16-sentyabr “xalqaro ozon qatlamini himoya qilish kuni - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	3.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

16-sentyabr “xalqaro ozon qatlamini himoya qilish kuni

Купить

16-sentyabr –
xalqaro ozon
qatlamini himoya
qilish kuni

•
Ozon qatlami haqida insoniyat
bir asrdan beri bong urib keladi.
Uning yemirilib borishi va
insoniyat uchun xavf tug‘dirishi
mumkin bo‘lgan halokatli ta’siri
haqida bilasiz. Xo‘sh, bu mavzu
nima uchun hali-hanuz o‘z
dolbzarbligini yo‘qotmaydi?
Uning biz uchun xavf-xatari shu
qadar yuqorimi? Ozon - hayot
qalqoni

Darhaqiqat, keyingi ikki asr davomida
sayyoramiz miqyosida,

ilm-fanning taraqqiy etishi;

sanoatning rivojlanishi;

texnika va texnologiyaning katta
yutuqlarga erishishi;

Orol dengizining qurishi;

sahrolanish jarayonining tezlashishi;

havo haroratining yildan-yilga ortib
borishi;

iqlim o‘zgarishlari sayyoramizning
tabiiy muvozanatiga ham ta’sirini
o‘tkazmasdan qolmadi.

Ozon qatlamining
yemirilishi, unda turli
tuynuklarning hosil
bo‘lishi ham bevosita ana
shu muvozanat va
mutanosiblikning izdan
chiqishi bilan
chambarchas bog‘liq.

•
Kimyoviy nuqtai nazardan qaraganda ozon – bu
molekulasi uchta kislorod atomidan tashkil
topgan modda ( O
3 ) bo ‘ lib , kislorodga Quyoshning
ultrabinafsha nurlari ta ’ sir etishi natijasida yuzaga
keladi . Ozon qatlamining asosiy qismi ,
stratosfera qatlamida , Yer sathidan o ‘ rtacha 20-
25 km balandlikda ( tropik kengliklarda 25-30 km ,
qutbda 15-20 km ) joylashgan . Agar dunyo
okeanini atmosfera qatlami deb tasavvur qilsak ,
ozon qatlami shu okean sathidagi 3 millimetrlik
yupqa pardani tashkil etgan bo ‘ lar edi .
•

Bu qatlamning vazifasi
quyoshdan kelayotgan
ultrabinafsha nurlarni filtrlab Yer
sathiga yo‘naltirishdan iborat.
Olimlarning hisob kitoblariga
ko‘ra, ushbu zararli nurlarning
97-99 % ini aynan Ozon qatlami
o‘zida tutib qoladi.

Sir emaski, bu zararli nur Yer
sathiga etib kelganida, sayyoramizda
hayot mutlaqo bo‘lmasdi. Ozon
qatlami Yer atmosferasida 500-600
million yil oldin, fotosintez tufayli,
unda yetarli miqdorda kislorod
to‘plangani bois shakllangan, bu esa,
tirik mavjudotlar uchun qulay tabiiy
shart-sharoit yuzaga kelishini
ta’minlagan, avval o‘simliklar, keyin
hayvonot dunyosi rivojlangan.

LEV EL O1
LEV EL O1Tuynuklar qayerdan
paydo bo‘ladi?
Atmosferadagi bu yupqagina parda million yillar
davomida Quyosh nurini zaminga mo‘tadil
ravishda yetkazib beradi. Vaqti-vaqti bilan bu
“parda”ning turli nuqtalarida “tirqish” lar paydo
bo‘lib turadi.
1985 yilda Antarktida ustida paydo bo‘lgan
tuynukning diametri ming kilometrdan ko‘proq
bo‘lib, uning maydoni taxminan Mo‘g‘uliston
hududiga teng edi.

Keyinchalik bunday tuynuklar ozon qatlamida ko‘pligi
va ma’lum muddatdan keyin o‘z-o‘zidan bitib ketishi
aniqlandi.
Ozon teshiklarining yuzaga kelishining ikki xil asosiy
sabablari ilgari surilgan: tabiiy va antropogen. Ma’lumki,
ozon qatlami hali kashf qilinmagan, sanoat rivojlanmagan
zamonlarda ham, unda tabiiy yo‘l bilan tuynuklar yuzaga
kelgan. Bunga esa, Yerning shimoliy va janubiy
qutblaridagi tabiiy jarayonlar sabab bo‘lgan. HAMMA UCHUN OZON

Azon tuynuklarining kattalashuvi

O‘z-o‘zidan ma’lumki, ozon qatlami
Quyosh nurlari va kislorodning sintezi
tufayli paydo bo‘ladi. Ma’lumki
Arktikada (shimoliy yarim sharda) qish
payti, Antarktidada esa yoz oylarida
quyosh nuri miqdorining kamayishi
ozon qatlamiga ham sezlarli ta’sir
ko‘rsatadi va unda turli teshiklar paydo
bo‘ladi. Quyosh nuri oqimining
ko‘payishi esa, bu tirqishlarning o‘z-
o‘zidan bitib ketishiga sabab bo‘ladi.

Yer sathida bir qancha vuqonlarning uyg‘onishi va
undan ajraladigan turli moddalar ozon qatlamini
yemirishi aniqlangan. 2010-yilda Indoneziyaning
Yava orolidagi Merapi vulqoni otilganida ozon
qatlamida sezilarli salbiy o ‘ zgarishlar kuzatilgan.
Rossiyalik olimlarning kuzatishlariga ko ‘ ra, mazkur
vulqonning ta’siri ancha payt sezilib turgan va 2011-
yilda ham ozon qatlamidagi tirqishlar soni va
maydoni me’yordagidan ancha yuqori ekanini
aniqlangan. Merapi vulqoni

•
Ozon qatlamiga antropogen
jarayonlar juda katta ta’sir
ko‘rsatib kelmoqda. XX asrga
kelib, sanoat korxonalarining
rivojlanishi, ishlab chiqarish
hajmining ortishi, transport
vositalarining ko‘payib borishi
ozon qatlami yemirilishini
tezlashtirgan.
•
Ilmiy tekshiruvlar natijasida
ftor, brom va xlor moddalari
bo‘lgan freon birikmalari,
vodorod xloridi, azot oksidi
singari birikmalari atmosferaga
chiqarilganda, ular azon
qatlamiga yetib boradi va bu
yupqa qatlamning yemirilishga
sabab bo‘ladi.

Bunday birikmalar asosan sovutkich
va muzlatkichlarda, konditsionerlarda,
aerozolli dezodorantlar va pardoz
vositalari, chiqindi gazlar tarkibida
uchraydi. Shu bois, 1989-yilda
Kanadaning Monreal shahrida Azon
qatlamiga zarar yetkazadigan moddalar
to‘g‘risida kelishuv tuzilgan va u 1989-yil
1-yanvardan kuchga kirgan. 2009-yil
holatiga ko‘ra, BMTga a’zo 196 ta
davlatning barchasi bu kelishuvga
qo‘shilgan.

Monreal kelishuviga 2019-yildan
boshlab kelishuv issiqxona gazlari –
gidroftor uglerodlarni cheklash
bo‘yicha yana bitta qo‘shimcha kiritildi.
Ushbu birikmalar ozon qatlami uchun
xavfsiz, ammo ular Yerdagi o‘rtacha
haroratning oshishiga sababchi
bo‘ladi. Hozirga qadar 58 ta mamlakat
bu qo‘shimcha moddani ratifikatsiya
qildi. Agar ular ushbu modda
talablariga to‘la rioya qilishsa,
haroratning o‘rtacha 0,4 °C atrofida
ko‘tarilishining oldini oladi.

Nima
qilish
kerak? •
Yer sayyorasida umrguzaronlik qilayotgan
har bir inson yetti yarim milliard
yo‘lovchini bag‘riga olgan ulkan kemaga
o‘xshaydi. Bu kemaning halokati undagi
har bir yo‘lovchi uchun fojea bilan teng.
Shuning uchun ayrim davlatlar yoki
sanoat korxonalarining xalqaro qonun
talablarini qo‘pol ravishda buzayotgani,
bu esa ozon qatlamining yemirilishiga
sabab bo‘lmoqda. Bundan ko‘rinadiki,
ulkan kemada ketayotgan ayrim
yo‘lovchilarning ataylab kemani teshishga
urinishiga qiyoslash mumkin.
•
Albatta, azon qalamini asrab qolish
sayyormizdagi har bir inson uchun
hayotbaxsh qatlamning yemirilishiga yo‘l
qo‘ymaslikda o‘z hissasini qo‘shishi zarur.

1
4
5Har birimiz ilgari ishlab chiqarilgan,
katta miqdordagi freon bilan
ishlaydigan maishiy texnika vositalari
xizmatidan voz kechishimiz;
yangilarini ishlab
chiqarishda texnikalarning
azonni yemiruvchi moddalar
ishlatilmaslik zarur;
ko‘proq daraxt va gul
ko‘chatlari o‘tkazish ;
shaxsiy mashinalar o‘rnida
ko‘proq jamoat transporti
yoki velosipedlardan
foydalanishimiz;
2
3
aerozolli pardoz
vositalari va
spreylarni
ishlatmasligimiz ; 5 plastik idish va paketlardan ozon
qatlamni himoyalash.

MILLIY O‘QUV DASTURI
E’tiboringiz
uchun rahmat !

16-sentyabr “xalqaro ozon qatlamini himoya qilish kuni

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish