha orqali amalga oshiriladi.
Shu bois zamonaviy demokratik davlatlarda ijtimoiy siyosat davlat boshqaruvining ustuvor yo‘nalishi
sifatida qaraladi. ...................................................................................................................................... 7
Oʻzbekistonda ijtimoiy siyosatning shakllanishi: Mustaqillikning dastlabki yillarida O‘zbekiston iqtisodiy
jihatdan murakkab davrni boshdan kechirdi. Sobiq ittifoq parchalanishi natijasida ishlab chiqarish
hajmi qisqardi, iqtisodiy aloqalar uzildi, ishsizlik va inflyatsiya darajasi oshdi. Ana shunday murakkab
sharoitda davlat tomonidan kuchli ijtimoiy siyosat yuritish zarurati yuzaga keldi. .................................. 7
Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida ijtimoiy davlat tamoyillari .................................................... 8
Ijtimoiy sohani tartibga soluvchi qonunchilik tizimi: O‘zbekistonda ijtimoiy sohani rivojlantirish uchun
mustahkam qonunchilik bazasi yaratilgan. Mamlakatda qabul qilingan qonunlar fuqarolarning ijtimoiy
huquqlarini himoya qilishga xizmat qilmoqda. ........................................................................................ 9
Davlatning ijtimoiy siyosati va uning ustuvor yoʻnalishlari:Bugungi kunda O‘zbekiston Respublikasida
davlat ijtimoiy siyosatining asosiy yo‘nalishlari quyidagilardan iborat: .................................................... 9
Harakatlar strategiyasi va ijtimoiy islohotlar: 2017–2021-yillarga mo‘ljallangan Harakatlar strategiyasi
mamlakat taraqqiyotining yangi bosqichini boshlab berdi. Ushbu strategiyada ijtimoiy sohani
rivojlantirish alohida ustuvor yo‘nalish sifatida belgilandi. .................................................................... 10
“Yangi Oʻzbekiston” taraqqiyot strategiyasi .......................................................................................... 10
Kambagʻallikni qisqartirish siyosati:So‘nggi yillarda kambag‘allikni qisqartirish davlat siyosatining eng
muhim yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Chunki kambag‘allik nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy muammo
ham hisoblanadi. ................................................................................................................................... 10
Mahalla institutining ijtimoiy siyosatdagi oʻrni:Mahalla O‘zbekistonda ijtimoiy boshqaruvning muhim
bo‘g‘ini hisoblanadi. Mahalla tizimi orqali aholining muammolari o‘rganiladi va ularga amaliy yordam
ko‘rsatiladi. ............................................................................................................................................ 11
Taʼlim tizimini rivojlantirish davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishi sifatida: Ta’lim tizimi ijtimoiy
sohaning eng muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Chunki ta’lim jamiyat taraqqiyotining asosiy omili
bo‘lib, inson kapitalini rivojlantirishga xizmat qiladi. ............................................................................. 11
Sogʻliqni saqlash tizimidagi davlat siyosati:Sog‘liqni saqlash tizimini rivojlantirish davlat ijtimoiy
siyosatining muhim yo‘nalishi hisoblanadi. Chunki aholining sog‘lom bo‘lishi mamlakat taraqqiyotining
asosiy omillaridan biridir. ....................................................................................................................... 12
Yoshlar siyosati va davlat qoʻllab-quvvatlashi: O‘zbekiston aholisi tarkibida yoshlar salmoqli o‘rinni
egallaydi. Shu sababli yoshlarni qo‘llab-quvvatlash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishi hisoblanadi.
............................................................................................................................................................... 12
Xotin-qizlarni qoʻllab-quvvatlash siyosati:Xotin-qizlarning jamiyatdagi o‘rni va faolligini oshirish davlat
siyosatining muhim yo‘nalishidir. .......................................................................................................... 12
Raqamli ijtimoiy xizmatlar tizimi:Raqamlashtirish jarayoni ijtimoiy sohada ham keng qo‘llanilmoqda. 12
2

Ijtimoiy siyosatda xalqaro hamkorlik:O‘zbekiston ijtimoiy sohani rivojlantirishda xalqaro tashkilotlar
bilan hamkorlikni kuchaytirmoqda. ....................................................................................................... 13
2. TA’LIM VA SOGʻLIQNI SAQLASH TIZIMIDA AMALGA OSHIRILAYOTGAN ISLOHOTLAR. ....................... 14
O‘zbekistonda ta’lim tizimini isloh qilishning asosiy maqsadlari ............................................................ 14
Umumiy o‘rta ta’lim tizimidagi islohotlar:Maktab ta’limi jamiyat taraqqiyotining asosiy poydevori
hisoblanadi. Shu sababli O‘zbekistonda umumiy o‘rta ta’lim tizimini modernizatsiya qilishga katta
e’tibor qaratilmoqda. ............................................................................................................................. 15
Oliy ta’lim tizimidagi tub islohotlar:Oliy ta’lim tizimi mamlakat taraqqiyotining asosiy omillaridan biri
sifatida qaralmoqda. Shu sababli ushbu sohada keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. ........... 15
Raqamli ta’lim tizimining rivojlanishi ..................................................................................................... 16
Sog‘liqni saqlash tizimining jamiyat hayotidagi ahamiyati:Sog‘lom jamiyatni shakllantirish davlat
siyosatining eng muhim yo‘nalishlaridan biridir. Chunki aholining salomatligi mamlakat taraqqiyotining
asosiy omillaridan biri hisoblanadi.O‘zbekistonda sog‘liqni saqlash tizimini modernizatsiya qilish,
aholiga sifatli tibbiy xizmat ko‘rsatish va tibbiyot muassasalarini zamonaviy texnologiyalar bilan
jihozlash bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. ......................................................... 16
Zamonaviy tibbiyot markazlarining tashkil etilishi ................................................................................. 16
Onalik va bolalikni muhofaza qilish tizimi .............................................................................................. 16
Tez tibbiy yordam tizimidagi islohotlar .................................................................................................. 17
Tibbiyotda raqamlashtirish jarayoni ...................................................................................................... 17
Farmatsevtika sanoatini rivojlantirish .................................................................................................... 17
Xususiy tibbiyot tizimini rivojlantirish .................................................................................................... 18
Tibbiyot xodimlarini qo‘llab-quvvatlash ................................................................................................. 18
Pandemiya davridagi islohotlar ............................................................................................................. 18
3. AHOLINI IJTIMOIY HIMOYA QILISH VA BANDLIKNI TA’MINLASH BORASIDAGI ISLOHOTLAR. ............. 19
4. OʻZBEKISTONDA IJTIMOIY ISLOHOTLARNING NATIJALARI VA ISTIQBOLLARI. .................................... 24
XULOSA ...................................................................................................................................................... 28
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR: ............................................................................................................... 30
3

KIRISH
Bugungi kunda dunyo mamlakatlari taraqqiyotining asosiy mezonlaridan biri
inson manfaatlarini ta’minlash, aholi turmush darajasini yaxshilash va ijtimoiy
himoya tizimini kuchaytirish bilan belgilanmoqda. Har qanday davlatning
rivojlanish darajasi nafaqat iqtisodiy ko‘rsatkichlari, balki fuqarolarning yashash
sifati, ta’lim olish imkoniyatlari, tibbiy xizmatlardan foydalanish darajasi, bandlik,
ijtimoiy himoya va inson kapitalining rivojlanganligi bilan ham o‘lchanadi. Shu
jihatdan, O‘zbekiston Respublikasida ijtimoiy sohada amalga oshirilayotgan
islohotlar mamlakat taraqqiyotining muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.
Mustaqillikning dastlabki yillaridan boshlab O‘zbekistonda kuchli ijtimoiy
siyosat yuritish davlat taraqqiyotining ustuvor vazifasi sifatida belgilab olindi.
Bozor iqtisodiyotiga bosqichma-bosqich o‘tish jarayonida aholining ijtimoiy
himoyaga muhtoj qatlamlarini qo‘llab-quvvatlash, ta’lim va sog‘liqni saqlash
tizimini saqlab qolish hamda aholining turmush sharoitini yaxshilashga alohida
e’tibor qaratildi. Ayniqsa, keyingi yillarda mamlakatda amalga oshirilayotgan keng
ko‘lamli demokratik islohotlar doirasida ijtimoiy sohani tubdan modernizatsiya
qilish, xalq manfaatlarini ta’minlash va inson qadrini ulug‘lash davlat siyosatining
ustuvor yo‘nalishiga aylandi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan ilgari surilgan “Inson qadri
uchun”, “Xalq davlat idoralariga emas, davlat idoralari xalqimizga xizmat qilishi
kerak” degan tamoyillar mamlakatda olib borilayotgan ijtimoiy siyosatning asosiy
mazmunini belgilab berdi. Bu esa ta’lim, sog‘liqni saqlash, bandlik,
kambag‘allikni qisqartirish, uy-joy bilan ta’minlash, xotin-qizlar va yoshlarni
qo‘llab-quvvatlash kabi yo‘nalishlarda keng ko‘lamli islohotlarni amalga oshirish
zaruratini yuzaga keltirdi.
Ijtimoiy soha davlat va jamiyat taraqqiyotining eng muhim tarkibiy qismi
hisoblanadi. Chunki inson omili har qanday rivojlanishning markazida turadi.
Aholining ijtimoiy himoyalanganligi, sifatli ta’lim va tibbiy xizmatlardan
foydalanish imkoniyatiga ega bo‘lishi, munosib mehnat sharoitlarining yaratilishi
jamiyatda barqarorlikni ta’minlaydi. Shu sababli O‘zbekistonda amalga
4

oshirilayotgan ijtimoiy islohotlar mamlakat iqtisodiy taraqqiyoti bilan
chambarchas bog‘liq holda olib borilmoqda.
So‘nggi yillarda mamlakatda ijtimoiy himoya tizimini takomillashtirish,
aholi bandligini ta’minlash, kambag‘allikni qisqartirish va ijtimoiy xizmatlar
sifatini oshirish bo‘yicha qator muhim qaror va dasturlar qabul qilindi. Xususan,
“Harakatlar strategiyasi”, “Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi”,
“Kambag‘allikni qisqartirish dasturi”, “Obod qishloq”, “Obod mahalla”, “Yoshlar
daftari”, “Ayollar daftari”, “Temir daftar” kabi tizimlar aholining ijtimoiy
himoyasini kuchaytirishda muhim ahamiyat kasb etdi.
Ta’lim tizimida ham tub islohotlar amalga oshirildi. Maktabgacha ta’lim
tizimi qayta tashkil etildi, yangi bog‘chalar va maktablar qurildi, oliy ta’lim
muassasalari soni sezilarli darajada oshdi. Oliy ta’limga qabul kvotalari
kengaytirildi, xorijiy oliy ta’lim muassasalari filiallari tashkil etildi. Zamonaviy
pedagogik texnologiyalarni joriy etish va raqamli ta’lim tizimini rivojlantirishga
katta e’tibor qaratildi.
Sog‘liqni saqlash tizimida ham aholiga sifatli tibbiy xizmat ko‘rsatish
maqsadida zamonaviy tibbiyot muassasalari tashkil etildi, qishloq vrachlik
punktlari va oilaviy poliklinikalar faoliyati takomillashtirildi. Tibbiyot sohasiga
innovatsion texnologiyalar joriy etilib, aholining salomatligini mustahkamlash
davlat siyosatining ustuvor vazifasiga aylandi.
Bandlik va aholini ijtimoiy himoya qilish borasida ham sezilarli ishlar
amalga oshirildi. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish orqali yangi
ish o‘rinlari yaratildi. Aholining ehtiyojmand qatlamlarini moddiy va ma’naviy
qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari kuchaytirildi. Shu bilan birga, yoshlar va xotin-
qizlarning bandligini ta’minlash, ularning ijtimoiy faolligini oshirish bo‘yicha
maxsus dasturlar amalga oshirilmoqda.
Mamlakatda amalga oshirilayotgan ijtimoiy islohotlarning yana bir muhim
jihati – bu raqamli texnologiyalarni joriy etish orqali davlat xizmatlari sifatini
oshirishdir. Elektron hukumat tizimi, onlayn davlat xizmatlari, raqamli tibbiyot va
5

masofaviy ta’lim tizimlarining rivojlanishi aholiga qulaylik yaratish bilan birga,
davlat boshqaruvi samaradorligini ham oshirmoqda.
O‘zbekiston Respublikasida ijtimoiy sohadagi islohotlar nafaqat aholining
turmush darajasini oshirishga, balki mamlakatning xalqaro maydondagi nufuzini
mustahkamlashga ham xizmat qilmoqda. Xalqaro tashkilotlar tomonidan
O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan islohotlarga yuqori baho berilmoqda.
Ayniqsa, inson huquqlarini ta’minlash, kambag‘allikni qisqartirish va gender
tengligini ta’minlash borasidagi sa’y-harakatlar xalqaro hamjamiyat tomonidan
e’tirof etilmoqda.
Mazkur mavzuning dolzarbligi shundaki, bugungi globallashuv jarayonida
har bir davlat o‘zining ijtimoiy siyosatini zamon talablari asosida rivojlantirishi
zarur. O‘zbekiston ham bu borada o‘ziga xos taraqqiyot yo‘lini tanlab, ijtimoiy
davlat tamoyillarini mustahkamlashga intilmoqda. Shu sababli mamlakatda amalga
oshirilayotgan ijtimoiy islohotlarni ilmiy jihatdan tahlil qilish, ularning mazmun-
mohiyatini ochib berish va samaradorligini o‘rganish muhim ilmiy-amaliy
ahamiyatga ega.
6

1. O ZBEKISTONDA IJTIMOIY SOHANI RIVOJLANTIRISHNINGʻ
HUQUQIY ASOSLARI VA DAVLAT SIYOSATI.
Ijtimoiy soha tushunchasi va uning jamiyat taraqqiyotidagi
o rni:
ʻ Ijtimoiy soha har qanday davlat va jamiyat hayotining eng muhim
yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Chunki inson manfaatlari, aholi turmush darajasi,
sog‘lom va barkamol avlodni tarbiyalash, fuqarolarning mehnat qilish, bilim olish
va tibbiy xizmatlardan foydalanish huquqlarini ta’minlash aynan ijtimoiy soha
orqali amalga oshiriladi. Shu bois zamonaviy demokratik davlatlarda ijtimoiy
siyosat davlat boshqaruvining ustuvor yo‘nalishi sifatida qaraladi.
O‘zbekiston Respublikasida ham mustaqillik yillaridan boshlab kuchli
ijtimoiy siyosat yuritish davlat taraqqiyotining muhim tamoyili sifatida belgilab
olindi. Bozor iqtisodiyotiga o‘tish jarayonida aholining ehtiyojmand qatlamlarini
himoya qilish, ijtimoiy tenglikni saqlash, fuqarolarning konstitutsiyaviy
huquqlarini ta’minlash va inson manfaatlarini ustuvor qo‘yish davlat siyosatining
markaziga aylandi.Ijtimoiy soha tarkibiga ta’lim, sog‘liqni saqlash, madaniyat,
sport, aholini ijtimoiy himoya qilish, bandlik, uy-joy siyosati, yoshlar siyosati,
xotin-qizlarni qo‘llab-quvvatlash kabi yo‘nalishlar kiradi. Ushbu tizimlarning
samarali faoliyati mamlakatning iqtisodiy va siyosiy barqarorligini ta’minlaydi.
Chunki rivojlangan ijtimoiy tizim jamiyatda adolat, barqarorlik va taraqqiyot
muhitini shakllantiradi.
Bugungi globallashuv davrida inson kapitalini rivojlantirish davlat
siyosatining eng muhim vazifalaridan biri bo‘lib qolmoqda. Inson kapitali deganda
aholining bilim darajasi, kasbiy malakasi, sog‘ligi va ijtimoiy faolligi tushuniladi.
Shu sababli O‘zbekistonda ham inson manfaatlarini ta’minlash, aholining turmush
sifatini oshirish va kuchli ijtimoiy himoya tizimini shakllantirish bo‘yicha keng
ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda.
O zbekistonda ijtimoiy siyosatning shakllanishi:
ʻ Mustaqillikning
dastlabki yillarida O‘zbekiston iqtisodiy jihatdan murakkab davrni boshdan
kechirdi. Sobiq ittifoq parchalanishi natijasida ishlab chiqarish hajmi qisqardi,
iqtisodiy aloqalar uzildi, ishsizlik va inflyatsiya darajasi oshdi. Ana shunday
7

murakkab sharoitda davlat tomonidan kuchli ijtimoiy siyosat yuritish zarurati
yuzaga keldi.
Birinchi Prezidentimiz tomonidan ishlab chiqilgan “o‘zbek modeli”ning
besh tamoyilidan biri aynan kuchli ijtimoiy siyosat tamoyili edi. Ushbu tamoyil
asosida aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarini davlat tomonidan qo‘llab-
quvvatlash, iqtisodiy islohotlarni bosqichma-bosqich amalga oshirish va aholi
manfaatlarini himoya qilishga katta e’tibor qaratildi.
O‘zbekistonning mustaqil taraqqiyot yo‘li shuni ko‘rsatdiki, iqtisodiy
islohotlar ijtimoiy himoya bilan uyg‘un holda olib borilgandagina jamiyatda
barqarorlik va taraqqiyot ta’minlanadi. Shu sababli davlat budjetining asosiy qismi
ta’lim, sog‘liqni saqlash, ijtimoiy himoya va boshqa ijtimoiy yo‘nalishlarga
ajratildi.Keyingi yillarda esa mamlakatda “Inson qadri uchun” tamoyili asosida
yangi bosqichdagi ijtimoiy siyosat shakllandi. Bu siyosatning asosiy maqsadi
aholining hayot sifatini oshirish, kambag‘allikni qisqartirish, bandlikni ta’minlash
va har bir fuqaro uchun munosib yashash sharoitlarini yaratishdan iborat bo‘ldi.
O zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida ijtimoiy davlat tamoyillariʻ
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi mamlakatdagi ijtimoiy siyosatning
asosiy huquqiy manbasi hisoblanadi. Konstitutsiyada inson huquqlari va
erkinliklari oliy qadriyat sifatida e’tirof etilgan bo‘lib, fuqarolarning ijtimoiy
huquqlarini ta’minlash davlatning asosiy vazifalaridan biri sifatida belgilangan.
Konstitutsiyada har bir fuqaroning:
 bilim olish huquqi;
 mehnat qilish huquqi;
 tibbiy xizmatlardan foydalanish huquqi;
 dam olish huquqi;
 ijtimoiy ta’minot huquqi;
 uy-joyga ega bo‘lish huquqi;
 onalik va bolalikni himoya qilish huquqi
kafolatlangan.
8

Yangi tahrirdagi Konstitutsiyada O‘zbekistonning ijtimoiy davlat ekanligi alohida
belgilab qo‘yildi. Bu esa davlatning asosiy vazifasi inson manfaatlarini himoya
qilish, aholining munosib turmush darajasini ta’minlash va kuchli ijtimoiy himoya
tizimini shakllantirish ekanligini anglatadi.
Konstitutsiyadagi ushbu normalar mamlakatda amalga oshirilayotgan barcha
ijtimoiy islohotlarning huquqiy asosini tashkil etadi.
Ijtimoiy sohani tartibga soluvchi qonunchilik tizimi: O‘zbekistonda
ijtimoiy sohani rivojlantirish uchun mustahkam qonunchilik bazasi yaratilgan.
Mamlakatda qabul qilingan qonunlar fuqarolarning ijtimoiy huquqlarini himoya
qilishga xizmat qilmoqda.
Ijtimoiy sohani tartibga soluvchi asosiy qonunlar quyidagilar hisoblanadi:
 “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun;
 “Sog‘liqni saqlash to‘g‘risida”gi Qonun;
 “Aholini ish bilan ta’minlash to‘g‘risida”gi Qonun;
 “Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti to‘g‘risida”gi Qonun;
 “Nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g‘risida”gi Qonun;
 “Yoshlarga oid davlat siyosati to‘g‘risida”gi Qonun;
 “Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari
to‘g‘risida”gi Qonun.
Mazkur qonunlar orqali aholining turli qatlamlarini ijtimoiy jihatdan qo‘llab-
quvvatlash mexanizmlari belgilab berilgan.
Davlatning ijtimoiy siyosati va uning ustuvor yo nalishlari:ʻ Bugungi
kunda O‘zbekiston Respublikasida davlat ijtimoiy siyosatining asosiy yo‘nalishlari
quyidagilardan iborat:
 kambag‘allikni qisqartirish;
 aholi bandligini ta’minlash;
 sifatli ta’lim tizimini yaratish;
 zamonaviy sog‘liqni saqlash tizimini rivojlantirish;
 ijtimoiy himoya tizimini takomillashtirish;
 yoshlar va xotin-qizlarni qo‘llab-quvvatlash;
9

 uy-joy sharoitlarini yaxshilash;
 aholi daromadlarini oshirish.
Mazkur yo‘nalishlarda amalga oshirilayotgan islohotlar aholining turmush
darajasini oshirishga xizmat qilmoqda.
Harakatlar strategiyasi va ijtimoiy islohotlar: 2017–2021-yillarga
mo‘ljallangan Harakatlar strategiyasi mamlakat taraqqiyotining yangi bosqichini
boshlab berdi. Ushbu strategiyada ijtimoiy sohani rivojlantirish alohida ustuvor
yo‘nalish sifatida belgilandi.
Strategiya doirasida:
 maktabgacha ta’lim tizimi qayta tashkil etildi;
 oliy ta’lim qamrovi kengaydi;
 sog‘liqni saqlash tizimi modernizatsiya qilindi;
 yangi ish o‘rinlari yaratildi;
 aholining ijtimoiy himoyasi kuchaytirildi.
Harakatlar strategiyasi natijasida davlat organlari faoliyatida ochiqlik va xalq bilan
muloqot tizimi kuchaydi.
“Yangi O zbekiston” taraqqiyot strategiyasiʻ
2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Taraqqiyot strategiyasi mamlakatdagi ijtimoiy
islohotlarni yangi bosqichga olib chiqdi. Ushbu strategiyaning asosiy maqsadi
inson qadrini ulug‘lash va erkin fuqarolik jamiyatini rivojlantirishdan iborat.
Strategiya doirasida:
 kambag‘allikni qisqartirish;
 ta’lim sifatini oshirish;
 tibbiyot tizimini isloh qilish;
 mahallabay ishlash tizimini kuchaytirish;
 ijtimoiy xizmatlarni raqamlashtirish
kabi vazifalar belgilandi.
Kambag allikni qisqartirish siyosati:
ʻ So‘nggi yillarda kambag‘allikni
qisqartirish davlat siyosatining eng muhim yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Chunki
kambag‘allik nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy muammo ham hisoblanadi.
10

Shu maqsadda:
 “Temir daftar”;
 “Ayollar daftari”;
 “Yoshlar daftari”
kabi tizimlar joriy etildi.
Mazkur tizimlar orqali ehtiyojmand oilalarga moddiy yordam, imtiyozli kreditlar
va bandlik imkoniyatlari yaratildi.
Mahalla institutining ijtimoiy siyosatdagi o rni:ʻ Mahalla O‘zbekistonda
ijtimoiy boshqaruvning muhim bo‘g‘ini hisoblanadi. Mahalla tizimi orqali
aholining muammolari o‘rganiladi va ularga amaliy yordam ko‘rsatiladi.
Mahalla fuqarolar yig‘inlari:
 ehtiyojmand oilalarni aniqlaydi;
 yoshlar bilan ishlaydi;
 xotin-qizlarni qo‘llab-quvvatlaydi;
 bandlikni ta’minlashda ishtirok etadi.
Bugungi kunda mahalla tizimi davlat va jamiyat o‘rtasidagi muhim ko‘prik
vazifasini bajarmoqda.
Ta ʼ lim tizimini rivojlantirish davlat siyosatining ustuvor yo ʻ nalishi
sifatida : Ta ’ lim tizimi ijtimoiy sohaning eng muhim tarkibiy qismi hisoblanadi .
Chunki ta’lim jamiyat taraqqiyotining asosiy omili bo‘lib, inson kapitalini
rivojlantirishga xizmat qiladi.
So‘nggi yillarda:
 yangi maktablar qurildi;
 maktabgacha ta’lim qamrovi kengaydi;
 oliy ta’lim muassasalari soni oshdi;
 xorijiy universitetlar filiallari ochildi;
 kredit-modul tizimi joriy etildi.
Ta’lim tizimidagi ushbu islohotlar yoshlarning zamonaviy bilim olish
imkoniyatlarini kengaytirdi.
11

Sog liqni saqlash tizimidagi davlat siyosati:ʻ Sog‘liqni saqlash tizimini
rivojlantirish davlat ijtimoiy siyosatining muhim yo‘nalishi hisoblanadi. Chunki
aholining sog‘lom bo‘lishi mamlakat taraqqiyotining asosiy omillaridan biridir.
Shu sababli:
 yangi shifoxonalar qurildi;
 oilaviy poliklinikalar tashkil etildi;
 tez tibbiy yordam tizimi rivojlantirildi;
 raqamli tibbiyot tizimi joriy qilindi.
Aholiga sifatli va arzon tibbiy xizmat ko‘rsatish davlat siyosatining asosiy
vazifalaridan biri bo‘lib qolmoqda.
Yoshlar siyosati va davlat qo llab-quvvatlashi:
ʻ O‘zbekiston aholisi
tarkibida yoshlar salmoqli o‘rinni egallaydi. Shu sababli yoshlarni qo‘llab-
quvvatlash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishi hisoblanadi.
Yoshlar uchun:
 grantlar ajratilmoqda;
 imtiyozli kreditlar berilmoqda;
 zamonaviy kasb-hunar markazlari tashkil etilmoqda;
 startap loyihalar qo‘llab-quvvatlanmoqda.
Yoshlar ishlari agentligi faoliyati ham yoshlarning ijtimoiy faolligini oshirishga
xizmat qilmoqda.
Xotin-qizlarni qo llab-quvvatlash siyosati:
ʻ Xotin-qizlarning jamiyatdagi
o‘rni va faolligini oshirish davlat siyosatining muhim yo‘nalishidir.
Bugungi kunda:
 ayollar tadbirkorligi rivojlantirilmoqda;
 ayollarga imtiyozli kreditlar berilmoqda;
 gender tenglik siyosati amalga oshirilmoqda;
 ayollarning siyosiy faolligi oshirilmoqda.
Bu esa jamiyatda gender tenglikni ta’minlashga xizmat qilmoqda.
Raqamli ijtimoiy xizmatlar tizimi: Raqamlashtirish jarayoni ijtimoiy
sohada ham keng qo‘llanilmoqda.
12

Bugungi kunda:
 elektron hukumat tizimi;
 onlayn davlat xizmatlari;
 elektron pensiya tizimi;
 masofaviy ta’lim platformalari
keng rivojlanmoqda.
Bu esa aholiga qulaylik yaratish bilan birga korrupsiyani kamaytirishga ham
xizmat qilmoqda.
Ijtimoiy siyosatda xalqaro hamkorlik: O‘zbekiston ijtimoiy sohani
rivojlantirishda xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikni kuchaytirmoqda.
Xususan:
 BMT;
 YUNISEF;
 Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti;
 Jahon banki;
 Osiyo taraqqiyot banki
bilan hamkorlikda qator ijtimoiy loyihalar amalga oshirilmoqda.
Mazkur hamkorliklar orqali ta’lim, sog‘liqni saqlash va ijtimoiy himoya tizimiga
zamonaviy tajribalar joriy qilinmoqda.
O‘zbekiston Respublikasida ijtimoiy sohani rivojlantirishning huquqiy
asoslari mustahkam yaratilgan bo‘lib, davlat siyosati inson manfaatlarini
ta’minlashga qaratilgan. Konstitutsiya va qonunlar fuqarolarning ijtimoiy
huquqlarini kafolatlamoqda. So‘nggi yillarda amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli
islohotlar esa aholining turmush darajasini yaxshilash, kambag‘allikni qisqartirish,
sifatli ta’lim va tibbiy xizmatlarni rivojlantirishga xizmat qilmoqda.Yangi
O‘zbekiston sharoitida inson qadri, ijtimoiy adolat va xalq farovonligini ta’minlash
davlat siyosatining ustuvor maqsadiga aylangan. Shu sababli ijtimoiy sohada
amalga oshirilayotgan islohotlar mamlakatning barqaror taraqqiyoti va xalq
farovonligini ta’minlashda muhim omil bo‘lib qolmoqda.
13

2. TA’LIM VA SOG LIQNI SAQLASH TIZIMIDA AMALGAʻ
OSHIRILAYOTGAN ISLOHOTLAR.
Har qanday davlatning rivojlanish darajasi, avvalo, uning ta’lim va sog‘liqni
saqlash tizimining qay darajada taraqqiy etganligi bilan belgilanadi. Chunki ta’lim
inson kapitalini shakllantirsa, sog‘liqni saqlash tizimi aholi salomatligini
mustahkamlaydi. Ushbu ikki soha jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida
strategik ahamiyatga ega bo‘lib, mamlakatning kelajak taraqqiyotini belgilab
beradi.
O‘zbekiston Respublikasida mustaqillikning ilk yillaridan boshlab ta’lim va
sog‘liqni saqlash tizimini rivojlantirish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan
biri sifatida belgilandi. Ayniqsa, keyingi yillarda mamlakatda olib borilayotgan
keng ko‘lamli islohotlar doirasida ushbu sohalarni tubdan modernizatsiya qilish,
xalqaro standartlarga moslashtirish hamda aholiga sifatli xizmat ko‘rsatish
masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Bugungi kunda “Inson qadri uchun” tamoyili asosida ta’lim va tibbiyot
tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar aholining turmush sifatini yaxshilash,
barkamol avlodni voyaga yetkazish va sog‘lom jamiyatni shakllantirishga xizmat
qilmoqda.
O‘zbekistonda ta’lim tizimini isloh qilishning asosiy maqsadlari
Ta’lim tizimidagi islohotlarning asosiy мақсади zamonaviy bilim va
ko‘nikmalarga ega bo‘lgan raqobatbardosh kadrlarni tayyorlash, yoshlarning
intellektual salohiyatini oshirish va xalqaro ta’lim standartlariga mos tizim
yaratishdan iboratdir.
Bugungi globallashuv davrida ilm-fan va innovatsiyalar iqtisodiy
taraqqiyotning asosiy omiliga aylanmoqda. Shu sababli O‘zbekistonda ham ta’lim
tizimini rivojlantirish orqali inson kapitalini kuchaytirishga katta e’tibor
berilmoqda.
Ta’lim tizimidagi islohotlar quyidagi yo‘nalishlarni qamrab oladi:
 maktabgacha ta’limni rivojlantirish;
 umumiy o‘rta ta’lim sifatini oshirish;
14

 professional ta’lim tizimini takomillashtirish;
 oliy ta’limni modernizatsiya qilish;
 ilm-fan va innovatsiyalarni rivojlantirish;
 raqamli ta’lim texnologiyalarini joriy etish.
Umumiy o‘rta ta’lim tizimidagi islohotlar: Maktab ta’limi jamiyat
taraqqiyotining asosiy poydevori hisoblanadi. Shu sababli O‘zbekistonda umumiy
o‘rta ta’lim tizimini modernizatsiya qilishga katta e’tibor qaratilmoqda.
Keyingi yillarda:
 yangi maktablar qurildi;
 mavjud maktablar rekonstruksiya qilindi;
 zamonaviy laboratoriyalar tashkil etildi;
 kompyuter sinflari jihozlandi;
 elektron darsliklar va raqamli platformalar joriy qilindi.
Ta’lim sifatini oshirish maqsadida xalqaro tajribalar asosida yangi o‘quv dasturlari
ishlab chiqildi. STEAM ta’lim tizimi, xorijiy tillarni chuqurlashtirib o‘qitish va
axborot texnologiyalarini keng joriy etish bo‘yicha muhim ishlar amalga
oshirilmoqda.
Bugungi kunda maktablarda:
 ingliz tilini erta yoshdan o‘qitish;
 IT texnologiyalarini o‘rgatish;
 robototexnika to‘garaklarini tashkil etish;
 zamonaviy baholash tizimini joriy qilish
kabi yangiliklar ta’lim sifatini oshirishga xizmat qilmoqda.
Oliy ta ’ lim tizimidagi tub islohotlar : Oliy ta’lim tizimi mamlakat
taraqqiyotining asosiy omillaridan biri sifatida qaralmoqda. Shu sababli ushbu
sohada keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda.
So‘nggi yillarda:
 oliy ta’lim muassasalari soni keskin oshdi;
 qabul kvotalari kengaytirildi;
 sirtqi va kechki ta’lim shakllari rivojlantirildi;
15

 nodavlat universitetlar tashkil etildi;
 xorijiy universitetlar filiallari ochildi.
Bugungi kunda O‘zbekistonda xalqaro universitetlar faoliyat yuritmoqda. Bu esa
yoshlarning zamonaviy bilim olish imkoniyatlarini kengaytirdi.
Raqamli ta’lim tizimining rivojlanishi
Raqamlashtirish jarayoni ta’lim tizimida ham keng qo‘llanilmoqda.
Bugungi kunda:
 elektron kundalik tizimi;
 masofaviy ta’lim platformalari;
 onlayn darslar;
 virtual laboratoriyalar
keng joriy etilgan.
Pandemiya davrida masofaviy ta’lim tizimi yanada rivojlandi va bu kelajakda
ta’limning yangi shakllarini rivojlantirish uchun muhim tajriba bo‘ldi.
Sog‘liqni saqlash tizimining jamiyat hayotidagi ahamiyati: Sog‘lom
jamiyatni shakllantirish davlat siyosatining eng muhim yo‘nalishlaridan biridir.
Chunki aholining salomatligi mamlakat taraqqiyotining asosiy omillaridan biri
hisoblanadi.O‘zbekistonda sog‘liqni saqlash tizimini modernizatsiya qilish, aholiga
sifatli tibbiy xizmat ko‘rsatish va tibbiyot muassasalarini zamonaviy texnologiyalar
bilan jihozlash bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda.
Zamonaviy tibbiyot markazlarining tashkil etilishi
Mamlakatda:
 ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazlari;
 diagnostika markazlari;
 xususiy klinikalar
soni oshmoqda.
Zamonaviy uskunalar va innovatsion texnologiyalar tibbiy xizmat sifatini sezilarli
yaxshilamoqda.
Onalik va bolalikni muhofaza qilish tizimi
16

Onalar va bolalar salomatligini himoya qilish davlat siyosatining ustuvor
yo‘nalishi hisoblanadi.
Bu borada:
 perinatal markazlar tashkil etildi;
 tug‘ruq komplekslari yangilandi;
 bolalar shifoxonalari modernizatsiya qilindi.
Natijada ona va bola o‘limi ko‘rsatkichlari kamaymoqda.
Tez tibbiy yordam tizimidagi islohotlar
Tez tibbiy yordam tizimini rivojlantirish aholiga shoshilinch yordam ko‘rsatish
sifatini oshirmoqda.
Bugungi kunda:
 yangi tez yordam avtomobillari xarid qilinmoqda;
 диспетчерлик tizimi raqamlashtirilmoqda;
 hududiy tez yordam markazlari kengaytirilmoqda.
Tibbiyotda raqamlashtirish jarayoni
Sog‘liqni saqlash tizimida raqamli texnologiyalarni joriy etish muhim ahamiyat
kasb etmoqda.
Jumladan:
 elektron tibbiy karta;
 onlayn navbat tizimi;
 telemeditsina xizmatlari;
 elektron retsept tizimi
joriy qilinmoqda.
Bu tizimlar tibbiy xizmatlarning qulayligi va samaradorligini oshirmoqda.
Farmatsevtika sanoatini rivojlantirish
Farmatsevtika sanoatini rivojlantirish orqali mahalliy dori vositalari ishlab
chiqarish hajmi oshirilmoqda.
Bugungi kunda:
 farmatsevtika klasterlari tashkil etildi;
 zamonaviy dori ishlab chiqarish korxonalari ishga tushirildi;
17

 mahalliy preparatlar assortimenti kengaydi.
Bu esa dori vositalari narxini barqarorlashtirishga xizmat qilmoqda.
Xususiy tibbiyot tizimini rivojlantirish
So‘nggi yillarda xususiy tibbiyot muassasalari faoliyatini rivojlantirish uchun keng
imkoniyatlar yaratildi.
Natijada:
 xususiy klinikalar soni oshdi;
 raqobat muhiti kuchaydi;
 tibbiy xizmat sifati yaxshilandi.
Tibbiyot xodimlarini qo‘llab-quvvatlash
Tibbiyot xodimlarining malakasini oshirish va ularni ijtimoiy himoya qilish
bo‘yicha ham muhim islohotlar amalga oshirilmoqda.
Xususan:
 shifokorlar maoshi oshirilmoqda;
 xorijda malaka oshirish dasturlari yo‘lga qo‘yilgan;
 zamonaviy tibbiy ta’lim tizimi rivojlantirilmoqda.
Pandemiya davridagi islohotlar
COVID-19 pandemiyasi sog‘liqni saqlash tizimini yanada takomillashtirish
zaruratini ko‘rsatdi.
Pandemiya davrida:
 yangi shifoxonalar qurildi;
 kislorod stansiyalari tashkil qilindi;
 vaksina dasturlari amalga oshirildi.
Bu tajriba sog‘liqni saqlash tizimini yanada mustahkamlashga xizmat qildi.
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim va sog‘liqni saqlash tizimida amalga
oshirilayotgan islohotlar mamlakat taraqqiyotining muhim omillaridan biri
hisoblanadi. Ta’lim tizimining modernizatsiya qilinishi yoshlarning sifatli bilim
olish imkoniyatlarini kengaytirmoqda. Sog‘liqni saqlash tizimidagi yangilanishlar
esa aholining salomatligini mustahkamlash va tibbiy xizmatlar sifatini oshirishga
xizmat qilmoqda.
18

3. AHOLINI IJTIMOIY HIMOYA QILISH VA BANDLIKNI TA’MINLASH
BORASIDAGI ISLOHOTLAR.
O‘zbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli ijtimoiy-
iqtisodiy islohotlar tizimida аҳ olini ijtimoiy himoya qilish va bandlikni ta’minlash
masalasi ustuvor yo‘nalishlardan biri sifatida alohida ahamiyat kasb etmoqda.
Chunki har qanday davlatning barqaror taraqqiyoti, avvalo, uning aholisi qanday
hayot kechirayotgani, fuqarolarning ijtimoiy himoyalanganlik darajasi, ish bilan
ta’minlanganligi va turmush farovonligi bilan chambarchas bog‘liqdir. Shu bois
mustaqillik yillaridan boshlab O‘zbekistonda kuchli ijtimoiy siyosat yuritish
tamoyili davlat boshqaruvining muhim mezoni sifatida qaralib kelinmoqda.
Bugungi globallashuv jarayonida dunyo mamlakatlari oldida kambag‘allik,
ishsizlik, ijtimoiy tengsizlik, migratsiya va aholini ijtimoiy himoya qilish bilan
bog‘liq murakkab muammolar paydo bo‘lmoqda. O‘zbekiston ham ushbu
jarayonlardan chetda emas. Shu sababli mamlakatda ijtimoiy himoya tizimini
zamonaviy talablar asosida rivojlantirish, aholining ehtiyojmand qatlamlarini
qo‘llab-quvvatlash, yangi ish o‘rinlarini yaratish va aholi daromadlarini oshirishga
qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda.O‘zbekiston Respublikasi
Prezidenti tomonidan ilgari surilgan “Inson qadri uchun” tamoyili mamlakatdagi
barcha ijtimoiy islohotlarning asosiy maqsadini belgilab berdi. Ushbu tamoyil
asosida har bir fuqaroning manfaatlarini himoya qilish, uning munosib yashashi
uchun sharoit yaratish, kambag‘allikni qisqartirish va ijtimoiy adolatni ta’minlash
davlat siyosatining markaziga aylandi. Ayniqsa, keyingi yillarda mahallabay
ishlash tizimining joriy etilishi, “Temir daftar”, “Ayollar daftari”, “Yoshlar daftari”
kabi mexanizmlarning yaratilishi aholining muammolarini manzilli hal etishda
muhim omil bo‘ldi.
Aholini ijtimoiy himoya qilish tizimi davlatning eng muhim funksiyalaridan
biri hisoblanadi. Chunki jamiyatda ayrim qatlamlar mavjud bo‘lib, ular moddiy,
19

jismoniy yoki ijtimoiy jihatdan davlat qo‘llab-quvvatlashiga muhtoj bo‘ladi.
Pensionerlar, nogironligi bo‘lgan shaxslar, yolg‘iz keksalar, kam ta’minlangan
oilalar, boquvchisini yo‘qotgan fuqarolar, vaqtincha ishsiz shaxslar va ko‘p
farzandli oilalarni ijtimoiy himoya qilish davlat siyosatining ustuvor vazifalaridan
biri hisoblanadi.Mustaqillikning dastlabki yillaridayoq O‘zbekistonda pensiya va
nafaqa tizimini shakllantirish, aholining ehtiyojmand qatlamlarini moddiy qo‘llab-
quvvatlash, ijtimoiy yordam tizimini yaratish bo‘yicha muhim ishlar amalga
oshirildi. Keyingi bosqichlarda esa ushbu tizim yanada takomillashtirilib,
zamonaviy mexanizmlar asosida rivojlantirildi.Bugungi kunda O‘zbekistonda
fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti tizimi faoliyat yuritmoqda. Pensiya tizimi
orqali yoshga doir pensiyalar, nogironlik pensiyalari va boquvchisini yo‘qotganlik
pensiyalari to‘lanadi. So‘nggi yillarda pensiya miqdorini oshirish, ularni tayinlash
jarayonini soddalashtirish va elektron tizimlarni joriy etish bo‘yicha keng ko‘lamli
ishlar amalga oshirildi. Pensiya tayinlash jarayonining raqamlashtirilishi fuqarolar
uchun qulaylik yaratib, byurokratik to‘siqlarni kamaytirishga xizmat qilmoqda.
Aholining kam ta’minlangan qatlamlarini qo‘llab-quvvatlash maqsadida
moddiy yordam va ijtimoiy nafaqa tizimi ham takomillashtirilmoqda. Davlat
tomonidan ehtiyojmand oilalarga moddiy yordam ko‘rsatish, bolalar nafaqasi,
parvarish nafaqasi va boshqa turdagi ijtimoiy to‘lovlar ajratilmoqda. Ayniqsa,
so‘nggi yillarda ijtimoiy yordam tizimini manzilli tashkil etishga katta e’tibor
qaratilmoqda. Bu esa davlat mablag‘larining aynan muhtoj oilalarga yetib borishini
ta’minlamoqda.Ijtimoiy himoya tizimining samaradorligini oshirish maqsadida
“Yagona ijtimoiy reyestr” tizimi joriy etildi. Ushbu tizim orqali fuqarolarning
ijtimoiy holati elektron bazaga kiritilib, yordamga muhtoj oilalarni aniqlash
imkoniyati kengaydi. Natijada korrupsion holatlar kamayib, ijtimoiy yordamning
adolatli taqsimlanishiga erishilmoqda.
Mamlakatda nogironligi bo‘lgan shaxslarni qo‘llab-quvvatlash masalasi ham
davlat siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Nogironligi bo‘lgan
fuqarolarga tibbiy, ijtimoiy va moddiy yordam ko‘rsatish, ularning jamiyatdagi
faolligini oshirish, bandligini ta’minlash va ta’lim olish imkoniyatlarini
20

kengaytirish bo‘yicha qator chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Maxsus
reabilitatsiya markazlari tashkil etilib, inklyuziv ta’lim tizimi rivojlantirilmoqda.
Bugungi kunda aholini ijtimoiy himoya qilish tizimi faqat moddiy yordam
berish bilan cheklanib qolmayapti. Balki aholining mustaqil daromad topishiga
ko‘maklashish, ularni kasb-hunarga o‘qitish va tadbirkorlik faoliyatiga jalb etish
orqali kambag‘allikni kamaytirishga katta e’tibor qaratilmoqda. Shu sababli
mamlakatda bandlik siyosatini rivojlantirish davlatning eng muhim vazifalaridan
biri bo‘lib qolmoqda.Bandlik masalasi iqtisodiy va ijtimoiy barqarorlikni
ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. Ish bilan band bo‘lgan aholi barqaror
daromad manbaiga ega bo‘ladi, bu esa oilalar farovonligining oshishiga xizmat
qiladi. Shu sababli O‘zbekistonda yangi ish o‘rinlari yaratish, kichik biznes va
xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish, yoshlar va xotin-qizlar bandligini ta’minlash
bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda.
Mamlakatda aholi bandligini ta’minlash maqsadida har yili minglab yangi
ish o‘rinlari yaratilmoqda. Ayniqsa, kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni
rivojlantirish orqali aholi uchun yangi daromad manbalari shakllantirilmoqda.
Davlat tomonidan tadbirkorlarga imtiyozli kreditlar, subsidiyalar va soliq
yengilliklari berilishi natijasida yangi korxonalar tashkil etilib, aholi bandligi
oshmoqda.So‘nggi yillarda kasb-hunarga o‘qitish tizimi ham sezilarli darajada
rivojlantirildi. “Ishga marhamat” monomarkazlari va kasb-hunar markazlari tashkil
etilib, fuqarolar zamonaviy kasblarga o‘qitilmoqda. Bu markazlarda axborot
texnologiyalari, tikuvchilik, qurilish, avtomobil ta’miri, oshpazlik va boshqa
ko‘plab yo‘nalishlar bo‘yicha bepul kurslar tashkil etilgan.
Yoshlar bandligini ta’minlash masalasi davlat siyosatining alohida
yo‘nalishiga aylandi. Chunki O‘zbekiston aholisi tarkibida yoshlar ulushi yuqori
hisoblanadi. Shu sababli yoshlarni kasb-hunarga o‘qitish, tadbirkorlikka jalb etish
va ularning bandligini ta’minlash bo‘yicha maxsus dasturlar amalga oshirilmoqda.
“Yoshlar daftari” tizimi orqali ishsiz yoshlarning muammolari o‘rganilib, ularga
amaliy yordam ko‘rsatilmoqda.Yosh tadbirkorlarni qo‘llab-quvvatlash maqsadida
imtiyozli kreditlar ajratilmoqda, startap loyihalar moliyalashtirilmoqda va biznes
21

yuritish bo‘yicha treninglar tashkil etilmoqda. Natijada yoshlarning iqtisodiy
faolligi oshib, ular o‘z bizneslarini yo‘lga qo‘yish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda.
Xotin-qizlar bandligini ta’minlash ham ijtimoiy siyosatning ustuvor
yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Bugungi kunda ayollarning iqtisodiy faolligini
oshirish, ularni kasb-hunarga o‘qitish va tadbirkorlik faoliyatiga jalb etish bo‘yicha
keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. “Ayollar daftari” tizimi orqali
ehtiyojmand xotin-qizlarning muammolari o‘rganilib, ularga moddiy va ma’naviy
yordam ko‘rsatilmoqdaQishloq joylarda aholi bandligini ta’minlash maqsadida
tomorqa xo‘jaligini rivojlantirish, dehqonchilik va chorvachilikni qo‘llab-
quvvatlash bo‘yicha ham muhim dasturlar amalga oshirilmoqda. Fuqarolarga yer
ajratish, urug‘lik va texnika bilan ta’minlash orqali ularning daromad manbalarini
kengaytirishga katta e’tibor qaratilmoqda.
So‘nggi yillarda kambag‘allikni qisqartirish bo‘yicha ham mutlaqo yangi
tizim yaratildi. Mahallabay ishlash tizimi orqali har bir oilaning ijtimoiy holati
o‘rganilib, muammolarni manzilli hal etish yo‘lga qo‘yildi. Hokim yordamchilari
instituti tashkil etilishi aholi bandligini ta’minlash va kambag‘allikni qisqartirishda
muhim ahamiyat kasb etdi.Hokim yordamchilari fuqarolarga biznes boshlash,
kredit olish, kasb-hunarga o‘qitish va ishga joylashishda amaliy yordam bermoqda.
Natijada ko‘plab oilalarning daromadi oshib, kambag‘allik darajasi kamaymoqda.
Migratsiya masalasi ham bandlik siyosatining muhim yo‘nalishlaridan
biridir. O‘zbekiston fuqarolarining xorijda mehnat faoliyati bilan shug‘ullanishi
uchun qonuniy va xavfsiz mexanizmlar yaratishga katta e’tibor qaratilmoqda.
Tashqi mehnat migratsiyasi agentligi faoliyati takomillashtirilib, xorijda
ishlayotgan fuqarolarning huquqlarini himoya qilish bo‘yicha chora-tadbirlar
kuchaytirildi.Bandlik tizimida raqamlashtirish jarayonlari ham keng joriy
qilinmoqda. Elektron mehnat daftarchasi, onlayn vakansiyalar platformasi va
elektron bandlik xizmatlari fuqarolarga qulaylik yaratmoqda. Bu esa ish beruvchi
va ish izlovchi o‘rtasidagi aloqalarni soddalashtirishga xizmat qilmoqda.COVID-
19 pandemiyasi davrida aholini ijtimoiy himoya qilish va bandlikni saqlab qolish
masalasi yanada dolzarb ahamiyat kasb etdi. Pandemiya sharoitida ko‘plab
22

fuqarolar vaqtincha daromadsiz qolganligi sababli davlat tomonidan keng ko‘lamli
yordam choralari amalga oshirildi. Ehtiyojmand oilalarga moddiy yordam berildi,
tadbirkorlarga soliq imtiyozlari yaratildi va vaqtinchalik ish o‘rinlari tashkil
qilindi.
Bugungi kunda O‘zbekistonda ijtimoiy himoya tizimini xalqaro standartlar
asosida rivojlantirish bo‘yicha ham muhim ishlar olib borilmoqda. BMT, Jahon
banki, Xalqaro mehnat tashkiloti va boshqa xalqaro tuzilmalar bilan hamkorlikda
ijtimoiy sohani rivojlantirishga qaratilgan loyihalar amalga
oshirilmoqda.O‘zbekiston Respublikasida aholini ijtimoiy himoya qilish va
bandlikni ta’minlash borasida amalga oshirilayotgan islohotlar mamlakat
taraqqiyotining muhim omillaridan biri hisoblanadi. Davlat tomonidan aholining
ehtiyojmand qatlamlarini qo‘llab-quvvatlash, yangi ish o‘rinlari yaratish,
kambag‘allikni qisqartirish va fuqarolarning daromadlarini oshirish bo‘yicha keng
ko‘lamli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Ayniqsa, mahallabay ishlash tizimi,
yoshlar va xotin-qizlarni qo‘llab-quvvatlash dasturlari, kasb-hunarga o‘qitish
markazlari va tadbirkorlikni rivojlantirish mexanizmlari ijtimoiy siyosat
samaradorligini oshirmoqda.Yangi O‘zbekiston sharoitida inson qadri va xalq
farovonligini ta’minlash davlat siyosatining ustuvor maqsadiga aylangan. Shu
sababli aholini ijtimoiy himoya qilish va bandlikni ta’minlash borasidagi islohotlar
kelgusida ham izchil davom ettiriladi hamda mamlakatning barqaror taraqqiyotini
ta’minlashda muhim omil bo‘lib qoladi.
23

4. O ZBEKISTONDA IJTIMOIY ISLOHOTLARNING NATIJALARI VAʻ
ISTIQBOLLARI.
O zbekiston Respublikasida mustaqillik yillaridan boshlab amalga
ʻ
oshirilayotgan ijtimoiy islohotlar mamlakat taraqqiyotining eng muhim
yo nalishlaridan biri sifatida shakllandi. Ayniqsa, keyingi yillarda “Inson qadri
ʻ
uchun” tamoyili asosida olib borilayotgan keng ko lamli islohotlar natijasida
ʻ
ijtimoiy sohada sezilarli o zgarishlar yuz berdi. Davlat siyosatining markaziga
ʻ
inson manfaatlarini qo yish, aholining turmush darajasini oshirish, ijtimoiy
ʻ
adolatni ta minlash hamda kuchli fuqarolik jamiyatini shakllantirish masalalari
ʼ
ustuvor vazifaga aylandi. Shu sababli O zbekistonda amalga oshirilayotgan
ʻ
ijtimoiy islohotlar nafaqat bugungi taraqqiyot, balki kelajak rivojlanish
istiqbollarini belgilab beruvchi muhim omil sifatida namoyon bo lmoqda.
ʻ
Ijtimoiy islohotlarning eng muhim natijalaridan biri – bu aholining turmush
darajasi va hayot sifatining yaxshilanib borayotganligidir. So nggi yillarda
ʻ
mamlakat iqtisodiyotining barqaror rivojlanishi, yangi ish o rinlarining yaratilishi,
ʻ
tadbirkorlikni qo llab-quvvatlash va aholi daromadlarini oshirishga qaratilgan
ʻ
davlat dasturlari fuqarolarning moddiy farovonligini yaxshilashga xizmat
qilmoqda. Ayniqsa, kam ta minlangan oilalarni qo llab-quvvatlash, moddiy
ʼ ʻ
yordam va nafaqa tizimini kengaytirish, manzilli ijtimoiy yordam mexanizmlarini
joriy etish aholining ehtiyojmand qatlamlari uchun muhim ahamiyat kasb
etdi.Bugungi kunda O zbekistonda kambag allikni qisqartirish davlat siyosatining
ʻ ʻ
asosiy yo nalishlaridan biri sifatida qaralmoqda. “Temir daftar”, “Ayollar daftari”
ʻ
va “Yoshlar daftari” kabi tizimlarning joriy etilishi ehtiyojmand oilalarni aniqlash
va ularni manzilli qo llab-quvvatlash imkonini berdi. Bu tizimlar orqali minglab
ʻ
oilalarga moddiy yordam ko rsatildi, kasb-hunarga o qitish va bandlikni ta minlash
ʻ ʻ ʼ
bo yicha amaliy ishlar olib borildi. Natijada aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj
ʻ
qatlamlarini qo llab-quvvatlash tizimi sezilarli darajada takomillashdi.
ʻ
Ijtimoiy islohotlarning muhim natijalaridan yana biri – ta lim tizimining
ʼ
rivojlanishi va yoshlar uchun keng imkoniyatlar yaratilganligidir. So nggi yillarda
ʻ
mamlakatda yuzlab yangi maktablar, bog chalar va oliy ta lim muassasalari tashkil
ʻ ʼ
24

etildi. Oliy ta lim qamrovi sezilarli darajada oshdi. Xorijiy universitetlarʼ
filiallarining ochilishi, kredit-modul tizimining joriy etilishi va zamonaviy
pedagogik texnologiyalarning keng qo llanilishi yoshlarning xalqaro standartlar
ʻ
asosida bilim olish imkoniyatlarini kengaytirdi.
Maktabgacha ta lim tizimining rivojlanishi ham muhim natijalardan biri
ʼ
hisoblanadi. Ilgari bolalarni maktabgacha ta lim bilan qamrab olish darajasi past
ʼ
bo lgan bo lsa, bugungi kunda davlat va nodavlat bog chalar sonining ko payishi
ʻ ʻ ʻ ʻ
natijasida ushbu ko rsatkich sezilarli oshdi. Bu esa bolalarning intellektual va
ʻ
ma naviy rivojlanishiga ijobiy ta sir ko rsatmoqda.Ta lim tizimidagi islohotlar
ʼ ʼ ʻ ʼ
natijasida o qituvchilarning jamiyatdagi mavqei ham oshib bormoqda.
ʻ
Pedagoglarning ish haqi bosqichma-bosqich ko paytirildi, ularni ortiqcha majburiy
ʻ
ishlarga jalb qilish taqiqlandi, malaka oshirish tizimi takomillashtirildi. Bu esa
ta lim sifati va pedagoglarning kasbiy motivatsiyasini oshirishga xizmat qilmoqda.
ʼ
Sog liqni saqlash tizimidagi islohotlar ham o zining ijobiy natijalarini
ʻ ʻ
bermoqda. So nggi yillarda yangi shifoxonalar, oilaviy poliklinikalar va
ʻ
ixtisoslashtirilgan tibbiyot markazlari tashkil etildi. Zamonaviy diagnostika
uskunalari va innovatsion texnologiyalar joriy qilinishi aholiga sifatli tibbiy xizmat
ko rsatish imkoniyatlarini kengaytirdi.Ayniqsa, onalik va bolalikni muhofaza
ʻ
qilish tizimidagi o zgarishlar muhim natijalarga olib keldi. Perinatal markazlar,
ʻ
tug ruq komplekslari va bolalar shifoxonalarining modernizatsiya qilinishi ona va
ʻ
bola salomatligini mustahkamlashga xizmat qilmoqda. Natijada ona va bola o limi
ʻ
ko rsatkichlari kamayib bormoqda.
ʻ
COVID-19 pandemiyasi davrida O zbekiston sog liqni saqlash tizimining
ʻ ʻ
imkoniyatlarini kengaytirish bo yicha katta tajriba orttirdi. Pandemiya sharoitida
ʻ
qisqa muddatda yangi tibbiyot muassasalari qurildi, vaksina dasturlari amalga
oshirildi va tez tibbiy yordam tizimi kuchaytirildi. Bu esa sog liqni saqlash
ʻ
tizimining kelajakdagi barqaror rivojlanishi uchun muhim zamin yaratdi.Ijtimoiy
islohotlarning natijasi sifatida aholi bandligini ta minlash va yangi ish o rinlarini
ʼ ʻ
yaratish borasida ham muhim o zgarishlar yuz berdi. Kichik biznes va xususiy
ʻ
tadbirkorlikni qo llab-quvvatlash natijasida minglab yangi korxonalar tashkil etildi.
ʻ
25

Kasb-hunar markazlari va “Ishga marhamat” monomarkazlari faoliyati orqali
yoshlar va ishsiz fuqarolar zamonaviy kasblarga o qitilmoqda.ʻ
Yoshlar siyosati sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar ham ijobiy
natijalar bermoqda. Bugungi kunda yoshlarni qo llab-quvvatlash, ularning bilim
ʻ
olishi, kasb egallashi va tadbirkorlik bilan shug ullanishi uchun keng imkoniyatlar
ʻ
yaratilgan. Yoshlar ishlari agentligi faoliyati, startap loyihalarni moliyalashtirish,
grant va stipendiyalar ajratilishi yoshlarning ijtimoiy faolligini oshirmoqda.Xotin-
qizlarni qo llab-quvvatlash borasidagi islohotlar ham muhim natijalarga olib
ʻ
kelmoqda. Ayollarning iqtisodiy va siyosiy faolligi ortib bormoqda. Ayollar
tadbirkorligini rivojlantirish, ularni kasb-hunarga o qitish va bandligini ta minlash
ʻ ʼ
bo yicha davlat dasturlari amalga oshirilmoqda. Gender tenglikni ta minlash
ʻ ʼ
bo yicha qabul qilingan qonunlar va dasturlar ayollarning jamiyatdagi mavqeini
ʻ
mustahkamlashga xizmat qilmoqda.
Ijtimoiy sohada raqamlashtirish jarayonining joriy etilishi ham muhim
natijalardan biri hisoblanadi. Elektron hukumat tizimi, onlayn davlat xizmatlari,
elektron pensiya tizimi, raqamli ta lim platformalari va telemeditsina xizmatlari
ʼ
aholiga qulaylik yaratmoqda. Bu esa davlat xizmatlarining sifati va shaffofligini
oshirish bilan birga korrupsion holatlarning kamayishiga ham xizmat
qilmoqda.Mahalla tizimining rivojlanishi ham ijtimoiy islohotlarning muhim
natijalaridan biri hisoblanadi. Bugungi kunda mahalla fuqarolar yig inlari
ʻ
aholining muammolarini o rganish va ularni hal etishda muhim o rin tutmoqda.
ʻ ʻ
Mahallabay ishlash tizimining joriy qilinishi fuqarolarning ehtiyojlarini bevosita
joylarda aniqlash va manzilli yordam ko rsatish imkonini bermoqda.
ʻ
O zbekistonda amalga oshirilayotgan ijtimoiy islohotlar xalqaro maydonda
ʻ
ham yuqori baholanmoqda. Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Jahon banki, Osiyo
taraqqiyot banki va boshqa xalqaro tashkilotlar mamlakatda inson huquqlarini
ta minlash, kambag allikni qisqartirish va ijtimoiy himoya tizimini rivojlantirish
ʼ ʻ
bo yicha amalga oshirilayotgan islohotlarni ijobiy e tirof etmoqda.Shu bilan birga,
ʻ ʼ
ijtimoiy sohada hali o z yechimini kutayotgan ayrim muammolar ham mavjud.
ʻ
Ayrim hududlarda ishsizlik darajasi yuqoriligi, kambag allik muammosi, ta lim va
ʻ ʼ
26

tibbiyot sifatidagi hududlararo tafovutlar, ayrim ijtimoiy xizmatlarning yetarli
darajada rivojlanmaganligi kelgusida amalga oshirilishi lozim bo lgan vazifalarʻ
qatoriga kiradi.
Kelgusida O zbekistonda ijtimoiy sohani rivojlantirishning asosiy
ʻ
istiqbollari inson kapitalini yanada rivojlantirish, ta lim va sog liqni saqlash
ʼ ʻ
tizimini xalqaro standartlarga moslashtirish, kambag allikni qisqartirish va raqamli
ʻ
ijtimoiy xizmatlarni kengaytirish bilan bog liq bo ladi.
ʻ ʻ
Ta lim tizimida kelgusida:
ʼ
 xalqaro standartlarga mos ta lim tizimini yaratish;
ʼ
 raqamli ta limni keng rivojlantirish;
ʼ
 ilm-fan va innovatsiyalarni qo llab-quvvatlash;
ʻ
 yoshlarning xorijiy tillarni o rganish imkoniyatlarini kengaytirish
ʻ
asosiy ustuvor vazifalardan biri bo lib qoladi.
ʻ
Sog liqni saqlash tizimida esa:
ʻ
 zamonaviy tibbiyot texnologiyalarini joriy etish;
 profilaktik tibbiyotni rivojlantirish;
 telemeditsina xizmatlarini kengaytirish;
 qishloq hududlarida tibbiy xizmat sifatini oshirish
muhim istiqbolli yo nalishlar hisoblanadi.
ʻ
Bandlikni ta minlash va kambag allikni qisqartirish borasida:
ʼ ʻ
 yangi ish o rinlarini yaratish;
ʻ
 xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish;
 yoshlar va xotin-qizlar tadbirkorligini qo llab-quvvatlash;
ʻ
 kasb-hunarga o qitish tizimini takomillashtirish
ʻ
kelgusidagi asosiy vazifalar qatoridan o rin oladi.
ʻ
Ijtimoiy himoya tizimida esa manzilli yordam mexanizmlarini yanada
takomillashtirish, ehtiyojmand oilalarni qo llab-quvvatlash va ijtimoiy xizmatlarni
ʻ
to liq raqamlashtirish muhim ahamiyat kasb etadi.
ʻ
27

XULOSA
Xulosa qilib aytganda, O zbekiston Respublikasida ijtimoiy sohada amalgaʻ
oshirilayotgan islohotlar mamlakat taraqqiyotining eng muhim yo nalishlaridan
ʻ
biri hisoblanadi. Mustaqillik yillaridan boshlab davlat tomonidan inson
manfaatlarini himoya qilish, aholining turmush darajasini yaxshilash va kuchli
ijtimoiy siyosat yuritishga alohida e tibor qaratildi. Ayniqsa, keyingi yillarda
ʼ
“Inson qadri uchun” tamoyili asosida amalga oshirilayotgan keng ko lamli
ʻ
islohotlar ijtimoiy sohaning barcha yo nalishlarini yangi bosqichga olib chiqdi.
ʻ
Mamlakatda ta lim tizimini rivojlantirish, yoshlarning zamonaviy bilim
ʼ
olishi uchun sharoit yaratish, maktabgacha ta lim qamrovini kengaytirish, oliy
ʼ
ta lim tizimini modernizatsiya qilish va xalqaro standartlarga moslashtirish
ʼ
bo yicha muhim ishlar amalga oshirildi.
ʻ Natijada yosh avlodning intellektual
salohiyati oshib , zamonaviy kasb va bilimlarni egallash imkoniyatlari
kengaydi . Sog ʻ liqni saqlash tizimidagi islohotlar ham aholining salomatligini
mustahkamlashga xizmat qilmoqda . Zamonaviy shifoxonalar, oilaviy poliklinikalar
va ixtisoslashtirilgan tibbiyot markazlarining tashkil etilishi, raqamli
texnologiyalarning joriy qilinishi va malakali tibbiy xizmatlar ko lamining
ʻ
kengayishi aholiga sifatli tibbiy yordam ko rsatish imkoniyatlarini sezilarli
ʻ
darajada oshirdi.
Aholini ijtimoiy himoya qilish va bandlikni ta minlash borasida amalga
ʼ
oshirilayotgan islohotlar ham muhim natijalarni bermoqda. Kambag allikni
ʻ
qisqartirish, ehtiyojmand oilalarni qo llab-quvvatlash, yangi ish o rinlari yaratish
ʻ ʻ
va tadbirkorlikni rivojlantirish orqali aholining daromad manbalari kengaymoqda.
“Temir daftar”, “Ayollar daftari” va “Yoshlar daftari” kabi tizimlar aholining
muammolarini manzilli hal etishda muhim ahamiyat kasb etmoqda.Shuningdek,
yoshlar va xotin-qizlarni qo llab-quvvatlash, ularning jamiyatdagi faolligini
ʻ
oshirish, gender tenglikni ta minlash va fuqarolarning ijtimoiy himoyasini
ʼ
kuchaytirish davlat siyosatining ustuvor yo nalishiga aylandi. Raqamlashtirish
ʻ
jarayonining ijtimoiy sohada keng qo llanilishi esa davlat xizmatlarining ochiqligi
ʻ
va samaradorligini oshirmoqda.
28

Bugungi kunda O zbekiston yangi taraqqiyot bosqichiga qadam qo ymoqda.ʻ ʻ
Bu jarayonda ijtimoiy sohadagi islohotlar jamiyat barqarorligi, iqtisodiy rivojlanish
va xalq farovonligini ta minlashning asosiy omillaridan biri bo lib qolmoqda.
ʼ ʻ
Kelgusida ham ta lim, sog liqni saqlash, ijtimoiy himoya va bandlik tizimlarini
ʼ ʻ
yanada takomillashtirish, xalqaro standartlarga moslashtirish va inson kapitalini
rivojlantirish bo yicha izchil ishlar davom ettiriladi.
ʻ
Umuman olganda, O zbekistonda amalga oshirilayotgan ijtimoiy islohotlar
ʻ
mamlakatning demokratik taraqqiyoti, kuchli fuqarolik jamiyati va farovon hayotni
barpo etishda muhim o rin tutmoqda. Ushbu islohotlar natijasida inson qadri va
ʻ
xalq manfaatlari davlat siyosatining eng ustuvor maqsadiga aylanib, Yangi
O zbekistonning mustahkam ijtimoiy poydevori yaratilmoqda.
ʻ
29

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR :
1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – Toshkent, 2023.
2. O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. – Toshkent, 2020.
3. O‘zbekiston Respublikasi “Aholini ish bilan ta’minlash to‘g‘risida”gi
Qonuni. – Toshkent, 2020.
4. O‘zbekiston Respublikasi “Sog‘liqni saqlash to‘g‘risida”gi Qonuni. –
Toshkent, 2019.
5. O‘zbekiston Respublikasi “Yoshlarga oid davlat siyosati to‘g‘risida”gi
Qonuni. – Toshkent, 2016.
6. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmon va qarorlari (2017–2025
yillar).
7. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarorlari (ijtimoiy soha
bo‘yicha).
8. “Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi (2022–2026 yillar)”. – Toshkent.
9. “Harakatlar strategiyasi (2017–2021 yillar)”. – Toshkent.
10. O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlari.
11. “Inson qadri uchun” tamoyili asosidagi davlat dasturlari materiallari.
12. Jahon banki (World Bank) O‘zbekiston bo‘yicha ijtimoiy hisobotlari.
13. BMT Taraqqiyot dasturi (UNDP) O‘zbekiston bo‘yicha tahliliy hisobotlari.
14. UNICEF O‘zbekiston – ta’lim va bolalar himoyasi bo‘yicha hisobotlar.
15. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO) O‘zbekiston bo‘yicha
ma’lumotlari.
16. Osiyo taraqqiyot banki (ADB) ijtimoiy rivojlanish hisobotlari.
17. O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi
ma’lumotlari.
18. O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi
ma’lumotlari.
19. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi rasmiy hisobotlari.
20. Karimov I.A. – “O‘zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yo‘lida”.
– Toshkent.
30

O'zbekiston Respublikada ijtimoiy sohadagi islohotlar

Sotib olish