A.N Leontivning faoliyat nazariyasi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	85.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

A.N Leontivning faoliyat nazariyasi

Купить

Mav zu: A .N Leont iv ning
faoliy at nazariy asi

Reja
1. A. N. Leontevning faoliyat nazariyasi
2. Bola psixik taraqqiyoti haqida tushuncha
3. Bola psixik taraqqiyotida biologik va ijtimoiy omillar
4. Psixik taraqqiyot, yosh bosqichlari va yosh inqirozlari


Faoliyatning dialektik-materialistik talqini, birinchi navbatda, uning ob'ektiv mohiyatini tasdiqlash
bilan bog'liq.
Prinsip ob'ektivlik A. N. Leontiev va uning izdoshlari faoliyatining psixologik nazariyasining
asosini tashkil etadi. Bunda ob'ekt o'z-o'zidan mavjud bo'lgan va sub'ektga ta'sir etuvchi ob'ekt
sifatida emas, balki "harakat nimaga qaratilganligi ... ya'ni u tirik mavjudot bo'lgan narsa sifatida
tushuniladi. uning faoliyati mavzusi- faoliyat tashqi yoki ichki bo'lishi muhim emas".
Va bundan keyin: "Faoliyat sub'ekti ikki xil ko'rinishda namoyon bo'ladi: birinchi navbatda -
o'zining mustaqil mavjudligida, sub'ektning faoliyatini bo'ysundiruvchi va o'zgartiruvchi sifatida,
ikkinchidan - ob'ektning qiyofasi sifatida, uning mulkini aqliy aks ettirish mahsuli sifatida.
sub'ektning faoliyati natijasida amalga oshiriladigan va boshqacha tarzda amalga oshirilishi mumkin
emas».
Shunday qilib, inson faoliyati nafaqat ob'ektivlik, balki sub'ektivlik: sub'ektning faoliyati doimo
ma'lum bir ehtiyojni qondira oladigan ob'ektni o'zgartirishga qaratilgan. Faoliyatda ob'ekt va sub'ekt
kabi qarama-qarshi tamoyillarning birligi mavjud. Ularning o'zaro o'tishlarini tushunish uchun
faoliyat aktining bajarilishi dinamikasiga rioya qilish kerak.
A. N. Leontyev shuni ta'kidladi kerak, bu mavzuni qidiruv harakatlariga "itarib yuboradi", dastlab
ma'lum bir mavzuga yo'naltirilmaydi.


Bu erda faoliyatning plastikligi namoyon bo'ladi - uning o'ziga bog'liq bo'lmagan ob'ektlarning
xususiyatlariga o'zlashtirilishi. Assimilyatsiya jarayonida ehtiyoj o'z ob'ektiga "o'raladi" va ehtiyojning
ob'ektivlashuvi sodir bo'ladi.
Bundan tashqari, sub'ektning faoliyati endi ob'ektning o'zi tomonidan emas, balki uning tomonidan
boshqariladi yo'l... Ob'ektning sub'ektga ta'sirining bir tomonlama jarayoni sifatida emas, balki ikki
tomonlama tasvirni yaratish jarayoni sifatida qaraladi. Tasvir "..." taqlid qiluvchi "taymer" jarayonining
natijasi bo'lib, go'yo uni sinab ko'radi.
Shunday qilib, sub'ektning tashqi dunyo bilan amaliy aloqalari, ikkinchisining oddiy ta'siri emas, balki
mavzuda psixik aks ettirishni keltirib chiqaradi. Tasvirlarning ob'ektga tegishliligi ularning sub'ekt
ehtiyojlariga bog'liqligini anglatadi. Subyektiv tasvirning ta'rifi inson hayotini, amaliyotini o'z ichiga oladi.
Shu bilan birga, qarama-qarshi yo'nalishda harakat sodir bo'ladi: sub'ektning faoliyati uning ob'ektiv
mahsulotining "tinchlik xususiyatiga" o'tadi.
Faoliyatning bu xususiyatlari engish uchun asos bo'lib xizmat qiladi
psixologiyada ham idealistik, ham mexanik tushunchalar. Subyekt va ob'ekt integral tizimning tarkibiy
qismlari sifatida harakat qiladi, ular doirasida ular o'ziga xos tizimli fazilatlarni oladi.
Faoliyat toifasini bunday tushunish ko'plab psixologik tendentsiyalar vakillariga xos bo'lgan "tezkorlik
postulati" ni engib o'tishga imkon berdi. Ushbu postulatga ko'ra, sub'ektning holati to'g'ridan-to'g'ri
ob'ektlar tomonidan quyidagi sxema bo'yicha aniqlanadi:"... sub'ektning retseptiv tizimlariga ta'siri →
paydo bo'ladigan javob - ob'ektiv va sub'ektiv - bu ta'sir natijasida yuzaga kelgan hodisalar". Bunday
tushuncha bilan sub'ekt atrof-muhit ta'siriga to'liq bo'ysunadigan reaktiv mavjudot sifatida namoyon
bo'ladi.
Faoliyat yondashuvi bilan sub'ekt ob'ekt bilan faol munosabatda bo'ladi, uni noxolis va tanlab "uchratadi".


Boshqacha qilib aytganda, sub'ektning faoliyat printsipi reaktivlik printsipiga qarama-qarshidir.
Ushbu tamoyil insonga faqat "atrof-muhit sharoitlariga moslashuvchi mavjudot" sifatidagi
yondashuvni engib o'tishga, inson faoliyatining o'zgaruvchan, ijodiy tabiati bilan bu yondashuvga
qarshi turishga imkon beradi.
Faoliyat kategoriyasi psixologiyada ikkita funktsiyada namoyon bo'ladi: tushuntirish printsipi va
tadqiqot predmeti sifatida. Birinchi funktsiya asoslarini o rganishni L.S.Vigotskiy va ʻ
S.L.Rubinshteyn boshlagan, keyinroq A.N.Leontyev, A.R.Luriya va boshqalar va boshqalar davom
ettirgan bo lsada, ayniqsa, A.N.Leontyev va uning izdoshlari tomonidan ko p yillar davomida jadal
ʻ ʻ
olib borilgan. .
Shu bilan birga, A.N.Leontyev “Marks uchun faoliyat o‘zining asl va asosiy ko‘rinishidagi hissiy
amaliy faoliyat bo‘lib, unda odamlar tevarak-atrofdagi olam ob’yektlari bilan amaliy aloqada bo‘lib,
ularning qarshiligini boshdan kechiradi va ularga ta’sir qiladi, ularga bo‘ysunadi. ob'ektiv
xususiyatlar ". Psixik aks ettirishning paydo bo'lishi va rivojlanishi jarayonini o'rganishning asosiy
usuli sub'ektning real dunyo bilan bog'lanishiga vositachilik qiluvchi sensorli-amaliy faoliyatni tahlil
qilish edi. Ushbu usuldan foydalanish Vygotskiyning ongni tushuntirish uchun uning chegarasidan
tashqariga chiqish zarurligi haqidagi tezisining to'g'riligini tasdiqladi.
Faoliyatning barcha turlari, shu jumladan "ichki" turlari uchun genetik jihatdan boshlang'ich shakli
tashqi ob'ektiv faoliyat bo'lishi printsipial jihatdan muhimdir. Ichki faoliyat ikkinchi darajali bo'lib, u
tashqi ob'ektiv faoliyatni ichkilashtirish jarayonida shakllanadi. Bu o'tish bir necha yo'nalish bo'ylab
ketadigan transformatsiyalar tizimi orqali amalga oshiriladi.


Shu munosabat bilan ikkita muhim jihatni ta'kidlash kerak.
Birinchidan, interyerlashtirish jarayonida nafaqat tashqi rejadan ichki rejaga o'tish, balki jamoaviy
faoliyatdan individual faoliyatga o'tish ham mavjud (jamoaviy faoliyat birgalikdagi amaliy
faoliyat shaklida ham, og'zaki muloqot shaklida ham sodir bo'ladi. ).
Ikkinchidan, interyerizatsiya tashqi faoliyatni undan oldingi ongning ichki tekisligiga o'tkazishdan
emas, balki aynan shu rejani shakllantirishdan iborat.
Tashqi va ichki faoliyatlar o'rtasida doimiy o'zaro o'tishlar mavjud: interyerizatsiya jarayoni ham,
eksteriorizatsiya jarayoni ham sodir bo'ladi. Bu o'zaro o'tishlar mumkin, chunki bu shakllarning
ikkalasi ham, printsipial jihatdan, yagona umumiy tuzilishga ega. A.N.Leontyev inson
faoliyatining ushbu shakllarining umumiy tuzilishining ochilishini "zamonaviy psixologiya
fanining eng muhim kashfiyotlaridan biri" deb hisobladi. Shu bilan birga, shuni yodda tutish
kerakki, organik tizim sifatida tashqi va ichki faoliyat strukturasining tub umumiyligi, birinchi
navbatda, ularning irsiy aloqasi bilan bog'liq bo'lib, nafaqat ularning tuzilmalarining rasmiy
tasodifiyligi bilan bog'liq.
Keling, A. N. Leontiev asarlarida eng to'liq ifodalangan faoliyatning umumiy tuzilishiga murojaat
qilaylik (uning ilmiy maktabida bu psixologik tadqiqotning maxsus mavzusiga aylandi).


Faoliyat quyidagi tarkibiy qismlardan iborat:
kerak ↔ sabab ↔ maqsad ↔ sharoitlar maqsadga erishish ( birlik maqsadi va shartlari vazifa) va tegishli faoliyat
↔harakat ↔ operatsiyalar.
Yaxlit faoliyat toifasi ehtiyoj tushunchasi va motivni ifodalash, ularning ob'ektiv mazmunini aniqlash bilan bog'liq.
Shu sababli, muayyan inson faoliyati haqida uning ehtiyojlari va motivlari uning har qanday faoliyatiga nisbatan,
ularning mazmunining etarlicha aniq xususiyatlariga ega bo'lgan holda yoritilgan taqdirdagina gapirish mumkin. Va
aksincha, agar biz ularning predmet mazmunini belgilashda ehtiyoj va uni konkretlashtiruvchi motivlar haqida
gapiradigan bo'lsak, u holda ularni qondirishga qaratilgan u yoki bu psixologik shakllanishlargina mos keladi
(tabiiyki, boshqacha ma'noda "faoliyat" atamasi. "Psixologiyada foydalanish oddiygina mumkin emas)
U yoki bu motiv shaxsni vazifani shakllantirishga, o'sha maqsadni aniqlashga undaydi, bu esa ma'lum sharoitlarda
taqdim etilib, motiv va ehtiyojni qondiradigan ob'ektni yaratish yoki olishga qaratilgan harakatni amalga oshirishni
talab qiladi. Muammoni hal qilishga qaratilgan bajarilgan harakatning xarakteri uning maqsadi bilan belgilanadi,
masalaning shartlari esa hal qilish uchun zarur bo'lgan operatsiyalarni belgilaydi.
A. N. Leontyev integral tizim sifatida faoliyatning o'zi tuzilishining o'zgarishi va o'zgarishiga alohida e'tibor berdi.
Shunday qilib, faoliyat o'z motivini yo'qotib, harakatga, harakat esa maqsad o'zgarganda operatsiyaga aylanishi
mumkin. Ba'zi faoliyat motivi harakat maqsadiga o'tishi mumkin, buning natijasida ikkinchisi qandaydir yaxlit
faoliyatga aylanadi. Bunday o'zaro o'zgarishlar doimo sodir bo'ladi:
faoliyat ↔ harakat ↔ operatsiya va motiv ↔ maqsad ↔ shartlar.
Faoliyat tarkibiy qismlarining harakatchanligi, shuningdek, ularning har biri kasrga aylanishi yoki aksincha, ilgari
nisbatan mustaqil birliklarni o'z ichiga olishi mumkinligida ham ifodalanadi (masalan, ba'zi harakatlar tegishli
bo'linma bilan bir qator ketma-ket harakatlarga bo'linishi mumkin). ba'zi maqsadlarni kichik maqsadlarga).
Faoliyatning tarkibiy qismlarining o'zgarishiga qarab, yo'nalishning parchalanishi yoki birlashishi juda muhimdir.


Aleksey Nikolaevich Leontiev hamkasbi tomonidan aytilgan qoidalarga aniqlik kiritadi. Uning
ta'kidlashicha, inson ruhiyati uning faoliyatiga qurilgan, u tufayli shakllanadi va faoliyatda namoyon
bo'ladi, bu esa pirovardida ikki tushunchaning chambarchas bog'lanishiga olib keladi.
A. N. Leontyevning faoliyat nazariyasida shaxs harakat, mehnat, motiv, operatsiya, ehtiyoj va
hissiyotlar bilan birlikda ko'rib chiqiladi.
A. N. Leontiev va S. L. Rubinshteyn faoliyati kontseptsiyasi o'rganish imkonini beradigan uslubiy va
nazariy tamoyillarni o'z ichiga olgan butun tizimdir. psixologik hodisalar odam. A. N. Leontyev
faoliyati kontseptsiyasi shunday qoidani o'z ichiga oladiki, ong jarayonlarini o'rganishga yordam
beradigan asosiy predmet bu faoliyatdir. Ushbu tadqiqot yondashuvi Sovet Ittifoqi psixologiyasida XX
asrning 20-yillarida shakllana boshladi. 1930 yilda faoliyatning ikkita talqini allaqachon taklif
qilingan. Birinchi pozitsiya Sergey Leonidovichga tegishli bo'lib, u maqolada yuqorida keltirilgan
birlik tamoyilini shakllantirgan. Ikkinchi formulani Aleksey Nikolaevich Xarkov psixologiya maktabi
vakillari bilan birgalikda tasvirlab berdi, ular tashqi va ichki faoliyatga ta'sir qiluvchi strukturaning
umumiyligini aniqladilar. Psixik rivojlanishning asosiy qonuniyatlari
Bola psixik
taraqqiyoti haqida tushuncha
O’sish – miqdoriy jihatdan ulg’ayish, demakdir. Taraqqiyot – sifat jihatdan o’zgarish demakdir.
Bolaning psixik taraqqiyoti ham qarama-qarshiliklar kurashi asosida yuz beradi. Bu qarama-
qarshiliklar bolaning shu choqqacha erishgan darajasi, imkoniyatlari bilan yangi ehtiyojlar o’rtasida
tug’uladigan qarama-qarshiliklar.


Ya’ni bolalarning ehtiyojlari tez ortib boradi. Lekin bu ehtiyojlarni qondirish imkoniyatlari juda sekinlik
bilan yuzaga keladi. Psixologlar jumladan, L.S.Vigotskiyning fkticha ta’lim jarayoni taraqqiyot jarayoniga
mos kelmaydi, ta’lim jarayoni taraqqiyotdan ilgarilab ketadi va bolalar psixikasining taraqqiy etishini o’z
orqasidan ergashtirib boradi. Unga eng yaqin iqbol ochib beradi, deb ko’rsatdi. Vigotskiyning fikricha
taraqqiyotning 2 bosqichi bo’lib, ya’ni birinchisi faol taraqqiyot bosqichi. Ikkinchisi eng yaqin taraqqiyot
zonasi bosqichi bor. Vigotskiy bolalarning psixik rivojlanishi, ayniqsa shu taraqqiyot jarayonida tezroq
rivojlanadi deb ko’rsatadi.
Psixologlar psixik rivojlanishning umumiy qonuniyatlari borligini qayd etib ko’rsatmoqdalar. Biroq muhit
ta’siriga nisbatan
bu qonuniyatlar ikkilamchidir, chunki bu qonuniyatlarning o’ziga xos xususiyatlari
hayot sharoitiga, faoliyatda va tarbiyga bog’liqdir.
Psixik rivojlanishda muhit ta’siriga nisbatan bu qonuniyatlar ikkilamchidir, chunki bu qonuniyatlarning
o’ziga
xosligi hayot sharoitiga, faoliyat va tarbiyaga bog’liq psixik taraqqiyotning quyidagi qonuniyatlarini
farqlash mumkin:
Psixik rivojlanishning notekisligi. Har qanday sharoitda, hatto ta’lim va tarbiyaning eng qulay
sharoitlarida ham shaxsning turli psixik belgilari, psixik funksiyalarni va psixik xususiyatlari
rivojlanishning bitta darajasida to’xtab qolmaydi. Bolaning rivojlanishidagi ayrim davrlarda psixikaning
u yoki bu yo’nalishlarda rivojlanish uchun nihoyatda qulay sharoitlar paydo bo’ladi.
Psixikaning integratsiyasi qonuni. Inson psixikasi o’z taraqqiyoti davomida tobora ko’proq yaxslitlik,
birlik, mustahkamlik va doimiylik xususiyatlarini kasb eta boradi. N.D.Levitovning ko’rsatishicha,
kichkina bola psixik jihatdan turli fragmentar psixik holatning kichik bir sitemaga uyishtirilganidan
iboratdir. Psixik rivojlanish psixik holatning asta sekin o’sib, shaxs xislatlariga aylanishini anglatadi.


Plastiklik va kompensatsiya imkoniyati. I.P.Pavlov faqatgina tegishli ta’sir ko’rsatilsa, hamma
narsani yaxshi tomonga o’zgartirish mumkinligini ta’kidlab, nerv plastikligini ko’rsatib o’tgan.
Ta’lim tarbiya sharoitida bolaning psixikasini maqsadga muofiq o’zgartirish imkoniyati nerv
sistemasining anashu plastikligiga asoslanadi. Plastiklik kompensatsiya uchun ham yo’l ochib
beradi.
XX asrga kelib yosh psixologiyasi va pedagogik psixologiyda psixik taraqqiyot omillarni talqin
etuvchi 2 ta yo’nalish yuzaga keldi.
Bular:
1. Biogenetik
2. Sosiogenetik
Biogenetik qonun Insonning biologik yetilishi bosh omil sifatida talqin etiladi.
Antidarvinchilarga qarshi kurashda muayyan darajada tarixiy ro’l o’ynaydi.
Ontogenez filogenezda qisqacha takrorlanadi
Sosiogenetik nazariya – inson biologik tur sifatida tug’ulib, hayotdagi ijtimoiy shart sharoitlarni
bevosita ta’siri ostida shaxsga aylanadi deb hisoblaydi.

XULOSA
Shunday qilib, bu barcha kategoriyalarni ob'ektiv faoliyatdan boshlang'ich psixologik
kategoriya sifatida chiqarish mumkin.
Demak, A. N. Leontyevning fikricha, "faoliyat - shaxs ongi" butun tushunchaning asosiy
mantiqiy o'zaro bog'liqligidir.
Tahlil shuni ko'rsatadiki, A. N. Leontyev tomonidan ishlab chiqilgan psixologiyadagi
faollik yondashuvi psixologiya fanining predmeti, uning metodi va shu orqali psixologik
tahlil birliklari, uning tili haqidagi g'oyani tubdan o'zgartiradi.
Shu bilan birga, Aleksey Nikolaevichning asarlarida faqat dastlabki fundamental
qoidalar ishlab chiqilgan bo'lib, ularni aniq psixologik rejada amalga oshirish bir qator
tushuntirishlarni talab qiladi.
Psixik rivojlanishda muhit ta'siriga nisbatan bu qonunyatlar ikkilamchidir, chunki bu
qonunyatlarning o ziga xosligi hayot sharoitiga, faoliyat va tarbiyaga bog liq.Psixik ʻ ʻ
taraqqiyotning bir nechta qonunyatlarini farqlash mumkun.


Foydaalnilgan adabiyotlar:
1. Bernshteyn N.A. Harakatlar fiziologiyasi va faoliyat fiziologiyasi bo'yicha insholar. - M., 1966 yil.
2. Vygotskiy L.S.Sobr. sh., t.2, M., 1982 yil.
3. Galperin P. Ya.Psixologiyaga kirish. - M., 1976 yil.
4. Davydov V.V.A. N. Leontiev nazariyasida faoliyat va aqliy aks ettirish kategoriyasi. - Vestnik
Mosk. un-bu. Seriya 14. Psixologiya, 1979, No 4, bet. 25-41.
5. Leontiev A.N.O'qitish ongining ba'zi psixologik masalalari bo'yicha.- Sovet pedagogikasi, 1946,
1-2-son.
6. Leontiev A.N.Psixikani rivojlantirish muammolari. 4-nashr, - M., 1981 yil.
7. Leontiev A.N.Faoliyat. Ong. Shaxsiyat. - M., 1975 yil.
8. “Pedagogik psixologiya” o’quv qo’llanma, Zufarova M.E, Farg’ona 2007
9. “Yosh davrlari va pedagogik psixologiya”, Sh.A.Dusmuhammedova, Z.T.Nishanova, S.X.Jalilova

A.N Leontivning faoliyat nazariyasi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish