Abduqodir Shakuriyning ta’lim tarbiyani rivojlantirishda tutgan o’rni - Педагогика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	986.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	31 Июль 2024
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Педагогика

Abduqodir Shakuriyning ta’lim tarbiyani rivojlantirishda tutgan o’rni

Купить

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI URGANCH INNOVATSION UNIVERSITETI Ijtimoiy-gumanitar fanlar va pedagogika fakulteti Boshlang’ich ta’lim yo’nalishi 22/02-guruh talabasi Zayniddinova Nilufarning Boshlang’ich ta’lim pedagogikasi fanidan KURS ISHI Mavzu: Abduqodir Shakuriyning ta’lim tarbiyani rivojlantirishda tutgan o’rni Bajardi: ____________________ Qabul qildi: _____________________ ______________2024

MUNDARIJA: KIRISH…………………………………………………………………………….3 I-BOB. ABDUQODIR SHAKURIYNING PEDAGOGIK QARASHLARI 1.1. Abduqodir Shakuriyning ta’lim faoliyati……………………………………… 6 1.2. Abduqodir Shakuriyning hayot yo’li………………………………………….12 II BOB.ABDUQODIR SHAKURIYNING TA’LIM VA MAORIF SOHASIDAGI ISLOHOTLAR 2.1. Abduqodir Shakuriyning jadidchilik harakatidagi o’rni ……………….…….20 2.2.Abduqodir Shakuriyning pedagogik islohotlari………………….…………… 25 2.3.Abduqodir Shakuriyning tarbiyani rivojlantirishdagi o’rni………………….28 Xulosa…………………………………………………………………………….31 Foydalanilgan adabiyotlar ………………………………………………………35

KIRISH Mavzuning dolzarbligi. O’zbekistonda so’nggi paytlarda jadidlar mavzusi tez-tez tilga olina boShladi. Bu haqda Prezident Shavkat Mirziyoyev ham gapirdi.“Bu kimgadir yoqadimi yoki yo’qmi, xalqimiz jadid bobolarimiz ko’rsatib bergan yo’ldan og’ishmay borishi kerak. Chunki ularning g’oya va dasturlari Yangi O’zbekistonni barpo etish strategiyasi bilan har tomonlama uyg’un va hamohangdir”, - dedi [3] Prezident so’nggi chiqishlaridan birida . Mirziyoyev bu fikrlarini 22-dekabrda Respublika Ma’naviyat va ma´rifat kengaShining kengaytirilgan majlisida bildirdi. Prezident o’z chiqishida aniq topshiriqlar belgiladi, jumladan, jadidlar g’oyasini o’rganish va rivojlantirish ko’zda tutilgan Prezident qarorini qabul qilish, “Jadid” nomli gazeta chop etish. Prezident qarori hali qabul qilingan

mulla , eshonlar ham qarshilik qiladilar . shakuriy yilda bir marta umumiy imtixon uyushtirib , ota - onalar oldida o ’ quvchilar bilimini namoyish qildirar edi . shakuriy ona tilida darsliklar zarurligini tushunib , bolaning yoshiga mos tarzda , axloq - odob , turmush qoidalaridan dastlabki ma ’ lumot berishni ko ’ zda tutuvchi darslik tuzishga kirishadi . Birinchi alifbe kitobi “Raxnomai savod” (Savod chiqarish rahbari)ni yaratadi. Kitobda so’zlar bo’g`inlarga bo’lib ko’rsatilgan, oxirida o’qiSh uchun kichik xrestomatiya berilgan. U o’z pedagogik faoliyatida “harf-tovus” metodi (har tovuShni alohida harf bilan yozish) qulay va osonligini aniqlaydi.[4] 1913 yili uning rahbarligida shogirdi I.Raxmatillayev tovush-harf metodi asosida yangi alifbe tuzadi. U arab alifbosi bilan tojik tili

Kurs ishi tuzilishi: Kirish, ikkita bob, rejalar, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati va ilovadan iborat. I BOB. ABDUQODIR SHAKURIYNING PEDAGOGIK QARASHLARI 1.1.Abduqodir Shakuriyning ta’lim faoliyati Abduqodir Shakuriy – tojikistonlik ma’rifatparvar va samarqandlik o’qituvchi , yangi usul maktablari uchun qator darsliklar muallifi, jurnalist, samarqandlik jadidchilikning mashhur namoyandalaridan biri. 1875 yilda Samarqand chekkasidagi Rajabamin qishlog’ida bog’bon va dindor oilasida tug’ilgan. Uning otasi imom bo’lganligi haqida ma'lumotlar bor . Uning onasi otin bo’lib, qizlar uchun uy islom maktabida dars bergan. U boShlang’ich ma'lumotni mahalliy eski usul maktabida olgan , so’ngra Samarqandga ko’chib o’tgan va Orifjonboy madrasa

Abdulxodiy Maqsudiyning “Muallimi avval”, “Muallimi soniy” kabi darsliklaridan o’z vaqtida foydalanganligini ko’p martaba eslaydi. Chor hukumatining mahalliy amaldorlari bu maktabning ochilishiga rasman qarshi bo’lib, uning o’quv dasturini qattiq nazorat qilardilar. Ular maktabda o’tiladigan diniy darsliklarga hech qanday to’sqinlik qilmas, ammo dunyoviy fanning o’qitilishidan tashvishlanar edilar. Shogirdlarining aytishicha, Shakuriy qiyinchiliklar bilan qo’lga kiritgan yagona globusni faqat maxsus vaqtda sinfga olib kirar , boshqa vaqtda esa yashirib qo’yar ekan.Shakuriy maktabida tojik va o’zbek bolalari birga o’qitilar edi. Bu yerda tojik tili asosiy til hisoblanar, bolaning savodi chiqqach, o’zbek va tojik tillarida yozilgan kitoblar o’qitilar edi. Shu bilan bir qatorda, o’quvchilar

o’qitish tartibi va imtihon natijalari Hamzada yaxshi taassurot qoldiradi. Hamza va Shakuriy bir-birlari bilan do’stlashib, ko’p yillar davomida xat yozishib turadilar. Shuni qayd qilish kerakki, Shakuriy faqat o’qituvchilik qiliSh bilangina cheklanib qolmagan , u o’z maktabi uchun darsliklar yozib, ularni o’z mablag’lari hisobiga nashr qildirgan. Chunki, tojik va o’zbek bolalarini tatar tilida yozilgan darsliklar bilan o’qitish katta qiyinchiliklar tug’dirar, bu darsliklar bolalar uchun uncha tushunarli emas edi. Shuning uchun, u o’quvchilarga ularning ona tilida darsliklar yaratish zarur, deb hisoblardi. Shunday bir Sharoitda Shakuriy bolalarning o’z ona tilida o’qiSh kitoblari , darsliklar yaratiSh zaruriyatini yaxshi tushunadi. U bolaning yosh xususiyatiga muvofiq tarzda axloq, odo

Shakuriy tomonidan 1907 yilda yozilgan ikkinchi kitob “Jome’ ul hikoyat”(“Hikoyalar to’plami”)dir. U qayta tuzatilib, to’ldirilib, 1911 yilda ikkinchi marta nashr qilingan. Kitob boshlang’ich maktabning ikkinchi sinfi uchun xrestomatiyadir. Yetmish ikki betli bu kitobning matni nafis qog’ozda aniq, chiroyli xat bilan yozilgan. Birinchi qismiga tarbiyaviy ahamiyatga molik 48 ta kichik-kichik hikoyalar kiritilgan. Ikkinchi qismida mumtoz yozuvchilarning asarlari va tarjimalaridan olingan 15 ta she’riy parcha berilgan. Kitobning ta’lim- tarbiyaviy ahamiyati shundan ibortaki, undagi o’quv materiallarining hammasi bolalarda axloqiy sifatlarni shakllantirishga xizmat qiladi. Shakuriy tomonidan tuzilgan va nashr qilingan yana bir kitob “Zubdat ul ash’or” to’plami bo’lib, unda ko’p shoirlarning sh

Shakuriyning pedagogik faoliyatining 15 yilligini nishonladilar. 1921 yilda Samarqand shahridagi 13-maktabga mudir qilib tayinlandi. U bolalarni tarbiyalash, o’qitishga katta g’ayrat bilan kirishdi , ko’p yillar davomida Shu maktabning mudiri hamda ona tili va adabiyot o’qituvchisi vazifalarida ishladi. Samarqand maktablariga Shakuriy birinchi bo’lib mehnat va musiqa darslarini kiritdi. U bolalarni qishloq xo’jalik va bog’dorchilik ishlari bilan tanishtirishdan tashqari, ularga muqovasozlik, duradgorlik va boshqa hunarlarni ham o’rgatar edi, bu mashg’ulotlar uchun alohida soatlar ajratgan edi. 1923-yilning boShlarida “ Pravda ” gazetasi mamlakatimiz bo’yicha eng namunali ilg’or maktab hamda mohir va tajribali o’qituvchilar uchun tanlov e’lon qildi. 1923-yilning 8 iyulida gazetada Shu tan

qo’yar ekan. Shakuriy maktabida o’zbek va tojik bolalari birga o’qitilar edi. Bu yerda tojik tili asosiy til hisoblanar , bolaning savodi chiqqach , o’zbek va tojik tillarida yozilgan kitoblar o’qitilar edi. Abduqodir Shakuriylarning yangi usul maktablarini tashkil etishdagi ma'rifatparvarlik xizmatlari . Mu а llim Shakuriy o’z o’quvchil а ri uchun yild а bir m а rt а umumiy imth о n uyushtr а r edi. Imthоndа оtа-оnаlаr , yangi usul mаktаbining tаrаfdоrlаri hаmdа du s hmаnlаri – mullаlаr vа bоylаr оldidа оlt оy dаvоmidа o’z o’quvchilаri egаllаgаn bilimlаrini nаmоyish qilаr edi. Mаktаbdа tа s hkil qilingаn bu оmmаviy imthоnlаr “ Umumiy sud ” shаklini оlаr edi. Imthоngа оdаmlаr to’dа- to’dа bo’lib kеlаr, qisqа muddаt ichidа bоlаlаrning хаt-sаvоdli bo’li s hi, hisоb, jo’g’rоfiya v

xususiyatiga muvofiq tarzda axloq , odob va turmush qoidalaridan dastlabki ma'lumot berishni ko’zda tutib darsliklar tuzishga kirishadi. Birinchi navbatda , alifbe tuzadi. “ Rahnamoi savod ”, deb atalgan bu kitob yaxshi qog’ozda nasta’liq xati bilan yozilgan edi. Shakuriyning Shogirdi , yozuvchi Rahim Hoshimning ayti s higa qaraganda , bu kitobda so’zlar bo’g’inlarga ajratib ko’rsatilgan, kitob oxirida o’qi s h uchun kichik-kichik matnlar berilgan ekan. Shakuriy ko’pyillik pedagogik faoliyati natijasida bolalarni o’qiti s hda “ tovu s h- harf ” metodi(har bir tovu s hni alohida harf bilan yozish)ning qulay va oson ekanligini aniqladi va 1913-yili uning rahbarligida o’z shogirdlaridan va Samarqandning maShhur pedagoglaridan biri Ismatulla Rahmatullaev tovu s h-harf usuli asosida

m а rif а t shund а y bir v о sit а ki , uning yord а mid а butun bir ijtm о iy tuzumni ya х Shi t о m о ng а o’zg а rtriSh mumkin, l е kin buning uchun m а rif а t iShl а rid а , h а mm а ning m а nf аа tl а rini birg а qo’shish k е r а k”, [12] d е g а n b а rch а d а vrl а r uchun d о lz а rb fikrni ilg а ri surishdi v а а n а shuni х is о bg а о lib m а kt а bl а r t а shkil etShdi. 1.2. Abduqodir Shakuriyning hayot yo’li 1890-yillarning oxirlarida jadidlar taklifiga binoan Qoʻqonga joʻnab ketadi va jadidlar tomonidan ochilgan mahalliy yangi usul maktablari bilan taniShadi. Samarqandga qaytib, 1901-yilda o’zi tug’ilib o’sgan Rajabamin qishlog’ida asosan dunyoviy fanlar va fanlar o’qitiladigan zamonaviy maktab ochadi. Abduqodir Shakuriy o’z maktabida dars berishdan tashqari

ko’rsatgan xodim unvoni bilan taqdirlangan. Samarqand Shahridagi oʻrta maktab Abduqodir Shakuriy nomi bilan atalgan; Samarqand ko’chalaridan biri Shakuriy nomi bilan atalgan. Shakuriy o’zi ochgan yangi usuldagi maktabida arab tilining qoidalari va harflarni o’qitiShga jiddiy e’tibor bergan holda, o’quvchilarni so’z bo’g’inlari bilan taniShtirar va shu bo’g’inlar asosida bolalar uchun tushunarli sodda so’zlarni tuzardi. O’qishning birinchi kunidanoq so’z bo’g’inlarini Shakuriy daftarga yozdirar va ularni o’qish, yozishga o’rgatar edi. Keyin esa muallim bo’g’inlarni harflarga ajratar va bu harflardan yangi bo’g’inlar tuzar edi. Shu, tarzda bola besh-olti oy davomida o’qish va yozishga o’rgatilardi. Keyin esa Shakuriyning o’zi tuzgan “Rahnamoi savod” (“Savod chiqariSh rahbari”) va uning Sho

“Bir kuni shaharning ko’zga ko’ringan ulamo, ag’niyo va a’yonlari hamda o’quvchilarning otalarini bolalarning olti oylik o’qiShi bo’yicha o’tkazilgan imtihonga da’vat etdim. Bular oldida o’quvchilar maktabda olgan olti oylik bilimlaridan imtihon berdilar. Odamlar bu o’qitiSh usulining afzalliklarini ko’rib, mendan mamnun bo’ldilar. Imtihondan so’ng odamlarning qalbida maktabga nisbatan muhabbat paydo bo’lib, chehralari ochildi”.[11] Shuni alohida ta’kidlash kerakki, Shakuriy ochgan yangi usul maktabining dovrug’i va u yaratgan darsliklarning Shuhrati Hamza Hakimzoda Niyoziy, Sadriddin Ayniy, Mirzo Abdulvohid Munziy va boShqa ma’rifatparvar jadidchilarning ham diqqatini jalb etdi. 1909 yilda Hamza Shakuriyning maktabini ko’riSh va uning imtihonlarida qatnaShiSh uchun Samarqandga keladi.

II BOB.ABDUQODIR SHAKURIYNING TA’LIM VA MAORIF SOHASIDAGI ISLOHOTLAR 2.1. Abduqodir Shakuriyning jadidchilik harakatidagi o’rni. Ma’naviyat, odob-axloq, madaniyatning kelib chiqishi har bir xalqning o’tmishdagi boy merosi qa’ridadir. Ular avloddan-avlodga o’tib boradi va har bir avlod ularning xilma-xilligi va ilg’orligiga hissa qo’shadi. O’zbekiston xalqi mustaqillikka erishgach, davlat va jamiyat taraqqiyotining o’ziga xos yo’lini tanladi, ma’naviy qadriyatlarni tiklashga e’tibor qaratdi. Sharqda axloqiy va ma'naviy qadriyatlar shunchaki so’z emas - ular hayot tarzi, xatti-harakatlar me'yori, hatto borliqning ma'nosi, borliqning ma'nosi deyish mumkin. Tarixiy jihatdan ma’naviy-axloqiy asoslarni rivojlantiriSh, an’analar, urf-odatlar, madaniyatni tiklaSh, dunyoviy

rivojlanishini yangi yo’nalishda ko’zda tutgan jadidlar yetakchilari maorif, tarixshunoslik, adabiyot, matbaa, din, san’at sohalarida qator islohotlar o’tkazishni taklif qildilar. Ular odob-axloq, e’tiqod, adolat, sog’liqni saqlash, ayollar taraqqiyoti, hayotning barcha jabhalarini qayta ko’rib chiqish va takomillashtirish g’oyalarini ilgari surdilar. Bu harakat ijtimoiy mansubligi va muayyan muammolarga qarashlari jihatidan bir-biridan farq qiladigan jamiyatning turli qatlamlari vakillarini birlashtirdi. Xalq ta’limi turli milliy harakatlar , jumladan, jadidchilik harakati uchun jamiyat hayotining eng maqbul sohasi edi. Ismoil Gasprinskiy (1851-1914) Sharq va G’arbni qiyoslab, musulmon, turkiy dunyoning jahon taraqqiyotidan tobora ajralib borayotgani sabablarini birinchilardan bo’

qo’llanma hamda o’qish antologiyasi nashr etildi. Biroq bu chora-tadbirlar kutilgan natijani bermadi. Umuman olganda, rus millatiga mansub maktablarda o’quvchilar soni nisbatan kam edi. Ammo allaqachon 1903 yilda. Turkistonda 102 boShlangʻich va 2 oʻrta jadid maktabi faoliyat koʻrsatgan. Birinchi maktab bitiruvchilari Mannon Uygʻur, Xamza, Qayum Ramazon, Oybek bo’lgan. Samarqand viloyatida Jo’raboyev va Abduqodir AbduSho’qurov (taxallusi Shakuriy, uning maktabi “Shakuriy maktabi” nomi bilan maShhur bo’lgan) jadid maktablarining tashkil etilishi alohida e’tiborga molik voqea bo’ldi. Shakuri birinchi bo’lib o’g’il va qizlar uchun birgalikda ta'limni joriy qildi. Jadidlar yoshlarni xorijiy mamlakatlarga o’qishga yuborish tashabbusi bilan chiqdilar. Ko’pchilik badavlat kishil

Turkiyada ham tarqatildi.[12] Turkiston jadidlarining ma’rifiy faoliyati milliy davriy matbuot rivojida muhim rol o’ynadi. Jadidlar o’z mablag’lari hisobidan naShr etilgan gazetalar orqali yangi usul maktablarining afzalliklarini targ’ib qildilar, milliy kadrlar tayyorlash tarafdori edilar. Jadidlar davriy matbuotda ham jaholat va aqidaparastlikka, eski urf-odat va urf-odatlarga qarShi, mustamlaka Turkistonning iqtisodiy, siyosiy va madaniy hayotida islohotlarni amalga oShiriShga qaratilgan faol taShviqot olib bordilar. Jadid davri matbuoti sahifalarida Turkistonning iqtisodiy taraqqiyoti muammolari alohida o’rin tutdi. Bular milliy sanoatni yaratish va rivojlantirish kabi muammolar; milliy banklarning ochiliShi; qiShloq xo’jaligini rivojlantirish; ichki va tashqi savdo ; T

Turkiston jadidlari faoliyatining oʻz davri uchun muhim boʻlgan yana bir sohasi teatr ijodi edi. Jadidlar teatrni g’oyaviy kurashning o’tkir quroli sifatida darhol baholadilar. 1911-yildan boshlab ular davriy matbuotda muntazam ravishda maqolalar e’lon qilib, teatrning ma’naviy-ma’rifiy iShda naqadar foydali ekanligini isbotladilar. Jadidlar milliy teatrning asosini yaratdilar. 1913 yilda Munavvarakari Abdurashidxonov tashabbusi bilan “Turon” guruhi – dramatik san’at ixlosmandlarining musulmon jamiyati taShkil etildi. 1914 yil 27 fevral Toshkentdagi Kolizey teatri binosida ilk o’zbek milliy teatrining rasmiy ochiliSh marosimi bo’lib o’tdi. Munavvarqori teatr pardasini ochib, Shunday dedi: “Barchamizga ma’lumki, Shu paytgacha ona tilida teatr bo’lmagan... “teatr” so’zi aslida

iste’moli, zino, buzuqlik va inson xatti-harakatlaridagi boShqa illatlarni qoralaydilar. Feodal asoslarning daxlsizligidan kelib chiqqan feodal-diniy mafkuradan farqli ravishda jadidlar Turkistonning ijtimoiy-siyosiy va madaniy hayotida muayyan islohotlarni taklif qildilar. Shunday qilib, ular ta'limni isloh qilish talabi bilan chiqdilar, yangi usul maktablarini ochdilar, teatr truppalarini tuzdilar. Jadidlar viloyat boShqaruvini isloh qiliSh, bozor munosabatlari bilan bog’liq muammolarni ko’tardilar. Ular bir tomondan Yevropa ilmiy-texnikaviy tafakkuri, madaniyati yutuqlarini , iqtisodiy va ijtimoiy-siyosiy hayot me’yorlarini targ’ib qildilar. Boshqa tomondan, ular o’tmishni qayta tiklashga, shariat talablariga zid bo’lgan burjua odatlarining kirib keliShiga qandaydir tarzda q

2.2.Abduqodir Shakuriyning pedagogik islohotlari . Shakuriy oʻz xotiralarida tatar pedagogi Abdulkodiy Maqsudining “Muallimi”, “Muallimi soniy” kabi darsliklaridan oʻz vaqtida foydalanganligini koʻp martaba eslaydi. Chor xo’qumatini maxalliy amaldorlari bu maktabini ochiliShiga rasmanqarShi bulib, uning oʻkuv dasturini qattiq nazorat qilardilar. Ular maktabda oʻtiladigan diniy darsliklarga hech qanday toʻsqinlik qilmas ammo dunyoviy fanlarni oʻqitilishidan tashvishlanar edilar. Shogirdlarining aytishicha, shakuriy qiyinchiliklar bilan qoʻlga kiritgan yagona yagona globusni faqat maxsus vaqtda sinfga olib kirar va boshqa vaqtda esa yaShirib qoʻyar ekan.[14] Shakuriy maktabida tojik va oʻzbek bolalari birga oʻqitilar edi. Bu yerda tojik tili asosiy til hisoblanar, bolaning savodi chiqqach,

hisoblanar edi. Tatar pedagogi Maqsudiy oʻz maktabi uchun darsliklar tuzganda, arab tili qoidalari va alfavitini oʻqitishGa aloxida eʼtibor bergan. Shakuriy ham oʻz maktabida bunga rioya qilgandi. Oʻqitishdagi bu usul maktablardagi oʻqitiSh usullariga qaragani savod chiqariShni ancha yengillaShtirar edi. Shakuriy uz o’quvchilar uchun bir yilda bir marta imtixon uyuShtirar Imtixonda ota-onalar oldida oʻquvchilar bilimining natijalari namoyiSh qildirar edi , ota-onalar ota onalar esa oʻz bolalarining qisqa muddat ichida xat-savodli xisob, geografiya va tibbiyotdan maʼlumotga ega boʻlganini koʻrib hayratlanardilar. Shakuriy maktabiningsShuhrati keng tarqala boshladi. Urta Osiyodagi boshqa maʼrifatparvar kishilarning diqqatini jalb etdi. Jumladan, Uzbek adabiyotining asoschisi, buyo’q shoir,

aniqladi va 1913-yilda uning rahbarligida oʻz Shogirdlaridan Samarqandning mashhur pedagoglaridan biri. Ismatulla Rahmatullayev tovush-xarf usuli asosida yangi alifbe tuzdi. Bu kitob ToShkent shaxrida nashr qilindi. Bu kitob arab harfida tojik tilida yozilgan bulib , u kup Yillar davomida savod chiqarishda eng yaxshi oʻquv qoʻllanmasi sifatida kullanib kelindi. Kitobning kirish qismida tez va osonlik bilan savd boʻlish masalasiga oid metoodik maslahatlar beriladi. “Alifbe taʼlimi” Ismatulla Rahmatullayevning 10-12 yillik ijodiy ishlari va uni ustozi Abduqodir Shakuriyning koʻp yillik amaliy faoliyatining natijasida yaratildi. Ular koʻp yillar davomida boShlangʻich taʼlimning turlicha metodlarini qoʻllaSh, oʻz tajribalari Shuningdek yangi usulda oʻqiSh oʻqitiSh usullari va koʻpdan koʻp al

boʻlurlar! O’Sha davrdagi xazinchilik va tusqinliklarga qaramay, xalqning bu sodiq dusti, maʼrifatparvar pedagog Shakuriy butun kuch-quvvatini yangi usuldagi maktab taShkil qiliShga sarf qildi, katta g’ayrat, zoʻr havas bilan g’usul asosida oʻqiSh-oʻrgatiSh tartiblarini oʻrgandi, savdoga oʻrgatiShning eng oson va qulay usullarini tanlab oldi. Yangi usul maktablari uchun darslik va qoʻllanmalar tuzib naShr qildirdi. Shakuriy dastlab qizlar uchun ham yangi usuldagi maktab taShkil qilib, unda o’z rahbarligida xotini muallimalik qilar edi. Keyinchalik o’gʻil bolalar guruxni birlaShtirib dars oʻta boShlaydi. Abduqodir Shakuriy 1917-yil toʻntariShiga qadar o’qituvchilik faoliyati bilan Shugullandi. 1917-yilda Samarqand Shahrini bir guruh ilgor kiShilari A.Shakuriyning pedagogix faoliyatining 15

A. Shakuriy, S. Ayniy, M. Behbudiy, Hoji Muin va boShqa taraqqiyparvar pedagoglarning hamkorlikdagi faoliyat va ularning bu sohadagi muvaffaqiyatlari mutaassib ulamolarning hurujlarini, taxdidlarini yanada avjiga chiqardi. 1914-yil 3-yanvarda Ulugbek madrasasi jomeʼsida juma namozdan keyin 5-6 ming namozxon oldida muazzin Mulla Abbos “usuli jadid” maktabdorlarini kofirlikda aybladi: “Usuli jadid” maktabida bolalar dinsiz boʻlub yetiShadurlar. Uning muallimi va homiylari ham dinnyu kofir kimsalardur. Mana Shunday maktablarga har kim uz bolasini yuborsa , oʻzi kofir, xotini taloq!”Samarqandlik maorif va maʼrifat fidoiylarini butun Turkiston taraqqiyparvar ziyodilari matbuotda ximoya qilib chiqdi. “Usuli jadida maktablari faoliyatining taʼqib qiluvchi yanada Makkorraq, yanada xavfliroq kuch

Muin, Faxriddin Rajiy bilan birgalikda A. Shakuriyki ham mardikorlikka joʻnattirdi. U Minsk guberniyasi oʻrmonlarida daraxt kesish, xandaq qazish ishlari bilan mashgʻul buladi. U fevral inqilobi tufayli 1917-yil may oyida vataniga qaytadi va o’zi sevgan pedagoglik faoliyatini davom ettiradi. Abdoqodir Shakuriy Samarqand viloyatida birinchilar qatorida qiz bolalar uchun ham “usuli jadid” maktab ochdi, unda xotini Mujsara muallimalik qildi. U oʻz maktabiga rus tilini aloxida oʻquv predmeti sifatida dars jadvaliga kiritdi va bu fandan Saidaxmad Siddikiy dars berdi. Umuman, u Shakuriy uchun eng yaqin maslakdoSh va maslaxatdoSh edi. 2.3.Abduqodir Shakuriyning tarbiyani rivojlantirishdagi o’rni. Ma’rifatparvar, pedagog Abduqodir Shakuriy 1875 yilda Samarqandning Rajabamin qishlog’ida bog’bon oil

bilangina cheklanib qolmagan, u o’z maktabi uchun darsliklar yozib, ularni o’z mablag’lari hisobiga nashr qildirgan. Masalan, uning “Rahnamoyi savod” (“Savod chiqarish qo’llanmasi”) deb atalgan kitobi shu tariqa chop etilgan. Shakuriy maktablar uchun “Jomi’ ul-hikoyat” (1907), “Zubdat ul-ash’or” (1907) kabi o’quv qo’llanmalarini yaratgan. M. Behbudiy bilan birgalikda maktablar uchun dastur tuzgan. Shakuriy dastlab qizlar uchun ham yangi usuldagi maktab tashkil qilgan. Unda o’zi rahbarligida rafiqasi muallimalik qilgan. Keyinchalik o’g’il va qiz bolalar guruhini birlashtirib o’qita boshlagan. 1921 yilda Samarqand shahridagi 13-maktabga mudir qilib tayinlanadi. U bolalarni tarbiyalash, o’qitishga katta g’ayrat bilan kirishdi, ko’p yillar davomida shu maktabning mudiri hamda ona tili va adabi

etdilar , u tashkil qilgan maktabni yopdilar. 1925-yildan boShlab to qatagonga qadar bog’bonlik bilan maShgʻul boʻldi. A. Shakuriy 1937-yil 5-avgustda aksilinqilobiy millatchilik “Milliy Ittifoq taShkilotining aʼzosi, antisovet targʻibotchisi sifatida kichik letenantlar Xotyakov hamda Afanasyevlar imzosi bilan qamoqqa olinadi va 1937-yil 21-noyabrida NKVDning “uchlik” komissiyasi qaroriga binoan un yil ozodlikdan maxrum etiladi. Bu vaqtda u 62 yoShda edi. Abduqodir Shakuriy 1943-yilda Stalin qatagʻonining qurboni buldi. Atoqli pedagog Abduqodir Shakuriy 1956-yilda mutlaqo aybsiz sifatida oqlandi. Samarqand hududida yetiShib chiqqan Vadud Mahmud. Ismatullo Raxmatullayev kabi koʻzga koʻringan oʻnlab olim shogirdlaridir. O’zbekiston respublikasi istiqlol yillarida ta’lim va tarbiyani tubdan i

a) uzluksiz ta’lim tizimini takomillaShtiriSh; b) ta’lim sifatini oShiriSh; v) raqobatbardoSh milliy kadrlar va barqaror ishchi o’rinlari yaratiSh vazifalari dolzarb qilib qo’yilganligi ham bejiz emas. Maskur o’quv qo’llanmaning dolzarbligi yuqoridagi asoslardan kelib chiqadi. Ta’lim - tarbiya masalasida ta’limni har bir tarixiy bosqichda takomillashtirish, ana’naviy ta’lim bilan zamonaviylik uyg’unligini ta’minlash, o’tmish tajribasini o’rganib, tegishli xulosalar chiqarib ish ko’rish istiqbolsari borishning eng muhim tamoyili hisoblanadi. Shuningdek, aynan XIX asr oxiri – XX asr dastlabki o’n yilligida ana’naviy ta’lim tizimini islox qiliSh, modernizatsiyalaSh parokandalik va qoloqlikdan qutilishning yo’li deb qaralganligi, bu borada amalga oshirilgan ishlar tarixiy tajribasini qiyosiy t

7. Muhammad Ali Baljuvoniy. Tarixi nofeiy. (Foydali tarix). Tojik tilidan tarjima so’z boshi va izohlar mualliflari Sh.Voxidov va Z.Choriev. T.: Akademiya, 2001. 8. Qur’oni Karim. Tarjimalar va izohlar muallifi Alouddin Mansur. 2004. 9. So’fi Olloyor. Sabot ul - ojizin. - T.: Mehnat, 1991. 10. Tarixiy xotira-ma’naviyat asosi" mavzusida Respublika ilmiynazariy anjumani materiallari. Buxoro. 2008. 11. Turkistanda menilik hareketleri re ihtilallar: 1900-1924. Osman Hoch Anisina Incelemeler. Hozirlayan Timur Kochaoglu - haarlem, sota, 2001. 12. Ta’lim ilmi hal se'adati ebediyye Altmis ikinchi baski. Itasirlayn M.Gumus Fatih. - Istambul, 1995. 13. O’zbek pedagogikasi tarixi. Oliy o’quv yurtlari uchun qo’llanma. T.: O’qituvchi, 1997. 14. Sharipov R. Turkiston jadidchilik harakati tarixid

Купить