A.P. Chexovning “Garov” hikoyasi tahlili - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	36.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

A.P. Chexovning “Garov” hikoyasi tahlili

Купить

A.P. Chexovning “Garov” hikoyasi tahlili
Reja:
1.A.P Chexovning ,,Garov'' hikoyasi haqida.
2.Garov hikoyasida obraz portretini chizish mahorati.
3.Garov hikoyasidagi personajlar xarakteri.
4.Xulosa.
1

Rus adibi A. P. Chexov dunyo hikoyachiligiga katta hissa qo‘shgan
ijodkorlardan biri sanaladi. Uning hikoyalari qisqaigi, real hayotiy voqealarga
asoslangani, shuningdek, o‘ziga xos badiiy uslubi bilan ajralib turadi. A. P.
Chexov o‘z hikoyalarida ulkan tarixiy yoki favqulodda jahonshumul hodisalar-
ni qalamga olmaydi. Balki oddiy rus odamlari qatnashgan, bir tomondan juda
sodda ko‘ringan voqealarni qiziqarli ba yon qiladi; unga mahorat bilan badiiy
bo‘yoq beradi. Jumladan, adibning mashhur hikoyalaridan biri bo‘lgan «Garov»
hikoyasi bankir va yosh huquqshunosning qatl hukmi bilan qamoq jazosi
borasidagi ziddiyati asosiga qurilgan. Hikoyada hayotning mazmuni, yoshlik
faslining qadri, mol-dunyoning nimaga zarurligiga urg‘u beriladi. Hayot hamma
vaqt go‘zal, ayniqsa, saodatli va fayzli umr har qanday odamning orzusidir.
Bunday hayot tarzi uchun faqat cheksiz boylikning o‘zigina yetarli emas.
Bunday umr uchun dunyoning hamma turdagi kerakli-keraksiz minglab
kitoblarini o‘qish ham kamlik qiladi. Muhimi – uqish. O‘qilgan kitoblar ijtimoiy
hayot va inson umri bilan bog‘lanishi, har qanday odamni kamolot cho‘qqisiga
olib chiqishi, shuningdek, umr mazmunini teranroq anglashga yordam berishi
lozim. Aks holda, bunday ta’lim va tahsil hayotdan uzilgan bo‘ladi. Shu
ma’noda hikoyadagi bayonga ko‘ra bankirni hamisha boyliklaridan ajralib
qolish xavfi ta’qib qiladi. Garov o‘ynashning o‘zi bema’nilik emasmi?
Boshidayoq bankirni shu savol qiynaydi. Savolga o‘zicha javob ham topadi:
«G‘irt bema’nilik bu. Bu narsa kamina tomonidan badavlat kishining shunchaki
to‘qlikka sho‘xligi bo‘lsa, huquqshunos tomonidan – pulga o‘chlik, boylikka
hirs qo‘yish, tamom-vassalom...» – deb mulohaza yuritadi. Oradan yillar o‘tgan
sari uning boyliklari kamayib, hatto qarzga botadi. Shunda o‘z boyliklari,
xususan, ikki million pulini asrab qolish uchun qamoqda o‘tirgan huquqshunosni
qatl etishni niyat qiladi. «Har holda, yashamoq – o‘limdan afzalroq» degan
fikrini isbotlash va garovga qo‘yilgan pul chun o‘zini o‘n besh yillik hibsga
mahkum etgan yosh huquqshunos qirq yoshga yetganida hayot mazmunni
o‘zicha, o‘z qarichi bilan o‘lchab ko‘radi. Ma’lum bir xulosalarga keladi.
2

Shu xulosalarini mahbus qog‘ozga tushiradi. Bankir qamoqxonaga kirib,
ozib-to‘zib qolgan va pinakka ketgan mahbus yonida shu maktubni ko‘radi. Bu
mulohazalari davo-mida bir necha marta kitoblarni tilga olib: «Endi kamina
o‘zimni sizlar ning barchangizdan har jihatdan komil va yetuk ekanligimga
ishonch hosil qilmoqdaman...» – deb ta’kidlaydi. Dunyoning noz-u ne’matlarini
o‘tkinchi sanaydi, faqat mol-dunyogina insonni baxtli-saodatli qilmasligini
anglab yetadi. Shuning uchun puldan ixtiyoriy ravishda voz kechadi; o‘z
xohishiga ko‘ra oxirgi muddatda qamoqxonadan atayin qochib, garov shartini
buzadi. Huquqshunos yozgan maktub bankirga ham ta’sir ko‘rsatadi; u o‘zidan
o‘zi nafratlanadi.
A. P. Chexovning ushbu «Garov» hikoyasi inson umri, erkin hayot,
mutolaa, kitobning foydasi, olingan ilmning hayotga tatbiqi, kamolotning
darajasi va boshqa hayotiy masalalar haqida fikrlashga undaydi. Ayni damda,
hikoya mazmuni, bankir va huquqshunosning qilmishlariga sharqona odob-
axloq mezonlari bilan qaralganda, ikki dunyo saodati degan tushuncha o‘rtaga
qalqib chiqadi. Bir qarashda, mahbus o‘z-o‘zini tarbiyalagan, komillikka
erishgan va ruhan tozalangan inson sifatida ko‘rinadi. Biroq inson zoti bu
dunyoni deb u dunyoni esdan chiqarmasligi hamda u dunyoni deb bu dunyodan
kechmasligi lozim. Hikoya shunday muhim hayotiy masalada ham ogohlikka
chorlaydi. Umr yelga sovurilmasligi kerak. Shu ma’noda hikoya noo‘rin bahs-
munozaraning oqibati, xususan, garov ikki inson taqdirini boshqa o‘zanga
solganligi haqida saboq beradi.
Anton Chexovning “Garov” hikoyasi o’zida inson hayotining ma’nosi
tushunchasini aks ettiradi. Asar 1888-yilda, yozuvchining o’limidan olti yil
avval yozilganidan ham hikoya o’zida Chexovning hayot haqidagi
kechinmalarini mujassam qilganini anglash mushkul emas. Muallif boy bankir
va yosh yurist o’rtasida tuzilgan bitim haqida hikoya qiladi. Bitimning mazmuni
– dunyo lazatlaridan, insonlar bilan aloqadan voz kechish – umuman olganda,
yosh yigitning o’n besh yil davomida atrof-muhitdan uzilib yashashi.
3

Kelishilgan shartlar bajarilgan holatda, bankir yigitga ikki million to’lashi kerak
bo’ladi. Bu shartga hammaning ham ko’nishga jur’ati yetmasligi aniq.
Bahsning mavzusi ham bankirning insonlar taqdirini hal qilishga
qodirman deb o’ylashiga ishora qiladi. Ulkan boylikka ega bo’lgani tufayli u
yigit garovga rozi bo’lgan taqdirda ham uzoq bardosh bera olmasligiga amin edi.
O’n besh yildan so’ng boyning ongida nimadir o’zgardimi? Yo’q. Uni hamon
faqatgina boyligi qiziqtiradi, xatto buning uchun o’n besh yil quyosh nurini
ko’rmagan yigitni o’ldirishga(!) ham tayyor.
Ikkinchi qahramonga kelsak, Uning hayotga, umuman, hamma narsaga
bo’lgan qarashlari o’zgardi. Avvaliga zerikish va yolg’izlikdan qiynaldi. Ammo,
kitoblarning turfa xillari bilan tanishib borar ekan, aytish mumkinki, u bir necha
sarguzashtlarga boy umrlarni yashab o’tdi. Venetsiyalik taniqli dramaturg Karlo
Goldoni aytganidek, “qo’lida yaxshi kitobi bor inson hech qachon yolg’iz
bo’lmaydi”. U haqiqiy donishmandga aylandi va dunyoning o’tkinchi hoyu-
havaslaridan yuz o’girdi. Oxir-oqibat o’z yutug’idan voz kechgan yigit, bu
qarori orqali insonning boylikka o’chligiga nisbatan o’z nafratini izxor etdi.
Yosh yurist bunchalik uzoq yillar davomida sog’lom fikrlash qobiliyatidan
ayrilishi mumkin edi, lekin ozodlikda bo’lsa ham, bankir shunday holatga tushdi
va odam o’ldirishga qaror qildi.
Hikoya qisqa, sahifalari oz bo’lsada, muallifning fikrlari o’quvchining
qalbida chuqur iz qoldiradi, kitoblarning hayotimizdagi o’rni to’g’risida
fikrlashga undaydi.
Bu hikoya adibning boshqa asarlaridan ancha farq qiladi. Chunki asarning
boshlanishidan to tugagan paytigacha bo'lgan voqealar insonni o'ylantiradi,
yurist obrazida o'zimizni qo'yib, uning o'rnida qanday yo'l tutushimiz kerakligi
haqida bosh qotirishimiz majbur qiladi desam noto'g'ri bo'lmasa kerak. Ayniqsa
asarning kulminatsion qismi ya'ni yuristning qochishi insonni yanada
boshqotirmalar dunyosiga yetaklaydi. Nega axir, shuncha yillar davomida shu
kunni kutmaganmidi? Nega 5 soat qolganda qochib ketdi? U qochgandan so'ng
uning hayoti qanday bo'ladi ? Bir chaqasiz qanday yashaydi? Va eng asosiy
4

savol tug'iladi: O'zini anglab yetganda ham endi butun umri davomida o'zi kabi
qola olarmikin ? Balkim uning tasavvuri kabi dunyo faqatgina chirkinliklardan
iborat emasdir ?
Inson shu o'ylar bilan o'zing ham hayotda qanday o'rindaligi va o'zing
hayoti mohiyatini tushunishga harakat qiladi. Balki adibning eng asosiy niyati
ham shundaydir. Har xil fikrlar inson miyasiga yog'ilib kelaveradi . Ammo
ishonaman u hayotning unqur-chunqurlaridan o'tib, olg'a qadam bosgani sari
yashash mohiyatini tushunib yetadi.
U hayotida yana qanaqadir mazmun topa olishi mumkin. Qamoq jazosi
orqali juda ko'p bilimga erishgan yurist bir insonni o'lim jazosidan qutqarib
qoldi va bu orqali o'z jonini saqlab ham qoldi.
Xulosa qilib aytadigan bo'lsak, ilmu-ma'rifat insonni doimo ezgulikka va
yetuklikka chorlaydi. Ilm bizni go'zalliklarga shaydo qilguvchi va bu dunyoni
gullab yashnatuvchi, olamga ziyo nurlarini taratuvchi shamchirog'imizdir.
Shuni ham takidlash kerakki, har kimga hayoti mazmunini, bu hayotning
siru-sinoatini anglab yetishiga ko'makdosh bo'lishimiz va jazo bilan kimnidir
bunday baxtdan mosuvo qilmasligimiz joizdir. Xuddi bankir o'z hayoti
mazmunini boylik bilan o'lchab o'zini o'zi o'limga hukm qilmoqchi bo'lgani
kabi.
Chexov bilan tanishgan ikkinchi asarim - Garov. Birinchi marta
o qiganimda tasavvurimga sig dira olmaganman. Hajmi jihatidan kichik bo lsa-ʻ ʻ ʻ
da o qib chiqqandan keyin anchagacha mag zini chaqib, fikr qilishga undaydi.
ʻ ʻ
Hikoyani tugatasiz, o qishga, ishga borasiz, yoki uyda ish bilan band bo lasiz
ʻ ʻ
lekin hayolingizdan "Garov" ketmaydi. Juda ko p savollarga javob izlaysiz.
ʻ
Nega? Nimaga? Nima uchun? Nega yurist hayotini garovga tikdi?
Hikoyada qimorga o xshagan birja o yinlari, qimorlar, garovlar orqali
ʻ ʻ
XIX asrdagi rus nafaqat rus balki butun dunyoning ijtimoiy hayoti yoritib
beriladi. Qiziqqon bankir va o zining nazariyasining haq ekanligini isbotlashga
ʻ
harakat qilgan yuristning umrbod qamoq yaxshimi yoki o lim jazosi kabi
ʻ
savollariga asoslangan garovi yurist hayotida juda katta o zgarishlarga sabab
ʻ
5

bo ladi. Bankirning bog iga o rnatilgan maxsus fligelda yurist 15 yil yashaydiʻ ʻ ʻ
va shu o n besh yil mobaynida odamlar bilan muloqat qilish, tashqariga chiqish
ʻ
kabi cheklovlar o rnatiladi. Lekin yurist uchun kitob o qish, vino, tamaki,
ʻ ʻ
musiqa asboblarini saqlash kabi ruxsatlar ham bor edi. Yurist dastlabki 1- yilda
zerikish va yolg izlikdan qiynaladi. Ishqiy - sarguzasht, jinoyat, komediya,
ʻ
fantastika va shu kabi yengil - yelpi asarlar beriladi. 2-yilga kelib musiqasiz
faqatgina klassik adabiyotlarni o qiydi. Yuristning uzlatdagi 5- yili esa kitob
ʻ
o qilmasdan, vino va tamaki bilan, lekin musiqa bilan o tadi .
ʻ ʻ
6 - yildan esa badiiy asarlar qolib , til , falsafa va tarix kabi fanlarni
o rganadi . 6ta tilni o zlashtirib, o sha zamondagi tilshunoslardan maqtov oladi.
ʻ ʻ ʻ
10 - yildan keyin esa " Injil " ni o qishni boshlaydi . Bankirni esa 4yilda 600
ʻ
tomdan oshiq asarlarni tugatgan insonning 1yilda ham Injilni tugata olmagani
hayron qoldiradi. Injildan keyin esa dinlar tarixi va ilohiyot kabi kitoblarga ruju
qo yadi. 13 - 15 - yillarda esa tabiiy fanlar, kimyo, tibbiyot, roman bilan bir
ʻ
qatorda Shekspir va Bayrondan mutolaa qilinadi. So ngi yildagi o qish jarayoni
ʻ ʻ
esa cho kayotgan insonning xasga yopishib, tirik qolishga urinishiga
ʻ
o'xshatiladi. Yurist asar so ngida to lanadigan 2milliondan voz kechadi. Chunki
ʻ ʻ
unga endi millionlarning ham, dunyo noz - ne'matlarining ham, shod - xurramlik
va hayot lazzatining ham qizig i qolmagan edi. Uning fikricha bu dunyo abadiy
ʻ
emas va uning oxirida hamma o ladi, hamma unutiladi. Yuristning fikrlashi
ʻ
noto g ridek tuyuladi lekin aslida u haqiqatni gapiradi.
ʻ ʻ
Asarni har safar o qiganimda har xil xulosa olaman. Har safar
ʻ
o qiganimda boshqacha ta sir qiladi. Har safar yangicha ma no va har safar
ʻ ʼ ʼ
dunyoga yangicha dunyoqarash bilan qarashimga sababchi bo ladi. Menimcha
ʻ
Chexov yurist misolida barcha kitobxonlarning hayotini ochib bermoqchi
bo lgan. Shaxsan meni fikrim shunaqa. Yani hozir biz kitob o qishdan
ʻ ʻ
to xtamasak, mutolaani davom ettirsak va o zimiz bilishimiz kerak bo lgan
ʻ ʻ ʻ
narsadan ham ko pini bilsak, menimcha yuristning boshidan kechirganlarini
ʻ
boshimizdan kechiramiz. Biz ham musiqani sevamiz, tabiiy fanlarni
o zlashtiramiz va menimcha bu bevafo dunyodan voz kechamiz. Asar qanaqadir
ʻ
6

injiq bankir va qaysar yurist yoki puldan voz kechgan, umrini ko kka sovurganʻ
odam haqida emas. Asar bilim olish, hayotning asl ma nosini topish va hech
ʼ
narsa abadiy emasligi haqida. Asarni hammaga, barcha o quvchilarga o qishni
ʻ ʻ
tavsiya qilgan bo lardim chunki har safar o qiganimizda boshqacha nigoh
ʻ ʻ
bag ishlaydigan asarlar sirasiga kiradi.
ʻ
Yosh huquqshunos garov evaziga umrining eng gullagan davrini
bankirning chorbog‘ida, ya’ni yer to‘lasida o‘tkazadi. Inson bir kun tutqunlikda
saqlansa, qanday holatga tushadi? Yosh huquqshunos bo‘lsa, naq 15 yil umrini
tutqunlikda o‘tkazadi, garchi bu uning o‘z xohishi bo‘lsa ham, bu garovga inson
ozgina o‘ylanib, fikr mulohaza qilmog‘i lozimdir. A.P.Chexov ulug‘ mutafakkir,
so‘z mulkining sultoni bo‘mish A. Navoiyning “Xazoyin ulmaoniy“ asarida
keltirilgan inson umrini 4 ga bo‘lganidek yozuvchi ham inson umrini 4 qismga
bo‘ladi. Bankirning bolalik va o‘smirlik chog‘ini ozod erkinlik quchog‘ida
o‘tkazganini ta’kidlasa, qolgan 1 qismini o‘z ixtiyori bilam tutqunlikda
o‘tkazadi. Yosh huquqshunos nazarimizda barcha kitoblarni, u jug‘rofiya
bo‘ladimi, turli tillarga oid kitoblar bo‘ladimi, mantiq va falsafaga oid
bo‘ladimi, barchasini o‘qib o‘rganib, o‘zicha xulosalar chiqaradi. Bu dunyo
qanchalar yolgo‘n dunyo ekanligi, barcha narsalar o‘tkinchi, bu dunyo yo‘lg‘on
dunyo, haqiqiy dunyo bo‘lsa, oxirat ekanligini anglab yetadi.
Shu o‘rinda ushbu hikoyani o‘zbek adabiyotining yirik namoyondalaridan
biri bo‘lmish Ulug‘bek Hamdamning “Muvozanat” asari bilan bevosita bog‘lash
mumkin. Asar bilan tanishar ekanmiz, butun olam muvozanat qonuni asosida
mustahkam turgan bo‘lsa, jamiyat ham uning asosini tashkil qilgan insonlar
ham,ayni muvozanat tufayli barqarorligini tushunib yetamiz. “Garov” hikoyasi
shiddatkor uslubi jihatidan boshqa hikoyalardan ajralib turadi.Asarni o‘qir
ekan,kitobxonda shunday taasurot tug‘uladi. Adib qo‘liga qalam olibdi-yu bir
o‘tirishda ko‘nglidagi borini qog‘ozga tushura qolibdi. “Garov” hikoyasida yosh
huquqshunos shunday deydi:” Har holda yashamoq – o‘limdan afzalroqdir”
degan fikrni isbotlash va garovga qo‘yilgan pul uchun o‘zini 15yillik hibsga
7

mahkum etgan yosh huquqshunos 40 yoshga yetganida hayot mazmunini o‘z
qarichi bilan o‘lchaydi. Ma’lum bir xulosalrga keladi.
Bankir muddat tugaganidan so‘ng qanday qilib pulni to‘lashni o‘ylaydi va
qamoqxonadagi yosh huquqshunosni o‘ldirmoqchi bo‘ladi va tunning allamahal
paytida qamoqxonaga yosh huquqshunosni oldiga boradi va stol ustida turgan
qog‘ozdagi yozuvga ko‘zi tushadi: Endi kamina o‘zimni sizlarning
barchangizdan har jihatdan komil va yetuk ekanligimga ishonch hosil
qilmoqdaman…deb yozilgan maktubni ko‘zdan kechirib o‘qiydi.
Dunyoning noz-u ne’matlarini o‘tkinchi sanaydi,faqat mol dunyogina
insonni baxtli saodatli qilmasligini anglab yetadi. Shuning uchun puldan
ixtiyoriy ravishta voz kechadi va qamoqxonadan qochib ketib garov shartini
buzadi. Huquqshunos yozgan maktubni bankir o‘qib o‘z o‘zidan nafratlanadi
Yozuvchining ushbu “Garov” hikoyasi inson umrini erkin hayot, kitobning
foydasi,olingan 21 Август 2020 8- қисм Тошкент ilmning hayotga tatbiqi,
kamolotning darajasi va boshqa hayotiy masalalar haqida fikrlashga undaydi.
Ayni damda, hikoya mazmuni, bankir va huquqshunosning qilmishlariga
sharqona odob – axloq mezonlari bilan qaralganda, ikki dunyo saodati degan
tushuncha o‘rtaga qalqib chiqadi. Bir qarashda mahbus o‘z –o‘zini tarbiyalagan,
komillikka erishgan va ruhan tozalangan inson sifatida ko‘rinadi. Biroq inson
zoti bu dunyoni deb u dunyoni esdan chiqarmasligi hamda u dunyoni deb bu
dunyodan kechmasligi lozimdir. Axir inson bu dunyoga bir marta keladi. Hikoya
shunday muhim hayotiy masalada ham ogohlikka chorlaydi .Umr yelga
sovurilmasligi kerak. Shu ma’noda hikoya noo‘rin bahs-munozaraning oqibati,
xususan, garov ikki inson taqdirining boshqa o‘zanga solganligi haqida saboq
beradi.
8

Foydalanilgan adabiyotlar:
1. B. To‘xliyev, B.Karimov, K.Usmonova . 11- sinf uchun adabiyot darslik
majmuasi.
2. Sariqova Hulkaroy . A.P.Chexovning “Garov ” hikoyasiada sharqona odob
– axloq mezonlari. Konferensiya ma’lumotlari asosida. Toshkent – 2008
3. Зарубежная литература. S.V. То ‘rayev muharrirligida. М., 1884.
4. Краткая литературная энциклопедия в 9 томах М., 1971.
5. Muhabbat Sharafiddinova. XX asr adabiyotida absurd hayot ruhi. « Jahon
adabiyoti » jumali , 1 - son .
6.Сартр Ж. П. Объяснение «Постороннего». «Назват вехи своими
именами» М., 1986.
7. Теория литеруры. Том IY. Литературной процесс. Москва, ИМЛИ РАН,
«Наследие«, 2001.
9

A.P. Chexovning “Garov” hikoyasi tahlili

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish